Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:10

Αφού δίδαξε ότι ο πλούτος δεν ωφελεί σε τίποτα κατά την ημέρα της κρίσεως, διδάσκει και εκείνο που ωφελεί. Και τι είναι αυτό παρά το να αποκτήσει κανείς έναν κοπιαστικό και επίπονο βίο; Διότι αυτοί είναι που θα αξιωθούν και την υποσχεθείσα ζωή κατά τον μέλλοντα αιώνα. Εκείνος που κοπιάζει διά της πρακτικής αρετής θα ζήσει μέχρι τέλους διά της γνώσεως, και θα αναπαυθεί εις τον αιώνα, και θα ζήσει νικηφόρα. Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει μέχρι τέλους.

Υπέμεναν δε, όπως λέγει ο Κύριός μας, ότι «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί»· και όπως λέγει ο ψαλμωδός: «Κοπίασε στον αιώνα, και θα ζήσει μέχρι τέλους»· διότι όσοι δίκαιοι έχουν την ελπίδα τους στον Θεό, δεν είχαν σαρκική ανάπαυση, η οποία να τους χωρίζει από τον Θεό· αλλά παρέμεναν στους κόπους, χωρίς να δειλιάζουν ούτε βέβαια να αμφιβάλλουν για τις θείες υποσχέσεις· απεναντίας, υπομένοντας τις θλίψεις ως κάτι το ελαφρύ, θυμούνται Εκείνον που λέγει μέσω του Αποστόλου: «Και την αρπαγή των υπαρχόντων σας τη δεχθήκατε με χαρά». Μαρτυρεί επίσης και για όσους δεν δέχθηκαν την απελευθέρωσή τους, ότι δεν ήθελαν να γυρίσουν πίσω, προκειμένου να βρίσκονται στα επουράνια· και εμείς δεν πρέπει να βρισκόμαστε προσκολλημένοι στα κοσμικά, αλλά να μεταβούμε στο να είμαστε μαζί με τον Θεό.

Έπειτα λέει: Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει έως το τέλος. Η αυτοζωή, η δύναμη, η ακούραστη φύση, κοπίασε σε τούτον τον αιώνα, όταν καταπονημένος από την οδοιπορία καθόταν στην πηγή. Ο οποίος δεν θα δει καταφθορά, όταν δει τους σοφούς να πεθαίνουν (διότι ο Πατέρας δεν θα επιτρέψει στον όσιό Του να δει διαφθορά), όταν δηλαδή πεθαίνουν εκείνοι που καυχώνται για τη σοφία η οποία καταργείται. Εάν όμως θέλεις να εκλάβεις τα λεγόμενα και για τους δίκαιους ανθρώπους, θυμήσου τον Ιώβ που λέει: Ο άνθρωπος γεννιέται με κόπο· και πάλι τον Απόστολο, που λέει ότι: Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· καθώς και το: Με κόπους περισσότερους.

Πεφορτισμένοι, λοιπόν, λέγονται εκείνοι οι οποίοι, επειδή έσπειραν με ευλογίες, με ευλογίες και θερίζουν, και με αιώνια ευφροσύνη αποθέτουν στους εαυτούς τους τα δράγματα των πνευματικών καρπών. Εκείνος, επομένως, που λυτρώθηκε διά του Θεού, ο οποίος έδωσε εξιλασμό για αυτόν, αυτός κοπίασε μεν στον αιώνα τούτο, αλλά μετά από αυτά θα ζήσει έως τέλους. Αυτός και «δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να αποθνήσκουν». Αυτός που επέλεξε τη στενή και κοπιαστική οδό αντί για την ομαλή και άνετη, στον καιρό της επισκοπής του Θεού, όταν θα οδηγούνται στην αιώνια κόλαση όσοι απίστησαν στα λόγια του Θεού και πορεύτηκαν οπίσω από τα θελήματα της μάταιης καρδιάς τους, αυτός δεν θα δει την αιώνια καταφθορά, την εις το διηνεκές κακοπάθεια. Σοφούς δε ονομάζει είτε τους δεινούς στην πανουργία, για τους οποίους λέει ο Ιερεμίας, ότι «είναι σοφοί στο να πράττουν το κακό, αλλά να πράξουν το καλό δεν γνωρίζουν»· είτε ονομάζει σοφούς και τους μαθητές των αρχόντων του αιώνα τούτου που καταργούνται, οι οποίοι, «ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, εμωράνθησαν». Διότι «η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία παρὰ τω Θεώ». Και επειδή αυτή η σοφία καθιστά τον άνθρωπο μωρό, λέει ότι ο Θεός θα απολέσει τη σοφία των σοφών και θα αθετήσει τη σύνεση των συνετών.

Όσοι όμως δεν στηρίχθηκαν στον πλούτο ούτε αλαζονεύτηκαν για τη δύναμή τους, αλλά έζησαν τον παρόντα βίο με κόπο και πόνο, θα αξιωθούν τη ζωή που έχει υποσχεθεί ο Λόγος. <Και κοπίασε αιώνια. —Δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν.> (I f. 270. b.) Αντί του «Και κοπίασε αιώνια», ο Σύμμαχος λέει: «Αλλά αφού αναπαυθεί σε τούτο τον αιώνα, θα ζήσει αιώνια»· κατά δε τον Ακύλα: «Και αναπαύθηκε αιώνια, και θα ζήσει εις νίκος»· η δε πέμπτη έκδοση αναφέρει: «Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει εις νίκος». Διότι αυτός που κοπίασε στον παρόντα αιώνα υπέρ της ευσέβειας και της δικαιοσύνης, αφού αναπαυθεί από την πολλή τύρβη και ταραχή, θα διάγει βίο ήρεμο και ήσυχο, επιτυγχάνοντας στο τέλος την αιώνια ζωή. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν. Ή κατά τον Σύμμαχο: «Δεν θα δει τη διαφθορά όταν βλέπει σοφούς να πεθαίνουν». Θα βρίσκεται δηλαδή τόσο μακριά από τους ασεβείς, ώστε να μην πλησιάζει καν στην απώλειά τους, αλλά από μακριά και από κάπου ψηλά, σαν από υψηλό παρατηρητήριο, θα πληροφορηθεί τη διαφθορά των σοφών. Ποιων σοφών όμως, παρά εκείνων των οποίων ο Θεός εμώρανε τη σοφία; <Στο στόμα τους θα ευδοκήσουν.> (A f. 277.)

Αδελφός: Αυτούς που οι προφήτες και οι πατριάρχες δεν έσωσαν, τους έσωσε ο Χριστός· διότι η Γραφή τον ονομάζει άνθρωπο. Δεν θα δώσει: Ο λαός των Ιουδαίων δεν έδωσε δόξα στον Θεό, ώστε να εξιλεωθούν από την ανομία. Και το αντίτιμο: Διότι με αργύρια αγόρασαν τον Χριστό. Και κοπίασε ... και θα ζήσει: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, επειδή για πολύ χρόνο κοπίασε μέσα στην πλάνη. Όταν δει: Όταν δει ο λαός των εθνών τους Ιουδαίους, αν και ήταν σοφοί, να πεθαίνουν εξαιτίας της αμαρτίας, προφυλάσσεται ώστε να μην υποπέσει στην ίδια με αυτούς καταδίκη. Μαζί: Ο διάβολος και ο θάνατος, επειδή δεν κατανόησαν ότι μάχονται εναντίον του Θεού. Λέει δε ότι και ο Ιούδας έπαθε τα ίδια. Και θα εγκαταλείψουν: Ο λαός των Ιουδαίων παραχώρησε στα έθνη τον πλούτο που είχε. Παρομοίως και ο διάβολος και ο θάνατος έπαθαν το ίδιο· διότι τον πλούτο που είχαν τον διασκόρπισε (τον σκύλευσε) ο Χριστός. Και οι τάφοι: Διότι κατέβηκαν ζωντανοί στον Άδη, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού. Τα σκηνώματά τους: Διότι οι Ιουδαίοι δεν μπορούν πλέον να ανακληθούν. Επικαλέστηκαν: Διότι ο καθένας στη γη του αναφωνείται καθώς θρηνείται. Και ο άνθρωπος: Ο Ιούδας· διότι του εμπιστεύονταν αυτά που βαστούσε <διότι βαστούσε αυτά που του εμπιστεύονταν>, ως μαθητής. Ήταν όμως αγνώμων. Παρομοιάστηκε: Διότι, ενώ είχε τη χάρη της αποστολής, την απέρριψε και επιθύμησε το αργύριο. Αυτή είναι η οδός: Για τους Ιουδαίους και τον Ιούδα η συνωμοσία εναντίον του Χριστού.

Και ορθά είπε: «Δεν θα δώσει το αντίτιμο για τη λύτρωση της ψυχής του»· διότι το αντίτιμο της ψυχής δεν είναι ούτε ολόκληρος ο κόσμος. Γι' αυτό και έλεγε: «Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Και για να μάθεις ότι ολόκληρος ο κόσμος δεν αποτελεί το αντίτιμο της ψυχής, άκουσε τι λέει ο Παύλος και για άλλους αγίους: «Περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος». Διότι ο κόσμος υπάρχει για την ψυχή. Όπως λοιπόν ένας πατέρας δεν θα προτιμούσε το σπίτι αντί για το παιδί του, έτσι ούτε και ο Θεός προτιμά τον κόσμο αντί για την ψυχή· αλλά υπάρχει ανάγκη από έργα και κατορθώματα. Θέλεις να μάθεις πόσο μεγάλη είναι η αξία των ψυχών μας; Όταν ο Μονογενής επρόκειτο να τη λυτρώσει, δεν έδωσε κάποιον κόσμο, ούτε άνθρωπο, ούτε γη, ούτε θάλασσα, αλλά το δικό Του τίμιο αίμα. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αγοραστήκατε με τίμημα, μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων». Είδες το μέγεθος του τιμήματος; Όταν, λοιπόν, χάσεις αυτήν που αγοράστηκε με τόσο μεγάλο τίμημα, πώς πλέον θα μπορέσεις εσύ να την αγοράσεις; Διότι ο Χριστός, εφόσον αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον. Είδες το πολύτιμο του τιμήματος; Είδες την αξία της ψυχής; Μην την καταφρονείς, λοιπόν, ούτε να την καθιστάς αιχμάλωτη. Και κόπιασε αιώνια, και θα ζήσει μέχρι τέλους.

Άλλος ερμηνευτής λέει: «Και αναπαύθηκε εις τον αιώνα». Άλλος: «Αφού αναπαυθεί στον αιώνα τούτο, θα εξακολουθήσει να ζει αιώνια». Διότι, επειδή μίλησε για τους πλουσίους, επειδή μίλησε για τους ισχυρούς, και απέδειξε ότι κανένα κέρδος δεν προκύπτει από εκεί, ομιλεί στη συνέχεια για εκείνους που έχουν ζήσει με αρετή, για εκείνους που βρίσκονται σε κόπο και ταλαιπωρία, αλείφοντας έτσι τους αθλητές της φιλοσοφίας. Διότι μη μου λες αυτό, λέει, ότι δηλαδή υπέστη κόπο και μόχθο· αλλά αναλογίσου τον καρπό, ότι ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος, ότι θα ακολουθήσει αθάνατη ζωή, ζωή που δεν έχει τέλος. Πόσο καλύτερο είναι, λοιπόν, αφού κοπιάσουμε για λίγο εδώ, να καρπωθούμε αιώνια άνεση, παρά, αφού χαριστούμε για λίγο στον εαυτό μας, να βρισκόμαστε παντοτινά μέσα σε οδύνες; Έπειτα, δεικνύοντας ότι τα βραβεία και τα στεφάνια δεν δίδονται μόνο εκεί, αλλά ότι ήδη από εδώ υπάρχουν τα προοίμια των επάθλων, προσθέτει λέγοντας: «Δεν θα δει καταφθορά, όταν δει τους σοφούς να πεθαίνουν».

Ότι λοιπόν «οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο», αναφέρει η θεία Γραφή· διότι ο θάνατος των αγίων είναι μάλλον ύπνος παρά θάνατος. «Διότι κοπίασαν στον αιώνα και θα ζήσουν έως το τέλος», και: «Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Τι λοιπόν είναι πολυτιμότερο από το να βρίσκεται κανείς στο χέρι του Θεού; Διότι ο Θεός είναι ζωή και φως, και όσοι βρίσκονται στο χέρι του Θεού υπάρχουν μέσα στη ζωή και στο φως.

Τι λοιπόν; Όλους τους συγκάλεσες για ακρόαση και το αυτί σου το κλίνεις προς άλλη ακρόαση; Ναι, λέει, διότι ούτε εγώ μιλώ αυτά από τον εαυτό μου, αλλά από το θείο Πνεύμα που με διδάσκει αυτά, και «ανοίγοντας το πρόβλημά μου με το ψαλτήρι» θα μάθω από εκεί ποιον πρέπει να φοβάμαι. «Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα» φοβερή και «πονηρή» και τελευταία μου, κατά την οποία «η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει»; Διότι φτέρνα για τον καθένα μας είναι το τέλος της ζωής, κατά το οποίο εάν βρεθούμε να κυκλωνόμαστε από κάποια ανομία, θα είναι όντως ημέρα πονηρή και φόβος ασύγκριτος. «Αυτοί που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους», τι θα κάνουν τότε, κυκλωμένοι από ανομία; «Αδελφός δεν λυτρώνει», διότι ούτε ο ίδιος δεν δύναται να λυτρώσει τον αδελφό του από την προκείμενη εκείνη ανάγκη· «θα λυτρώσει άραγε άνθρωπος» άλλον, ο τάδε ή ο δείνα; «Δεν θα δώσει στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό του και το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του». Εκείνος που θα φτάσει σε εκείνη την ημέρα, λέει, κυκλωμένος μέσα στις ανομίες, τι θα δώσει ως εξιλέωση στον Θεό; Ή ποιο τίμημα έχει να δώσει για να εξαγοράσει την ψυχή του, καθώς απάγεται γυμνός από τον βίο; Εκείνος όμως που «κοπίασε σε αυτόν τον αιώνα, θα ζήσει μέχρι το τέλος· δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν», έχοντας πλέον γίνει ανώτερος του φόβου του θανάτου. «