Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
33 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ΑΚΟΥΣΑΤΕ ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην,Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–33 από 33
Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Ὥσπερ ἐπὶ σωτηρίᾳ πᾶν γένος ἀνθρώπων παρακαλεῖ, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ διδασκαλίαν τῆς θείας κρίσεως ὁμοῦ πάντας ὁ λόγος ἀνακαλεῖται.
Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη. Όπως ακριβώς καλεί προς σωτηρία κάθε γένος ανθρώπων, με τον ίδιο τρόπο ο λόγος προσκαλεί όλους μαζί και για τη διδασκαλία της θείας κρίσεως.
Λεπτομέρειες
Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ, Ἀκούσατε ταῦτα οἱ ἐπὶ πλούτῳ καὶ τῇ δυνάμει θαῤῥοῦντες. Τίνα δέ ἐστιν ἃ ὀφείλουσιν ἀκούειν ἢ ἐκεῖνα, ὡς οὐδὲ αὐτοὺς κατ᾽ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὁ πλοῦτος ὀνήσει; Οὐδὲν γὰρ λυτρώσεται αὐτοὺς τῆς ἐπαχθησομένης αὐτοῖς διὰ τῆς ἁμαρτίας ὀργῆς· ὥσπερ οὖν οὐδὲ ἀδελφὸς, φέρε εἰπεῖν, θεοφιλὴς, οὔτε ἄλλος τις ἀνθρώπων ἰσχύει λυτρώσασθαι ἐν τῇ τότε ἡμέρᾳ τινά· καὶ εἰ ὁ ἀδελφὸς οὐκ ἰσχύει, καὶ ταῦτα θεοφιλὴς, πολλῷ πλέον οὐκ ἰσχύσει ὁ πλοῦτος. [Ὁ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται· ἀδελφὸν θεοφιλῆ λέγει καὶ τίμιον.] Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ.
Αυτοί που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους. Εξυπακούεται το εξής: Ακούστε τα αυτά εσείς που στηρίζετε το θάρρος σας στον πλούτο και στη δύναμη. Και ποια είναι αυτά που οφείλουν να ακούσουν, παρά εκείνα που διακηρύσσουν ότι ούτε ο πλούτος πρόκειται να τους ωφελήσει κατά την ημέρα εκείνη; Διότι τίποτε δεν πρόκειται να τους λυτρώσει από την οργή που θα επιπέσει πάνω τους εξαιτίας της αμαρτίας τους· όπως ακριβώς ούτε ένας αδελφός, για παράδειγμα, ο οποίος είναι θεοφιλής, ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους δεν έχει τη δύναμη να λυτρώσει κάποιον κατά την ημέρα εκείνη· και αν δεν έχει τη δύναμη ο αδελφός, και μάλιστα θεοφιλής, πολύ περισσότερο δεν θα έχει τη δύναμη ο πλούτος. [Ο αδελφός δεν λυτρώνει· εννοεί αδελφό θεοφιλή και τίμιο.] Και το τίμημα της λυτρώσεως της ψυχής του.
Λεπτομέρειες
Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· οἵ τε γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης. Τὸ μὲν ἀκροατήριον μέγιστον, πάντα τὰ ἔθνη συγκαλοῦντος εἰς τὴν ἀκρόασιν τοῦ ψαλμοῦ, καὶ πάντας τοὺς τὴν οἰκουμένην ταῖς οἰκήσεσιν ἐκπληροῦντας. Ἕλκει δὲ, οἶμαι, καὶ γηγενεῖς, καὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, καὶ πλουσίους, καὶ πένητας, καὶ τῷ ὑψηλῷ κηρύγματι τούτῳ πρὸς τὴν ἀκρόασιν συγκαλεῖται. Ποία σκοπιὰ τῆς γῆς τοσοῦτον ἁπάσης ὑπερανέστηκεν, ὥστε ἐξ ἀπόπτου πάντα ἰδεῖν τὰ ἔθνη, καὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ὀφθαλμῷ περιλαβεῖν;
Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη· και οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και πένης. Το μεν ακροατήριο είναι μέγιστο, αφού συγκαλεί όλα τα έθνη στην ακρόαση του ψαλμού, και όλους εκείνους που γεμίζουν την οικουμένη με τις κατοικίες τους. Προσελκύει δε, νομίζω, και τους γηγενείς, και τους υιούς των ανθρώπων, και τους πλουσίους, και τους πένητες, και με αυτό το υψηλό κήρυγμα τους συγκαλεί στην ακρόαση. Ποια σκοπιά της γης υψώθηκε τόσο πολύ πάνω από ολόκληρη τη γη, ώστε να δει από ψηλά όλα τα έθνη, και να περιλάβει με το βλέμμα της ολόκληρη την οικουμένη;
Λεπτομέρειες
Μικρὸν ἀνάμεινον, καὶ μαθήσῃ, ὅτι ἄξια τοῦ ἐπαγγέλματός ἐστι τὰ ἐφεξῆς. Ὁ μὲν γὰρ ἐκκλησιάζων καὶ πάντα συγκαλῶν τῷ κηρύγματι ὁ Παράκλητός ἐστι, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, διὰ προφητῶν καὶ ἀποστόλων συνάγων τοὺς σωζομένους· ὧν ἐπειδὴ Εἰς ἅπασαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν· διὰ τοῦτό φησιν· Ἀκούσατε, πάντα τὰ ἔθνη, καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Διὸ καὶ ἡ Ἐκκλησία ἐκ παντοδαπῶν ἐπιτηδευμάτων συνείλεκται, ἵνα μηδεὶς ἔξω τῆς ὠφελείας ἀπολειφθῇ.
Περίμενε λίγο και θα μάθεις ότι τα όσα ακολουθούν είναι άξια της επαγγελίας. Διότι εκείνος που συγκροτεί την Εκκλησία και συγκαλεί τα πάντα με το κήρυγμα είναι ο Παράκλητος, το Πνεύμα της αληθείας, ο οποίος συνάγει τους σωζομένους διά των προφητών και των αποστόλων· επειδή δε για αυτούς ισχύει ότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», για τον λόγο αυτόν λέγει: «Ακούστε, όλα τα έθνη, και όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Γι' αυτό και η Εκκλησία έχει συγκροτηθεί από ανθρώπους παντοειδών επιτηδευμάτων, ώστε κανένας να μην απομείνει έξω από την ωφέλεια.
Λεπτομέρειες
Τρεῖς γάρ εἰσι συζυγίαι τῶν κεκλημένων, ἐν αἷς ἅπαν τὸ τῶν ἀνθρώπων περιέχεται γένος· ἔθνη γὰρ οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· πλούσιοι καὶ πένητες. Τίνα τοίνυν ἔξω καταλέλοιπε τῆς ἀκροάσεως; Οἱ ἀλλότριοι τῆς πίστεως διὰ τῶν ἐθνῶν ἐκλήθησαν. Οἳ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ εἰσὶν, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.
Διότι τρεις είναι οι συζυγίες εκείνων που καλούνται, στις οποίες περιλαμβάνεται ολόκληρο το ανθρώπινο γένος: τα έθνη και όσοι κατοικούν την οικουμένη· οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων· οι πλούσιοι και οι πένητες. Ποιον, λοιπόν, άφησε έξω από την ακρόαση; Οι ξένοι προς την πίστη κλήθηκαν δια των εθνών. Εκείνοι δε που βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία, είναι όσοι κατοικούν την οικουμένη.
Λεπτομέρειες
Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Μὴ φοβοῦ, φησὶν, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο τὸ κήρυγμα τοῖς τὴν οἰκουμένην κατοικοῦσι, τοῖς τε γηγενέσι καὶ τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων, πλουσίοις τε ὁμοῦ καὶ πένησι. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Ὅταν ἴδῃς, φησὶν, ἄδικον μὲν πλουτοῦντα, δίκαιον δὲ πενόμενον, μὴ φοβηθῇς κατὰ σεαυτόν· μὴ πτοηθῇς τῇ διανοίᾳ, ὡς ἄρα οὐδαμοῦ ἔστι πρόνοια Θεοῦ ἐπισκοποῦσα τὰ ἀνθρώπινα· ἤ ἐστι μέν που τάχα ἡ θεία ἐπισκοπὴ, οὐ μὴν καὶ πρὸς τὸν περίγειον τόπον φθάνει, ὥστε καὶ τὰ ἡμέτερα ἐφορᾷν. Εἰ γὰρ πρόνοια ἦν, ἑκάστῳ μερίζουσα τὰ οἰκεῖα, ὥστε πλουτεῖν μὲν τοὺς δικαίους, τοὺς ἐπισταμένους τῷ πλούτῳ χρήσασθαι, πένεσθαι δὲ τοὺς πονηροὺς τοὺς ἔχοντας ὄργανον τῆς οἰκείας πονηρίας τὸν πλοῦτον. Ἐπεὶ οὖν πολλοί εἰσιν ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ τοῖς γηγενέσιν οἱ τὰ τοιαῦτα φρονοῦντες, καὶ διὰ τὴν φαινομένην ἀνωμαλίαν τοῦ ἐπιμερισμοῦ τῶν βιωτικῶν πραγμάτων ἀπρονόητον εἶναι τὸν κόσμον ὑπολαμβάνοντες· τούτοις διαλέγεται ὁ λόγος, καταστέλλων αὐτῶν τὴν ἀπαίδευτον κίνησιν· οὓς καὶ ἐν προοιμίοις ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν διδαγμάτων ἐκάλει. Ἤ που καὶ πρὸς μόνον ἰδίως τὸ πρόσωπον τοῦ πένητος ἀποτείνεται λέγων· Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Οὗτοι γὰρ καὶ μάλιστα παραμυθίας δέονται πρὸς τὸ μὴ ὑποπτήσσειν τοὺς ὑπερέχοντας.
Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, ή όταν πληθύνει η δόξα του οίκου του. Μη φοβάσαι, λέει, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Είναι αναγκαίο και αυτό το κήρυγμα για όσους κατοικούν την οικουμένη, και για τους γηγενείς και για τους υιούς των ανθρώπων, για πλούσιους και για φτωχούς από κοινού. Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Όταν δεις, λέει, τον άδικο να πλουτίζει και τον δίκαιο να πένεται, μη φοβηθείς μέσα σου· μην πτοηθείς στη διάνοιά σου, σκεπτόμενος ότι τάχα δεν υπάρχει πουθενά πρόνοια του Θεού που να επιβλέπει τα ανθρώπινα· ή ότι υπάρχει μεν κάπου ίσως η θεία επίβλεψη, αλλά δεν φτάνει έως τον επίγειο τόπο, ώστε να εφορεύει και τα δικά μας. Διότι, αν υπήρχε πρόνοια, θα μοίραζε στον καθένα τα αρμόζοντα, ώστε να πλουτίζουν μεν οι δίκαιοι, οι οποίοι γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιούν τον πλούτο, και να πένονται δε οι πονηροί, οι οποίοι έχουν τον πλούτο ως όργανο της δικής τους πονηρίας. Επειδή, λοιπόν, είναι πολλοί ανάμεσα στα έθνη και στους γηγενείς εκείνοι που φρονούν τέτοια πράγματα, και οι οποίοι, εξαιτίας της φαινομενικής ανωμαλίας στην κατανομή των βιοτικών πραγμάτων, θεωρούν ότι ο κόσμος στερείται προνοίας, σε αυτούς απευθύνεται ο λόγος, καταστέλλοντας την απαίδευτη αυτή κίνησή τους. Αυτούς άλλωστε καλούσε και στο προοίμιο για να ακούσουν τα διδάγματα. Ή ίσως ο λόγος απευθύνεται ιδιαιτέρως και μόνο στο πρόσωπο του φτωχού, λέγοντας: Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Διότι αυτοί έχουν και τη μεγαλύτερη ανάγκη από παρηγοριά, ώστε να μην υποκύπτουν έντρομοι απέναντι σε όσους υπερέχουν.
Λεπτομέρειες
ὅτι δὲ παιδαγωγὸς εἰς εὐσέβειαν τοῖς ἔθνεσιν ἀνεδείχθη Χριστὸς, ἐκμάθοι τις ἂν καὶ λίαν εὐκόλως· μεστὴ γὰρ ἡ θεόπνευστος γραφὴ τῶν ἐπὶ τούτῳ μαρτυριῶν, καὶ ἦν μὲν ὡς ἔοικε παρατρέχειν οὐκ ἀπεικὸς ἀνέντα τοῖς εὐμαθεστέροις τὴν ἐπὶ τούτῳ ζήτησιν· παραθεὶς δ᾽ οὖν ὅμως δύο τῶν προφητῶν ἢ τρεῖς περὶ τούτου λόγους ἐρῶ πάλιν τὰ ἐφεξῆς. φησί που τοίνυν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ περὶ αὐτοῦ “Ἰδοὺ μαρτύριον ἔθνεσι ”δέδωκα αὐτὸν, ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα ἔθνεσιν.” διεμαρτύρατο γὰρ τοῖς ἔθνεσιν ὁ Χριστὸς μάθημα δοὺς τὸ σωτήριον, καὶ δι᾽ ὧν ἀνασώζεσθαι χρῆν ἀνυποστόλως εἰπών. μελῳδὸς δὲ ὁ θεῖος καθάπερ εἰς θίασον ἕνα τοὺς ἁπανταχόσε καλῶν, καὶ πρὸς οὐράνιον ἑορτὴν συναγείρεσθαι τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ κελεύων “Πάντα τὰ ἔθνη, φησὶ, κροτήσατε χεῖρας, ”ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως.” ἀλλ᾽ εἴ τῳ δοκοίη καὶ τῆς οὕτω λαμπρᾶς καὶ ἀοιδίμου πανηγύρεως πολυπραγμονεῖν τὴν αἰτίαν, εὑρήσει λέγοντα σαφῶς “Ὅτι ”βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ὁ Θεὸς, ψάλλετε συνετῶς, ἐβασί- “λευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη.” καὶ αὐτὸν δέ που τὸν Κύριον ἐν ἰδίοις λόγοις εἰσαγήοχε πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἔθνεσι τὸ εὐαγγελικὸν περιαγγέλλοντα κήρυγμα· ἐν γὰρ τῷ ὀγδόῳ καὶ τεσσαρακοστῷ λέγει ψαλμῷ “Ἀκούσατε πάντα τὰ ἔθνη, ”ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, οἵ τε “γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος ”καὶ πένης.
Ότι δε ο Χριστός αναδείχθηκε παιδαγωγός των εθνών στην ευσέβεια, μπορεί κανείς να το μάθει πάρα πολύ εύκολα· διότι η θεόπνευστη Γραφή είναι γεμάτη από μαρτυρίες για αυτό το θέμα, και θα ήταν, όπως φαίνεται, εύλογο να το προσπεράσω, αφήνοντας την έρευνα γι' αυτό σε εκείνους που μαθαίνουν εύκολα· παραθέτοντας ωστόσο δύο ή τρεις προφητικούς λόγους για το θέμα αυτό, θα συνεχίσω έπειτα με τα επόμενα. Λέει κάπου, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας γι' αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη». Διότι ο Χριστός έδωσε τη μαρτυρία του στα έθνη, διδάσκοντας το σωτήριο μάθημα, και λέγοντας απερίφραστα όσα έπρεπε για να σωθούν. Και ο θείος υμνωδός, καλώντας αυτούς που βρίσκονται παντού σαν σε έναν ενιαίο χορό, και προτρέποντας όλη την οικουμένη να συγκεντρωθεί σε ουράνια εορτή, λέει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως». Αλλά αν κάποιος ήθελε να εξετάσει λεπτομερώς την αιτία αυτής της τόσο λαμπρής και ξακουστής πανηγύρεως, θα τον βρει να λέει σαφώς: «Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση, εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη». Και κάπου εισάγει τον ίδιο τον Κύριο με δικά του λόγια να διακηρύσσει το ευαγγελικό κήρυγμα σε όλα μαζί τα έθνη· διότι στον τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό λέει: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός».
Λεπτομέρειες
Ἔδει γὰρ, ἔδει τοῖς ἄπαξ ἐπεγνωκόσιν, ὅτι φῶς εἰσι τὰ προστάγματα αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς, τὴν τοῦ συμφέροντος εἴδησιν ἐνίεσθαι παρ᾽ αὐτοῦ. «Ὦ τοίνυν, φησὶν, οἱ κατοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς μάθετε δικαιοσύνην.» Ἔοικε δὲ τοῦτο τῷ διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» Ὁ μὲν γὰρ ἐν γράμμασι νόμος πεπαιδαγώγηκε μόνον τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ, ὁ δέ γε Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ τῆς ἡμερότητος ἁπλώσας λίνον ὅλην σεσαγήνευκε τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Εἰκότως οὖν ἄρα καὶ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν συμβουλεύει, λέγων, ὅτι Χρὴ μανθάνειν αὐτοὺς, τὴν δι᾽ αὐτοῦ λαληθεῖσαν δικαιοσύνην, τοῦτ᾽ ἔστι, τὴν εὐαγγελικήν. Ὅτι δὲ τὸ ἀπειθεῖν τοῖς παρ᾽ αὐτοῦ λόγοις οὐκ ἀζήμιον, προσεπάγει καί φησι· Πέπαυται γὰρ ὁ ἀσεβής. Πᾶς ὃς οὐ μὴ μάθῃ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς ἀλήθειαν οὐ μὴ ποιήσῃ, οἰχήσεται γὰρ, φησὶν, εἰς ὄλεθρον καὶ ἀπώλειαν, καὶ οἷον ἀποσβεσθήσεται.
Διότι έπρεπε, έπρεπε σε αυτούς που άπαξ και αναγνώρισαν ότι οι εντολές του είναι φως πάνω στη γη, να ενσταλαχθεί από αυτόν η γνώση αυτού που τους ωφελεί. «Λοιπόν, λέει, εσείς που κατοικείτε πάνω στη γη, μάθετε δικαιοσύνη.» Μοιάζει δε αυτό με εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη.» Διότι ο μεν γραπτός νόμος διαπαιδαγώγησε μόνο τον κατά σάρκα Ισραήλ, ενώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού άπλωσε το δίχτυ της πραότητας, σαγήνευσε ολόκληρη την υπ' ουρανόν. Εύλογα επομένως συμβουλεύει και αυτούς που βρίσκονται σε όλη τη γη, λέγοντας ότι πρέπει να μαθαίνουν τη δικαιοσύνη που διδάχθηκε από αυτόν, δηλαδή την ευαγγελική. Ότι δε το να απειθεί κανείς στα λόγια του δεν είναι αζήμιο, το προσθέτει και λέει: Διότι έλαβε τέλος ο ασεβής. Καθένας που δεν θα μάθει δικαιοσύνη πάνω στη γη, δεν πρόκειται να πράξει την αλήθεια, διότι, λέει, θα οδηγηθεί στον όλεθρο και στην απώλεια, και τρόπον τινά θα σβήσει.
Λεπτομέρειες
Τὸ δέ γε σωτήριον κήρυγμα τελειοτάτην ἔχει καὶ συντετμημένην ὁδόν· ἀποφέρει γὰρ διὰ πίστεως εἰς δικαιοσύνην καὶ ἁγιασμόν. Καὶ ὁ μὲν νόμος μόνοις ἐδόθη τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, διακονοῦντος Μωσέως. Ἡ δὲ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, καὶ οὐκ ἔτι μόνον τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος προσεφώνει τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ οὕτω λέγων· Ἄκουε, Ἰσραήλ· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ τῆς ψάλλοντος λύρας· «Ἀκούσατε,» φησὶ, «ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» <Ἐνωτίζεσθε, καὶ ἀκούετε τῆς φωνῆς μου προσέχετε, καὶ ἀκούετε τοὺς λόγους μου.> Ἐν τουτοισὶ πάλιν τὸ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος εἰσφέρεται πρόσωπον, μονονουχὶ κατεπᾴδοντος τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, ἀναπείθοντός τε καὶ μάλα σαφῶς τὸν τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων προσέσθαι λόγον, καὶ τὰς αὐτοῦ φωνὰς, μὴ κατόπιν παραῤῥίπτειν τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς. Ὅτι δὲ οὐκ ἠμελημένως, οὔτε μὴν ἀτημελῶς προσέρχεσθαι δεῖ τοῖς θείοις τε καὶ εὐαγγελικοῖς ἐμφανίζει λέγων· Προσέχετε, καὶ ἀκούετε τοὺς λόγους μου. Προσοχῆς γὰρ χρεία, καὶ μέν τοι καὶ εὐπειθείας τοῖς εἰς τοῦτο ἥκουσι λογισμῶν ἀγαθῶν, ὡς τῆς ἑαυτῶν διανοίας τὸ πλάτος κατεμπλῆσαι ζητεῖν τῆς ὑπὲρ νόμον εἰσηγήσεως, δῆλον δὲ ὅτι τῆς διὰ Χριστοῦ.
Το δε σωτήριο κήρυγμα έχει τελειότατη και συντομευμένη οδό· διότι οδηγεί μέσω της πίστεως στη δικαιοσύνη και τον αγιασμό. Και ο μεν νόμος δόθηκε μόνο στους Ισραηλίτες, με τη διακονία του Μωυσή. Η δε χάρις και η αλήθεια ήλθε διά του Ιησού Χριστού, και όχι πλέον μόνο για τους Ισραηλίτες, αλλά για όλους όσους βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Διότι ο μεν θεσπέσιος Μωυσής απευθυνόταν στους Ισραηλίτες λέγοντας τα εξής: «Άκουε, Ισραήλ»· ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός διά της λύρας του Ψαλμωδού λέει: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». <Δώστε προσοχή, και ακούστε τη φωνή μου· προσέξτε, και ακούστε τα λόγια μου.> Σε αυτά πάλι εισάγεται το πρόσωπο του ίδιου του Σωτήρος, ο οποίος σχεδόν νουθετεί επίμονα τους Ισραηλίτες, πείθοντάς τους με μεγάλη σαφήνεια να αποδεχθούν τον λόγο των ευαγγελικών κηρυγμάτων, και να μην παραγκωνίσουν τα δικά του λόγια βάζοντάς τα πίσω από την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή. Το ότι δε δεν πρέπει κανείς να προσέρχεται με αμέλεια, ούτε με απροσεξία, στα θεία και ευαγγελικά ρήματα το φανερώνει λέγοντας: «Προσέχετε, και ακούετε τα λόγια μου». Διότι χρειάζεται προσοχή, και βεβαίως ευπείθεια, από εκείνους που έχουν φτάσει σε τέτοιο επίπεδο αγαθών λογισμών, ώστε να επιζητούν να γεμίσουν το πλάτος της διανοίας τους με τη διδασκαλία που είναι ανώτερη του νόμου, δηλαδή προφανώς αυτήν που δόθηκε διά του Χριστού.
Λεπτομέρειες
Εἰ δὲ χρή τινα καὶ θεωρίαν πνευματικὴν τοῖς εἰρημένοις ἐπενεγκεῖν, φυλαττόμεθα παγίδα διαβολικὴν εἰς νοῦν ἔχειν καὶ καρδίαν, καὶ τὰ ἐν φαντασίαις λογισμῶν εἴδωλα πονηρὰ, καλοῦντα πρὸς ἀσέλγειαν καὶ εἰς ἐκτόπους ἡδονὰς, ἵνα μὴ γενώμεθα τῷ Σατανᾷ, καὶ ἅρπαγμα δαιμονίων. Γέγραπται γὰρ, ὅτι «Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι ἴαμα καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας.» <Τίς ἐν ὑμῖν ἐνωτιεῖται ταῦτα; εἰσακούσατε εἰς τὰ ἐπερχόμενα.> Ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ τὸ ἀκουτίσασθαι λέγειν, ἐπὶ τοῦ μὴ παρέργως, ἢ ἀτημελῶς, τὸν ἐπί γε τοῖς ἀναγκαίοις πράγμασι δέχεσθαι λόγον, νηφαλέως δὲ μᾶλλον, ὥστε καὶ εἰς νοῦν καὶ καρδίαν ἀπόθετον ἔχειν τὸ διηγγελμένον. Ὁποῖόν ἐστι τὸ διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς εἰρημένον· «Ἐν τῇ καρδίᾳ μου ἔκρυψα τὰ λόγιά σου, ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.» Γέγραπται γὰρ καὶ ἐν τεσσαροκοστῷ καὶ ὀγδόῳ ψαλμῷ· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» Τὸ μὲν γὰρ ἀκοῦσαι, κοινὸν ἅπασι τοῖς ἄπαξ εἰς οὖς λαβοῦσι φωνὴν, ἢ καὶ ἕτερόν τινα κτύπον· τὸ δὲ μὴν ἐνωτίσασθαι, τὸ εἰς νοῦν, ὡς ἔφην, εἰσοικίσασθαί τι τῶν τεθεσπισμένων. Ἔοικε τοίνυν ὁ προφητικὸς ἐν τουτοισὶ λόγος τοὺς ἐπιεικέστερον ἤγουν ἐμφρονέστερον ἀκροασαμένους ἐπιζητεῖν, ὥστε καὶ εἰς τὴν τῶν μελλόντων ἀσφάλειαν τὰ τοῖς πάλαι συμβεβηκότα λαλεῖν.
Αν πρέπει να προσθέσουμε και κάποια πνευματική θεωρία στα όσα ειπώθηκαν, ας προφυλασσόμαστε από το να κρατάμε στον νου και στην καρδιά μας διαβολικές παγίδες και τα πονηρά είδωλα των λογισμών μέσα στις φαντασίες, τα οποία μας καλούν σε ασέλγεια και σε άτοπες ηδονές, για να μη γίνουμε υποχείρια του Σατανά και άρπαγμα των δαιμόνων. Διότι έχει γραφτεί: «Εάν το πνεύμα του άρχοντα εγερθεί εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου, διότι η θεραπεία θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». <Ποιος από εσάς θα δώσει προσοχή σε αυτά; Ακούστε προσεκτικά για τα όσα πρόκειται να έρθουν.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί την έκφραση «ακούστε προσεκτικά», προκειμένου να μην υποδεχόμαστε τον λόγο για τα αναγκαία πράγματα επιπόλαια ή αμελώς, αλλά μάλλον με νηφαλιότητα, ώστε να κρατάμε το άγγελμα αποταμιευμένο και στον νου και στην καρδιά. Τέτοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγιά σου, για να μην αμαρτήσω σε εσένα». Διότι έχει γραφτεί και στον τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης». Επειδή το να ακούει κανείς απλώς, είναι κοινό σε όλους όσους έστω και μία φορά συλλαμβάνουν στο αυτί τους μια φωνή ή κάποιον άλλο κρότο. Το να ενωτίζεται όμως, σημαίνει, όπως είπα, το να εγκαθιδρύσει κανείς στον νου του κάτι από όσα έχουν θεσπιστεί. Φαίνεται λοιπόν πως ο προφητικός λόγος σε αυτά τα χωρία αναζητά εκείνους που έχουν ακούσει με μεγαλύτερη προθυμία, δηλαδή με μεγαλύτερη σύνεση, ώστε, για την ασφάλεια απέναντι στα μέλλοντα, να εξιστορούν τα όσα έχουν συμβεί στους παλαιούς.
Λεπτομέρειες
Ποιῆσαι δὲ λέγεται Χριστὸς τὰ ἀμφότερα ἓν, καὶ λῦσαι τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, καὶ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργῆσαι. Ἀναδειχθέντος δὲ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος, ὃ καὶ δογμάτων ἐστὶν ἀληθινῶν κατάμεστον, πέπαυται τῆς ἐν νόμῳ σκιᾶς ἡ δύναμις, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἡ δι᾽ αἱμάτων λατρεία καὶ προσαγωγή. Σιὼν οὖν νοητέον τὴν Ἐκκλησίαν, ὡς ἔφην, ἣν αὐτὸς ἑαυτῷ παρέστησεν ὁ Χριστὸς, μὴ ἔχουσαν σπῖλον ἢ ῥυτίδα, ἁγίαν δὲ μᾶλλον καὶ ἄμωμον. Ταύτης ἀκουστὴν ἐποιήσατο τὴν σωτηρίαν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἐξάκουστον. Ἔλαθε γὰρ τῶν ἐπὶ τῆς γῆς παντελῶς οὐδένα, τῶν εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων ἡ δύναμις· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀνήκοός τις ἀπομεμένηκε τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας. Ἔφη γὰρ καὶ διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος λύρας· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» Καὶ ὥσπερ τὸ τῶν δαιμονίων μνημόσυνον ἀπώλετο μετ᾽ ἤχου, τοῦτ᾽ ἔστιν ἐπισήμως καὶ διαβοήτως, ἠγνόησε δὲ οὐδεὶς τῆς τῶν δαιμονίων τυραννίδος τὴν ἀπώλειαν· οὕτω καὶ τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον κήρυγμα γέγονεν ἀκουστὸν τοῖς ἁπανταχοῦ, τὴν σωτηρίαν εἰσφέρον τοῖς ἐπεγνωκόσι τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Χριστοῦ. Τίς δὲ ἡ δύναμις τοῦ κηρύγματος; Σιὼν, βασιλεύσει σου ὁ Θεός. Πάλαι μὲν γὰρ, τοῦτ᾽ ἔστι πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας, βεβασίλευκεν ἡμῶν διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ Σατανᾶς, καὶ τυραννικῆς σκαιότητος ἐπέῤῥιπτο ζυγὸς τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν.
Λέγεται δε ότι ο Χριστός έκανε και τα δύο ένα, και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών με τα δόγματα. Με την ανάδειξη δε του ευαγγελικού κηρύγματος, το οποίο είναι γεμάτο από αληθινά δόγματα, έπαυσε η δύναμη της σκιάς του νόμου, δηλαδή η λατρεία και η προσαγωγή (στον Θεό) μέσω των αιμάτων (των θυσιών). Ως Σιών, λοιπόν, πρέπει να νοήσουμε την Εκκλησία, όπως είπα, την οποία ο ίδιος ο Χριστός παρέστησε στον εαυτό Του, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Αυτής έκανε ακουστή τη σωτηρία, δηλαδή ξακουστή. Διότι σε κανέναν απολύτως πάνω στη γη δεν έμεινε κρυφή η δύναμη των ευαγγελικών κηρυγμάτων· αλλά ούτε παρέμεινε κανείς που να μην έχει ακούσει για τη σωτηρία μέσω του Χριστού. Διότι είπε και μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Και όπως ακριβώς το μνημόσυνο των δαιμόνων χάθηκε με ήχο, δηλαδή επίσημα και παταγωδώς, και κανείς δεν αγνόησε την καταστροφή της τυραννίας των δαιμόνων· έτσι και το θείο και ουράνιο κήρυγμα έγινε ακουστό παντού, φέρνοντας τη σωτηρία σε όσους αναγνώρισαν την επιφάνεια του Χριστού. Ποια είναι όμως η δύναμη του κηρύγματος; «Σιών, θα βασιλεύσει ο Θεός σου». Διότι παλαιότερα, δηλαδή πριν από την έλευση του Σωτήρα μας, ο Σατανάς είχε βασιλεύσει επάνω μας μέσω της αμαρτίας, και είχε επιβληθεί ζυγός τυραννικής βαναυσότητας στους ανθρώπους σε ολόκληρη τη γη.
Λεπτομέρειες
Ἔφη γάρ που Χριστὸς, ὅτι «Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ ἐλάλησα ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ ζωὴ,» τουτέστι πνευματικὰ καὶ ζωοποιά. Ὅσια δὴ οὖν τὰ ὁσιουργὰ, καὶ δικαίους καὶ ἀμώμους ἀποφαίνοντα τοὺς δεχομένους αὐτά· πιστὰ δὲ, ὅτι πάλιν πιστοποιά εἰσι, καὶ τὸ ἱδρυμένον ἐν πίστει καὶ τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν ζωῇ τοῖς λαβοῦσιν ἐνεργάζεται. Δύναμις γὰρ αὕτη τῶν διὰ Χριστοῦ θεσπισμάτων. Οὐκοῦν Δαβὶδ ὀνομάσας, τὸν ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα Χριστὸν, περὶ αὐτοῦ φησι παραχρῆμα· «Ἰδοὺ μαρτύριον ἔθνεσι δέδωκα αὐτὸν, ἄρχοντα, καὶ προστάσσοντα ἔθνεσι.» Διαμαρτύρεται ὥσπερ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὰς ἐξ ἐθνῶν ἀγέλας, ὅτι δεκταὶ γεγόνασι καὶ αὗται, καὶ μέτεστι τοῖς ἐθέλουσιν ἀπείργοντος οὐδενὸς τὸ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας καταπλουτῆσαι φῶς. Ἔφη γοῦν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος λύρας· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, οἱ γηγενεῖς, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης. Τὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν.» Ἔδει γὰρ, ἔδει σοφίας καὶ συνέσεως τοῖς πεπλανημένοις, οἳ διὰ πολλὴν ἀβελτηρίαν προσεκύνησαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα, ξύλοις καὶ λίθοις ἐπεγράφοντο θεοῦς.
Διότι είπε κάπου ο Χριστός, ότι «Τα λόγια που εγώ σας μίλησα είναι πνεύμα και ζωή», δηλαδή είναι πνευματικά και ζωοποιά. Είναι λοιπόν όσια αυτά που δημιουργούν οσιότητα και που αναδεικνύουν δίκαιους και άμεμπτους εκείνους που τα αποδέχονται· και είναι πιστά, διότι δημιουργούν πίστη και ενεργούν σε αυτούς που τα λαμβάνουν τη σταθερότητα στην πίστη και στη ζωή της ευσέβειας. Διότι αυτή είναι η δύναμη των όσων θεσπίστηκαν μέσω του Χριστού. Λοιπόν, αφού ονόμασε Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος κατάγεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, αμέσως λέει για αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, ως άρχοντα και κυβερνήτη στα έθνη». Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διαβεβαιώνει, τρόπον τινά, τα πλήθη που προέρχονται από τα έθνη, ότι και αυτά έχουν γίνει δεκτά, και ότι μπορούν όσοι θέλουν, χωρίς να τους εμποδίζει κανείς, να πλουτίσουν με το φως της αληθινής θεογνωσίας. Είπε λοιπόν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός. Το στόμα μου θα μιλήσει σοφία, και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση». Διότι χρειαζόταν, χρειαζόταν σοφία και σύνεση στους πλανημένους, οι οποίοι εξαιτίας πολλής ανοησίας προσκύνησαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και ονόμαζαν θεούς τα ξύλα και τις πέτρες.
Λεπτομέρειες
Καὶ ἥξουσι, καὶ ὄψονται τὴν δόξαν μου, καὶ καταλείψω ἐπ᾽ αὐτοὺς σημεῖα, καὶ ἐξαποστελῶ ἐξ αὐτῶν σεσωσμένους εἰς τὰ ἔθνη, καὶ εἰς Θαρσεῖς, καὶ Φοὺδ, καὶ Λοὺδ, καὶ Μοσὸχ, καὶ Θοβὲλ, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς τὰς νήσους τὰς πόῤῥω, οἳ οὐκ ἀκηκόασί μου τὸ ὄνομα, οὐδὲ ἑωράκασι τὴν δόξαν μου, καὶ ἀναγγελοῦσί μοι τὴν δόξαν ἐν τοῖς ἔθνεσιν.> Ἀνακεφαλαίωσιν ὥσπερ τινὰ τοῦ παντὸς λόγου, καὶ ἁπάσης προφητείας διὰ τουτωνὶ ποιεῖται Χριστὸς, καὶ ὡς ἐν βραχέσι καὶ συνεσταλμένοις ἀπαγγέλλει τὰ ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τέλους, καὶ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὴν δύναμιν. Διαμέμνηται γὰρ καὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν, καὶ τῆς τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἀναδείξεως, καὶ ὅτι προσκυνηθήσεται παρὰ πάσης τῆς ὑπ᾽ οὐρανόν. Ὁ μὲν γὰρ πάλαι νόμος, ἓν καὶ μόνον συνήγαγεν ἔθνος, δῆλον δὲ ὅτι τὸ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ μίαν ἐκάλεσε γλῶσσαν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς οὐχὶ μόνοις τοῖς ἐξ αἵματος Ἰσραὴλ, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὴν δύναμιν ἐχαρίζετο, ἀλλὰ γὰρ ἔθνει παντὶ καὶ ἁπάσαις γλώσσαις. Ἔφη γοῦν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος λύρας· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην·» οὐκοῦν ἅπαντας μὲν συνάξω, φησίν· «Ἥξουσι, καὶ ὄψονται τὴν δόξαν μου.» Κέκληνται γὰρ διὰ πίστεως, καὶ οἱ ποτὲ μακρὰν ὄντες γεγόνασιν ἐγγὺς, καὶ τεθέανται τὴν δόξαν αὐτοῦ· πῶς, ἢ τίνα τρόπον;
«Και θα έλθουν, και θα δουν τη δόξα μου, και θα αφήσω πάνω τους σημεία, και θα αποστείλω από αυτούς σεσωσμένους στα έθνη, και στη Θαρσείς, και στη Φουδ, και στη Λουδ, και στη Μοσόχ, και στη Θοβέλ, και στην Ελλάδα, και στα μακρινά νησιά, σε αυτούς που δεν έχουν ακούσει το όνομά μου ούτε έχουν δει τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τη δόξα μου στα έθνη.» Σαν μια ανακεφαλαίωση ολόκληρου του λόγου και κάθε προφητείας κάνει ο Χριστός μέσα από αυτά τα λόγια, και με τρόπο σύντομο και περιεκτικό αναγγέλλει τα όσα συμβαίνουν από την αρχή μέχρι το τέλος, καθώς και τη δύναμη της ένσαρκης οικονομίας. Διότι υπενθυμίζει τόσο την κλήση των εθνών όσο και την ανάδειξη των αγίων αποστόλων, καθώς και το ότι θα προσκυνηθεί από όλη την υφήλιο. Διότι ο μεν παλαιός νόμος συγκέντρωσε ένα και μόνο έθνος, προφανώς αυτό του Ισραήλ, και κάλεσε μία γλώσσα. Ο δε Κύριος ημών Ιησούς Χριστός δεν χάρισε τη δύναμη της ένσαρκης οικονομίας μόνο σε όσους προέρχονταν από το αίμα του Ισραήλ, αλλά σε κάθε έθνος και σε όλες τις γλώσσες. Είπε λοιπόν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη»· επομένως, όλους θα τους συνάξω, λέει: «Θα έλθουν, και θα δουν τη δόξα μου.» Διότι κλήθηκαν μέσω της πίστεως, και αυτοί που κάποτε ήταν μακριά βρέθηκαν κοντά, και είδαν τη δόξα του. Πώς, ή με ποιον τρόπο;
Λεπτομέρειες
Ἐφαρμόσαι δ᾽ ἄν τις εἰκότως καὶ ταῦτα Χριστῷ καλοῦντι πρὸς σωτηρίαν οὐχὶ μόνους λαοὺς, οἳ καὶ ἐξ αἵματος ἦσαν Ἁβραὰμ, ἀλλὰ γὰρ καὶ τὴν σύμπασαν γῆν. διεμαρτύρατο γὰρ ὥσπερ διὰ φωνῆς τοῦ Δαυεὶδ λέγων “Ἀκούσατε ταῦτα ”πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν “οἰκουμένην.” ὅτι δὲ ὡς ἐξ οἴκου τοῦ ἰδίου καὶ φιλαιτάτου λίαν αὐτῷ καταπεφοίτηκεν ὡς ἡμᾶς ἐξ οὐρανοῦ ὁ Λόγος, πῶς ἐστιν ἀμφιβαλεῖν; ἄτοπον δὲ οὐδὲν οἶκον Θεοῦ λέγειν τὸν οὐρανὸν, ὁπότε καὶ τὴν ἐπίγειον Σιὼν, ἣ καὶ εἰς τύπον τῆς Ἐκκλησίας λαμβάνεται, οἶκόν τε αὐτοῦ καὶ πόλιν αἱ θεόπνευστοι λέγουσι γραφαί. ψάλλει γάρ που καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαυείδ “Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ ἡ ”πόλις τοῦ Θεοῦ.” οὐκοῦν ὡς πόλις εἴη ἂν οὕτω καὶ οἶκος ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ τοῦ πληροῦντος τὰ πάντα κατά γε τὴν τῆς Θεότητος φύσιν. <Διότι ἰδοὺ Κύριος ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σαλευθήσεται τὰ ὄρη ὑποκάτωθεν αὐτοῦ, καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται ὡς κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρὸς, καὶ ὡς ὕδωρ φερόμενον ἐν καταβάσει.> Ἀσαφὴς μὲν λίαν, καὶ αἰνιγμάτων ἔμπλεως ὁ τοιόσδε λόγος.
Θα μπορούσε κανείς εύλογα να εφαρμόσει αυτά και στον Χριστό, ο οποίος καλεί σε σωτηρία όχι μόνο τους λαούς που κατάγονταν από το αίμα του Αβραάμ, αλλά και ολόκληρη τη γη. Διότι διακήρυξε τρόπον τινά μέσω της φωνής του Δαβίδ λέγοντας: "Ακούστε αυτά όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη." Ότι δε ο Λόγος κατήλθε σε εμάς από τον ουρανό σαν από δικό Του και πάρα πολύ προσφιλή οίκο, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς; Και δεν είναι καθόλου άτοπο να ονομάζουμε τον ουρανό οίκο του Θεού, εφόσον και την επίγεια Σιών, η οποία εκλαμβάνεται και ως τύπος της Εκκλησίας, οι θεόπνευστες Γραφές την ονομάζουν οίκο και πόλη Του. Διότι κάπου ψάλλει και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: "Δεδοξασμένα πράγματα ειπώθηκαν για εσένα, πόλη του Θεού." Επομένως, όπως είναι πόλη, έτσι θα μπορούσε να είναι και οίκος η Εκκλησία του Χριστού, ο οποίος πληροί τα πάντα ως προς τη φύση της Θεότητάς Του. <Διότι, ιδού, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο Του, και θα επιβεί στα ύψη της γης, και θα σαλευτούν τα όρη υποκάτω Του, και οι κοιλάδες θα λιώσουν σαν κερί από πρόσωπο πυρός, και σαν νερό που φέρεται σε κατωφέρεια.> Πολύ ασαφής, βέβαια, και γεμάτος αινίγματα είναι ένας τέτοιος λόγος.
Λεπτομέρειες
ΨΑΛΜΟΣ ΜΗʹ. <Εἰς τὸ τέλος, τοῖς υἱοῖς Κορέ.> (A f. 269.) Διὰ τοῦ παρόντος ἠθικοῦ ψαλμοῦ τὰ περὶ τοῦ θείου δικαστηρίου τοῖς πᾶσιν ἀνθρώποις κηρύττεται, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη καθ᾽ ἣν ἄξει ὁ Θεὸς τὸ ποίημα εἰς κρίσιν. Ἔχοιεν δ᾽ ἂν οἱ υἱοὶ Κορὲ τῶν ἀποστόλων τὸ πρόσωπον τῶν μυσταγωγησάντων τὴν ὑπ᾽ οὐρανόν· ὅθεν δι᾽ ἀκολούθου ἐνταῦθα εἰς πᾶσαν τὴν γῆν διαφοιτᾷ τοῦ λόγου τὸ κήρυγμα· καὶ ὥσπερ ἦν πρὸ τῆς συγχύσεως τῶν γλωσσῶν χεῖλος ἓν πᾶσι καὶ μία φωνὴ, οὕτω καὶ νῦν πάντα ἔθνη καὶ ἡ οἰκουμένη πᾶσα καὶ πάντες ἄνθρωποι μία γίνονται ἀκοὴ καὶ καρδία μία, ἑνὸς τοῖς πᾶσιν ἐνηχοῦντος τοῦ λόγου. Βραδύγλωσσος μὲν γὰρ ὁμολογουμένως καὶ εὐστομεῖν οὐκ εἰδὼς ὁ πάλαι νόμος, διὰ κύκλου μόλις μακροῦ τοῦ κατὰ τὸ γράμμα μονονουχὶ καὶ ὑποψελίζων ἡμῖν τὸ τῷ Θεῷ δοκοῦν. Στόμα δὲ Μωσέως τὸ εὐφωνότατον ὁ Χριστὸς, μεθιστὰς τοὺς τύπους εἰς ἀλήθειαν, καὶ προτιθεὶς ἑτοίμην ἁπανταχοῦ τῶν ἀναγκαίων τὴν εἴδησιν. Καὶ ὁ μὲν νόμος πεπαιδαγώγηκε μόνον τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ, ὁ δὲ Χριστὸς τὸ τῆς ἡμερότητος ἁπλώσας λῖνον ὅλην σεσαγήνευκε τὴν οἰκουμένην. Εἰκότως οὖν ἄρα καὶ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν συμβουλεύει· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη,» κ.τ.λ. <Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου, ἀνοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου.> (I f. 267 b.)
ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. <Εἰς τὸ τέλος, τοῖς υἱοῖς Κορέ.> (A f. 269.) Διά του παρόντος ηθικού ψαλμού κηρύττονται σε όλους τους ανθρώπους τα περί του θείου δικαστηρίου, και εκείνη η ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα φέρει το δημιούργημά του σε κρίση. Οι δε υιοί Κορέ θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν το πρόσωπο των αποστόλων που μυσταγώγησαν την υφήλιο· εξού και ακολούθως εδώ, το κήρυγμα του λόγου διαδίδεται σε όλη τη γη· και όπως πριν από τη σύγχυση των γλωσσών υπήρχε μια γλώσσα για όλους και μια φωνή, έτσι και τώρα όλα τα έθνη και όλη η οικουμένη και όλοι οι άνθρωποι γίνονται μια ακοή και μια καρδιά, καθώς ένας λόγος αντηχεί σε όλους. Διότι βραδύγλωσσος μεν, ομολογουμένως, και χωρίς ευφράδεια ήταν ο παλαιός νόμος, ο οποίος, μέσα από μια μακρά κυκλική πορεία σύμφωνα με το γράμμα, σχεδόν μας ψέλλιζε το θέλημα του Θεού. Αντιθέτως, το πλέον καλλίφωνο στόμα του Μωυσή είναι ο Χριστός, ο οποίος μεθιστά τους τύπους στην αλήθεια και προσφέρει έτοιμη παντού τη γνώση των αναγκαίων. Και ενώ ο νόμος παιδαγώγησε μόνο τον κατά σάρκα Ισραήλ, ο Χριστός, απλώνοντας το δίχτυ της πραότητάς του, σαγήνευσε όλη την οικουμένη. Εύλογα, λοιπόν, συμβουλεύει αυτούς που βρίσκονται σε όλη τη γη: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη», κ.τ.λ. <Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή, θα ανοίξω το πρόβλημά μου με ψαλτήρι.> (I f. 267 b.)
Λεπτομέρειες
Ἅμα δὲ καὶ προφητικώτερον τὴν τῶν ἐθνῶν πάντων προαναφωνεῖ κλῆσιν. Ἐπεφάνη γὰρ ὁ Μονογενὴς οὐ μερικήν τινα ποιούμενος κλῆσιν, οὐδὲ σώζων ἔτι μόνον τὸν Ἰσραὴλ καθὰ καὶ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλὰ τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην προσφωνῶν τε καὶ λέγων· «Ἀκούσατε, πάντα τὰ ἔθνη,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ μὲν γὰρ διὰ Μωσέως [νόμος] ἓν ἐπαίδευσεν ἔθνος τὸν Ἰσραήλ· ἡ δὲ διὰ Χριστοῦ χάρις εἰς πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐπευρύνεται. <Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων.> (F f. 91 b.) Μάταιοι δὲ κατὰ τὸ ἀληθὲς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, τουτέστιν οἱ μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οἱ ταῖς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαις προσκείμενοι, καὶ μόνα ζητοῦντες τὰ πρόσκαιρα. <Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν.> (B f. 255 b, H f. 88.) Μηδὲν μέγα τὸ πρᾶγμα εἶναι νομίσῃς. Παρατρέχει γὰρ, ὡς ἔφην, ὁ πλοῦτος, καὶ μόνον ὀφθεὶς σκιᾶς ἐν ἴσῳ φεύγει. Ζητῶμεν δὲ πανταχοῦ τὴν δικαιοσύνην τοῦ Θεοῦ, ἐρευνῶμεν τί τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον. <Ἅπαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα.> (A f. 319 b.) Τί φὴς, ὦ μακάριε Δαβίδ; Ἅπαξ λαλῆσαι διισχυρίζῃ τὸν τῶν ὅλων Θεόν; Εἶτα πῶς ὁ λόγος ἐστὶν ἀληθής; Λελάληκε γὰρ οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ πλειστάκις, πολυμερῶς τε καὶ πολυτρόπως τοῖς πατράσιν.
Ταυτόχρονα δε και με πιο προφητικό τρόπο προαναγγέλλει την κλήση όλων των εθνών. Διότι φανερώθηκε ο Μονογενής, όχι κάνοντας κάποια μερική κλήση, ούτε σώζοντας πλέον μόνο τον Ισραήλ όπως ακριβώς έκανε και μέσω των αγίων προφητών, αλλά απευθυνόμενος σε αυτούς που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη και λέγοντας: «Ακούστε, όλα τα έθνη», και τα εξής. Διότι ο μεν νόμος μέσω του Μωυσή παιδαγώγησε ένα έθνος, τον Ισραήλ· η δε χάρις μέσω του Χριστού διευρύνεται σε όλη την υπ' ουρανόν. <Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων.> (F f. 91 b.) Μάταιοι δε στ' αλήθεια είναι οι υιοί των ανθρώπων, δηλαδή αυτοί που φρονούν μόνο τα επί της γης, αυτοί που είναι προσκολλημένοι στις επιθυμίες της σάρκας, και αναζητούν μόνο τα πρόσκαιρα. <Αν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας.> (B f. 255 b, H f. 88.) Μη νομίσεις ότι είναι κάτι το σπουδαίο. Διότι παρέρχεται, όπως είπα, ο πλούτος, και μόλις φανεί, φεύγει όμοια με σκιά. Ας ζητούμε δε παντού τη δικαιοσύνη του Θεού, ας ερευνούμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο. <Μία φορά μίλησε ο Θεός, δύο πράγματα άκουσα.> (A f. 319 b.) Τι λες, ω μακάριε Δαβίδ; Ισχυρίζεσαι ότι ο Θεός των όλων μίλησε μία φορά; Τότε πώς είναι αληθινός ο λόγος; Διότι δεν έχει μιλήσει μία φορά, αλλά πάρα πολλές φορές, πολυμερώς και πολυτρόπως στους πατέρες.
Λεπτομέρειες
Βραδύγλωσσος μὲν γὰρ ὁμολογουμένως καὶ εὐστομεῖν οὐκ εἰδὼς ὁ πάλαι νόμος διὰ κύκλου μόλις μακροῦ, τοῦ κατὰ τὸ Γράμμα φημὶ, μονονουχὶ καὶ ὑποψελλίζων ἡμῖν τὸ Θεῷ δοκοῦν· στόμα δὲ Μωσέως τὸ εὐφωνότατον, ὁ Χριστὸς, μεθιστὰς τοὺς τύπους εἰς ἀλήθειαν, καὶ προτιθεὶς ἑτοίμην τοῖς ἁπανταχοῦ τῶν ἀναγκαίων τὴν εἴδησιν. Τοιγάρτοι φησὶν ἐν τεσσαρακοστῷ καὶ ὀγδόῳ Ψαλμῷ· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» Ἀνετυποῦτο δὴ οὖν ὡς ἐν Ἀαρὼν ὁ Χριστός. Καὶ τό γε παραδοξότερον.
Διότι, ομολογουμένως, ο παλαιός νόμος είναι βραδύγλωσσος και δεν γνωρίζει να ομιλεί καθαρά, αφού μέσα από έναν μακρύ κύκλο, εννοώ αυτόν του Γράμματος, μόλις και μετά βίας μας ψελλίζει το θέλημα του Θεού. Αντίθετα, το πιο καλλίφωνο στόμα του Μωυσή είναι ο Χριστός, ο οποίος μετατρέπει τους τύπους στην αλήθεια και προσφέρει έτοιμη στους απανταχού ανθρώπους τη γνώση των αναγκαίων. Γι' αυτό λοιπόν λέει στον τεσσαρακοστό όγδοο Ψαλμό: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη». Σκιαγραφούνταν, λοιπόν, ο Χριστός στο πρόσωπο του Ααρών. Και μάλιστα το πιο παράδοξο.
Λεπτομέρειες
Εἰ δὲ βούλοιτό τις τοῖς προκειμένοις θεωρήμασιν ἐπιβαλεῖν ἑτέρως, εἰς τὸν διὰ τοῦ νόμου φωτισμὸν καταλογιεῖται τὸ πῦρ, πλὴν ἀχλύος οὐ δίχα· καὶ γάρ ἐστιν ἀμυδρὸς καὶ ἀσαφὴς ὁ νόμος, καὶ τὸ ἐκ τοῦ γράμματος κατασκίασμα παχὺ, καὶ καταθολοῦν ἱκανὸν τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμόν. Ἰσχυρότεραι δὲ προβαίνουσαι τῆς σάλπιγγος αἱ φωναί· μικρὰ γὰρ ἦν καὶ μόλις ἀναφωνοῦντος τοῦ νόμου τὸ ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδὴ δὲ προβέβηκεν ὁ λόγος ἡμῖν εἰς παίδευσιν εὐαγγελικὴν, ἐπιλάμψαντος τοῦ Ἐμμανουὴλ, ἰσχυρότεραι γεγόνασιν αἱ φωναί· ἐξάκουστον γάρ τι καὶ τορὸν ἀναπεφώνηκεν ὁ Χριστὸς, καὶ εἰς πᾶσαν ἤδη διῆκον τὴν οἰκουμένην. Αὐτοῦ γὰρ ἔστιν ἀκοῦσαι λέγοντος διὰ φωνῆς τοῦ Δαβίδ· «Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην.» Καίτοι τῆς τοῦ νόμου τηνικάδε φωνῆς, ἑτέρωθι μὲν οὐκ ἰούσης, οὔτε μὴν ἅπαντα μυσταγωγούσης τὰ ἔθνη, μόνην δὲ τὴν Ἰουδαίων περιηχούσης χώραν, καὶ παιδαγωγούσης ἒν γένος τὸ ἐξ Ἰσραήλ. Ἀλλ᾽, «Ἐλάλει μὲν, φησὶν, ὁ Μωσῆς· ὁ δὲ Θεὸς, ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ.» Ἐζήτει μὲν γὰρ ὡς διάκονος τὸν νόμον ὁ Μωσῆς, καὶ τῶν θείων θεσπισμάτων μεσίτης καὶ ὑπουργός· ἀπεκρίνετο δὲ Θεὸς τῇ ἰδίᾳ φωνῇ, τουτέστι, δι᾽ Υἱοῦ· φωνὴ γὰρ καὶ λόγος τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός.
Εάν όμως κάποιος θελήσει να προσεγγίσει διαφορετικά τα προκείμενα θεωρήματα, θα θεωρήσει τη φωτιά ως τον φωτισμό που παρέχεται μέσω του νόμου, αλλά όχι χωρίς ομίχλη· διότι ο νόμος είναι αμυδρός και ασαφής, και η σκιά που προέρχεται από το γράμμα του είναι παχιά, ικανή να θολώσει τον οφθαλμό της διάνοιας. Καθώς δε προχωρούσαν οι φωνές της σάλπιγγας, γίνονταν ισχυρότερες· διότι στην αρχή η φωνή του νόμου ήταν μικρή και μόλις που ακουγόταν. Επειδή όμως ο λόγος προχώρησε για εμάς στην ευαγγελική παιδεία, με την έλαμψη του Εμμανουήλ, οι φωνές έγιναν ισχυρότερες· διότι ο Χριστός αναφώνησε κάτι εξάκουστο και διαπεραστικό, το οποίο έφτασε πλέον σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι μπορεί κανείς να τον ακούσει να λέει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη». Αν και η φωνή του νόμου εκείνη την εποχή δεν έφτανε πουθενά αλλού, ούτε βέβαια μυσταγωγούσε όλα τα έθνη, αλλά αντηχούσε μόνο στη χώρα των Ιουδαίων και παιδαγωγούσε ένα μόνο γένος, αυτό του Ισραήλ. Αλλά, «Ο Μωυσής μεν μιλούσε», λέει, «ο δε Θεός του απαντούσε με φωνή». Διότι ο Μωυσής ζητούσε τον νόμο ως διάκονος, και ως μεσίτης και υπηρέτης των θείων θεσπισμάτων· ο δε Θεός απαντούσε με τη δική του φωνή, δηλαδή μέσω του Υιού· διότι φωνή και λόγος του Πατρός είναι ο Υιός.
Λεπτομέρειες
Τὸ δὲ πῦρ εἰς εἰκόνα τοῦ φωτὸς ὃ καταλάμπει τὸν νοῦν τῶν εἰς Χριστὸν πιστευόντων. Προβαίνουσαι δὲ αἱ φωναὶ τῆς σάλπιγγος ἐγίνοντο ἰσχυρότεραι· ἐπιδημήσαντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἡμῖν, τρανότερα καὶ γνωριμώτερα γεγόνασι τὰ περὶ αὐτοῦ τῷ νόμῳ διαγορευόμενα. «Ἀκούσατε γὰρ ταῦτα, φησὶ, πάντα τὰ ἔθνη.» Ἀλλ᾽ «Ὁ μὲν Μωσῆς ἐλάλει, φησὶν, ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνετο αὐτῷ φωνῇ.» Ὁ μὲν γὰρ οἷον παιδαγωγὸς ἐζήτει τὸν νόμον ᾧ βελτιωθῆναι μέλλοιεν· ὁ δὲ Θεὸς ἐνομοθέτει. Φωνὴ δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὡς Λόγος. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ ὁ νόμος, εἰ καὶ δι᾽ ἀγγέλων τῷ Μωσεῖ λελάληται. Κελεύσαντος δὲ τοῦ Θεοῦ, ἄνεισι Μωσῆς εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους· καλέσαντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὸν πιστὸν λαὸν, τὸν ὑπερκείμενον τοῦ λαοῦ τῶν Ἰουδαίων, καὶ θεράποντα τοῦ Θεοῦ, ἄνεισιν οὗτος ἐπὶ τὴν ὑψηλοτάτην θεογνωσίαν· ὁ δὲ λαὸς εἴργεται ἐγγίζειν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃ. Τοῖς γὰρ κοσμικοῖς καὶ φιλοσάρκοις ἐπικίνδυνος ἡ ὑψηλοτέρα θεωρία, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀνάγνοις ἱερεῦσιν· Ἁγιασθήτωσαν γὰρ, φησὶ, μήποτε ἀπαλλάξῃ ἀπ᾽ αὐτῶν ὁ Κύριος· τοῦτ᾽ ἔστιν, ἀνέλῃ, ἢ καὶ ἀπαναχωρήσῃ διὰ τὴν ἀκαθαρσίαν αὐτῶν. Καταβάντος δὲ Μωσέως καὶ διαμαρτυραμένου τῷ λαῷ· συγκαταβατικῶς γὰρ καὶ οἱονεὶ γεωδῶς καὶ σωματικῶς ὁ νόμος Ἰουδαίοις διαλέγεται· συνάνεισιν αὐτῷ καὶ Ἀαρὼν, τοῦ Θεοῦ κελεύσαντος.
Η δε φωτιά αποτελεί εικόνα του φωτός που καταυγάζει τον νου εκείνων που πιστεύουν στον Χριστό. Και καθώς οι ήχοι της σάλπιγγας προχωρούσαν, γίνονταν ισχυρότεροι· διότι, με την έλευση του Χριστού σε εμάς, έγιναν σαφέστερα και πιο γνωστά όσα προαναγγέλλονταν για αυτόν μέσω του νόμου. «Ακούστε τα αυτά», λέει, «όλα τα έθνη». Αλλά «Ο μεν Μωυσής μιλούσε», λέει, «ο δε Θεός του απαντούσε με φωνή». Διότι ο μεν Μωυσής, σαν παιδαγωγός, ζητούσε τον νόμο με τον οποίο επρόκειτο να γίνουν καλύτεροι· ο δε Θεός νομοθετούσε. Φωνή δε του Πατρός είναι ο Υιός, ως Λόγος. Διότι από αυτόν προέρχεται ο νόμος, αν και δόθηκε στον Μωυσή μέσω αγγέλων. Με την προσταγή του Θεού, ο Μωυσής ανεβαίνει στην κορυφή του όρους· διότι, όταν ο Χριστός κάλεσε τον πιστό λαό, ο οποίος υπερέχει του λαού των Ιουδαίων, και τον θεράποντα του Θεού, αυτός ανέρχεται στην ύψιστη θεογνωσία· ο δε λαός εμποδίζεται να πλησιάσει, για να μην πεθάνει. Διότι για τους κοσμικούς και φιλόσαρκους είναι επικίνδυνη η υψηλότερη θεωρία, αλλά και για τους ακάθαρτους ιερείς· «Ας αγιαστούν», λέει, «μήπως τους εγκαταλείψει ο Κύριος»· δηλαδή τους αφανίσει, ή και απομακρυνθεί εξαιτίας της ακαθαρσίας τους. Αφού δε κατέβηκε ο Μωυσής και διαμαρτυρήθηκε στον λαό· διότι με συγκατάβαση και σαν με τρόπο γήινο και σωματικό απευθύνεται ο νόμος στους Ιουδαίους· ανεβαίνει μαζί του και ο Ααρών, κατόπιν προσταγής του Θεού.
Λεπτομέρειες
Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἄκουε, Ἰσραήλ. κύριος ὁ θεός σου οὗτός ἐστιν ὃν ἐγὼ ὁ σὸς ἱερεὺς Συμεὼν ἐν ἀγκάλαις βαστάζων μεγάλῃ κηρύττω τῇ φωνῇ τῷ λαῷ ἐν τῷ ναῷ διαμαρτυρόμενος. διὸ προσέχετε λαός μου τὸν λόγον μου, κλίνατε τὸ οὖς ὑμῶν εἰς τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου. τοῦτο τὸ παιδίον ἐστί, περὶ οὗ Ἰσαΐας προεκήρυξε λέγων, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς (τῆς τοῦ πατρός) ἄγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, θεὸς ἰσχυρός, ἐξουσιαστής, ὦ Ἰσραήλ, ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. εἰ οὖν θεὸς ἰσχυρὸς τοῦτο τὸ παιδίον, περὶ αὐτοῦ δῆλον ὅτι εἴρηκε Δαβίδ· ὀφθήσεται ὁ θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιών. περὶ τούτου παιδίου Ἱερεμίας βοᾷ· ὅτι ὁ θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.
Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, άκουσε, Ισραήλ. Αυτός είναι Κύριος ο Θεός σου, τον οποίο εγώ, ο δικός σου ιερέας Συμεών, βαστώντας τον στην αγκαλιά μου, τον κηρύττω με δυνατή φωνή στον λαό, δίνοντας μαρτυρία μέσα στον ναό. Γι' αυτό προσέξτε, λαέ μου, τον λόγο μου, κλίνετε το αυτί σας στα ρήματα του στόματός μου. Αυτό είναι το παιδί, για το οποίο προκήρυξε ο Ησαΐας λέγοντας: παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής (του Πατρός), θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, ω Ισραήλ, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Εάν λοιπόν αυτό το παιδί είναι Θεός ισχυρός, γι' αυτό είναι φανερό ότι έχει πει ο Δαβίδ: θα φανερωθεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Για αυτό το παιδί φωνάζει ο Ιερεμίας: ότι ο Θεός φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.
Λεπτομέρειες
Ὡς γὰρ ἐπὶ τὴν σωτηρίαν πᾶν γένος ἀνθρώπων παρεκάλει, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τὴν διδασκαλίαν τῆς θείας κρίσεως ὁμοῦ πάντας ἀνακαλεῖται φάσκων· Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· οἵ τε γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης. Ἐπειδὴ τῶν ἐθνῶν τὰ μὲν ἀγριώτερα τυγχάνει ἐν ἐρήμοις σκηνοποιούμενα, τὰ δὲ τὸν πολιτικὸν μετέρχεται βίον καὶ τὰς γεωργουμένας χώρας οἰκεῖ, ἀναγκαίως διαστολῇ κέχρηται, καὶ μετὰ τὴν κοινὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν, ἴδιον εἰσάγει τάγμα τὸ τῶν οἰκούντων τὴν οἰκουμένην· διό φησιν· Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν καὶ τὸν Σύμμαχον, οἱ κατοικοῦντες τὴν κατάδυσιν· οὕτω δὲ καλεῖ τὰς πόλεις καὶ τὰς κώμας καὶ τοὺς οἴκους, ἐν οἷς καταδύνουσιν οἱ ἐν αὐτοῖς κατοικοῦντες. Εἶτα πάλιν διαιρεῖ τοὺς οἰκήτορας τῆς γῆς φάσκων· Οἵ τε γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων· ἐπεὶ μὴ μόνον ἐλευθέρους, ἀλλὰ καὶ τὸ οἰκετικὸν γένος προσίεται ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν, ἢ τοὺς ἀγροικώτερον μετερχομένους βίον, καὶ τοὺς ἄλλως εὖ γεγονότας καὶ τροφῆς ἠξιωμένους ἐλευθερίου· ἢ γηγενεῖς μὲν τοὺς τὴν ἔρημον οἰκεῖν ᾑρημένους, τοὺς δὲ ἀνθρώπων τοὺς ἡμερωτέρους.
Διότι, όπως ακριβώς προσκαλούσε κάθε γένος ανθρώπων στη σωτηρία, με τον ίδιο τρόπο καλεί πάλι όλους μαζί στη διδασκαλία της θείας κρίσεως, λέγοντας: «Ακούστε αυτά όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη· τόσο οι γηγενείς όσο και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί ο πλούσιος και ο φτωχός». Επειδή μερικά από τα έθνη τυγχάνει να είναι πιο άγρια και να στήνουν τις σκηνές τους στις ερήμους, ενώ άλλα ακολουθούν τον αστικό βίο και κατοικούν στις καλλιεργημένες χώρες, αναγκαστικά προβαίνει σε διάκριση, και μετά την κοινή κλήση των εθνών, εισάγει ως ξεχωριστή τάξη αυτούς που κατοικούν την οικουμένη. Γι' αυτό λέει: «Δώστε προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «όσοι κατοικούν την κατάδυση»· και με αυτόν τον τρόπο ονομάζει τις πόλεις, τα χωριά και τα σπίτια, μέσα στα οποία βρίσκουν καταφύγιο όσοι κατοικούν σε αυτά. Έπειτα πάλι διαιρεί τους κατοίκους της γης, λέγοντας: «Τόσο οι γηγενείς όσο και οι γιοι των ανθρώπων»· επειδή δεν προσκαλεί να ακούσουν μόνο τους ελεύθερους, αλλά και την τάξη των δούλων, ή αυτούς που ακολουθούν έναν πιο αγροτικό βίο, και εκείνους που έχουν ευγενική καταγωγή και έχουν αξιωθεί ελεύθερης ανατροφής· ή (ονομάζει) «γηγενείς» μεν αυτούς που έχουν επιλέξει να κατοικούν στην έρημο, και «(γιους) των ανθρώπων» τους πιο ήμερους.
Λεπτομέρειες
ΛΟΓΟΣ Δʹ. Κατὰ Ἰουλιανοῦ Βασιλέως Στηλιτευτικὸς πρῶτος. Αʹ. Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· καλῶ γὰρ ἅπαντας, ὥσπερ ἐξ ἀπόπτου τινὸς καὶ μεσαιτάτης περιωπῆς, μεγάλῳ καὶ ὑψηλῷ τῷ κηρύγματι· ἀκούσατε, λαοὶ, φυλαὶ, γλῶσσαι, πᾶν γένος ἀνθρώπων, καὶ ἡλικία πᾶσα, ὅσοι τε νῦν ἐστε, καὶ ὅσοι γενήσεσθε· καὶ ἵν᾽ ᾖ μοι μεῖζον τὸ κήρυγμα, πᾶσα δύναμις τῶν οὐρανῶν, πάντες ἄγγελοι, οἷς ἔργον ἡ τοῦ τυράννου κατάλυσις, οὐ τὸν Σηὼν καθελοῦσι τὸν βασιλέα τῶν Ἀμοῤῥαίων, οὐδὲ τὸν Ὢγ βασιλέα τῆς Βασὰν, μικροὺς δυνάστας, καὶ μικρὸν μέρος τῆς οἰκουμένης κακοῦντας τὸν Ἰσραήλ· ἀλλὰ τὸν δράκοντα, τὸν ἀποστάτην, τὸν νοῦν τὸν μέγαν, τὸν Ἀσσύριον, τὸν κοινὸν ἁπάντων ἐχθρὸν καὶ πολέμιον, τὸν πολλὰ μὲν ἐπὶ γῆς μανέντα καὶ ἀπειλήσαντα, πολλὴν δὲ ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλήσαντά τε καὶ μελετήσαντα.
Λόγος Δ'. Κατά Ιουλιανού Βασιλέως Στηλιτευτικός πρώτος. Α'. Ακούσατε αυτά, όλα τα έθνη, αφουγκραστείτε όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη· διότι προσκαλώ τους πάντες, σαν από κάποιο υψηλό και κεντρικότατο παρατηρητήριο, με κήρυγμα μεγάλο και υψηλό· ακούσατε, λαοί, φυλές, γλώσσες, κάθε γένος ανθρώπων, και κάθε ηλικία, όσοι βρίσκεστε τώρα στη ζωή και όσοι πρόκειται να γεννηθείτε· και για να καταστεί το κήρυγμά μου σπουδαιότερο, κάθε δύναμη των ουρανών, όλοι οι άγγελοι, των οποίων έργο είναι η κατάλυση του τυράννου, οι οποίοι δεν καθαίρεσαν τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς δυνάστες που καταδυνάστευαν τον Ισραήλ σε ένα μικρό μέρος της οικουμένης· αλλά τον δράκοντα, τον αποστάτη, τον έπαρμένο νου, τον Ασσύριο, τον κοινό εχθρό και πολέμιο των πάντων, αυτόν που κυριεύτηκε από πολλή μανία και εκτόξευσε πολλές απειλές επί της γης, και πολλή αδικία ξεστόμισε και μηχανεύθηκε εναντίον του Ύψους.
Λεπτομέρειες
Μετὰ τοῦτο δὲ δι᾽ ἀκολούθου εἰς πᾶσαν τὴν γῆν διαφοιτᾷ τοῦ λόγου τὸ κήρυγμα, καὶ ὥσπερ ἦν πρὸ τῆς συγχύσεως τῶν γλωσσῶν χεῖλος ἓν πᾶσιν καὶ μία φωνή, οὕτω καὶ νῦν πάντα τὰ ἔθνη καὶ ἡ οἰκουμένη πᾶσα καὶ πάντες ἄνθρωποι μία γίνονται ἀκοὴ καὶ καρδία μία ἑνὸς τοῖς πᾶσιν ἐνηχοῦντος τοῦ λόγου. πᾶσαν γὰρ κατὰ ταὐτὸν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ἐκκλησιάσας καὶ θέατρον ἓν τὸν κόσμον ὅλον ἑαυτῷ περιστήσας κοινῇ τοῖς πᾶσιν ἐμβοᾷ τὸν λόγον Ἀκούσατε, λέγων, πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, οἵ τε γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, κἂν πλουτῶν τις ἐν ὑμῖν κἂν πενόμενος τύχῃ. ταύταις γὰρ ταῖς τρισὶ συζυγίαις πᾶσαν γενικῶς διαλαμβάνει τὴν κατὰ τὸν βίον τῶν ἀνθρώπων διαφοράν. ἐν τῇ πρώτῃ συζυγίᾳ ἔθνη λέγει πάντα καὶ τοὺς κατοικοῦντας τὴν οἰκουμένην· ὡς τῷ μὲν ὀνόματι τῶν ἐθνῶν τὰς περιγραφὰς τῶν τόπων σημαίνεσθαι, τῷ δὲ ἐφεξῆς λόγῳ τοὺς τῶν τόπων οἰκήτορας. γηγενεῖς δὲ εἰπὼν καὶ ἀνθρώπων υἱοὺς τοὺς σαρκώδεις τε καὶ χοϊκοὺς καὶ ἀλογωτέρους διακρίνει ἀπὸ τῶν σῳζομένων καί τινα ἐν αὑτοῖς χαρακτῆρα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐχόντων· ἴδιος δὲ χαρακτὴρ ἀνθρώπου ἡ πρὸς τὸ θεῖον ὁμοίωσις. ἡ δὲ κατὰ πενίαν τε καὶ πλοῦτον ἀνισότης τοῦ βίου τὸ γενικώτατόν ἐστιν αἴτιον τῆς ποικίλης τε καὶ πολυειδοῦς τῶν ἐν ἀνθρώποις πραγμάτων ἀνωμαλίας.
Έπειτα από αυτό, στη συνέχεια, το κήρυγμα του Λόγου διαδίδεται σε ολόκληρη τη γη, και όπως πριν από τη σύγχυση των γλωσσών υπήρχε ένα χείλος για όλους και μία φωνή, έτσι και τώρα όλα τα έθνη και ολόκληρη η οικουμένη και όλοι οι άνθρωποι γίνονται μία ακοή και μία καρδιά, καθώς ένας Λόγος αντηχεί σε όλους. Διότι, αφού συγκέντρωσε ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση ως εκκλησία και έστησε γύρω του ολόκληρο τον κόσμο ως ένα θέατρο, αναβοά τον λόγο κοινά προς όλους: «Ακούσατε», λέγοντας, «όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων, είτε είναι κανείς πλούσιος ανάμεσά σας είτε τυγχάνει φτωχός». Διότι με αυτά τα τρία ζεύγη περιλαμβάνει γενικά κάθε διαφορά στον βίο των ανθρώπων. Στο πρώτο ζεύγος αναφέρει όλα τα έθνη και τους κατοικούντες την οικουμένη· έτσι ώστε με το όνομα των εθνών να σημαίνονται τα όρια των τόπων, ενώ με τη φράση που ακολουθεί, οι κάτοικοι των τόπων. Λέγοντας δε «γηγενείς» και «υιούς ανθρώπων», διακρίνει τους σαρκικούς, τους χοϊκούς και τους πιο άλογους από εκείνους που σώζονται και διατηρούν μέσα τους κάποιον χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης· και το ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου είναι η ομοίωση προς το θείο. Η δε ανισότητα του βίου ως προς την πενία και τον πλούτο αποτελεί τη γενικότατη αιτία της ποικίλης και πολυειδούς ανωμαλίας των ανθρωπίνων πραγμάτων.
Λεπτομέρειες
Εἰς τὸ τέλος· τοῖς υἱοῖς Κόρε ψαλμός Τουτέστιν τοῖς Ἰουδαίοις ἡ ἔχουσα γενέσθαι ἐπ’ ἐσχάτων κατάγνωσις ἐδηλώθη. Ἀκούσατε ταῦτα Κατὰ πλάτους μαρτύρεται (μαρτυρεῖτε) πάντα τὰ ἔθνη· ἀκούσατε, φησίν, ἃ ἐποίησέ μοι ὁ λαός μου Ἰσραήλ. ἐνωτίσασθε Πάσης γὰρ τῆς οἰκουμένης εἰς τὰς ἀκοὰς εἰσῆλθε, ὅσα ἐγένετο ἐν τῷ Ἰσραήλ. οἵ τε γηγενεῖς [Καὶ οἱ νεκροί, φησί, καὶ οἱ ζῶντες ἀκούσατε, ἃ ἐποίησαν οἱ Ἰουδαῖοι.] ἐπὶ τὸ αὐτό Καὶ πένητες καὶ πλούσιοι, καὶ μικροὶ καὶ μεγάλοι, μάθετε τὰ γενόμενα. τὸ στόμα μου Διδάσκων τὸν Ἰσραὴλ καὶ παρατιθέμενος καὶ ὑποδεικνύων τὰ θαύματα, καὶ οὐκ εἰσήκουσαν. καὶ ἡ μελέτη Συνετὸς γὰρ ἀκροατὴς ὁ Χριστὸς παρὰ τῷ Ἠσαίᾳ χρηματίζει· συνετῶς γὰρ ἀκροᾶται τὰ ἡμέτερα. κλινῶ Πολλὰ γὰρ καὶ ἐν παραβολαῖς καὶ ἐν φωτὶ ἐδίδαξα Ἰουδαίους, ἀλλὰ τὸ ὠτίον αὐτῶν ἀνήκοον καὶ σκληρὸν ἐγένετο. ἀνοίξω Ἐγὼ γὰρ καὶ ἐν ψαλμοῖς καὶ ἐν προφήταις τὰ εἰρημένα περὶ ἐμοῦ ἐπλήρωσα, πιστεῦσαι δὲ Ἰουδαῖοι οὐκ ἠθέλησαν. ἵνα τί φοβοῦμαι Ὁ Ἰούδας φησίν· οὐ φοβοῦμαι παραδοῦναι τὸν κύριον. ἡ ἀνομία Ὡς γὰρ ἐδόκει πτερνίζειν [τὸν κύριον], ἐπτερνίσθη· ἐδέξατο γὰρ τὸν μισθὸν τὸ σχοινίον. οἱ πεποιθότες Τοὺς ἄρχοντας λέγει τῶν Ἰουδαίων. καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει Οἱ Ἰουδαῖοι ὡς πλουτοῦντες τοῖς δώροις τοῦ θεοῦ καὶ ἔχοντες πάντων τὰ τοῦ νόμου.
Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Δηλαδή, στους Ιουδαίους φανερώθηκε η καταδίκη που επρόκειτο να συμβεί στους έσχατους καιρούς. Ακούσατε αυτά. Κατά πλάτος καλούνται ως μάρτυρες όλα τα έθνη· ακούστε, λέει, τι μου έκανε ο λαός μου, ο Ισραήλ. Δώστε προσοχή. Διότι στα αυτιά όλης της οικουμένης έφτασαν όσα έγιναν στον Ισραήλ. Οι γηγενείς. [Και οι νεκροί, λέει, και οι ζωντανοί, ακούστε τι έκαναν οι Ιουδαίοι.] Όλοι μαζί. Και οι φτωχοί και οι πλούσιοι, και οι μικροί και οι μεγάλοι, μάθετε τα γενόμενα. Το στόμα μου. Ενώ δίδασκε τον Ισραήλ και τους παρέθετε και τους υπεδείκνυε τα θαύματα, δεν εισάκουσαν. Και η μελέτη. Διότι ο Χριστός εμφανίζεται ως συνετός ακροατής στον Ησαΐα, καθώς ακούει με σύνεση τα δικά μας. Θα κλίνω. Διότι πολλά δίδαξα στους Ιουδαίους, και με παραβολές και στο φως, αλλά το αυτί τους έγινε ανυπάκουο και σκληρό. Θα ανοίξω. Διότι εγώ εκπλήρωσα όσα ειπώθηκαν για μένα και στους ψαλμούς και στους προφήτες, αλλά οι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να πιστέψουν. Γιατί να φοβηθώ. Ο Ιούδας λέει: δεν φοβάμαι να παραδώσω τον Κύριο. Η ανομία. Διότι, ενώ νόμιζε ότι εξαπατά [τον Κύριο], εξαπατήθηκε ο ίδιος· αφού έλαβε ως μισθό το σχοινί. Αυτοί που πεποίθησαν. Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων. Και στο πλήθος. Οι Ιουδαίοι, επειδή πλουτίζουν από τα δώρα του Θεού και κατέχουν από όλους τα του νόμου.
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΗʹ ΨΑΛΜΟΝ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ἄλλος, Ἐπινίκιος. Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη. Ἄλλος, Ἀκούσατε τοῦτο. Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Ἄλλος, Τὴν ἐγκατάδυσιν. Ἄλλος φησὶ, Τὴν κατάδυσιν. Ὁ δὲ Ἑβραῖος, Ὄλδ, Οἵ τε γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων.
Στον ΜΗ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, για τους υιούς Κορέ. Άλλος: Επινίκιος. Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη. Άλλος: Ακούστε τούτο. Ενωτιστείτε, όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη. Άλλος: Την εγκατάδυση. Άλλος λέει: Την κατάδυση. Ο δε Εβραίος: Ολδ, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων.
Λεπτομέρειες
Ναὶ, φησί. Διὰ δὴ τοῦτο ἀρχόμενος εἶπεν, Πάντα τὰ ἔθνη· καὶ πάλιν ἐπέτεινε λέγων· Οἵ τε γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, τὴν ἀνθρωπότητα πᾶσαν καλῶν. Βαβαὶ τῆς διδασκαλίας! πῶς ἐστι πᾶσιν ἁρμόδιος, καὶ κοινή. Διὰ γάρ τοι τοῦτο οὐδὲ ἁπλῶς καλεῖ μόνον ἅπαντας, ἀλλὰ καὶ μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς, καὶ ἀκριβείας προσέχειν τοῖς λεγομένοις κελεύει.
Ναι, λέει. Γι' αυτό ακριβώς ξεκινώντας είπε: «Όλα τα έθνη»· και πάλι το τόνισε λέγοντας: «Και οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων», προσκαλώντας έτσι ολόκληρη την ανθρωπότητα. Τι θαυμαστή διδασκαλία! Πόσο κατάλληλη και κοινή είναι για όλους. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν προσκαλεί απλώς τους πάντες, αλλά και παραγγέλλει να προσέχουν τα λεγόμενα με πολλή σπουδή και ακρίβεια.
Λεπτομέρειες
Οὐ γὰρ εἶπεν, Ἀκούσατε μόνον ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλὰ καὶ, Ἐνωτίσασθε. Τὸ δὲ ἐνωτίσασθαι οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, ἢ τὸ μετὰ σπουδῆς ἀκοῦσαι, καὶ συντεταμένῃ τῇ διανοίᾳ. Ἐνωτίσασθαι γὰρ λέγεται κυρίως, ὅταν τις οὖς πρὸς οὖς διαλέγηται, συντείνων τε ἑαυτὸν, καὶ ἐκεῖνον κελεύων προσέχειν τοῖς λεγομένοις. Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Καὶ εἴ τινες οὐκ εἰς ἔθνη καταλέγονται, ἀλλ᾽ εἰσὶ μιγάδες, ἢ νομάδες διεσπαρμένοι, καὶ τούτους ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν καλῶ. Καὶ θέα σύνεσιν δημηγόρου. Πρῶτον αὐτῶν διανέστησε τὴν διάνοιαν, καὶ μετεώρους ἐποίησε πρὸς τὴν ἀκρόασιν, τῷ πάντας ἀθρόον καλέσαι. Εἶτα καλέσας, καταστέλλει τὸν τῦφον αὐτῶν, ἵνα μὴ τῷ πλήθει πρὸς ἀπόνοιαν αἴρωνται. Τοιούτων γὰρ μάλιστα ἀκροατῶν χρεία, ὅταν φιλόσοφά τις μέλλῃ φθέγγεσθαι ῥήματα, συντετριμμένων, καὶ κατεσταλμένων, ἀπονοίας καὶ φυσήματος ἀπηλλαγμένων. Πῶς οὖν αὐτῶν κατέστειλε τὴν διάνοιαν; Ἀναμνήσας τῆς φύσεως. Εἰπὼν γὰρ, Ἔθνη, ἐπήγαγεν· Οἵ τε γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἶπε τὴν οὐσίαν, ἐξ ἧς ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως ἡμῶν, ἀνέμνησε τῆς κοινῆς ἁπάντων ἡμῶν μητρός.
Διότι δεν είπε μόνο, «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη», αλλά και, «Ενωτισθείτε». Το να ενωτισθεί όμως κανείς δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να ακούσει με προθυμία και με προσηλωμένη τη διάνοια. Διότι κυριολεκτικά «ενωτίζομαι» λέγεται, όταν κάποιος συνομιλεί αυτί με αυτί, συγκεντρώνοντας ο ίδιος την προσοχή του και προτρέποντας τον άλλον να προσέχει τα λεγόμενα. «Ενωτισθείτε, όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη». Και αν κάποιοι δεν συγκαταλέγονται στα οργανωμένα έθνη, αλλά είναι σύμμικτοι πληθυσμοί ή διεσπαρμένοι νομάδες, καλώ και αυτούς στην ακρόαση. Και δες τη σύνεση του ομιλητή. Πρώτα αφύπνισε τη διάνοιά τους και τους κράτησε σε εγρήγορση για την ακρόαση, με το να τους καλέσει όλους μαζικά. Έπειτα, αφού τους κάλεσε, καταστέλλει την αλαζονεία τους, ώστε να μην οδηγηθούν σε έπαρση εξαιτίας του πλήθους τους. Διότι τέτοιου είδους ακροατές χρειάζονται κυρίως, όταν πρόκειται κάποιος να εκφέρει φιλοσοφημένα λόγια: ανθρώπους συντετριμμένους και με κατασταλμένο το φρόνημα, απαλλαγμένους από την έπαρση και την υπεροψία. Πώς λοιπόν κατέστειλε το φρόνημά τους; Υπενθυμίζοντάς τους τη φύση τους. Διότι, αφού είπε, «Έθνη», πρόσθεσε: «Οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων». Αναφέρθηκε στην ουσία από την οποία προήλθε η αρχή της δημιουργίας μας, υπενθύμισε την κοινή μητέρα όλων μας.
Λεπτομέρειες
Ἄλλο θέατρον ὧδε καὶ ἄλλο ἀκροατήριον· ἐκεῖ τὰ ἔθνη, οἱ γηγενεῖς, ὁ πλούσιος, ὁ πένης· ἐνταῦθα ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ αὐτὸν εἰσάγει τὸν Θεὸν δικαζόμενον, καὶ τοιούτους κινεῖ λόγους παρ᾽ αὐτοῦ δικαιολογουμένου πρὸς τὸν δῆμον τῶν Ἰουδαίων. Διὸ καὶ πλείονος ἡμῖν δεῖ τῆς προσοχῆς. Ποιεῖ δὲ τοῦτο καὶ ἕτερος προφήτης, καὶ εἰσάγει τὸν Θεὸν δικαζόμενον, καὶ ἐν τάξει δικαστῶν τίθησι τὰς φάραγγας καὶ τὰ θεμέλια τῆς γῆς. Ἀκούσατε γὰρ, φησὶ, φάραγγες καὶ θεμέλια τῆς γῆς· ὅτι κρίσις τῷ Θεῷ πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ λαοῦ διαλεχθήσεται.
Άλλο είναι το θέατρο εδώ και άλλο το ακροατήριο· εκεί παρίστανται τα έθνη, οι γηγενείς, ο πλούσιος, ο πένης· εδώ παρίστανται ο ουρανός και η γη. Και εισάγει τον ίδιο τον Θεό να δικάζεται, και προβάλλει τέτοιους λόγους από τον ίδιο, καθώς εκθέτει τα δίκαιά του προς τον λαό των Ιουδαίων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απαιτείται από εμάς μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό βέβαια το πράττει και ένας άλλος προφήτης, ο οποίος εισάγει τον Θεό να δικάζεται, και στη θέση των δικαστών τοποθετεί τις φάραγγες και τα θεμέλια της γης. Διότι λέει: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης· επειδή ο Θεός έχει δικαστική διένεξη με τον λαό του, και με τον λαό του θα διαλεχθεί».
Λεπτομέρειες
Μετανοήσωμεν τοῦ λοιποῦ, ἐξυπνίσωμεν, γρηγορήσωμεν, παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοὶ, ἀποτινάξωμεν τὸν βαθὺν ὕπνον τῆς ἁμαρτίας. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεόν· δεῦτε, ἀκούσατε πράγματα καὶ ῥήματα πνευματικὰ καὶ σωτήρια· δεῦτε, μάθετε βουλὴν σώζουσαν καὶ θεάρεστον· δεῦτε, γνῶτε πῶς ἐξομολογησόμεθα τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν· δεῦτε πρὶν λυθῇ τοῦ βίου ἡ πανήγυρις· δεῦτε πρὶν ἀποκλεισθῶσιν αἱ θύραι τῆς ζωῆς, πρὶν ὁ θάνατος ἔλθῃ καὶ εὕρῃ ὑμᾶς ἀνετοίμους· δεῦτε πρὶν ὁ ἥλιος δύνῃ, πρὶν σκοτάσῃ τὸ φῶς· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐνωτίσατε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην· δεῦτε, Γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης· δεῦτε, εὐγενεῖς καὶ ἔνδοξοι, δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι· δεῦτε πᾶν γένος, καὶ ἡλικία πᾶσα, ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες, μικροί τε καὶ μεγάλοι, νέοι τε καὶ γέροντες· δεῦτε, ἱερεῖς Κυρίου, καὶ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἀπὸ περάτων ἕως περάτων τῆς οἰκουμένης· δεῦτε, Νεανίσκοι καὶ παρθένοι, πρεσβύτεροι μετὰ νεωτέρων· δεῦτε, βασιλεῖς τῆς γῆς, οἵ τε σοφοὶ καὶ ἰδιῶται· δεῦτε, Προσπέσωμεν ἐναντίον Κυρίου τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς· ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. Δεῦτε, ἀδελφοὶ, καὶ γνῶμεν, ὅτι οὐδὲν ὠφελήσουσιν ἡμᾶς τὰ πέρατα τῆς γῆς.
Ας μετανοήσουμε στο εξής, ας ξυπνήσουμε, ας γρηγορήσουμε, σας παρακαλώ, αδελφοί, ας αποτινάξουμε τον βαθύ ύπνο της αμαρτίας. Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό· ελάτε, ακούστε πράγματα και λόγια πνευματικά και σωτήρια· ελάτε, μάθετε βουλή που σώζει και είναι θεάρεστη· ελάτε, μάθετε πώς θα εξομολογηθούμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας· ελάτε πριν διαλυθεί το πανηγύρι του βίου· ελάτε πριν κλειστούν οι θύρες της ζωής, πριν έλθει ο θάνατος και σας βρει ανέτοιμους· ελάτε πριν δύσει ο ήλιος, πριν σκοτεινιάσει το φως. Ελάτε, ακούστε, όλα τα έθνη, και δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης· ελάτε, γηγενείς και υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός· ελάτε, ευγενείς και ένδοξοι, δούλοι και ελεύθεροι· ελάτε κάθε γένος και κάθε ηλικία, άνδρες μαζί και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες· ελάτε, ιερείς του Κυρίου, και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους· ελάτε, βασιλείς της γης, οι σοφοί και οι απλοί· ελάτε, ας προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε· διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του. Ελάτε, αδελφοί, και ας κατανοήσουμε ότι σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσουν τα πέρατα της γης.
Λεπτομέρειες
Ταῦτα τοίνυν κατὰ νοῦν ἔχοντες, ὦ ἀγαπητοὶ, Ποιμάνατε τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον τοῦ Θεοῦ, ὡς λέγει ὁ Ἀπόστολος, μὴ ἀναγκαστικῶς, ἀλλ᾽ ἑκουσίως, μηδὲ αἰσχροκερδῶς, ἀλλὰ προθύμως, μηδὲ ὡς κατακυριεύοντες τοῦ κλήρου, ἀλλὰ τύποι γενόμενοι τοῦ ποιμνίου. Καὶ φανερωθέντος τοῦ ἀρχιποιμένος κομίσεσθε τὸν ἀμαράντινον τῆς δόξης στέφανον. Πάλιν οὖν ταὐτὰ ἐρῶ· ἀκούσατε, ἱερεῖς Κυρίου, Βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ πάντες λαοὶ, ἄρχοντες καὶ πάντες κριταὶ γῆς· νεανίσκοι καὶ παρθένοι, πρεσβύτεροι μετὰ νεωτέρων. Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, οἱ μικροὶ καὶ μεγάλοι, εἴτε ἄρσεν εἴτε θῆλυ, Ἐπὶ τῷ αὐτῷ πλούσιος καὶ πένης· προσέχετε τοῖς λεγομένοις, παρακαλῶ· βούλομαι γὰρ ἀποδεῖξαι καὶ πληροφορῆσαι ὑμᾶς ἐκ τῶν ἁγίων Γραφῶν, ὅτι οὐ πάντες οἱ λεγόμενοι Χριστιανοὶ, Χριστιανοί εἰσιν, ἀλλὰ μόνον τὸ ὄνομα καλούμενοι Χριστιανοὶ φρεναπατῶνται ἐπὶ τῇ ψιλῇ προσηγορίᾳ.
Έχοντας λοιπόν αυτά κατά νου, ω αγαπητοί, ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που βρίσκεται ανάμεσά σας, όπως λέγει ο Απόστολος, όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία, ούτε καταδυναστεύοντας τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποιμένας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας. Πάλι λοιπόν τα ίδια θα πω: ακούστε, ιερείς του Κυρίου, βασιλείς της γης και όλοι οι λαοί, άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης· νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους. Ακούστε με προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη, οι μικροί και οι μεγάλοι, είτε άρρεν είτε θήλυ, μαζί ο πλούσιος και ο πένης· προσέξτε τα όσα λέγονται, παρακαλώ· διότι θέλω να σας αποδείξω και να σας βεβαιώσω μέσα από τις Άγιες Γραφές, ότι δεν είναι Χριστιανοί όλοι όσοι λέγονται Χριστιανοί, αλλά, φέροντας μόνο το όνομα του Χριστιανού, αυταπατώνται με την απλή αυτή προσηγορία.
Λεπτομέρειες
Καὶ πάλιν λέγει· Γένεσθε ἕτοιμοι, ὅτι ᾗ ὥρᾳ οὐ δοκεῖτε, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται. Ἄκουσον καὶ τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος· Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε. Νοεῖτε τί ἐστι τὸ, Ἀδιαλείπτως· τουτέστι, πάντοτε, ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ, καὶ ἑσπέρας καὶ πρωῒ καὶ μεσημβρίας, καὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν, καὶ ἐργαζόμενος καὶ ὁδεύων, καὶ ποιμαίνων καὶ ἀροτριῶν, καὶ κοιμώμενος καὶ ἀνιστάμενος. Μὴ ἀναμείνῃς Κυριακὴν, ἢ ἑορτὴν, ἢ τόπου διαφοράν. Οὐ γὰρ ἐν τόπῳ περιγράφεται τὸ Θεῖον· Ἐν γὰρ χειρὶ αὐτοῦ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ προφήτης Δαυῒδ καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν καὶ νύκτα προσευχόμενος, οὐκ ἀνέμενεν ἡμέραν, οὐδὲ τόπου διαφορὰν, ἀλλὰ δακρύων ἔλεγε, καὶ παραινῶν τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν· Ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αὐτοῦ εὐλόγει ἡ ψυχή μου Κύριον. Καὶ σὺ, ἀγαπητὲ, μὴ ἀναμένῃς ὥραν, ἢ ἡμέραν, ἢ τόπου διαφοράν· ἀλλὰ καθὼς προείρηται, ἐν παντὶ τόπῳ, καὶ ἐν οἴκῳ σου προσεύχου, καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ γενόμενος προσεύχου, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν τυγχάνῃς, προσεύχου, ἐν παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας Θεοῦ. Ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης, εἴτε ἄρσεν, εἴτε θῆλυ, εἴτε μιγάδες, νεανίσκοι καὶ παρθένοι, πρεσβῦται καὶ νέοι, βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ πάντες κριταὶ γῆς, ἀκούσατε τὸ γεγραμμένον· Ὁ καιρὸς συνεσταλμένος ἐστὶν, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναῖκας, ὡς μὴ ἔχοντες ὦσιν.
Και πάλι λέγει: Να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου. Άκουσε και τον Απόστολο που λέγει: Αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Κατανοείτε τι σημαίνει το «αδιαλείπτως»· δηλαδή, πάντοτε, σε κάθε καιρό, και τη νύχτα και την ημέρα, και το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι, και κάθε ώρα, και όταν εργάζεσαι και όταν οδοιπορείς, και όταν ποιμαίνεις και όταν οργώνεις, και όταν κοιμάσαι και όταν σηκώνεσαι. Μην περιμένεις την Κυριακή, ή κάποια εορτή, ή διαφορά τόπου. Διότι το Θείο δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο· αφού στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, προσευχόμενος κάθε μέρα και νύχτα, δεν περίμενε συγκεκριμένη ημέρα, ούτε διαφορετικό τόπο, αλλά δακρύζοντας έλεγε, προτρέποντας την ίδια του την ψυχή: Σε κάθε τόπο της δεσποτείας Του, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο. Έτσι και συ, αγαπητέ, μην περιμένεις συγκεκριμένη ώρα, ή ημέρα, ή διαφορά τόπου· αλλά όπως έχει προειπωθεί, σε κάθε τόπο, και στο σπίτι σου να προσεύχεσαι, και όταν βρίσκεσαι στην εκκλησία να προσεύχεσαι, και οπουδήποτε κι αν βρεθείς, να προσεύχεσαι, σε κάθε τόπο της δεσποτείας του Θεού. Δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, μαζί πλούσιος και φτωχός, είτε άνδρας είτε γυναίκα, κάθε λογής άνθρωποι, νεανίσκοι και παρθένες, γέροντες και νέοι, βασιλείς της γης, και όλοι οι κριτές της γης, ακούστε αυτό που είναι γεγραμμένο: Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν.
Λεπτομέρειες
Ψαλμὸς μηʹ Εἰς τὸ τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. «Ἀκούσατε ταῦτα πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, ὅσοι γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων», ὅτι· «Τὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν· Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου».
Ψαλμός μη'. Στο τέλος, για τους υιούς Κορέ. «Ακούστε αυτά όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων», διότι: «Το στόμα μου θα λαλήσει σοφία και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση. Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή».
Λεπτομέρειες
Ἀκούσατε ταῦτα πάντα τὰ ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην τί γέγονεν ἐν Γραικοῖς. πρὸ τοῦ Ἀντιχρίστου Ἀντίχριστος, ἤρθη ἀφ᾽ ἡμῶν τὸ σημεῖον τῆς βασιλείας τοῦ Χριστοῦ· εἰ γὰρ μὴ τοῦτο, ὅπερ ἐστὶ τὸ ἴνδαλμα τοῦ σωματικοῦ αὐτοῦ χαρακτῆρος, ἐμφανίζοιτο ἐν ἡμῖν καρηφοροῦν τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐκρίπτοιτο, τὸ δὲ προσείληπται, μεμέρισται Χριστὸς ἢ μᾶλλον ὁ βασιλεὺς ἀπέπτυσται ὁ κτείνας τὸν διάβολον, τὸ δόρυ δέ, δι᾽ οὗ τὸν ἐχθρὸν ἔσφαξεν, τὸ τοῦ κράτους ἀνεδήσατο διάδημα, ἐφ᾽ ἴσῃ νίκῃ τοῦ σφαγέντος ὑποτάξαν ὡς ἐχθρὸν τὸν κατασφάξαντα. ἄκουε, οὐρανέ, καὶ ἐνωτίζου, γῆ· τί ἡ ἔκστασις αὕτη, ἣν ἐξέστη ὁ λαὸς τοῦ θεοῦ; ἄκουε, ἀνατολὴ καὶ δύσις, ὅπως ἐξετυφλώθη ἡ Βυζαντίς, ὅπως κεκώφευται, φωνῆς ὑμῶν ἐλεγκτικῆς οὐκ ἀκούσασα, ὑποδεικτικῆς ὑμῶν μαρτυρίας οὐκ ἐμβλέπουσα, ἀλλ᾽ Ἰαννοῦ καὶ Ἰαμβροῦ, τῶν ἀντιστατῶν Χριστοῦ, τῆς ὀλεθρίου δυάδος, ἣν εὖ οἶδ᾽ ὅτι ἡ Τριὰς ἐν τάχει καταλύσειεν, ὡς ἂν σὺν τοῖς προολεσθεῖσι δυσὶν ἀσεβέσιν ἀπαχθεῖεν καὶ αὕτη ἡ δυάς, τὸ τετρακέφαλον τοῦ διαβόλου ἅρμα.
Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης στο τι συνέβη στους Γραικούς. Πριν από τον Αντίχριστο εμφανίστηκε αντίχριστος, αφαιρέθηκε από εμάς το σημείο της βασιλείας του Χριστού. Διότι, εάν αυτό, το οποίο αποτελεί την απεικόνιση της σωματικής του μορφής, δεν εμφανίζεται ανάμεσά μας φέροντας τον τύπο του σταυρού, αλλά το ένα απορρίπτεται και το άλλο γίνεται αποδεκτό, τότε ο Χριστός έχει μεριστεί ή μάλλον έχει αποδοκιμαστεί ο βασιλιάς που εξόντωσε τον διάβολο, και το δόρυ, με το οποίο έσφαξε τον εχθρό, έχει στεφανωθεί με το διάδημα της εξουσίας, υποτάσσοντας ως εχθρό αυτόν που τον κατέσφαξε, σημειώνοντας νίκη ίση με εκείνη του σφαγιασθέντος. Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη: τι είναι αυτή η αποστασία στην οποία περιέπεσε ο λαός του Θεού; Ακούστε, ανατολή και δύση, πώς τυφλώθηκε η Βυζαντίδα, πώς κουφάθηκε, αφού δεν άκουσε την ελεγκτική σας φωνή και δεν πρόσεξε την αποδεικτική σας μαρτυρία, αλλά αντιθέτως ακολούθησε τον Ιαννή και τον Ιαμβρή, τους πολέμιους του Χριστού, την ολέθρια δυάδα, την οποία γνωρίζω καλά ότι η Τριάδα σύντομα θα καταστρέψει, ώστε να οδηγηθεί στην απώλεια και αυτή η δυάδα, μαζί με τους δύο ασεβείς που καταστράφηκαν προηγουμένως, αποτελώντας το τετρακέφαλο άρμα του διαβόλου.
Λεπτομέρειες