Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:12

Και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους. Διότι δεν θέλησαν να τον καταστήσουν κτήμα τους μέσω της ευεργεσίας προς τους ενδεείς. Και οι τάφοι τους θα είναι οι κατοικίες τους εις τον αιώνα. Μέσω των τάφων υποδηλώνει τη νεκρότητα με την οποία ενέδυσαν την ψυχή τους, εφόσον δεν είχαν κανένα ορθό ούτε ευθύ φρόνημα περί του Θεού. Τα σκηνώματά τους εις γενεάν και γενεάν. Οι σκηνές, λέει, στις οποίες κατοικούσαν όσο ζούσαν, θα περιέλθουν από τους μεν στους δε με την πάροδο των γενεών· διότι αυτό ακριβώς ανέφερε και προηγουμένως, ότι δηλαδή θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους. Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα εδάφη τους. Ενώ έπρεπε, λέει, μέσω της πίστεως και του λαμπρού βίου να μεριμνήσουν ώστε να γραφούν τα ονόματά τους στους ουρανούς, εκείνοι τα διαιώνισαν επί της γης, κτίζοντας πόλεις που έφεραν το όνομά τους.

Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν, και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους. Και οι τάφοι τους θα είναι οι οικίες τους εις τον αιώνα. Τα σκηνώματά τους από γενεά σε γενεά. Έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους.

Τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά· δηλαδή, οι τάφοι είναι οι κατοικίες τους στον αιώνα. Έπειτα, ερμηνεύοντας τι εννοεί ως τάφους, για να δείξει ότι ομιλεί για τα σώματα, στα οποία ενοικούν οι ψυχές που έχουν απονεκρωθεί εξαιτίας της πονηρίας, πρόσθεσε γι' αυτούς: «Τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά», κατά τη συνήθεια σύμφωνα με την οποία τα ανθρώπινα σώματα αποκαλούνται πάντοτε σκηνώματα. Αυτοί, εξάλλου, δίνουν τα ονόματά τους στα κτήματά τους επί της γης. Διότι το όνομα του ασεβούς δεν εγγράφεται στη βίβλο των ζώντων, ούτε συγκαταλέγεται στην Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς· αντιθέτως, τα ονόματά τους απομένουν στη γη, επειδή προτίμησαν την παροδική αυτή και ολιγόχρονη ζωή από τα αιώνια σκηνώματα. Δεν βλέπεις εκείνους που οικοδομούν στις πόλεις αγορές και γυμνάσια, που ανεγείρουν τείχη, που κατασκευάζουν υδραγωγεία, πώς τα ονόματά τους έχουν δοθεί σε αυτά τα γήινα κατασκευάσματα;

Ήδη, βέβαια, κάποιοι, αφού χάραξαν τα ονόματά τους ακόμη και σε αγέλες αλόγων, επινόησαν τρόπους ώστε να παραταθεί για πολύ η μνήμη τους στη ζωή· και αφού επέδειξαν μεγαλοπρέπεια σε τάφους, άφησαν τα ονόματά τους στα μνήματά τους. Αυτοί είναι εκείνοι που φρονούν τα γήινα και που θεωρούν την επίγεια δόξα και τη μνημόνευσή τους από τους ανθρώπους ως επαρκή για τη δική τους μακαριότητα. Κι αν δεις κάποιον από εκείνους που υπερηφανεύονται για την ψευδώνυμη γνώση, και προσκολλώνται στην αποδοχή κάποιων μοχθηρών δογμάτων, και οι οποίοι, αντί για το όνομα των Χριστιανών, λαμβάνουν το όνομά τους από κάποιον αιρεσιάρχη, τον Μαρκίωνα, ή τον Ουαλεντίνο, ή κάποιον από αυτούς που τώρα επιπολάζουν, να γνωρίζεις ότι και αυτοί «επικαλέστηκαν τα ονόματά τους επί της γης», εφόσον προσκόλλησαν τον εαυτό τους σε ανθρώπους φθαρτούς και εξ ολοκλήρου γήινους.

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

Οι δε κατοικίες τους, στις οποίες κατοικούσαν όσο ακόμη ζούσαν, θα περιέλθουν σε άλλους, ξένους, και θα μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. «Σαν πρόβατα τοποθετήθηκαν στον άδη, ο θάνατος θα τους ποιμάνει». Αφού ανέφερε τα όσα αφορούν τους ασεβείς πριν από τον θάνατο, τώρα αναφέρει τι πρόκειται να υποστούν όταν βρεθούν μέσα στον ίδιο τον άδη.

Αδελφός: Αυτούς που οι προφήτες και οι πατριάρχες δεν έσωσαν, τους έσωσε ο Χριστός· διότι η Γραφή τον ονομάζει άνθρωπο. Δεν θα δώσει: Ο λαός των Ιουδαίων δεν έδωσε δόξα στον Θεό, ώστε να εξιλεωθούν από την ανομία. Και το αντίτιμο: Διότι με αργύρια αγόρασαν τον Χριστό. Και κοπίασε ... και θα ζήσει: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, επειδή για πολύ χρόνο κοπίασε μέσα στην πλάνη. Όταν δει: Όταν δει ο λαός των εθνών τους Ιουδαίους, αν και ήταν σοφοί, να πεθαίνουν εξαιτίας της αμαρτίας, προφυλάσσεται ώστε να μην υποπέσει στην ίδια με αυτούς καταδίκη. Μαζί: Ο διάβολος και ο θάνατος, επειδή δεν κατανόησαν ότι μάχονται εναντίον του Θεού. Λέει δε ότι και ο Ιούδας έπαθε τα ίδια. Και θα εγκαταλείψουν: Ο λαός των Ιουδαίων παραχώρησε στα έθνη τον πλούτο που είχε. Παρομοίως και ο διάβολος και ο θάνατος έπαθαν το ίδιο· διότι τον πλούτο που είχαν τον διασκόρπισε (τον σκύλευσε) ο Χριστός. Και οι τάφοι: Διότι κατέβηκαν ζωντανοί στον Άδη, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού. Τα σκηνώματά τους: Διότι οι Ιουδαίοι δεν μπορούν πλέον να ανακληθούν. Επικαλέστηκαν: Διότι ο καθένας στη γη του αναφωνείται καθώς θρηνείται. Και ο άνθρωπος: Ο Ιούδας· διότι του εμπιστεύονταν αυτά που βαστούσε <διότι βαστούσε αυτά που του εμπιστεύονταν>, ως μαθητής. Ήταν όμως αγνώμων. Παρομοιάστηκε: Διότι, ενώ είχε τη χάρη της αποστολής, την απέρριψε και επιθύμησε το αργύριο. Αυτή είναι η οδός: Για τους Ιουδαίους και τον Ιούδα η συνωμοσία εναντίον του Χριστού.

Β΄. Αλλά τι; Όποιοι είναι οι μισθοί του καθενός, τέτοιες είναι και οι ανταποδόσεις. Συνέβη δε, λέει, να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ. Μόλις κάποτε ο φτωχός, αφού λυτρώθηκε από την τρικυμιώδη φτώχεια, κατέπλευσε στο γαλήνιο λιμάνι του Αβραάμ. Διότι συνέβη, λέει, να πεθάνει ο Λάζαρος, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ. Βλέπεις πώς η φτώχεια, μετά την έξοδο από την παρούσα ζωή, έχει αγγέλους ως δορυφόρους; Συνέβη δε να πεθάνει και ο πλούσιος και να ταφεί. Αμέσως για τον πλούσιο ορίζεται η ταφή, σύμφωνα με αυτό που λέγεται από τον Δαβίδ: «Και οι τάφοι τους θα είναι κατοικίες τους στον αιώνα». Γι' αυτό σου λέγεται: Φτωχέ, «μη φοβάσαι όταν πλουτίσει κάποιος άνθρωπος, διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα μαζί του, ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του». Διότι τα εγκαταλείπει όλα εδώ: τους δούλους, τους σωματοφύλακες, τους υπηρέτες, τους παρασίτους, τους κόλακες, τα οχήματα, τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια, τα λουτρά, τα κτήματα, τα χρυσοστόλιστα σπίτια, τα ψηφιδωτά δάπεδα, τη βασιλεία, την εξουσία, την κυριαρχία· όλα τα εγκαταλείπει εδώ, και αναχωρεί γυμνός. Και καθώς βρισκόταν στον άδη, «σηκώνοντας τα μάτια του». Αναλογίσου σε πόσο βάθος βρισκόταν ο πλούσιος, και σε τι ύψος ο φτωχός. Και υψώνοντας, λέει, τα μάτια του ο πλούσιος, είδε τον Αβραάμ, και τον Λάζαρο στους κόλπους του.

Όταν, λοιπόν, δει εκείνους τους φιλοσόφους να χάνονται, να τους θρηνούν, να τους κλαίνε και να τους κατευοδώνουν με οιμωγές, τότε ο ίδιος δεν θα πάθει τίποτε τέτοιο, αλλά θα σταθεί ανώτερος από αυτά τα βέλη, στηριζόμενος στις αγαθές ελπίδες και γνωρίζοντας ότι αυτή η φθορά δεν αποτελεί καταστροφή της ουσίας, αλλά εξάλειψη της θνητότητας και ανάλωμα της φθοράς. Διότι αυτός ο θάνατος δεν καταστρέφει το σώμα, αλλά αναλώνει τη φθορά· αφού η ουσία παραμένει, καθώς ανασταίνεται με περισσότερη δόξα, όχι όμως για όλους. Διότι η μεν ανάσταση θα είναι κοινή για όλους, η ένδοξη όμως ανάσταση προορίζεται για εκείνους που έζησαν ενάρετα. Μαζί θα χαθούν ο άφρων και ο ανόητος, και θα εγκαταλείψουν σε άλλους τον πλούτο τους. Και οι τάφοι τους θα είναι οι αιώνιες κατοικίες τους, τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά· έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους. Άλλος μεταφραστής λέει: «Τα εντός των οικιών τους εις τον αιώνα». Άλλος πάλι: «Τις κατασκηνώσεις τους από γενιά σε γενιά, ονομάζοντας με τα ονόματά τους τα κτήματά τους»· ενώ το εβραϊκό κείμενο για αυτό αναφέρει «Αληαδαμώθ».

ΣΤ΄. Είδες πώς, όχι από τα μελλοντικά, αλλά και από όσα συμβαίνουν εδώ, απομακρύνει από την κακία και την πλεονεξία και καθοδηγεί προς την αρετή, καταλύοντας τη μανία για τα χρήματα, αποκαλώντας ανόητους όσους είναι προσηλωμένοι στα παρόντα και αποδεικνύοντάς το αυτό μέσα από τα ίδια τα πράγματα; Διότι τι είναι πιο ανόητο, πες μου, από έναν άνθρωπο που μοχθεί, ταλαιπωρείται και συγκεντρώνει τόσα αγαθά, ώστε να απολαμβάνουν άλλοι τους δικούς του κόπους; Και τι είναι χειρότερο από αυτήν τη ματαιοπονία, όταν ο ίδιος αναχωρεί έχοντας υποστεί τους ιδρώτες και έχοντας υπομείνει τους κόπους, παρέχοντας την απόλαυση σε άλλους, και μάλιστα όχι σε κάποιους οικείους και γνωστούς, αλλά πολλές φορές σε εχθρούς και πολεμίους; Γι' αυτό δεν είπε «σε άλλους», αλλά: «Σε ξένους θα εγκαταλείψουν τον πλούτο τους». Και τι σημαίνει το: «Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν»; Μαζί με όσα έχουν ειπωθεί προηγουμένως, λέει. Εδώ μου φαίνεται ότι κάνει λόγο για τους ασεβείς, οι οποίοι είναι σαγηνευμένοι από τα παρόντα και δεν στοχάζονται καθόλου τα μέλλοντα, αποκαλώντας τους ανόητους και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο. Διότι, εάν θεωρείς ότι δεν υπάρχει τίποτε μετά από αυτά, για ποιον λόγο καταπονείς τον εαυτό σου και ταλαιπωρείσαι, συγκεντρώνοντας από παντού αμέτρητα χρήματα, και από τη μία υπομένοντας τους κόπους, από την άλλη όμως μη μετέχοντας στην απόλαυση; «Και οι τάφοι τους, κατοικία τους στον αιώνα». Αυτό το λέει σύμφωνα με τη δική τους αντίληψη. «Τα σκηνώματά τους σε γενεά και γενεά· έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους».

Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτήν την αφροσύνη, το να θεωρεί κανείς τους τάφους μόνιμη κατοικία, το να επιδεικνύει ματαιοδοξία γι' αυτά;

Πολλοί, λοιπόν, πολλές φορές κατασκεύασαν τους τάφους τους πιο λαμπρούς από τα σπίτια τους. Διότι κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται είτε για τους εχθρούς, είτε για το σκουλήκι και το χώμα, ξοδεύοντάς τα όλα αυτά σε πράγματα καθόλου αναγκαία. Διότι τέτοια είναι η νοοτροπία εκείνων που δεν ελπίζουν τίποτα για τα μέλλοντα. Αλλά εδώ μου έρχεται να αναστενάξω, διότι πολλοί ακόμη και από εκείνους που ελπίζουν στα μέλλοντα, μιμούνται ως προς αυτό εκείνους που δεν έχουν καμία απολύτως ελπίδα για τη μέλλουσα ζωή, χτίζοντας τάφους, κατασκευάζοντας λαμπρά μνήματα, θάβοντας χρυσάφι και μεταβιβάζοντας σε άλλους τα υπάρχοντά τους, γινόμενοι με αυτόν τον τρόπο χειρότεροι από εκείνους. Διότι εκείνος μεν που δεν προσδοκά τίποτα μετά από αυτά, αν και ο ίδιος ενεργεί παράλογα, ωστόσο επειδή ακριβώς δεν προσδοκά τίποτα, μοχθεί για τα παρόντα· εσύ όμως, άνθρωπε, που γνωρίζεις τη μέλλουσα ζωή και εκείνα τα ανείπωτα αγαθά, σύμφωνα με εκείνη τη ρήση του Ευαγγελίου ότι «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος», ποια συγγνώμη θα μπορούσες να έχεις; Ποια δικαιολογία; Και ποια κόλαση δεν θα υφίστασο δικαίως, όταν κατασπαταλάς τα πάντα εδώ στο χώμα, στη στάχτη, στα μνήματα, στους πολεμίους, στους εχθρούς; «Έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους». Ιδού και ένα άλλο είδος ανοησίας: το να δίνουν τα ονόματά τους σε κτίρια, σε αγρούς και σε λουτρά, νομίζοντας ότι αποκομίζουν από αυτό τη μεγαλύτερη παρηγοριά, και κυνηγώντας τη σκιά αντί για την αλήθεια.

Και σωστά είπε: «Θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους». Διότι τι είναι πιο ανόητο, όταν αυτοί μεν υπομένουν τους κόπους και τις αμαρτίες που προέρχονται από τη συσσώρευσή του, ενώ παραχωρούν σε άλλους την απόλαυση; Έπειτα, φέρνοντας στο προσκήνιο, μαζί με τη φιλαργυρία, και την κενοδοξία, τους στιγματίζει με πολλή σφοδρότητα, λέγοντας: «Έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους». Τι είναι πάλι πιο παράλογο από αυτούς, οι οποίοι εναποθέτουν τη μνήμη τους και εμπιστεύονται τη δόξα τους σε πέτρες, σε ξύλα και σε άψυχη ύλη; Διότι κατέστρεψαν ολόκληρες περιουσίες, έγδυσαν χήρες και λήστεψαν ορφανά, ώστε να κατασκευάσουν λαμπρή κατοικία για το σκουλήκι, και να οικοδομήσουν λαμπρούς περιβόλους για τον σκόρο και τη φθορά, με το να νομίζουν ότι εξαιτίας αυτών θα γίνει αθάνατη η μνήμη τους, πραγμάτων τα οποία ούτε τα σώματά τους δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν για μια ελάχιστη χρονική στιγμή. «Αυτή η οδός τους αποτελεί σκάνδαλο γι' αυτούς». Ποια είναι αυτή η οδός, πες μου; Η μέριμνα για τέτοια πράγματα, η ματαιοπονία, η μεγάλη μανία για τα χρήματα, η ακόρεστη μέθη της δόξας· και πριν από τη μέλλουσα κόλαση, λέγει, αυτή γίνεται εδώ γι' αυτούς σκάνδαλο και εμπόδιο.

«Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους και οι τάφοι τους θα είναι οι κατοικίες τους εις τον αιώνα, τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά». Δικαιολογημένα ονόμασε άφρονες και ανόητους όσους πλούτισαν με κακό τρόπο και, αναχωρώντας γυμνοί από αυτήν τη ζωή και αφήνοντας τον πλούτο τους σε εκείνους που δεν ήθελαν, αντί για τις λαμπρότατες κατοικίες κατοίκησαν στους τάφους. «Έδωσαν τα ονόματά τους στις γαίες τους», δηλαδή σε όσα κτίζονταν από αυτούς, αντί να τα αφιερώνουν στον Θεό, ονόμαζαν με τα δικά τους ονόματα τις πόλεις και τους πύργους, εξομοιούμενοι με τους οικοδόμους της πόλης και του πύργου της Χαλάνης. «Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν κατενόησε» ώστε να πράττει τα άξια της τιμής, αλλά μάλλον «παραβλήθηκε με τα κτήνη τα ανόητα και εξομοιώθηκε με αυτά» με τις φαύλες πράξεις του. «Αυτή η οδός τους», η διεφθαρμένη, «έγινε σκάνδαλό τους, και μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν» παρουσιάζοντας απατηλά τα μη καλά ως καλά. Γι' αυτό και «σαν πρόβατα», αφού τους κυριεύσει ο θάνατος και ο άδης, «θα τους ποιμάνει και η βοήθειά τους θα παλαιώσει στον άδη», διότι «από τη δόξα τους» εκδιώχθηκαν, δηλαδή αποβλήθηκαν και μέσα στον άδη θα παλαιώσουν επειδή ο Χριστός δεν θα κατέλθει πλέον εκεί για να τους ανακαινίσει. Ας λέει όμως κάποιος, έχοντας αγαθή πεποίθηση: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει».