Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:3

Και οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων. Γηγενείς μεν ονομάζει τους πιο αγροίκους από τους ανθρώπους, τους βαρβάρους, και όσους κατοικούν σε ερημιές και δεν διάγουν τον βίο τους σύμφωνα με νόμους· υιούς δε των ανθρώπων ονομάζει εκείνους που ακολουθούν έναν πιο ήμερο τρόπο ζωής και διοικούνται από νόμους.

Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή, όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη· και οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και πένης. Το μεν ακροατήριο είναι μέγιστο, αφού συγκαλεί όλα τα έθνη στην ακρόαση του ψαλμού, και όλους εκείνους που γεμίζουν την οικουμένη με τις κατοικίες τους. Προσελκύει δε, νομίζω, και τους γηγενείς, και τους υιούς των ανθρώπων, και τους πλουσίους, και τους πένητες, και με αυτό το υψηλό κήρυγμα τους συγκαλεί στην ακρόαση. Ποια σκοπιά της γης υψώθηκε τόσο πολύ πάνω από ολόκληρη τη γη, ώστε να δει από ψηλά όλα τα έθνη, και να περιλάβει με το βλέμμα της ολόκληρη την οικουμένη;

Διότι τρεις είναι οι συζυγίες εκείνων που καλούνται, στις οποίες περιλαμβάνεται ολόκληρο το ανθρώπινο γένος: τα έθνη και όσοι κατοικούν την οικουμένη· οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων· οι πλούσιοι και οι πένητες. Ποιον, λοιπόν, άφησε έξω από την ακρόαση; Οι ξένοι προς την πίστη κλήθηκαν δια των εθνών. Εκείνοι δε που βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία, είναι όσοι κατοικούν την οικουμένη.

Γηγενείς είναι εκείνοι που φρονούν τα γήινα και προσκολλώνται στα θελήματα της σάρκας. Υιοί των ανθρώπων είναι όσοι επιδεικνύουν κάποια επιμέλεια και άσκηση του λογικού· διότι ίδιον του ανθρώπου είναι το λογικό. Οι πλούσιοι και οι πένητες έχουν αυταπόδεικτη την ιδιότητά τους· οι μεν διότι κατέχουν περισσότερα από τα αναγκαία, οι δε διότι βρίσκονται σε ένδεια αυτών. Επειδή, όμως, ο ιατρός των ψυχών δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, έθεσε πρώτο στην κλήση, σε κάθε συζυγία, το κατακριτέο. Διότι τα έθνη είναι χειρότερα από όσους κατοικούν την οικουμένη· ωστόσο έχουν προτιμηθεί στην κλήση, ώστε οι ασθενούντες να λάβουν πρώτοι την ωφέλεια από τον ιατρό.

Πάλι οι γηγενείς τάχθηκαν πριν από τους υιούς των ανθρώπων· και οι πλούσιοι πριν από τους φτωχούς. Η απελπισμένη αυτή τάξη, που έχει δύσκολη τη σωτηρία, προσκλήθηκε πριν από τους φτωχούς. Διότι τέτοια είναι η φιλανθρωπία του ιατρού προς τους πιο ασθενείς: σε αυτούς μεταδίδει πρώτα την ωφέλεια. Συγχρόνως όμως, η κοινή μετοχή στην πρόσκληση αποτελεί συνεκτικό δεσμό ειρήνης, ώστε εκείνοι που προηγουμένως βρίσκονταν σε αντίθεση μεταξύ τους εξαιτίας των ενασχολήσεών τους, αυτοί μέσω της Εκκλησίας να εξοικειωθούν ο ένας με τον άλλον μέσα στην αγάπη. Ας γνωρίζει, λοιπόν, ο πλούσιος ότι έχει προσκληθεί με κήρυγμα ισότιμο με του φτωχού. Διότι λέει: «Μαζί ο πλούσιος και ο φτωχός». Αφού αφήσεις έξω την υπεροχή σου απέναντι στους πιο αδύναμους και την αλαζονεία του πλούτου, έτσι να εισέρχεσαι στην Εκκλησία του Θεού. Μήτε, λοιπόν, ο πλούσιος να συμπεριφέρεται με υπεροψία στον φτωχό, μήτε ο φτωχός να τρέμει την εξουσία των ευπόρων· μήτε οι υιοί των ανθρώπων να εξουθενώνουν τους γηγενείς, μήτε οι γηγενείς, πάλι, να αποξενώνονται από αυτούς. Και τα έθνη ας συμφιλιώνονται με εκείνους που κατοικούν την οικουμένη, και όσοι κατοικούν την οικουμένη ας προσλαμβάνουν μέσω της αγάπης εκείνους που είναι ξένοι προς τις διαθήκες.

Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, ή όταν πληθύνει η δόξα του οίκου του. Μη φοβάσαι, λέει, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Είναι αναγκαίο και αυτό το κήρυγμα για όσους κατοικούν την οικουμένη, και για τους γηγενείς και για τους υιούς των ανθρώπων, για πλούσιους και για φτωχούς από κοινού. Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Όταν δεις, λέει, τον άδικο να πλουτίζει και τον δίκαιο να πένεται, μη φοβηθείς μέσα σου· μην πτοηθείς στη διάνοιά σου, σκεπτόμενος ότι τάχα δεν υπάρχει πουθενά πρόνοια του Θεού που να επιβλέπει τα ανθρώπινα· ή ότι υπάρχει μεν κάπου ίσως η θεία επίβλεψη, αλλά δεν φτάνει έως τον επίγειο τόπο, ώστε να εφορεύει και τα δικά μας. Διότι, αν υπήρχε πρόνοια, θα μοίραζε στον καθένα τα αρμόζοντα, ώστε να πλουτίζουν μεν οι δίκαιοι, οι οποίοι γνωρίζουν πώς να χρησιμοποιούν τον πλούτο, και να πένονται δε οι πονηροί, οι οποίοι έχουν τον πλούτο ως όργανο της δικής τους πονηρίας. Επειδή, λοιπόν, είναι πολλοί ανάμεσα στα έθνη και στους γηγενείς εκείνοι που φρονούν τέτοια πράγματα, και οι οποίοι, εξαιτίας της φαινομενικής ανωμαλίας στην κατανομή των βιοτικών πραγμάτων, θεωρούν ότι ο κόσμος στερείται προνοίας, σε αυτούς απευθύνεται ο λόγος, καταστέλλοντας την απαίδευτη αυτή κίνησή τους. Αυτούς άλλωστε καλούσε και στο προοίμιο για να ακούσουν τα διδάγματα. Ή ίσως ο λόγος απευθύνεται ιδιαιτέρως και μόνο στο πρόσωπο του φτωχού, λέγοντας: Μη φοβάσαι, όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος. Διότι αυτοί έχουν και τη μεγαλύτερη ανάγκη από παρηγοριά, ώστε να μην υποκύπτουν έντρομοι απέναντι σε όσους υπερέχουν.

Ότι δε ο Χριστός αναδείχθηκε παιδαγωγός των εθνών στην ευσέβεια, μπορεί κανείς να το μάθει πάρα πολύ εύκολα· διότι η θεόπνευστη Γραφή είναι γεμάτη από μαρτυρίες για αυτό το θέμα, και θα ήταν, όπως φαίνεται, εύλογο να το προσπεράσω, αφήνοντας την έρευνα γι' αυτό σε εκείνους που μαθαίνουν εύκολα· παραθέτοντας ωστόσο δύο ή τρεις προφητικούς λόγους για το θέμα αυτό, θα συνεχίσω έπειτα με τα επόμενα. Λέει κάπου, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας γι' αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη». Διότι ο Χριστός έδωσε τη μαρτυρία του στα έθνη, διδάσκοντας το σωτήριο μάθημα, και λέγοντας απερίφραστα όσα έπρεπε για να σωθούν. Και ο θείος υμνωδός, καλώντας αυτούς που βρίσκονται παντού σαν σε έναν ενιαίο χορό, και προτρέποντας όλη την οικουμένη να συγκεντρωθεί σε ουράνια εορτή, λέει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως». Αλλά αν κάποιος ήθελε να εξετάσει λεπτομερώς την αιτία αυτής της τόσο λαμπρής και ξακουστής πανηγύρεως, θα τον βρει να λέει σαφώς: «Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση, εβασίλευσε ο Θεός σε όλα τα έθνη». Και κάπου εισάγει τον ίδιο τον Κύριο με δικά του λόγια να διακηρύσσει το ευαγγελικό κήρυγμα σε όλα μαζί τα έθνη· διότι στον τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό λέει: «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός».

Διότι είπε κάπου ο Χριστός, ότι «Τα λόγια που εγώ σας μίλησα είναι πνεύμα και ζωή», δηλαδή είναι πνευματικά και ζωοποιά. Είναι λοιπόν όσια αυτά που δημιουργούν οσιότητα και που αναδεικνύουν δίκαιους και άμεμπτους εκείνους που τα αποδέχονται· και είναι πιστά, διότι δημιουργούν πίστη και ενεργούν σε αυτούς που τα λαμβάνουν τη σταθερότητα στην πίστη και στη ζωή της ευσέβειας. Διότι αυτή είναι η δύναμη των όσων θεσπίστηκαν μέσω του Χριστού. Λοιπόν, αφού ονόμασε Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος κατάγεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, αμέσως λέει για αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, ως άρχοντα και κυβερνήτη στα έθνη». Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διαβεβαιώνει, τρόπον τινά, τα πλήθη που προέρχονται από τα έθνη, ότι και αυτά έχουν γίνει δεκτά, και ότι μπορούν όσοι θέλουν, χωρίς να τους εμποδίζει κανείς, να πλουτίσουν με το φως της αληθινής θεογνωσίας. Είπε λοιπόν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός. Το στόμα μου θα μιλήσει σοφία, και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση». Διότι χρειαζόταν, χρειαζόταν σοφία και σύνεση στους πλανημένους, οι οποίοι εξαιτίας πολλής ανοησίας προσκύνησαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και ονόμαζαν θεούς τα ξύλα και τις πέτρες.

Διότι, όπως ακριβώς προσκαλούσε κάθε γένος ανθρώπων στη σωτηρία, με τον ίδιο τρόπο καλεί πάλι όλους μαζί στη διδασκαλία της θείας κρίσεως, λέγοντας: «Ακούστε αυτά όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη· τόσο οι γηγενείς όσο και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί ο πλούσιος και ο φτωχός». Επειδή μερικά από τα έθνη τυγχάνει να είναι πιο άγρια και να στήνουν τις σκηνές τους στις ερήμους, ενώ άλλα ακολουθούν τον αστικό βίο και κατοικούν στις καλλιεργημένες χώρες, αναγκαστικά προβαίνει σε διάκριση, και μετά την κοινή κλήση των εθνών, εισάγει ως ξεχωριστή τάξη αυτούς που κατοικούν την οικουμένη. Γι' αυτό λέει: «Δώστε προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «όσοι κατοικούν την κατάδυση»· και με αυτόν τον τρόπο ονομάζει τις πόλεις, τα χωριά και τα σπίτια, μέσα στα οποία βρίσκουν καταφύγιο όσοι κατοικούν σε αυτά. Έπειτα πάλι διαιρεί τους κατοίκους της γης, λέγοντας: «Τόσο οι γηγενείς όσο και οι γιοι των ανθρώπων»· επειδή δεν προσκαλεί να ακούσουν μόνο τους ελεύθερους, αλλά και την τάξη των δούλων, ή αυτούς που ακολουθούν έναν πιο αγροτικό βίο, και εκείνους που έχουν ευγενική καταγωγή και έχουν αξιωθεί ελεύθερης ανατροφής· ή (ονομάζει) «γηγενείς» μεν αυτούς που έχουν επιλέξει να κατοικούν στην έρημο, και «(γιους) των ανθρώπων» τους πιο ήμερους.

Ο δε Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: «Και η ανθρωπότητα και επιπλέον οι υιοί του κάθε ανδρός»· έτσι ώστε δια του πρώτου να δηλώνεται καθολικά ολόκληρο το γένος των ανθρώπων, ενώ δια του δεύτερου ο καθένας ξεχωριστά.

Έπειτα από αυτό, στη συνέχεια, το κήρυγμα του Λόγου διαδίδεται σε ολόκληρη τη γη, και όπως πριν από τη σύγχυση των γλωσσών υπήρχε ένα χείλος για όλους και μία φωνή, έτσι και τώρα όλα τα έθνη και ολόκληρη η οικουμένη και όλοι οι άνθρωποι γίνονται μία ακοή και μία καρδιά, καθώς ένας Λόγος αντηχεί σε όλους. Διότι, αφού συγκέντρωσε ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρώπινη φύση ως εκκλησία και έστησε γύρω του ολόκληρο τον κόσμο ως ένα θέατρο, αναβοά τον λόγο κοινά προς όλους: «Ακούσατε», λέγοντας, «όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κατοικούντες την οικουμένη, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων, είτε είναι κανείς πλούσιος ανάμεσά σας είτε τυγχάνει φτωχός». Διότι με αυτά τα τρία ζεύγη περιλαμβάνει γενικά κάθε διαφορά στον βίο των ανθρώπων. Στο πρώτο ζεύγος αναφέρει όλα τα έθνη και τους κατοικούντες την οικουμένη· έτσι ώστε με το όνομα των εθνών να σημαίνονται τα όρια των τόπων, ενώ με τη φράση που ακολουθεί, οι κάτοικοι των τόπων. Λέγοντας δε «γηγενείς» και «υιούς ανθρώπων», διακρίνει τους σαρκικούς, τους χοϊκούς και τους πιο άλογους από εκείνους που σώζονται και διατηρούν μέσα τους κάποιον χαρακτήρα της ανθρώπινης φύσης· και το ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου είναι η ομοίωση προς το θείο. Η δε ανισότητα του βίου ως προς την πενία και τον πλούτο αποτελεί τη γενικότατη αιτία της ποικίλης και πολυειδούς ανωμαλίας των ανθρωπίνων πραγμάτων.

Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Δηλαδή, στους Ιουδαίους φανερώθηκε η καταδίκη που επρόκειτο να συμβεί στους έσχατους καιρούς. Ακούσατε αυτά. Κατά πλάτος καλούνται ως μάρτυρες όλα τα έθνη· ακούστε, λέει, τι μου έκανε ο λαός μου, ο Ισραήλ. Δώστε προσοχή. Διότι στα αυτιά όλης της οικουμένης έφτασαν όσα έγιναν στον Ισραήλ. Οι γηγενείς. [Και οι νεκροί, λέει, και οι ζωντανοί, ακούστε τι έκαναν οι Ιουδαίοι.] Όλοι μαζί. Και οι φτωχοί και οι πλούσιοι, και οι μικροί και οι μεγάλοι, μάθετε τα γενόμενα. Το στόμα μου. Ενώ δίδασκε τον Ισραήλ και τους παρέθετε και τους υπεδείκνυε τα θαύματα, δεν εισάκουσαν. Και η μελέτη. Διότι ο Χριστός εμφανίζεται ως συνετός ακροατής στον Ησαΐα, καθώς ακούει με σύνεση τα δικά μας. Θα κλίνω. Διότι πολλά δίδαξα στους Ιουδαίους, και με παραβολές και στο φως, αλλά το αυτί τους έγινε ανυπάκουο και σκληρό. Θα ανοίξω. Διότι εγώ εκπλήρωσα όσα ειπώθηκαν για μένα και στους ψαλμούς και στους προφήτες, αλλά οι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να πιστέψουν. Γιατί να φοβηθώ. Ο Ιούδας λέει: δεν φοβάμαι να παραδώσω τον Κύριο. Η ανομία. Διότι, ενώ νόμιζε ότι εξαπατά [τον Κύριο], εξαπατήθηκε ο ίδιος· αφού έλαβε ως μισθό το σχοινί. Αυτοί που πεποίθησαν. Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων. Και στο πλήθος. Οι Ιουδαίοι, επειδή πλουτίζουν από τα δώρα του Θεού και κατέχουν από όλους τα του νόμου.

Στον ΜΗ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, για τους υιούς Κορέ. Άλλος: Επινίκιος. Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη. Άλλος: Ακούστε τούτο. Ενωτιστείτε, όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη. Άλλος: Την εγκατάδυση. Άλλος λέει: Την κατάδυση. Ο δε Εβραίος: Ολδ, τόσο οι γηγενείς όσο και οι υιοί των ανθρώπων.

Άλλος: Η ανθρωπότητα, και επιπροσθέτως οι υιοί κάθε ανδρός. Μαζί πλούσιος και πένης. Άλλος: Ομού. 1. Κάποια μεγάλα και απόρρητα πράγματα πρόκειται να μας αναπτύξει τώρα ο Προφήτης. Διότι δεν θα καλούσε σε ακρόαση τους ανθρώπους από όλα τα μέρη της γης, ούτε θα συγκέντρωνε το θέατρο της οικουμένης, εάν δεν επρόκειτο να μας πει κάτι μεγάλο, λαμπρό, και άξιο του μεγέθους αυτής της συνάξεως.

Ναι, λέει. Γι' αυτό ακριβώς ξεκινώντας είπε: «Όλα τα έθνη»· και πάλι το τόνισε λέγοντας: «Και οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων», προσκαλώντας έτσι ολόκληρη την ανθρωπότητα. Τι θαυμαστή διδασκαλία! Πόσο κατάλληλη και κοινή είναι για όλους. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν προσκαλεί απλώς τους πάντες, αλλά και παραγγέλλει να προσέχουν τα λεγόμενα με πολλή σπουδή και ακρίβεια.

Διότι δεν είπε μόνο, «Ακούστε αυτά, όλα τα έθνη», αλλά και, «Ενωτισθείτε». Το να ενωτισθεί όμως κανείς δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να ακούσει με προθυμία και με προσηλωμένη τη διάνοια. Διότι κυριολεκτικά «ενωτίζομαι» λέγεται, όταν κάποιος συνομιλεί αυτί με αυτί, συγκεντρώνοντας ο ίδιος την προσοχή του και προτρέποντας τον άλλον να προσέχει τα λεγόμενα. «Ενωτισθείτε, όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη». Και αν κάποιοι δεν συγκαταλέγονται στα οργανωμένα έθνη, αλλά είναι σύμμικτοι πληθυσμοί ή διεσπαρμένοι νομάδες, καλώ και αυτούς στην ακρόαση. Και δες τη σύνεση του ομιλητή. Πρώτα αφύπνισε τη διάνοιά τους και τους κράτησε σε εγρήγορση για την ακρόαση, με το να τους καλέσει όλους μαζικά. Έπειτα, αφού τους κάλεσε, καταστέλλει την αλαζονεία τους, ώστε να μην οδηγηθούν σε έπαρση εξαιτίας του πλήθους τους. Διότι τέτοιου είδους ακροατές χρειάζονται κυρίως, όταν πρόκειται κάποιος να εκφέρει φιλοσοφημένα λόγια: ανθρώπους συντετριμμένους και με κατασταλμένο το φρόνημα, απαλλαγμένους από την έπαρση και την υπεροψία. Πώς λοιπόν κατέστειλε το φρόνημά τους; Υπενθυμίζοντάς τους τη φύση τους. Διότι, αφού είπε, «Έθνη», πρόσθεσε: «Οι γηγενείς και οι υιοί των ανθρώπων». Αναφέρθηκε στην ουσία από την οποία προήλθε η αρχή της δημιουργίας μας, υπενθύμισε την κοινή μητέρα όλων μας.

Και για ποιο λόγο είπε: «Οι υιοί των ανθρώπων»; Επειδή ανέφερε τη λέξη «Γηγενείς», για να μη νομίσει κανείς, ακολουθώντας τους εξωεκκλησιαστικούς μυθολόγους, ότι οι άνθρωποι βλάστησαν εξ αρχής από τη γη, όπως ακριβώς μυθολόγησαν μερικοί, εισάγοντας κάποιους «σπαρτούς» ανθρώπους, γι’ αυτό πρόσθεσε: «Οι υιοί των ανθρώπων». Διότι πατέρες σας είναι οι άνθρωποι, αλλά η αρχή της γέννησης, και για εσάς και για εκείνους, είναι η γη. Γιατί, λοιπόν, υπερηφανεύεται το χώμα και η στάχτη; Αναλογίσου τη μητέρα σου και κατάστειλε την έπαρση· καταπάτησε το υπερήφανο φρόνημα· αναλογίσου ότι «γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις», και απόβαλε κάθε αλαζονεία. Διότι τέτοιου είδους ακροατή έχω ανάγκη. Γι’ αυτό σε συστέλλω, ώστε να σε καταστήσω κατάλληλο προς υποδοχή των όσων λέγονται. «Μαζί ο πλούσιος και ο πένητας». Είδες την αρχοντιά της Εκκλησίας;

Πώς λοιπόν να μην αποτελεί ευγένεια, όταν δεν διαχωρίζει τον ακροατή με βάση τα αξιώματα, αλλά προσφέρει άφθονα το σύνολο της διδασκαλίας εξίσου, και παραθέτει κοινή την τράπεζα και στον πλούσιο και στον φτωχό; Επειδή δηλαδή ανέφερε αυτό που ενώνει τους πάντες, το ότι είναι γηγενείς και υιοί των ανθρώπων, και ανέδειξε το κοινό γνώρισμα της φύσεως· στη συνέχεια, εισάγοντας τη φαινομενική διαφορά και ανισότητα που προέρχεται από τα βιωτικά πράγματα, απορρίπτει και αυτήν με τον λόγο του, προσκαλώντας τους πάντες από κοινού (διότι είναι κοινή η φύση μας). Από κοινού, λέγει, προσκαλώ τους πάντες· διότι κοινή μας πόλη είναι η οικουμένη. Αλλά εσείς επινοήσατε κάποια διαφορά εξαιτίας του πλούτου και της φτώχειας, και εισαγάγατε την ανισότητα. Όμως και αυτήν την απορρίπτω πάλι, όχι αποδεχόμενος μεν τους πλουσίους, περιφρονώντας δε τους φτωχούς, ούτε προσκαλώντας μεν τους φτωχούς, αποβάλλοντας δε τους πλουσίους, αλλά και τους μεν και τους δε, και όχι απλώς τους μεν και τους δε τοποθετώντας τους μεν πρώτους, τους δε δεύτερους, ή τους μεν δεύτερους, τους δε πρώτους· αλλά όλους μαζί ταυτόχρονα. Κοινή ας είναι η σύναξη, κοινός ο λόγος, και κοινή η ακρόαση. Ακόμη κι αν είσαι πλούσιος, από τον ίδιο πηλό έχεις πλαστεί, την ίδια είσοδο στον κόσμο είχες με τον φτωχό, την ίδια γέννηση. Και εσύ είσαι υιός ανθρώπου, και εκείνος.

Γιατί, λοιπόν, εισάγεις την εξωτερική περιβολή ως αφορμή διαιρέσεως; Δεν το ανέχομαι. Γι' αυτό σε προσκαλώ μαζί με τον φτωχό, λέγοντας: Μαζί πλούσιος και φτωχός. Διότι στα άλλα μέρη δεν μπορεί κανείς να δει μαζί τον πλούσιο και τον φτωχό· ούτε στα δικαστήρια, ούτε στις βασιλικές αυλές, ούτε στις αγορές, ούτε στα συμπόσια· αλλά τον έναν τον βλέπει κανείς με τιμή και τον άλλον με περιφρόνηση· τον έναν με παρρησία και τον άλλον με ντροπή· διότι η σοφία του φτωχού είναι περιφρονημένη και τα λόγια του δεν εισακούονται. Μίλησε ο πλούσιος και τον δικαίωσαν· μίλησε ο φτωχός και δεν του δόθηκε τόπος. Αλλά όχι εδώ. Διότι ούτε μέσα στην Εκκλησία ανέχομαι την πλεονεξία και τον παραλογισμό, αλλά προσφέρω σε όλους κοινή τη διδασκαλία. Πρόσεξε τη σύνεση του διδασκάλου, πώς και πριν αρχίσει το κήρυγμα, από μόνη την πρόσκληση διατύπωσε τον μέγιστο κανόνα της διδασκαλίας. Διότι, καλώντας τους όλους μαζί, ούτε εκείνον άφησε να υπερηφανευτεί, ούτε τούτον να εξευτελιστεί, αλλά έδειξε ότι ούτε ο πλούτος είναι από μόνος του καλό, όπως ούτε η φτώχεια είναι κακό, αλλά συγκαταλέγονται στα περιττά και στα εξωτερικώς προστιθέμενα. Ώστε δεν μου κάνει καμία διαφορά είτε είσαι το ένα είτε το άλλο· διότι ούτε βλέπω ότι εσύ που είσαι πλούσιος έχεις κάτι περισσότερο, ούτε εσύ που είσαι φτωχός κάτι λιγότερο.

Άλλο είναι το θέατρο εδώ και άλλο το ακροατήριο· εκεί παρίστανται τα έθνη, οι γηγενείς, ο πλούσιος, ο πένης· εδώ παρίστανται ο ουρανός και η γη. Και εισάγει τον ίδιο τον Θεό να δικάζεται, και προβάλλει τέτοιους λόγους από τον ίδιο, καθώς εκθέτει τα δίκαιά του προς τον λαό των Ιουδαίων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απαιτείται από εμάς μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό βέβαια το πράττει και ένας άλλος προφήτης, ο οποίος εισάγει τον Θεό να δικάζεται, και στη θέση των δικαστών τοποθετεί τις φάραγγες και τα θεμέλια της γης. Διότι λέει: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης· επειδή ο Θεός έχει δικαστική διένεξη με τον λαό του, και με τον λαό του θα διαλεχθεί».

Ας μετανοήσουμε στο εξής, ας ξυπνήσουμε, ας γρηγορήσουμε, σας παρακαλώ, αδελφοί, ας αποτινάξουμε τον βαθύ ύπνο της αμαρτίας. Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό· ελάτε, ακούστε πράγματα και λόγια πνευματικά και σωτήρια· ελάτε, μάθετε βουλή που σώζει και είναι θεάρεστη· ελάτε, μάθετε πώς θα εξομολογηθούμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας· ελάτε πριν διαλυθεί το πανηγύρι του βίου· ελάτε πριν κλειστούν οι θύρες της ζωής, πριν έλθει ο θάνατος και σας βρει ανέτοιμους· ελάτε πριν δύσει ο ήλιος, πριν σκοτεινιάσει το φως. Ελάτε, ακούστε, όλα τα έθνη, και δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης· ελάτε, γηγενείς και υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός· ελάτε, ευγενείς και ένδοξοι, δούλοι και ελεύθεροι· ελάτε κάθε γένος και κάθε ηλικία, άνδρες μαζί και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες· ελάτε, ιερείς του Κυρίου, και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους· ελάτε, βασιλείς της γης, οι σοφοί και οι απλοί· ελάτε, ας προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε· διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του. Ελάτε, αδελφοί, και ας κατανοήσουμε ότι σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσουν τα πέρατα της γης.

Έχοντας λοιπόν αυτά κατά νου, ω αγαπητοί, ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που βρίσκεται ανάμεσά σας, όπως λέγει ο Απόστολος, όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία, ούτε καταδυναστεύοντας τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποιμένας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας. Πάλι λοιπόν τα ίδια θα πω: ακούστε, ιερείς του Κυρίου, βασιλείς της γης και όλοι οι λαοί, άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης· νέοι και παρθένες, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους. Ακούστε με προσοχή, όλοι εσείς που κατοικείτε την οικουμένη, οι μικροί και οι μεγάλοι, είτε άρρεν είτε θήλυ, μαζί ο πλούσιος και ο πένης· προσέξτε τα όσα λέγονται, παρακαλώ· διότι θέλω να σας αποδείξω και να σας βεβαιώσω μέσα από τις Άγιες Γραφές, ότι δεν είναι Χριστιανοί όλοι όσοι λέγονται Χριστιανοί, αλλά, φέροντας μόνο το όνομα του Χριστιανού, αυταπατώνται με την απλή αυτή προσηγορία.

Και πάλι λέγει: Να είστε έτοιμοι, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε, έρχεται ο Υιός του ανθρώπου. Άκουσε και τον Απόστολο που λέγει: Αδιαλείπτως να προσεύχεστε. Κατανοείτε τι σημαίνει το «αδιαλείπτως»· δηλαδή, πάντοτε, σε κάθε καιρό, και τη νύχτα και την ημέρα, και το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι, και κάθε ώρα, και όταν εργάζεσαι και όταν οδοιπορείς, και όταν ποιμαίνεις και όταν οργώνεις, και όταν κοιμάσαι και όταν σηκώνεσαι. Μην περιμένεις την Κυριακή, ή κάποια εορτή, ή διαφορά τόπου. Διότι το Θείο δεν περιορίζεται σε κάποιον τόπο· αφού στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ, προσευχόμενος κάθε μέρα και νύχτα, δεν περίμενε συγκεκριμένη ημέρα, ούτε διαφορετικό τόπο, αλλά δακρύζοντας έλεγε, προτρέποντας την ίδια του την ψυχή: Σε κάθε τόπο της δεσποτείας Του, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο. Έτσι και συ, αγαπητέ, μην περιμένεις συγκεκριμένη ώρα, ή ημέρα, ή διαφορά τόπου· αλλά όπως έχει προειπωθεί, σε κάθε τόπο, και στο σπίτι σου να προσεύχεσαι, και όταν βρίσκεσαι στην εκκλησία να προσεύχεσαι, και οπουδήποτε κι αν βρεθείς, να προσεύχεσαι, σε κάθε τόπο της δεσποτείας του Θεού. Δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, μαζί πλούσιος και φτωχός, είτε άνδρας είτε γυναίκα, κάθε λογής άνθρωποι, νεανίσκοι και παρθένες, γέροντες και νέοι, βασιλείς της γης, και όλοι οι κριτές της γης, ακούστε αυτό που είναι γεγραμμένο: Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν.