Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 47:5

ΛΟΓΟΣ Ε΄. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. Λύση της πρώτης σφραγίδας. Και είδα, όταν άνοιξε το Αρνίο μία από τις σφραγίδες, και άκουσα ένα από τα τέσσερα ζώα να λέει σαν με φωνή βροντής: Έρχου. Και εδώ υποδηλώνεται η ουράνια ευταξία, η οποία κατέρχεται από τις πρώτες τάξεις στις δεύτερες· γι' αυτό, από το ένα πρόσωπο των τετράμορφων ζώων, δηλαδή του λέοντα, άκουσε να προέρχεται η πρώτη φωνή που έδινε την προσταγή «έρχου» προς τον άγγελο που μορφοποιούσε την οπτασία με αινιγματικό τρόπο. Το πρώτο δε ζώο, ο λέων, μου φαίνεται ότι φανερώνει το βασιλικό φρόνημα των αποστόλων εναντίον των δαιμόνων, για τους οποίους έχει λεχθεί: «Ιδού οι βασιλείς της γης συνάχθηκαν», και πάλι: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη».

Θεωρούμε ότι εδώ αποκαλούνται «βασιλείς» οι άρχοντες, όπως αναφέρει ο ψαλμωδός για την Ιερουσαλήμ: ότι «ιδού, οι βασιλείς της συγκεντρώθηκαν». Γι' αυτούς προλέγει ότι, αφού διέπραξαν μέσα σε αυτήν την πορνεία της αποστασίας από τις θείες εντολές, θα θρηνήσουν, βλέποντας ή ακούγοντας την πυρπόληση και την ερήμωσή της, μένοντας κατάπληκτοι για τη ραγδαία μεταβολή, το πώς δηλαδή συνέβη σε ακαριαίο χρόνο.

Ο Θεός γίνεται γνωστός μέσα στα παλάτια της, όταν την προστατεύει. Παλάτια της πόλεως του Θεού θα μπορούσαν να νοηθούν οι μεγάλοι και εξαίρετοι άνδρες, εκείνοι που υπερέχουν μέσα σε αυτήν. Διότι, ιδού, οι βασιλείς της γης συγκεντρώθηκαν. Ο πόλεμος που διεξήχθη εναντίον των αποστόλων εξαιτίας του κηρύγματός τους από τους αισθητούς βασιλείς των εθνών, αλλά βεβαίως και από τους αόρατους δαίμονες που βασίλευαν στο παρελθόν, διαλύθηκε και εξαφανίστηκε. Αυτοί, βλέποντας τα, θαύμασαν κατ' αυτόν τον τρόπο. Καταπλάγηκαν, λέγει, και έμειναν έκστατικοί, βλέποντας τη βοήθεια που προσφέρθηκε από τον Θεό στους αγίους. Ταράχθηκαν, κλονίστηκαν, τους κατέλαβε τρόμος. Διότι η υπέρμετρη δύναμη Εκείνου που σώζει, προκάλεσε σε αυτούς τον θαυμασμό και την κατάπληξη.

Στη συνέχεια αυτών συνάπτεται η επίθεση των εχθρών κατά της Εκκλησίας του Θεού· έχει ειπωθεί: «Διότι, ιδού, οι βασιλείς συγκεντρώθηκαν, ήλθαν όλοι μαζί». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Διότι, ιδού», λέει, «οι βασιλείς παρατάχθηκαν, ήλθαν ομού». Ποιοι δε βασιλείς, παρά οι εχθροί του θεοσεβούς πολιτεύματος, παρατάχθηκαν μεταξύ τους και θέσπισαν έγγραφους νόμους για να πολεμήσουν την Εκκλησία του Θεού; Όμως, το μέγα θαύμα του Θεού, ο οποίος αναγνωρίζεται στα ανάκτορά της, αποδεικνύεται τότε, όταν οι βασιλείς, αφού συγκεντρωθούν και κηρύξουν πόλεμο κατά της Εκκλησίας Του, υποκινώντας διωγμούς και μηχανευόμενοι μύριες επιβουλές εναντίον της, δεν κατορθώνουν τίποτα. Γι' αυτό προσθέτει: «Αυτοί, βλέποντας, κατ' αυτόν τον τρόπο θαύμασαν»· διότι, αφού βίωσαν στην πράξη τη δύναμή Του, έτσι θαύμασαν, ενώ πριν από αυτό δεν είχαν θαυμάσει. Έπειτα ταράχθηκαν, καθώς κατέστησαν εχθροί του Θεού· Κλονίστηκαν και τους κατέλαβε τρόμος. Εκεί τους έπιασαν ωδίνες σαν της γυναίκας που γεννά.

Και όλα όσα περιέχει ακολούθως ο ψαλμός για τη θεία εκείνη πόλη, την οποία ονομάζει όρος εύριζον, αγαλλίαμα όλης της γης και όρη της Σιών. Για την οποία μάλιστα διηγείται το πιο παράδοξο από όλα, ότι αυτή που κάποτε αποτελούσε πλευρά του βορρά, τώρα έχει γίνει πόλη του μεγάλου βασιλιά. Και ο Θεός γίνεται γνωστός στις βάρεις της, μηνύοντας σαφώς δι' αυτών με τον λόγο του το θαύμα της Εκκλησίας. Διότι το βόρειο κλίμα της γης ανήκει στα μέρη που είναι σκιασμένα και παγωμένα, παραμένοντας πάντοτε σκοτεινό και αμέτοχο των ηλιακών ακτίνων. Γι' αυτό τον λόγο, η αντίθετη δύναμη υποδηλώνεται με το όνομα του βορρά. Αυτή, λοιπόν, που κάποτε κατοικούσε στον βορρά και αποτελούσε πλευρά του, αφού μετετάχθη από τον σκοτεινό και παγωμένο βίο, γίνεται πόλη του Θεού και ενδιαίτημα της βασιλείας, στις βάρεις της οποίας γίνεται γνωστός ο Θεός. Ονομάζει δε «βάρεις» τα περιγράμματα των οικοδομημάτων σε τετράγωνο σχήμα, μέσω των οποίων υποδηλώνει αινιγματικά τις σταθερές και υψηλές πυργοποιίες των αρετών που διαπιστώνονται στις ψυχές των αγίων, καθώς ο Θεός γίνεται γνωστός μόνο σε τέτοιους βίους· και τα όσα ακολουθούν βρίσκονται σε συμφωνία με όσα έχουν προεκτεθεί. Διότι συγκεντρώθηκαν σε αυτήν οι βασιλείς· επειδή η σύναξη, όχι αυτών που είναι δούλοι, αλλά αυτών που βασιλεύουν, συνοικίζει εκείνη τη θεία πόλη.

Μέγας κύριος: Αυτό όφειλαν να το ανακράζουν οι Ιουδαίοι, το ανακράζουν όμως οι πιστοί, καθώς αξιώθηκαν της χάριτος. Εν πόλει: Στην Ιερουσαλήμ, στο όρος του Γολγοθά· διότι εκεί, αφού υψώθηκε κατά τη σάρκα, μεγαλύνθηκε με τα θαύματα. Ευρίζω αγαλλιάματι: Διότι εκεί βρήκε το αγαλλίαμα όλης της γης επάνω στον σταυρό και επεκτάθηκε σε όλη τη γη. Διότι η λέξη εύρος ερμηνεύεται ως πλάτος. Όρη Σιών: Η Σιών ερμηνεύεται ως σκοπεύτρια, που είναι η Εκκλησία, διότι μέσω αυτής ο Θεός επισκοπεί τον άνθρωπο. Αυτή δε, μέσω των όπλων, των δεξιών και των αριστερών, των δύο πλευρών, αντιτάσσεται στα έργα του σκότους. Διότι ο βορράς ερμηνεύεται ως σκότος. Η πόλις: Η Ιερουσαλήμ του Χριστού, που είναι η Εκκλησία. Ο θεός εν ταις βάρεσιν: Στις εκκλησίες· διότι η λέξη βάρις (βάρεις) σημαίνει οίκος. Και οίκος του Θεού είναι οι εκκλησίες (η Εκκλησία). Και γίνεται γνωστός μέσα σε αυτήν (σε αυτές) ο Θεός, σώζοντάς την. Ότι ιδού: Και οι βασιλείς και οι άρχοντες και κάθε εξουσία, συναθροιζόμενοι στην Εκκλησία, προσκυνούν τον Θεό. Ήλθοσαν: Διότι δεν δύνανται πλέον να αποστατήσουν, αλλά πάλι συναθροιζόμενοι σε αυτήν προσκυνούν τον Θεό. Αυτοί ιδόντες: Αφού είδαν (γνώρισαν) τα μυστήρια που τελούνται μέσα στην Εκκλησία, έμειναν έκπληκτοι με το θαύμα. Εταράχθησαν: Οι βασιλείς των εθνών, όταν άκουσαν τα σημεία που έκανε ο Χριστός, ταράχθηκαν από φόβο.

Διότι, ιδού, οι βασιλείς της γης συγκεντρώθηκαν, διήλθαν όλοι μαζί. Άλλος λέει: Ιδού, οι βασιλείς παρατάχθηκαν. Αυτοί, βλέποντάς τα έτσι, θαύμασαν, ταράχτηκαν, συγκλονίστηκαν, τρόμος τους κυρίευσε. Εκεί υπήρξαν ωδίνες σαν της επιτόκου, με πνεύμα βίαιο. Άλλος λέει: Μέσω βίαιου ανέμου.

Ψαλμός μζ΄. Ψαλμός ωδής στους υιούς Κορέ· για τη δεύτερη ημέρα της εβδομάδας. «Μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός», αλλά κανείς δεν γνωρίζει πόσο μεγάλος ή αινετός, δηλαδή ένδοξος και υψηλός, είναι «στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του». Διότι σε εκείνο το όρος και σε εκείνον τον λαό ο Θεός έγινε για πρώτη φορά γνωστός μέσω των προφητών «ευρύνοντας», δηλαδή, πλαταίνοντας «τα αγαλλιάματα όλης της γης». Διότι, αφού από εκεί εξήλθε η αρχή της θεογνωσίας, απλώθηκε ευρέως σε ολόκληρη τη γη. «Όρη Σιών, οι πλευρές του βορρά», δηλαδή και οι βόρειες πλευρές εκείνου του όρους ονομάζονται Σιών. Και δεν ονομάζονται Σιών όλα τα βόρεια μέρη του κόσμου, αλλά εκείνα όπου βρίσκεται «η πόλη του μεγάλου Βασιλιά», για τον οποίο οι προφήτες έλεγαν ότι έρχεται καθήμενος επί πώλου. «Ο Θεός στα ανάκτορά της γίνεται γνωστός», δηλαδή στους προμαχώνες της, «όταν την προστατεύει» αποτρέποντας τους πολεμίους. «Διότι, ιδού, οι βασιλιάδες της γης συγκεντρώθηκαν και ήλθαν μαζί», για να κυριεύσουν την πόλη, «βλέποντας όμως έτσι» ότι προστατεύεται από τον Θεό, «ταράχθηκαν· σαλεύθηκαν, τους κατέλαβε τρόμος», όπως ακριβώς «οι ωδίνες εκείνης που τίκτει» ή όπως «με βίαιο άνεμο συντρίβει τα πλοία της Θαρσίς», της χώρας προς την οποία κατευθυνόταν ο Ιωνάς κατά τη φυγή του. «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας».