Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:19

Δεν σε ωφελεί ο πυρετός περισσότερο από τη γέεννα; Ας μην αποθαρρυνθούμε κατά την ασθένεια, διότι ο Απόστολος είπε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Βλέπετε ότι «Καρδιές και νεφρούς ερευνά ο Θεός.» Ας υπομείνουμε, ας βαστάξουμε, ας γίνουμε μαθητές εκείνου που λέει: «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή.» Ας ευχαριστούμε τον Θεό για όλα, για να μην εκπληρωθεί και σε εμάς το: «Θα σε δοξολογήσει όταν του κάνεις καλό.» Και αν είχες σωματική περιποίηση και προς δοκιμασία βρήκες μικρή θλίψη, γιατί δεν θυμάσαι τον Ιώβ που λέει: «Αν τα αγαθά τα δεχθήκαμε από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;» Πρόσεξε ότι εκείνοι που θέλουν σε όλα την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουν: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας.» Ας μην χαλαρώσουμε πνευματικά. Έχουμε ελεήμονα Θεό που γνωρίζει την ασθένειά μας καλύτερα από εμάς, και αν, για να μας δοκιμάσει, φέρνει πάνω μας την ασθένεια, ωστόσο έχουμε τον Απόστολο που μας παρέχει το βάλσαμο λέγοντας: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ο Κύριος θα ενδυναμώσει και τον ασθενή και εκείνους που τον υπηρετούν, και τα δύο αυτά έργα σας θα γίνουν προς δόξαν Θεού. Μέχρι τέλους να φροντίζετε για την υπομονή, μην αποθαρρύνεστε, μην αποκάμετε. Διότι ο Θεός είναι κοντά, λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Πιστέψτε με, αδελφοί, πώς με κυρίευσε η κενοδοξία.

Μη μικροψυχείς, λοιπόν, για τα παρόντα, αλλά να αναμένεις εκείνη τη μακάρια και απέραντη ζωή. Διότι τότε θα δεις ότι για το καλό του δικαίου συμβαίνει η πενία, η αδοξία και η στέρηση της τρυφής. Και μην ταράζεσαι τώρα για όσα θεωρούνται αγαθά, νομίζοντας ότι μοιράζονται άδικα. Διότι θα ακούσεις πώς στον μεν πλούσιο θα λεχθεί: «Απέλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου»· στον δε πένητα, ότι δέχθηκε τα δεινά στη ζωή του. Γι' αυτό, ως φυσικό επακόλουθο, ο μεν παρηγορείται, ο δε οδυνάται. «Θα σε δοξολογήσει, όταν τον ευεργετήσεις». Αναφορικά με τον χοϊκό άνθρωπο, ο οποίος θεωρεί αγαθά μόνο τα πλεονεκτήματα αυτού του βίου, δηλαδή τον πλούτο, την υγεία και την εξουσία, γι' αυτόν λέει ότι θα δοξολογήσει τον Θεό όταν ευεργετείται· ενώ στις συμφορές εκστομίζει κάθε είδους βλασφημία. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον πένητα, απευθύνει πλέον τον λόγο προς τον Θεό, συμπεριλαμβάνοντας στην κατηγορία κατά του πλούτου και το γεγονός ότι κάποιος ευχαριστεί τον Θεό μόνο κατά την ευημερία, ενώ, όταν προκύψουν θλιβερές καταστάσεις, δεν παραμένει πλέον ο ίδιος. Τέτοιας φύσεως είναι και η κατηγορία που προέβαλε ο διάβολος εναντίον του Ιώβ, ότι δηλαδή ο Ιώβ δεν σέβεται δωρεάν τον Κύριο, αλλά έχει ως μισθό για την ευσέβειά του τον πλούτο και τα λοιπά. Γι' αυτό, προς απόδειξη της αρετής του ανδρός, ο Θεός τον απογύμνωσε από όσα είχε, προκειμένου να διαφανεί σε όλα η ευγνωμοσύνη του ανθρώπου αυτού προς τον Θεό.

Διότι η ψυχή του θα ευλογηθεί κατά τη διάρκεια της ζωής του· θα σε δοξολογήσει, όταν τον ευεργετήσεις. Ο μεν δίκαιος ευλογεί τον Κύριο σε κάθε καιρό· ο δε αμαρτωλός, δοξολογώντας τον τότε μόνο, ευλογεί τον Θεό, όποτε του προκύψει κάτι αγαθό από τον Θεό.

Διάψαλμα: παύση του πνεύματος και αλλαγή του θέματος. «Μη φοβού»: Υπαινίσσεται τον Ιούδα, επειδή έλαβε το τίμημα για την προδοσία του Χριστού· διότι νόμιζε ότι πλούτισε. Αναφέρεται όμως και γενικότερα σε αυτούς που πλουτίζουν από αρπαγή και στους υπερηφάνους. «Και όταν πληθυνθεί»: Η δόξα του ασεβούς και του αλαζόνα· διότι κάθε δόξα του ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χόρτου. «Ότι δεν θα τα πάρει μαζί του όταν πεθάνει»: Διότι ούτε ο Ιούδας κέρδισε τα αργύρια, αφού απαγχονίστηκε. Ούτε όλοι όσοι πλουτίζουν μάταια· διότι φεύγουν με αδειανά χέρια. «Ούτε θα συγκατέβει»: Διότι ούτε με τον Ιούδα κατέβηκε στον τάφο ο χρυσός, ούτε με κανέναν άνθρωπο που πλουτίζει· επειδή τα χρήματα μένουν πάνω στη γη, ενώ εκεί τον ακολουθούν τα έργα του. «Ότι η ψυχή»: Διότι η ψυχή του αμαρτωλού, κατά τη διάρκεια της ζωής του, καλοτυχίζεται, δηλαδή ζει με τρυφή και χαίρεται· αλλά μετά τη ζωή εδώ στη γη, κατακρίνεται. «Θα εξομολογηθεί»: Διότι, όταν ο άνθρωπος έχει τον Θεό ευμενή απέναντί του, τότε Τον δοξολογεί. «Θα εισέλθει»: Διότι ο άνθρωπος ακολουθεί τα έργα των προγόνων του, άλλοι μεν τα αγαθά, άλλοι δε τα διεστραμμένα και κακά, δηλαδή η γενεά του θα εισέλθει. «Έως του αιώνος»: Ο διάβολος και όσοι τον ακολούθησαν τιμωρούνται συνεχώς στο σκοτάδι. «Άνθρωπος που βρισκόταν σε τιμή»: Ειπώθηκε για τον Ιούδα και τον διάβολο· διότι και οι δύο εξέπεσαν από την τιμή, όπως και όλοι όσοι είναι ανόητοι και δεν κατανοούν.

Το «Η ψυχή του θα επαινείται όσο αυτός ζει», που λέγεται πάλι για έναν κάκιστο άνθρωπο, σημαίνει το εξής: θα γίνεται ευμενής λόγος γι’ αυτόν, δηλαδή θα επαινείται, θα εγκωμιάζεται, θα μακαρίζεται. Διότι η ευλογία, από το «λέγω καλά λόγια», δηλώνει την ευφημία. Επειδή πολλοί, καθώς έχει διαφθαρεί η κρίση τους για τα πράγματα, επαινούν και μακαρίζουν εκείνους που, ενώ δικαίως θα έπρεπε να ελεεινολογούνται και να θρηνούνται, αφθονούν σε πλούτο και απολαμβάνουν την τρυφή, ακόμη και αν διαπράττουν αναρίθμητα κακά, για τα οποία λίγο αργότερα θα κληθούν να λογοδοτήσουν· και επειδή δεν συλλογίζονται αυτά, αλλά αποβλέπουν μόνο στην παρούσα απόλαυση, ο Μελωδός, σατιρίζοντας τη διεφθαρμένη κρίση τους και το γεγονός ότι όχι μόνο δεν επιτιμούν όσους αμαρτάνουν ούτε απλώς τους κολακεύουν, αλλά, αν χρειαστεί για να τους ευχαριστήσουν, κακολογούν ακόμη και την ίδια την αρετή, είπε: «Η ψυχή του θα επαινείται όσο αυτός ζει». Ορθά μάλιστα ειπώθηκε και το «όσο αυτός ζει», διότι μετά τον θάνατο θα τιμωρηθεί. Αυτό ακριβώς δηλώνει και η συνέχεια: «Διότι θα εισέλθει», λέει, «έως τη γενεά των πατέρων του». Εκείνος όμως που πρόκειται να εισέλθει δεν μεταβαίνει στην ανυπαρξία, όπως νομίζουν ορισμένοι, αλλά θα εγκλειστεί σε τόπο όπου, προφανώς, «δεν θα δει φως στον αιώνα». Διότι θα φυλακιστεί στο άσβεστο σκοτάδι μαζί με όσους τον εγκωμίασαν και θα κληθεί να πληρώσει για όσα διέπραξε.

Διότι η δόξα του ανθρώπου είναι η αρετή, γι' αυτό και συναποδημεί με εκείνον που την έχει αποκτήσει. Αυτή όμως παραμένει δόξα του οίκου· ή μάλλον ούτε καν παραμένει, αλλά καταστρέφεται μαζί με τον οίκο, χωρίς να ωφελήσει σε τίποτα εκείνον που έζησε μέσα σε αυτόν· διότι δεν ήταν καν δική του. Διότι η ψυχή του κατά τη ζωή του θα ευλογηθεί.

Αφού μίλησε για τον πλούτο και τη δόξα του, μεταβαίνει στον λόγο περί των επαίνων. Διότι, επειδή και αυτό είναι εξαιρετικά περιζήτητο από τους πλουσίους, δηλαδή οι κολακείες στην αγορά, οι περιποιήσεις από τον λαό, οι δημόσιοι έπαινοι, τα γεμάτα υποκρισία εγκώμια, και επειδή θεωρείται σπουδαίο το να τους χειροκροτούν και στα θέατρα, και στα συμπόσια, και στα δικαστήρια, το να δοξάζονται από όλους και να θεωρούνται αξιοζήλευτοι, δες πώς και αυτό πάλι το καταρρίπτει με κριτήριο τον χρόνο. Διότι λέει, «στη ζωή του», δηλαδή, αυτές οι τιμητικές περιποιήσεις και τα καλά λόγια για αυτόν περιορίζονται στον παρόντα βίο· μαζί όμως με τα υπόλοιπα καταλύεται και αυτό, ως πρόσκαιρο και εφήμερο.

Αλλά ακόμη και όταν αυτή προέρχεται από τις παροχές εκείνων που τους επαινούν, μετά τον θάνατο μεταβάλλεται στο αντίθετο, όταν αφαιρεθεί το προσωπείο του φόβου. «Θα σε επαινέσει, όταν του φερθείς καλά». Δες πώς επικρίνει ακόμη και τις ευεργεσίες τους. Διότι εσύ μεν κολακεύεις και περιποιείσαι, προσφέροντας μια πρόσκαιρη και γεμάτη υποκρισία εξυπηρέτηση· εκείνος δε, ακόμη κι αν σου αναγνωρίσει χάρη, εξαγοράζοντας από εσένα το να κάνεις αυτά που του αρέσουν, και εξαγοράζοντάς το αυτό έναντι μεγάλου ανταλλάγματος, τότε θα σε ευχαριστήσει, λέει. Διότι το «Θα σε επαινέσει» σημαίνει ακριβώς αυτό: όταν του φερθείς σύμφωνα με τα θελήματά του. Δεν είπε: Όταν κάνεις κάτι χρήσιμο ή όταν τον ευεργετήσεις, αλλά: Όταν κάνεις τα αρεστά σε αυτόν και πράξεις κατά τη γνώμη του και τον υπηρετήσεις σύμφωνα με τις επιθυμίες του· υποδεικνύοντας ότι η βλάβη είναι αμφίδρομη, προερχόμενη τόσο από την πλαστή κολακεία όσο και από την επιβλαβή εξυπηρέτηση. «Θα εισέλθει μέχρι τη γενιά των πατέρων του, έως τον αιώνα δεν θα δει φως. Και ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· παραλληλίστηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά». Το «Θα εισέλθει», δηλαδή, σημαίνει ότι θα μιμηθεί τον ζήλο των πατέρων του, και, όντας απόγονος πονηρών, θα κληρονομήσει την πονηρία τους· ή διαφορετικά, εάν δεν έχει πράξει κάτι αγαθό, θα βρεθεί να μην ωφελείται σε τίποτα από τον πλούτο του· αντίθετα, θα εγκαταλειφθεί μαζί με τους προκατόχους του που κείτονται στο χώμα μέχρι την Κρίση, μη μπορώντας ούτε το φως να δει σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως.

«Διότι η ψυχή του κατά τη διάρκεια της ζωής του θα ευλογηθεί», όχι βέβαια και μετά θάνατον, αλλά στη ζωή του από τους ανθρώπους, καθώς ως πλούσιος δοξάζεται και επαινείται και περιστοιχίζεται από ακολουθία· και αυτό ακριβώς σημαίνει το «θα ευλογηθεί στη ζωή του».

Είναι σύνηθες στη Γραφή να ονομάζεται «ψυχή» ο άνθρωπος γενικά. «Θα σε δοξάσει, όταν τον ευεργετήσεις», δηλαδή μόνο όταν βρίσκεται σε τόσο μεγάλη ευτυχία θα σε ευχαριστήσει. «Θα πορευθεί μέχρι τη γενεά των πατέρων του» και δεν θα υπάρξει τίποτα περισσότερο, «στον αιώνα δεν θα δει φως», δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα δεν πρόκειται να δει φως. Διότι στην πρόσκαιρη ζωή του τα πάντα έχουν αποταμιευθεί για αυτόν, επειδή «ο άνθρωπος που βρισκόταν σε τιμή δεν κατενόησε»· ποια μεν είναι η παροδική τιμή, και ποια η αναλλοίωτη. Γι' αυτό και «εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και παρομοιάστηκε με αυτά»· και εξαιτίας αυτού λοιπόν «στον αιώνα δεν θα δει φως». Ω, της ανείπωτης ζημίας! Διότι είναι προτιμότερο να είναι κανείς δούλος σε αυτόν τον βίο, να είναι επαίτης και περιπλανώμενος, παρά να πλουτεί με αυτόν τον τρόπο και να έχει εκπέσει από τον αιώνιο πλούτο.

Προς τον θείο του βασιλέως κύριο Βασίλειο Καματηρό. Γνωρίζω ότι σιώπησα για αρκετό καιρό και δεν επικοινώνησα μέσω γραμμάτων με τη μεγαλειότητά σου. Όμως δεν το έπραξα αυτό, κάτι που δεν επαινείται από τον Δαβίδ, έχοντας σκοπό να σε επαινώ μόνο όταν με ευεργετείς. Διότι εμείς απέχουμε πολύ από τέτοιου είδους φιλία και διάθεση, και η δική μας συμπεριφορά απέχει εκ διαμέτρου από εκείνη των κολάκων και των βατράχων. Διότι οι μεν κόλακες αποβλέπουν στις απολαβές και ιχνηλατούν πού γίνονται συμπόσια, οι δε βάτραχοι, κυλιόμενοι στους βούρκους, είναι θορυβώδεις και κράζουν δυνατά. Αν όμως τα στερηθούν και οι δύο, οι μεν τα χρήματα, οι δε τα τέλματα, ασπάζονται πλήρως τη σιωπή και απομακρύνονται από τις αγαπημένες τους προηγούμενες ασχολίες.