Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 47:9

Με βίαιο άνεμο θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς. Με τα πλοία της Θαρσείς, ως πολύτιμα και βαρυφορτωμένα, παρομοιάζει τους βασιλείς. Και ως βίαιο άνεμο, με τον οποίο τους συνέτριψε, να εννοήσεις κάποιες δυνάμεις μέσω των οποίων καταπολέμησε τους εχθρούς των αποστόλων. Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε. Τη σωτηρία που μας υποσχέθηκες, λέει, ω Δέσποτα, αυτήν την είδαμε στην πράξη. Στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας. Υποδηλώνει το πού είδαν την υπόσχεση να εκπληρώνεται. Και πού αλλού παρά στην Εκκλησία, η οποία είναι η πόλη του Θεού; Ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: Εγώ πάνω στην πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου.

Δεν είναι απίθανο πάλι, εάν κάποιος επιλέξει να θεωρήσει ότι και τώρα ονομάζεται Ιερουσαλήμ η Εκκλησία, την οποία και πόλη του Θεού αποκαλεί ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». «Ας ευλαβείται κάθε σάρκα από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι εγέρθηκε από τις άγιες νεφέλες του». Αυτό είναι ένα ωραίο και ωφέλιμο επιφώνημα, και αγαθή πρόσκληση για όσους θέλουν να ευδοκιμήσουν, είτε προέρχεται από τον ίδιο τον Χριστό είτε ως εκ προσώπου του Προφήτη. Πλην όμως πρέπει να παρατηρήσουμε προσεκτικά το εξής: ότι διέταξε να έχουν ευλάβεια, καθώς θα χάνονταν εντελώς και οπωσδήποτε εκείνοι που δεν θα πίστευαν σε αυτόν. Αυτό ακριβώς διακήρυττε και ο ίδιος ο Χριστός σε όσους από τον Ισραήλ δεν αποδέχονταν την πίστη σε αυτόν: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται, ενώ εκείνος που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του Υιού του Θεού». Γι' αυτόν τον λόγο και έχει ονομαστεί ο Χριστός «λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου».

Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι στην πλατιά και ευρύχωρη θάλασσα διαπορεύονται πλοία, και μάλιστα και ο δράκοντας που πλάστηκε για να εμπαίζεται· εννοώντας ως πλοία τους μεταφορείς των ιερών κηρυγμάτων, και ως δράκοντα τον Σατανά που τους παραμονεύει, τον οποίο και νίκησαν οι άγιοι που χρημάτισαν πλοία, επειδή ο Χριστός τους παρείχε την επαρκή για τη σωτηρία τους βοήθεια. Τα δε υπόλοιπα είναι όμοια με το πρώτο. «Θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Θαρσείς της θάλασσας: λέγεται ότι είναι μέρος της Αιθιοπίας. Και η πόλη Ταρσός, από τον Ιωνά ονομάζεται Θαρσείς. «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Συγκεντρώθηκαν βέβαια για να πολεμήσουν οι εχθροί της Εκκλησίας· βλέποντας όμως το ακαταμάχητο εκείνης που πολεμούσαν, έμειναν έκπληκτοι, και αφού σταμάτησαν να πολεμούν και να χτυπούν, φωνάζουν: «Καθώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε»· διότι μη θέλοντας να δεχτούμε τις προφητείες για αυτήν, είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια την αλήθεια τους. Και πώς θα μπορούσαν να πουν, «Στην πόλη του Θεού μας», αν δεν είχαν γίνει πιστοί; Διότι εκείνοι που ομολογούν ότι αυτός είναι ταυτόχρονα Θεός και Κύριος των δυνάμεων, σημαίνουν οπωσδήποτε ότι έχουν εδραιωμένη την πίστη μέσα τους. Και πού είδαν την επαγγελία να εκπληρώνεται, παρά στην Εκκλησία, η οποία είναι η πόλη του Θεού;

Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας· ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Οι παλαιότεροι, βεβαίως, τα άκουγαν αυτά μόνο από τις προφητικές φωνές μέσα από τα ιερά αναγνώσματα· τώρα όμως, βλέποντας με τα ίδια τους τα μάτια στην ίδια την πραγματικότητα την εκπλήρωση των προρρήσεων, λένε: Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε. Γι' αυτό, σε όσους έλεγαν αυτά έλεγε ο Σωτήρας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε»· και, «Μακάρια είναι τα δικά σας μάτια, διότι βλέπουν». Θα άρμοζε δε και σε εμάς ένας τέτοιος λόγος, καθώς έχουμε δει παρόμοια γεγονότα στους δικούς μας χρόνους· τα οποία μάλιστα εκπληρώνονταν στην προαναφερθείσα πόλη, την οποία δεν θεμελίωσε άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Θεός στον αιώνα. Διότι, κυρίως τότε φαίνεται να είναι αιώνιο το θεμέλιό της, και το οικοδόμημά της ιδρυμένο όχι από ανθρώπους αλλά από τον ίδιο τον Θεό, όταν, παρότι την πολιορκούν τόσοι εχθροί, εκείνη παραμένει αήττητη και ακαθαίρετη.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΩΝΗΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΠΑΥΛΙΝΟ, ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΤΗΣ ΤΥΡΟΥ Ω φίλοι του Θεού και ιερείς, εσείς που έχετε ενδυθεί τον άγιο ποδήρη χιτώνα και τον ουράνιο στέφανο της δόξας, καθώς και το ένθεο χρίσμα και την ιερατική στολή του Αγίου Πνεύματος· και εσύ, ω νέο σεμνό καύχημα του αγίου ναού του Θεού, που έχεις τιμηθεί από τον Θεό με σεβάσμια σύνεση, και έχεις επιδείξει πολύτιμα έργα και πράξεις μιας νέας και ακμάζουσας αρετής, στον οποίο ο ίδιος ο Θεός, που περιέχει και συγκρατεί το σύμπαν, έχει δωρίσει το εξαιρετικό προνόμιο να οικοδομήσει και να ανανεώσει τον επί γης οίκο για τον Χριστό, τον μονογενή και πρωτότοκο Λόγο Του, και για την αγία και θεοπρεπή Του νύμφη, είτε κάποιος θα ήθελε να σε ονομάσει νέο Βεσελεήλ, αρχιτέκτονα της θείας Σκηνής, είτε Σολομώντα, βασιλιά μιας νέας και πολύ ανώτερης Ιερουσαλήμ, είτε και νέο Ζοροβάβελ, που προσέδωσε πολύ μεγαλύτερη δόξα από την προηγούμενη στον ναό του Θεού· αλλά και εσείς, ω θρέμματα της ιερής αγέλης του Χριστού, εστία αγαθών λόγων, παιδευτήριο σωφροσύνης και σεμνό και θεοφιλές ακροατήριο της θεοσέβειας: παλαιότερα μεν μάς ήταν δυνατό, προσλαμβάνοντας μέσω της ακοής τα παράδοξα θεία σημεία και τις ευεργεσίες των θαυμάτων του Κυρίου προς τους ανθρώπους μέσα από τα θεία αναγνώσματα, να αναπέμπουμε ύμνους και ωδές στον Θεό, διδασκόμενοι να λέμε: «Θεέ, με τα αυτιά μας ακούσαμε, οι πατέρες μας μάς ανήγγειλαν το έργο που έπραξες στις ημέρες τους, σε ημέρες αρχαίες»· τώρα όμως πια, δεν προσλαμβάνουμε τον υψηλό βραχίονα και την ουράνια δεξιά του πανάγαθου και παμβασιλέα Θεού μας μόνο μέσω των ακοών ούτε μέσω φημών και λόγων, αλλά βλέποντας στην πράξη και με τα ίδια μας τα μάτια ότι αυτά που παραδόθηκαν στη μνήμη από παλιά είναι πιστά και αληθινά, έχουμε την ευκαιρία να αναμέλψουμε έναν δεύτερο επινίκιο ύμνο, να αναφωνήσουμε ολοφάνερα και να πούμε: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας».

Οι οποίοι, λέει, αφού είδαν, θαύμασαν με αυτόν τον τρόπο· και διηγείται την αιτία του θαυμασμού, επειδή όσοι κατοικούσαν προηγουμένως ανάξια αυτήν την πόλη, όταν αποτελούσε τα πλευρά του βορρά, ταράχθηκαν και κλονίστηκαν, και τους κατέλαβε τρόμος, και όχι μόνο τρόμος, αλλά και πόνοι που έμοιαζαν με τις ωδίνες γυναίκας που γεννά. Όλα αυτά, λέει, συνέβησαν εναντίον τους εξαιτίας του βίαιου πνεύματος, το οποίο συντρίβει τα πλοία της αποστασίας που πλέουν κακώς στη θάλασσα του βίου. Διότι αναφέρει: «Με βίαιο πνεύμα θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Όποιος δε διατηρεί στη μνήμη του την ιστορία των Πράξεων δεν αγνοεί τη βίαιη πνοή που φανερώθηκε στους μαθητές στο υπερώο. Και όποιος έχει προσέξει την προφητεία του Ιωνά γνωρίζει οπωσδήποτε ότι εκείνος που αποστατεί από τον Θεό αναζητά πλοίο που ταξιδεύει προς τη Θαρσείς. Έπειτα, σαν να επιμερίζεται ο λόγος σε δύο πρόσωπα, στα μεν προηγούμενα αναλαμβάνει το πρόσωπο εκείνου που προφητεύει, στα δε επόμενα εκφράζει τις φωνές εκείνων που αποδέχθηκαν τον λόγο. Διότι λέει, συμφωνώντας με την αλήθεια των προηγουμένων σαν να είχε διδαχθεί τα λεγόμενα από κάποιον άλλον, ότι: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Γι' αυτό και παρουσιάζει εκείνους, που αντίκρισαν με πνευματική αγαλλίαση όσα είχαν ακούσει, να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Και η προτροπή ήταν η εξής: «Κυκλώστε τη Σιών και περιβάλετέ την· διηγηθείτε τα στους πύργους της».

Αλλά το αγγελικό ευαγγέλιο μας προτρέπει να αναδράμουμε με τη σκέψη μας στη Βηθλεέμ και να ατενίσουμε τα μυστήρια μέσα στο σπήλαιο. Τι είναι αυτό; Ένα παιδί τυλιγμένο στα σπάργανα να αναπαύεται στη φάτνη, και η μετά τον τοκετό παρθένος, η άφθορη μητέρα, να περιποιείται το βρέφος. Ας επαναλάβουμε εμείς, ως άλλοι ποιμένες, τα λόγια του προφήτη, ότι: όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας. Άραγε εντελώς συμπτωματικά, κατά τύχη, συνέβησαν αυτά στον Χριστό και καταγράφηκαν, και δεν κρύβεται κανένα βαθύτερο νόημα στην ιστορία; Τι σκοπό εξυπηρετεί για τον Δεσπότη η κατάλυση στο σπήλαιο, η κατάκλιση στη φάτνη, το να αναμειχθεί στον ανθρώπινο βίο την εποχή της απογραφής των φόρων; Ή μήπως είναι προφανές ότι, όπως ακριβώς μας απαλλάσσει από την κατάρα του Νόμου γινόμενος ο ίδιος κατάρα για εμάς και μεταθέτει επάνω του τις δικές μας πληγές, ώστε με τη δική του πληγή να θεραπευτούμε εμείς, έτσι εντάσσεται και σε φορολογία, για να μας ελευθερώσει από τους πονηρούς δασμούς, στους οποίους ήταν υποδουλωμένο το ανθρώπινο γένος, φορολογούμενο από τον θάνατο; Το δε σπήλαιο, στο οποίο γεννιέται ο Δεσπότης, να το κατανοήσεις ως τον σκοτεινό και υπόγειο βίο των ανθρώπων, μέσα στον οποίο εισέρχεται Αυτός που εμφανίζεται σε όσους κάθονται στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου. Και περισφίγγεται με σπάργανα Εκείνος που φέρει επάνω του τα δεσμά των δικών μας αμαρτιών.

Αυτά είναι εκείνα τα οποία, κατά την άμεση έννοια, με οδηγούν σε λύπη, προκαλώντας μου απελπισία ως προς την ακριβή κατανόηση των υψηλότερων νοημάτων. Πλην όμως πρέπει να προσπαθήσουμε, αναθέτοντας την ελπίδα μας στον Θεό, ο Οποίος δίδει λόγο με πολλή δύναμη σε όσους ευαγγελίζονται, να προσαρμόσουμε τη θεωρία σε όσα έχουν ήδη κατανοηθεί, μέσα σε έναν λογικό ειρμό και με ακολουθία. «Φωνή του αδελφιδού μου», λέει, και αμέσως πρόσθεσε: «Ιδού, αυτός έρχεται». Τι κατανοήσαμε λοιπόν μέσα από αυτά; Ίσως τα όσα ειπώθηκαν προαναγγέλλουν την οικονομία του Θεού Λόγου, η οποία μας φανερώθηκε διά του Ευαγγελίου, αυτήν που προαναγγέλθηκε μεν διά των προφητών, φανερώθηκε δε διά της κατά σάρκα επιφανείας του Θεού. Διότι η θεία φωνή επιβεβαιώνεται από τα έργα, και η έκβαση συνδέεται με τον λόγο της επαγγελίας, καθώς λέει ο προφήτης: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε». «Φωνή», λέει, «του αδελφιδού μου»· αυτό είναι που ακούσαμε. «Ιδού, αυτός έρχεται»· αυτό είναι που δεχθήκαμε με τα μάτια μας. Ο Θεός, αφού μίλησε παλαιότερα στους πατέρες διά των προφητών πολυμερώς και πολυτρόπως· αυτή είναι η ακοή της φωνής. «Στις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού»· αυτό είναι το λεγόμενο: «Ιδού, αυτός έρχεται πηδώντας πάνω στα όρη και διασκελίζοντας τους λόφους», παρομοιαζόμενος κατάλληλα και αρμονικά με τη δορκάδα κατά έναν ιδιαίτερο λόγο, και πάλι με το νεβρό των ελαφιών κατά μία άλλη έννοια.

«Τρόμος κατέλαβε». Διότι πόνοι τους έπιασαν σαν της γυναίκας που γεννά από τον φόβο, τα έθνη, όταν άκουσαν τα μεγαλεία τα οποία έπραττε ο Χριστός. «Εν πνεύματι». Με το πνεύμα του στόματός του ο Χριστός συνέτριψε τα πλοία, τα μεγάλα και ισχυρά, δηλαδή εκείνους που αιχμαλώτισε η αμαρτία για να κολυμπούν στη βιοτική θάλασσα, αυτούς τους κατήργησε. «Καθάπερ ηκούσαμεν». Τα έθνη, λέει: όπως ακούσαμε τα μεγαλεία του Θεού, έτσι και τα παραλάβαμε από τους αποστόλους. «Εν πόλει». Στην Εκκλησία. Διότι είναι πόλη, καθώς μέσα σε αυτήν τελούνται οι θεσμοί του βασιλέως Χριστού. Αποκαλεί δε και την Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού. «Ο Θεός εθεμελίωσεν». Πάνω στην πέτρα, ώστε να παραμένει ασάλευτη η Εκκλησία.

Διότι, έχοντας χρησιμοποιήσει ναυτικό στόλο, και έχοντας έλθει και αυτοί από κάποια μακρινή και ξένη χώρα, καταστράφηκαν όλοι από την οργή του Θεού σαν από κάποιον βίαιο άνεμο. Γι' αυτό, υποδεικνύοντας και τον τόπο από τον οποίο προήλθαν, πρόσθεσε το «Θαρσείς». Διότι έτσι το απέδωσε και ο Εβραίος μέσω της λέξεως, την οποία και παραθέσαμε προς χάριν σας κατά την ανάγνωση του χωρίου. Επομένως, ή αυτό μπορεί να λεχθεί, ή εκείνο που είπα πρωτύτερα, ότι δηλαδή, όπως ένας σφοδρός άνεμος που ενέσκηψε συνέτριψε πολλές φορές τα πλοία της Θαρσείς, έτσι ακριβώς και ο Θεός συνετάραξε εκείνα τα πλήθη. «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε, στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας». Είδες πώς εξηγείται το προηγούμενο, το «Ευριζών» ;

Ο Θεός τη θεμελίωσε στον αιώνα. Αναλογιστήκαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου. Άλλος: Εικάσαμε, Θεέ, το έλεός σου στο μέσο του λαού σου. Ο δε Εβραίος: Ηχαλάχ δεμμηνού. Κατά το όνομά σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή σου στα πέρατα της γης.

Γ΄. Επειδή είπε, «Αυτά που ακούσαμε, αυτά και είδαμε», λέγει επίσης και τι άκουσε, και τι είδε. Τι λοιπόν άκουσε, και τι είδε; Ότι η χάρις του Θεού καθιστά την πόλη ισχυρότερη και άρρηκτη. Διότι αυτό είναι το θεμέλιό της, αυτό είναι η ισχύς της, αυτό την καθιστά απόρθητη, όχι η ανθρώπινη συμμαχία και βοήθεια, ούτε η ισχύς των όπλων, ούτε οι πύργοι και τα τείχη· αλλά τι; Ο Θεός την διακρατεί.

Ψαλμός μζ΄. Ψαλμός ωδής στους υιούς Κορέ· για τη δεύτερη ημέρα της εβδομάδας. «Μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός», αλλά κανείς δεν γνωρίζει πόσο μεγάλος ή αινετός, δηλαδή ένδοξος και υψηλός, είναι «στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του». Διότι σε εκείνο το όρος και σε εκείνον τον λαό ο Θεός έγινε για πρώτη φορά γνωστός μέσω των προφητών «ευρύνοντας», δηλαδή, πλαταίνοντας «τα αγαλλιάματα όλης της γης». Διότι, αφού από εκεί εξήλθε η αρχή της θεογνωσίας, απλώθηκε ευρέως σε ολόκληρη τη γη. «Όρη Σιών, οι πλευρές του βορρά», δηλαδή και οι βόρειες πλευρές εκείνου του όρους ονομάζονται Σιών. Και δεν ονομάζονται Σιών όλα τα βόρεια μέρη του κόσμου, αλλά εκείνα όπου βρίσκεται «η πόλη του μεγάλου Βασιλιά», για τον οποίο οι προφήτες έλεγαν ότι έρχεται καθήμενος επί πώλου. «Ο Θεός στα ανάκτορά της γίνεται γνωστός», δηλαδή στους προμαχώνες της, «όταν την προστατεύει» αποτρέποντας τους πολεμίους. «Διότι, ιδού, οι βασιλιάδες της γης συγκεντρώθηκαν και ήλθαν μαζί», για να κυριεύσουν την πόλη, «βλέποντας όμως έτσι» ότι προστατεύεται από τον Θεό, «ταράχθηκαν· σαλεύθηκαν, τους κατέλαβε τρόμος», όπως ακριβώς «οι ωδίνες εκείνης που τίκτει» ή όπως «με βίαιο άνεμο συντρίβει τα πλοία της Θαρσίς», της χώρας προς την οποία κατευθυνόταν ο Ιωνάς κατά τη φυγή του. «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας».

Ακούσαμε, λέει, «ότι μέσα στα παλάτια της γνωρίζεται και την προστατεύει» και έτσι είδαμε, όπως ακριβώς και ακούσαμε, «ότι ο Θεός τη θεμελίωσε εις τον αιώνα». «Στοχαστήκαμε, Θεέ, το έλεός Σου στο μέσο του λαού Σου», δηλαδή ανάμεσα στο πλήθος μας έγινε γνωστό το έλεός Σου σε εμάς. Και όχι μόνο σε εμάς, αλλά «σύμφωνα με το όνομά Σου, Θεέ, έτσι είναι και η αίνεσή Σου έως τα πέρατα της γης· γεμάτο δικαιοσύνη είναι το δεξί Σου χέρι», μέσω του οποίου «ευφράνθηκε το όρος Σιών και αγαλλιάστηκαν οι θυγατέρες της Ιουδαίας ένεκα των κρίσεών Σου, Κύριε». Διότι δεξί χέρι του Πατρός, γεμάτο δικαιοσύνη, είναι ο Υιός. Και αφού εύφρανε την Εκκλησία Του, τη Σιών, κατά τη θεοφάνειά Του, καθώς και τις θυγατέρες Του, τις άγιες συναγωγές· «Περικυκλώστε τη Σιών» με τα νοητά δόγματα της ευσέβειας «και αγκαλιάστε την» οι μύστες και οι ιεροφάντες της· «διηγηθείτε στους» έμψυχους «πύργους της» όσα σχετίζονται με τη σωτηρία και «θέστε τις καρδιές σας στη δύναμή της και διαμοιράστε τα» ιερά «της παλάτια» σε πολυάριθμες επαρχίες, «έτσι ώστε να τα διηγηθείτε σε άλλη γενεά. Διότι αυτός είναι ο Θεός μας εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος».

Εκείνος δε, βλέποντας τότε για πρώτη φορά τον Ανδρόνικο, επειδή παρατήρησε πιο προσεκτικά το γοργό βλέμμα, το υποκρυπτόμενο φρόνημα, το σοφιστικό και περίεργο ήθος, το ανάστημα που έφτανε σχεδόν τα δέκα πόδια, το αγέρωχο βάδισμα, το ανασήκωμα των φρυδιών που πρόδιδε υπεροψία, και γενικά έναν άνθρωπο σκεπτικό και διαρκώς βυθισμένο σε συλλογισμούς, οικτίροντας εκείνους που αφρόνως δέχθηκαν στα σπίτια τους έναν τέτοιον άνδρα, προς ανεπανόρθωτη συμφορά τους, είπε: «Μόνο ακουστά σε είχα παλαιότερα, τώρα όμως σε είδα και σε γνώρισα σαφώς». Και πάλι, δανειζόμενος τα λόγια του Δαβίδ, είπε: «Όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε», επικρίνοντας με πλάγιο τρόπο τον Ανδρόνικο, ο οποίος κατά τη συνάντηση επιδόθηκε σε θεατρινισμούς ταπεινοφροσύνης, ρίχνοντας τον εαυτό του στο έδαφος και κλαψουρίζοντας σαν σκυλί, και συγκρίνοντας ταυτόχρονα όσα έβλεπε με εκείνα που του είχε διηγηθεί ο αυτοκράτορας Μανουήλ, όταν του περιέγραφε ζωηρά με τα λόγια τον Ανδρόνικο για να του τον κάνει γνωστό. Αλλά το διφορούμενο νόημα των λόγων δεν διέφυγε από τον πολυμήχανο Ανδρόνικο. Γι' αυτό, πληγωμένος στην ψυχή από το διπλό νόημα των λεγομένων σαν από δίκοπο σπαθί, και διακρίνοντας στη σκυθρωπή και πυκνή γραμμή των φρυδιών του πατριάρχη τον προάγγελο των εσωτερικών του προθέσεων, είπε: «Να, ένας βαθύς Αρμένιος», επειδή λεγόταν ότι η πατρική του καταγωγή προερχόταν από τους Αρμενίους.

Αυτά βεβαίως θα πραγματοποιηθούν, εάν μέσω της νηστείας και της προσευχής και της πράξης καλών έργων, ας προσθέσω δε και της ευπειθείας προς τη βασιλεία μου, ευαρεστήσουμε τον Θεό· διότι το θείο θέλημα είναι οι αρχόμενοι να υποτάσσονται με ευκολία και να υπακούν πρόθυμα σε αυτούς που βασιλεύουν μέσω Αυτού και σε καμία περίπτωση να μην εναντιώνονται σε αυτούς που διαχειρίζονται τις δημόσιες υποθέσεις· επειδή η τάξη είναι αυτή που συγκρατεί τα πάντα, τάξη στις εποχές, τάξη στον ήλιο και στα άστρα, και το πιο σημαντικό, τάξη στα πνεύματα, εφόσον και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, και τίποτα από όλα δεν έχει διαφύγει της χρησιμότητάς της. Εάν λοιπόν πολιτευόμαστε με αυτόν τον τρόπο, θα πούμε σε αυτό το βουνό: «Σήκω και πέσε στη θάλασσα», δηλαδή στο σκληρόκαρδο γένος των Ιταλών, του οποίου το φρόνημα είναι υπεροπτικό σαν τους λόφους και τα βουνά, το οποίο, διασχίζοντας τη θάλασσα, εισέβαλε στη χώρα μας και άνοιξε διάπλατα το στόμα του εναντίον της· και θα ανακτήσουμε ξανά τις πατρίδες από τις οποίες, λόγω των αμαρτιών μας, αποδιωχθήκαμε· αυτές δε είναι η αρχαία και πρώτη μας κατοικία, ο παράδεισος και η ευρισκόμενη στον Ελλήσποντο πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, η πόλη του Θεού μας, το βαθύρριζο αγαλλίαμα όλης της γης, η περιμάχητη και ξακουστή ανάμεσα σε όλα τα έθνη.

Αλλά όλοι όσοι δεν είναι παρόντες σωματικά, γνωρίζουν, σαν να ήταν παρόντες και να έβλεπαν, όσοι κατοικούν αυτόν τον επίγειο χώρο· διότι πράγματι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος γι' αυτούς, και στα ίδια τα πέρατα της οικουμένης έφτασαν τα λόγια γι' αυτούς. Διότι δεν θα εκλάβουμε ότι ο Ψαλμωδός το βροντοφωνάζει αυτό μόνο για τους αποστόλους, αλλά και για όλους όσοι ζήλωσαν την αθάνατη μίμησή τους. Γι' αυτό και εμείς ήμασταν προηγουμένως μόνο ακροατές της χάριτός τους, όπως ακριβώς και όλοι όσοι βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από το ιερό τους τέμενος. Τώρα όμως γίναμε και θεατές της αλήθειας όσων ακούγαμε, καθώς προσήλθαμε σε αυτούς εξαιτίας μιας οφθαλμικής ασθένειας, όπως έχει προαναφερθεί, και εμείς οι ίδιοι δρέψαμε την υγεία, ενώ ταυτόχρονα βλέπαμε και άλλους να τρυγούν τις θεραπείες. Αλλά ο μεν προφήτης, έχοντας χορδίσει την ιερή λύρα, ας αναφωνεί με τους ύμνους του προς την παλαιά Ιερουσαλήμ: «όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε»· εμείς δε ας πούμε προς τους μάρτυρες: ελάχιστα πληροφορηθήκαμε με τα αυτιά μας για εσάς, σε σχέση με όσα είδαμε με τα μάτια μας, και προηγουμένως δροσιζόμασταν με μικρές σταγόνες, τις οποίες έριχναν σαν βροχή οι γλώσσες που, μιμούμενες τα σύννεφα, ανέβαιναν από το μαρτυρικό πέλαγος των δικών σας ιαμάτων. Αφού λοιπόν γίναμε εμείς αυτόπτες μάρτυρες αυτού του πελάγους, και κολυμπήσαμε στα νάματά του, θα ανακράξουμε μαζί με τον Ιώβ προς εσάς, που είστε οι πηγές του.

Αλλά ούτε και τότε σταματούσε την πόση των υδάτων. Εξ ου και, ενώ κάθε αύξηση έχει ως αρχή της την κίνηση, όπως δογματίζουν οι ειδήμονες περί αυτών, ο ίδιος αυξανόταν, χωρίς να κινείται καθόλου από τη φύση του, διαψεύδοντας έτσι και το δικό τους αξίωμα. [3] Το να αναφέρω δε πάλι και για τούτο το νόσημα την αδυναμία των ιατρών, εφόσον είναι σε όλους προφανής, θα το αποφύγω. Διότι αυτή έχει καταστεί ξεκάθαρη, ακόμη και αν εμείς σιωπήσουμε. Επομένως, προσπερνώντας την σιωπηρά, ας μιλήσουμε για τη δύναμη του Ιωάννη και του Κύρου, των αληθινών ιατρών. Διότι, όσο η αδυναμία των προηγούμενων κατέστη άξια σιωπής, τόσο η δύναμη τούτων εδώ κηρύττεται μεγαλόφωνα. Επειδή και εκείνους ο Ευγένιος, μετά από πολλή δοκιμή, τους παραμέρισε ως αδύναμους, ενώ τούτους τους επέλεξε ως δυνατούς, μόνο από όσα είχε ακούσει. [4] Ερχόμενος λοιπόν στο ιατρείο των αγίων, το οποίο είναι αλεξητήριο κάθε ακηδίας και παντοειδών παθών, έμαθε και εκ πείρας αυτό που γνώριζε εξ ακοής πριν από την ασθένειά του. Και «όπως ακριβώς ακούσαμε, έτσι και είδαμε», διακήρυττε με θέρμη μαζί με τον ψαλμωδό. Διότι αμέσως, την ίδια εκείνη νύχτα της ημέρας κατά την οποία προσήλθε, κοιμώμενος μπροστά στον τάφο των αγίων, βλέπει να προβάλλουν αυτοί οι μάρτυρες, και τους άκουε να του λένε: