Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:14

Αυτή η οδός τους αποτελεί σκάνδαλο γι' αυτούς. Η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει «οδό» τον βίο του κάθε ανθρώπου και τον χρόνο της ζωής του καθενός. Αυτήν την οδό, λοιπόν, λέγει, την κατέστησε τραχιά και εχθρική γι' αυτούς, επειδή δεν είχαν κανένα ορθό φρόνημα. Αλλά, όταν σκόνταφταν μέσα σε αυτήν, δεν αντιλαμβάνονταν τα σκάνδαλα. Αργότερα όμως «στο στόμα τους θα ευδοκήσουν», πράγμα που σημαίνει: θα ομολογήσουν μετανοημένοι για το ότι βάδισαν έναν τέτοιο δρόμο, όταν πλέον δεν θα έχουν καιρό για μετάνοια.

Με το πολύτιμο αίμα του Χριστού αγοράστηκες· μη γίνεσαι δούλος της αμαρτίας. Κατανόησε την αξία σου, για να μην παρομοιαστείς με τα ανόητα κτήνη. Αυτή η οδός τους αποτελεί σκάνδαλο για αυτούς. Ο Θεός, που οικονομεί τα της ζωής μας, μας εμποδίζει όταν βαδίζουμε τον δρόμο της κακίας, θέτοντάς μας προσκόμματα και κωλύματα, ώστε, αφού απομακρυνθούμε από την παράλογη ζωή, μετά από αυτά να ευαρεστήσουμε τον Θεό με το στόμα μας, αφού πιστέψουμε με την καρδιά προς δικαίωση, και ομολογήσουμε με το στόμα προς σωτηρία. Ο Παύλος καταδίωκε, πορθούσε την Εκκλησία του Χριστού, αλλά ο Θεός ανέκοψε τον δρόμο του προς την πονηρία· μετά από αυτά, ο Παύλος ευαρέστησε με το στόμα του, κηρύττοντας στις συναγωγές ότι Αυτός είναι ο Χριστός.

Όσοι όμως δεν στηρίχθηκαν στον πλούτο ούτε αλαζονεύτηκαν για τη δύναμή τους, αλλά έζησαν τον παρόντα βίο με κόπο και πόνο, θα αξιωθούν τη ζωή που έχει υποσχεθεί ο Λόγος. <Και κοπίασε αιώνια. —Δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν.> (I f. 270. b.) Αντί του «Και κοπίασε αιώνια», ο Σύμμαχος λέει: «Αλλά αφού αναπαυθεί σε τούτο τον αιώνα, θα ζήσει αιώνια»· κατά δε τον Ακύλα: «Και αναπαύθηκε αιώνια, και θα ζήσει εις νίκος»· η δε πέμπτη έκδοση αναφέρει: «Και κοπίασε εις τον αιώνα, και θα ζήσει εις νίκος». Διότι αυτός που κοπίασε στον παρόντα αιώνα υπέρ της ευσέβειας και της δικαιοσύνης, αφού αναπαυθεί από την πολλή τύρβη και ταραχή, θα διάγει βίο ήρεμο και ήσυχο, επιτυγχάνοντας στο τέλος την αιώνια ζωή. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν. Ή κατά τον Σύμμαχο: «Δεν θα δει τη διαφθορά όταν βλέπει σοφούς να πεθαίνουν». Θα βρίσκεται δηλαδή τόσο μακριά από τους ασεβείς, ώστε να μην πλησιάζει καν στην απώλειά τους, αλλά από μακριά και από κάπου ψηλά, σαν από υψηλό παρατηρητήριο, θα πληροφορηθεί τη διαφθορά των σοφών. Ποιων σοφών όμως, παρά εκείνων των οποίων ο Θεός εμώρανε τη σοφία; <Στο στόμα τους θα ευδοκήσουν.> (A f. 277.)

Όταν λοιπόν, λέει, εμείς που αγαπάμε τη σεπτή και αμόλυντη ζωή, εκφράζουμε τη λύπη μας για όσους δεν έχουν συνηθίσει να ζουν έτσι, λέγοντας ότι «Άνθρωπος όντας σε τιμή δεν κατανόησε», και τα εξής, τότε και αυτοί, αν και τώρα δεν ανέχονται να το ομολογήσουν όσο βρίσκονται σε αυτόν τον κόσμο, ωστόσο μετά από αυτά θα επιδοκιμάσουν τα δικά μας λόγια· διότι θα συμφωνήσουν ότι είναι αληθινά, έχοντας ήδη πειστεί από αυτά τα ίδια που τους συνέβησαν. (B f. 189. E f. 87 b. I f. 273 b. L f 129. b.) Παραδίδεται δε και άλλη γραφή: «Μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευλογήσουν», αντί του «Θα καταραστούν τους εαυτούς τους», μετανοώντας για όσα τέτοια διέπραξαν. Διότι εκείνη την ημέρα, λέει, θα αφανιστούν όλοι οι διαλογισμοί τους. <Θάνατος θα τους ποιμάνει, και θα τους κυριεύσουν οι ευθείς το πρωί.> (A f. 278, B f. 189 b, E f. 87 b, I f. 274, L f. 129 b.) Ως θάνατο λοιπόν που τους ποιμαίνει, θα εννοήσεις την κόλαση μέσα στον θάνατο. Διότι, έχοντας αποβάλει όλη την ισχύ και τη δόξα που είχαν, θα κυριευθούν κατά κάποιον τρόπο από τους αγίους όταν γίνει πρωί, δηλαδή όταν τους επιλάμψει ο καιρός της δόξας του Χριστού. Διότι θα κατέβει από τον ουρανό με τους αγίους αγγέλους, με τη δόξα του Πατέρα του, για να απονείμει μεν στους αγίους τα ετοιμασμένα έπαθλα, και να υποβάλει τους αμαρτωλούς σε κολάσεις και τιμωρίες.

Αδελφός: Αυτούς που οι προφήτες και οι πατριάρχες δεν έσωσαν, τους έσωσε ο Χριστός· διότι η Γραφή τον ονομάζει άνθρωπο. Δεν θα δώσει: Ο λαός των Ιουδαίων δεν έδωσε δόξα στον Θεό, ώστε να εξιλεωθούν από την ανομία. Και το αντίτιμο: Διότι με αργύρια αγόρασαν τον Χριστό. Και κοπίασε ... και θα ζήσει: Ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, επειδή για πολύ χρόνο κοπίασε μέσα στην πλάνη. Όταν δει: Όταν δει ο λαός των εθνών τους Ιουδαίους, αν και ήταν σοφοί, να πεθαίνουν εξαιτίας της αμαρτίας, προφυλάσσεται ώστε να μην υποπέσει στην ίδια με αυτούς καταδίκη. Μαζί: Ο διάβολος και ο θάνατος, επειδή δεν κατανόησαν ότι μάχονται εναντίον του Θεού. Λέει δε ότι και ο Ιούδας έπαθε τα ίδια. Και θα εγκαταλείψουν: Ο λαός των Ιουδαίων παραχώρησε στα έθνη τον πλούτο που είχε. Παρομοίως και ο διάβολος και ο θάνατος έπαθαν το ίδιο· διότι τον πλούτο που είχαν τον διασκόρπισε (τον σκύλευσε) ο Χριστός. Και οι τάφοι: Διότι κατέβηκαν ζωντανοί στον Άδη, επειδή σήκωσαν τα χέρια τους εναντίον του Θεού. Τα σκηνώματά τους: Διότι οι Ιουδαίοι δεν μπορούν πλέον να ανακληθούν. Επικαλέστηκαν: Διότι ο καθένας στη γη του αναφωνείται καθώς θρηνείται. Και ο άνθρωπος: Ο Ιούδας· διότι του εμπιστεύονταν αυτά που βαστούσε <διότι βαστούσε αυτά που του εμπιστεύονταν>, ως μαθητής. Ήταν όμως αγνώμων. Παρομοιάστηκε: Διότι, ενώ είχε τη χάρη της αποστολής, την απέρριψε και επιθύμησε το αργύριο. Αυτή είναι η οδός: Για τους Ιουδαίους και τον Ιούδα η συνωμοσία εναντίον του Χριστού.

Και σωστά είπε: «Θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους». Διότι τι είναι πιο ανόητο, όταν αυτοί μεν υπομένουν τους κόπους και τις αμαρτίες που προέρχονται από τη συσσώρευσή του, ενώ παραχωρούν σε άλλους την απόλαυση; Έπειτα, φέρνοντας στο προσκήνιο, μαζί με τη φιλαργυρία, και την κενοδοξία, τους στιγματίζει με πολλή σφοδρότητα, λέγοντας: «Έδωσαν τα ονόματά τους στα κτήματά τους». Τι είναι πάλι πιο παράλογο από αυτούς, οι οποίοι εναποθέτουν τη μνήμη τους και εμπιστεύονται τη δόξα τους σε πέτρες, σε ξύλα και σε άψυχη ύλη; Διότι κατέστρεψαν ολόκληρες περιουσίες, έγδυσαν χήρες και λήστεψαν ορφανά, ώστε να κατασκευάσουν λαμπρή κατοικία για το σκουλήκι, και να οικοδομήσουν λαμπρούς περιβόλους για τον σκόρο και τη φθορά, με το να νομίζουν ότι εξαιτίας αυτών θα γίνει αθάνατη η μνήμη τους, πραγμάτων τα οποία ούτε τα σώματά τους δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν για μια ελάχιστη χρονική στιγμή. «Αυτή η οδός τους αποτελεί σκάνδαλο γι' αυτούς». Ποια είναι αυτή η οδός, πες μου; Η μέριμνα για τέτοια πράγματα, η ματαιοπονία, η μεγάλη μανία για τα χρήματα, η ακόρεστη μέθη της δόξας· και πριν από τη μέλλουσα κόλαση, λέγει, αυτή γίνεται εδώ γι' αυτούς σκάνδαλο και εμπόδιο.

Δεν είναι λοιπόν μικρό σκάνδαλο, ούτε μικρό εμπόδιο, ούτε μικρό κώλυμα αυτή η οδός για την εργασία της αρετής. Γι' αυτό λέγει: Αυτή η οδός είναι σκάνδαλο γι' αυτούς. Και ορθώς αποκάλεσε την οδό σκάνδαλο γι' αυτούς. Τους εαυτούς τους δένουν, τους εαυτούς τους εμποδίζουν.

«Και μετά από αυτά, με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν». Το πιο φοβερό από όλα, και η αιτία των υπόλοιπων κακών, είναι αυτό ακριβώς που έχει πει. Διότι εκείνοι που διαπράττουν τέτοια αμαρτήματα, και σφάλλουν, και συμπεριφέρονται με τόση ανοησία, μακαρίζουν τους εαυτούς τους και τους θαυμάζουν, και λένε ότι είναι αξιοζήλευτοι, και αρέσκονται σε όσα πράττουν. Αναλογίσου, λοιπόν, όταν η κακία επαινείται από τους ίδιους που την διαπράττουν, πόσο μεγάλη αύξηση της πονηρής επιθυμίας λαμβάνει. Διότι, εάν ενώ κατακρίνεται, ενώ υβρίζεται, ενώ ελέγχεται, ενώ μαστιγώνεται από τη συνείδηση όσων διατηρούν έστω και την παραμικρή νήψη, ενώ καταξεσκίζεται και μισείται, η κακία ανθίζει με τόσο αναιδή τρόπο και αυξάνεται καθημερινά· όταν πλέον όχι μόνο δεν υπάρχουν τα όσα την εμποδίζουν (όπως η καταδίκη, ο έλεγχος της συνειδήσεως, η επίπληξη για τα όσα διαπράττονται, η μετάνοια για τις πράξεις, το να βυθίζεται κανείς από ντροπή, το να κρύβει το πρόσωπό του, το να στενάζει, το να θρηνεί), αλλά συμβαίνει το εντελώς αντίθετο, και εκείνοι που την πράττουν επαινούν τους εαυτούς τους, πλέκουν εγκώμια για τους εαυτούς τους, νομίζουν ότι εξαιτίας αυτού ακριβώς είναι ανώτεροι από τους άλλους, και μετά την πράξη επαινούν τα όσα έχουν γίνει (διότι αυτό σημαίνει το «Και μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν»)· πού δεν θα κατέληγαν να εκτραπούν; Διότι είναι τόσο παράφρονες και παραλογίζονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακόμη και μετά την εκπλήρωση της επιθυμίας τους, όταν ακριβώς θα έπρεπε βλέποντας την παρανομία τους να ντρέπονται, αυτοί υπερηφανεύονται, καυχιούνται και αρέσκονται στα όσα έχουν διαπράξει.

«Μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε ξένους τον πλούτο τους και οι τάφοι τους θα είναι οι κατοικίες τους εις τον αιώνα, τα σκηνώματά τους από γενιά σε γενιά». Δικαιολογημένα ονόμασε άφρονες και ανόητους όσους πλούτισαν με κακό τρόπο και, αναχωρώντας γυμνοί από αυτήν τη ζωή και αφήνοντας τον πλούτο τους σε εκείνους που δεν ήθελαν, αντί για τις λαμπρότατες κατοικίες κατοίκησαν στους τάφους. «Έδωσαν τα ονόματά τους στις γαίες τους», δηλαδή σε όσα κτίζονταν από αυτούς, αντί να τα αφιερώνουν στον Θεό, ονόμαζαν με τα δικά τους ονόματα τις πόλεις και τους πύργους, εξομοιούμενοι με τους οικοδόμους της πόλης και του πύργου της Χαλάνης. «Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν κατενόησε» ώστε να πράττει τα άξια της τιμής, αλλά μάλλον «παραβλήθηκε με τα κτήνη τα ανόητα και εξομοιώθηκε με αυτά» με τις φαύλες πράξεις του. «Αυτή η οδός τους», η διεφθαρμένη, «έγινε σκάνδαλό τους, και μετά από αυτά με το στόμα τους θα ευαρεστηθούν» παρουσιάζοντας απατηλά τα μη καλά ως καλά. Γι' αυτό και «σαν πρόβατα», αφού τους κυριεύσει ο θάνατος και ο άδης, «θα τους ποιμάνει και η βοήθειά τους θα παλαιώσει στον άδη», διότι «από τη δόξα τους» εκδιώχθηκαν, δηλαδή αποβλήθηκαν και μέσα στον άδη θα παλαιώσουν επειδή ο Χριστός δεν θα κατέλθει πλέον εκεί για να τους ανακαινίσει. Ας λέει όμως κάποιος, έχοντας αγαθή πεποίθηση: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει».