Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:6

«Γιατί φοβάμαι σε ημέρα πονηρή;» Από αυτό το σημείο αρχίζει, αφού προηγουμένως διακήρυξε τα πρώτα στοιχεία της διδασκαλίας σαν σε προοίμιο. Αρχίζει δε με μορφή ερώτησης, ώστε να λάβει και απάντηση. Και η ερώτηση είναι η εξής: «Γιατί φοβάμαι;». Διότι μέχρι το «φοβάμαι» πρέπει να τεθεί στίξη, ώστε το νόημα να είναι το ακόλουθο: Εάν κάποιος ρωτά, λέει, «Γιατί φοβάμαι;», θέλοντας να μάθει από εμένα την αιτία της αγωνίας που με συνέχει, ας ακούσει με παρρησία ότι υπάρχει ημέρα πονηρή, την οποία εγώ ο ίδιος, φρίττοντας, φοβάμαι.

Φρίττω δε, διότι εκείνη την ημέρα η ανομία της πτέρνας μου θα με περικυκλώσει, δηλαδή η παρεκτροπή από τη θεία οδό που διέπραξα κατά τη διάρκεια της ζωής μου, παραβαίνοντας τον θείο νόμο από περισπασμό και πλάνη. Αυτή, λοιπόν, η ασέβεια θα με περικυκλώσει, λέγει· που σημαίνει: Θα με περιστοιχίσουν τα πονηρά έργα που έχω πράξει, περικυκλώνοντάς με από παντού και πολιορκώντας με, και μη επιτρέποντάς μου να διαφύγω την κόλαση. Ονομάζει πονηρή την ημέρα της κρίσεως, καθώς βεβαίως καθίσταται οδυνηρή για όσους κολάζονται. Ο δε Απόστολος την ονόμασε και ημέρα οργής, λέγοντας: Θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής.

Αυτός αναπτύσσει το πρόβλημα στους ψαλμούς, προβάλλοντας μέσα από το δικό του παράδειγμα το εφικτό των διδαγμάτων. Επειδή, λοιπόν, δεν ελέγχεται από τη συνείδησή του για τίποτα το ανάρμοστο ή αταίριαστο κατά τη διάρκεια του βίου του, γι' αυτό με πεποίθηση προφέρει τα εξής λόγια: «Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου δεν θα με περικυκλώσει». Πονηρή ημέρα ονομάζει την ημέρα της κρίσεως, για την οποία έχει λεχθεί: «Ημέρα Κυρίου ανίατη επάνω σε όλα τα έθνη», κατά την οποία, λέει ο προφήτης, «τον καθένα θα τον περικυκλώσουν οι διαλογισμοί του». Τότε, λοιπόν, επειδή δεν έχω πράξει τίποτα το άνομο στην οδό του βίου, δεν φοβάμαι την πονηρή ημέρα. Διότι δεν θα σταθούν γύρω μου τα ίχνη των αμαρτημάτων, ούτε θα με περικυκλώσουν, επιφέροντάς μου τον έλεγχο μέσα από μια σιωπηλή κατηγορία. Διότι κανένας άλλος κατήγορος δεν θα σταθεί απέναντί σου, παρά οι ίδιες οι πράξεις, καθεμία από τις οποίες θα παρίσταται με τη δική της μορφή: η μοιχεία, η κλοπή, η πορνεία, μαζί με τη νύχτα, με τον τρόπο, με τα χαρακτηριστικά της γνωρίσματα, και με μια λέξη, κάθε αμαρτία θα παρουσιαστεί φέροντας ολοκάθαρη την υπενθύμισή της με τον δικό της χαρακτήρα. Εμένα, λοιπόν, δεν θα με περικυκλώσουν τα ίχνη των αμαρτημάτων, διότι «έκλινα το αυτί μου σε παραβολή, άνοιξα το πρόβλημά μου με το ψαλτήρι».

Κανείς δεν θα αμφέβαλλε ότι θα είναι οπωσδήποτε ευχάριστος και αγαπητός στις ψυχές εκείνων που αγαπούν την αρετή. <Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; κ.λπ. Εκείνοι που έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους στη δύναμή τους, κ.λπ. Αδελφός δεν λυτρώνει, κ.λπ.> (I f. 270. Κυρίλλου, Ευσεβίου, Θεοδωρήτου.) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής. Εγώ μεν, που έχω καταξιωθεί να εξαγγέλλω με το Άγιο Πνεύμα τα θεία λόγια, είμαι περίτρομος, φρίττοντας μπροστά στην κρίση του Θεού. Εσείς όμως ακούστε, οι άφοβοι, εσείς που ζείτε μέσα στις ηδονές εξαιτίας της τωρινής τρυφής του βίου, εσείς που δεν έχετε στηρίξει την πεποίθησή σας στον Θεό, αλλά στη δική σας δύναμη, και καυχιέστε για το πλήθος του πλούτου σας. Να γνωρίζετε ότι αυτά δεν θα σας συμπαρασταθούν στην προαναφερθείσα ημέρα. Ούτε αδελφός θα λυτρώσει αδελφό, ούτε φίλος φίλο. Διότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό και, «το τι είδους είναι το έργο του καθενός, θα το δοκιμάσει το πυρ.» Ποιος άλλος λοιπόν από τους ανθρώπους θα λυτρώσει έναν τέτοιο άνθρωπο; Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Αδελφός δεν λυτρώνει, θα λυτρώσει άνθρωπος;»

Πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια. Τα βήματα σε αυτήν είναι προς το παρόν ευχάριστα, αλλά έπειτα λυπηρά. Από εδώ γλυκά, από εκεί όμως πιο πικρά και από τη χολή. Από εδώ ελαφριά, από εκεί βαριά και οδυνηρά. Εδώ φαίνονται ως μηδαμινά και ανύπαρκτα, εκεί όμως σαν άγρια θηρία περικυκλώνουν αυτούς που τα πράττουν και δεν μετανοούν, σύμφωνα με τον λόγο του Προφήτη, ο οποίος λέει: σε ημέρα πονηρή θα με περικυκλώσει η ανομία της φτέρνας μου, δηλαδή η πονηρία αυτού του βίου, ήτοι τα βήματα της πλατιάς οδού, τα οποία και ο Απόστολος εν μέρει απαρίθμησε, λέγοντας: αυτά είναι η πορνεία, η μοιχεία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η έριδα, η ζήλια, ο θυμός, η διχοστασία, οι φθόνοι, οι φόνοι και τα παρόμοια με αυτά. Βήματα της πλατιάς οδού είναι ωσαύτως και τα γελοία, οι κραυγές, οι τρυφές, οι κιθάρες, οι αυλοί, οι χοροί, τα λουτρά, τα μαλακά ενδύματα, τα πολυτελή γεύματα, τα χειροκροτήματα και οι θόρυβοι, οι αμέριμνοι ύπνοι, τα απαλά στρώματα και οι ποικίλες κλίνες, η αδηφαγία, η μισαδελφία, και το χειρότερο από όλα, η αμετανοησία και το να μην θυμάται κανείς ποτέ την έξοδο από τον βίο.

Πολύτιμος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του, αλλά ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός. Γι' αυτό και έλεγε ο Προφήτης: Γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία των βημάτων μου θα με περικυκλώσει. Διότι θα έρθει η ημέρα, αδελφοί. Θα έρθει οπωσδήποτε και δεν θα μας προσπεράσει, όταν ο άνθρωπος θα εγκαταλείψει τα πάντα και τους πάντες και θα αναχωρήσει μόνος, απομονωμένος, ταπεινωμένος, ντροπιασμένος, γυμνός, αβοήθητος, απροστάτευτος, ασυνόδευτος, ανέτοιμος, χωρίς παρρησία, εάν βεβαίως βρεθεί σε κατάσταση αμέλειας, σε ημέρα που δεν γνωρίζει και σε ώρα που δεν περιμένει, ενώ ζει μέσα στην τρυφή, ενώ θησαυρίζει, ενώ σπαταλά, ενώ είναι αμέριμνος. Διότι θα έρθει ξαφνικά μια ώρα, και τα πάντα θα σταματήσουν. Ένας μικρός πυρετός, και όλα γίνονται κενά και μάταια. Μια νύχτα βαθιά, σκοτεινή και οδυνηρή, και οδηγείται ως κατάδικος, εκεί όπου τον οδηγούν αυτοί που τον παραλαμβάνουν.

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει και ο Δαβίδ: γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει. Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί εκείνος που καταριέται την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και κάποιος άλλος προφήτης βοά: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος Σαβαώθ, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει; Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη για να κρίνει τον λαό του και κάθε σάρκα σε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, όπου δεν υπάρχει μικρός και μεγάλος, δούλος και ελεύθερος, όπου δεν υπάρχει βασιλιάς και υπήκοος, αλλά όλοι ομοίως είναι κατάδικοι, όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, απροστάτευτοι, τρέμοντας, κλαίγοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας ο καθένας τι να πει ή τι να απολογηθεί στον Δικαστή για τα κακά που έπραξε.

Πλατιά δε είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια. Τα βήματά της είναι προς το παρόν ευχάριστα, αλλά από εκεί και πέρα λυπηρά. Εδώ είναι γλυκά, εκεί όμως πικρότερα και από τη χολή. Εδώ είναι ελαφριά, εκεί όμως βαριά και οδυνηρά. Εδώ φαίνονται ως μηδαμινά και ανύπαρκτα, εκεί όμως σαν άγρια θηρία περικυκλώνουν όσους τα διαπράττουν και δεν μετανοούν, σύμφωνα με τον λόγο του Προφήτη που λέει: «σε ημέρα πονηρή θα με περικυκλώσει η ανομία της φτέρνας μου», δηλαδή η πονηρία αυτού του βίου, ήτοι τα βήματα της πλατιάς οδού, τα οποία και ο Απόστολος εν μέρει απαρίθμησε, λέγοντας: τα οποία είναι πορνεία, μοιχεία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, έριδα, ζήλεια, θυμός, διχοστασία, φθόνοι, φόνοι και τα παρόμοια με αυτά. Της πλατιάς οδού βήματα είναι ομοίως και οι γελοιότητες, οι κραυγές, οι απολαύσεις, οι κιθάρες, οι αυλοί, οι χοροί, τα λουτρά, τα μαλακά ενδύματα, τα πολυτελή γεύματα, τα χειροκροτήματα και οι θόρυβοι, οι ανέμελοι ύπνοι, τα απαλά στρώματα και οι διάφορες κλίνες, η λαιμαργία, η μισαδελφία, και το χειρότερο από όλα, η αμετανοησία και η παντελής λήθη της αναχώρησης από αυτή τη ζωή.

Λόγος περί της Δευτέρας Παρουσίας και της Κρίσεως. Ακούστε, αγαπητοί αδελφοί, όσοι λάβατε το άγιο βάπτισμα, πώς πρόκειται να κριθούμε και πώς εξέρχεται η ψυχή από το σώμα. Γι' αυτό έλεγε ο Προφήτης: γιατί να φοβάμαι κατά την πονηρή ημέρα; Η ανομία της φτέρνας μου θα με περικυκλώσει. Διότι θα έρθει ημέρα και ώρα, αδελφοί, που ο άνθρωπος θα εγκαταλείψει τα πάντα και τους πάντες. Και θα φύγει μόνος και απομονωμένος, γυμνός, αβοήθητος, απροστάτευτος, ασυνόδευτος, ανέτοιμος, χωρίς παρρησία, σε ημέρα που δεν το περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, ενώ απολαμβάνει, ενώ θησαυρίζει, ενώ σπαταλά, ενώ αμεριμνεί. Μία νύχτα βαριά και σκοτεινή και οδυνηρή έρχεται, και οδηγείται ως κατάδικος, εκεί όπου οδηγείται όλη η φύση των ανθρώπων που έχουν λάβει το άγιο βάπτισμα. Πολλούς οδηγούς θα έχεις ανάγκη τότε, άνθρωπε, πολλούς βοηθούς, πολλές προσευχές, πολλούς συνοδούς, πολλές αγαθές πράξεις, κατά την ώρα του χωρισμού της ψυχής.

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει ο Δαβίδ: γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί αυτός που καταράστηκε την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και άλλος Προφήτης είπε: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα; Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Τότε κάθε σάρκα θα παραστεί στο φοβερό εκείνο δικαστήριο, ως κατάδικος· όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, τρέμοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας για το τι θα πει ο καθένας ή τι θα απολογηθεί στον Βασιλέα των βασιλευόντων, τον Κύριο και Θεό μας.

«Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου θα με περικυκλώσει». Εάν δε το πρόσωπο που ομιλεί είναι του Κυρίου, ως φτέρνα Του θα βρεις το έσχατο μέρος του σώματος και αυτό που προσεγγίζει τη γη, δηλαδή τον Ιούδα· διότι σώμα του Κυρίου είναι οι απόστολοι. Δεν φοβάμαι, λοιπόν, την προδοσία του Ιούδα κατά τον καιρό του Σταυρού· όπως ούτε ο κάθε άνθρωπος την παρακοή του Αδάμ. Διότι αυτό υπονοήσαμε πως είναι η φτέρνα της ανομίας. Επειδή κανείς δεν καταδικάζεται εξαιτίας της κακίας κάποιου άλλου. Ονόμασα δε ανομία της φτέρνας την παρακοή του Αδάμ, επειδή ο όφις έχει εξουσία εναντίον της φτέρνας του.

Ποιος είναι αυτός που αγορεύει σε τόσο πολυάριθμο και σπουδαίο ακροατήριο; Ποιος άλλος παρά εκείνος που μαρτυρεί για τον εαυτό του ότι θα λαλήσει σοφία και σύνεση; Και βέβαια αυτά τα λέει εκείνος που κατέχει Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, αυτή τη μεγάλη χάρη που κατορθώνεται με την προσοχή και τη μελέτη. Διότι δεν είπε ότι θα ανοίξει το στόμα του προτού κλίνει την ακοή του στον παραβολικό λόγο. «Το στόμα μου», λέει, «θα λαλήσει σοφία και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση». Και πρώτα, «Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή», και ύστερα «θα ανοίξω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου». Ποια είναι λοιπόν η σύνεση και ποιο το πρόβλημα; Η κτίση του Θεού, λέει, δεν γνωρίζει τη δημιουργία καμιάς πονηρής ημέρας, όπως μαρτυρεί ο λόγος της κοσμογονίας, αλλά η αμαρτία κατέστησε την ημέρα της αγαλλιάσεως ημέρα φόβου και τιμωρίας, την οποία θα ήταν δυνατόν να μη φοβόμαστε, εάν το φίδι που παραμονεύει την πτέρνα μας, το οποίο ονομάζεται ανομία, δεν είχε περικυκλώσει την πορεία της ζωής μας, ορθώνοντας πανταχόθεν με φοβερό τρόπο τα ποικίλα λέπια των παθών στο σύρσιμό του και γινόμενο τραχύ.

Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Δηλαδή, στους Ιουδαίους φανερώθηκε η καταδίκη που επρόκειτο να συμβεί στους έσχατους καιρούς. Ακούσατε αυτά. Κατά πλάτος καλούνται ως μάρτυρες όλα τα έθνη· ακούστε, λέει, τι μου έκανε ο λαός μου, ο Ισραήλ. Δώστε προσοχή. Διότι στα αυτιά όλης της οικουμένης έφτασαν όσα έγιναν στον Ισραήλ. Οι γηγενείς. [Και οι νεκροί, λέει, και οι ζωντανοί, ακούστε τι έκαναν οι Ιουδαίοι.] Όλοι μαζί. Και οι φτωχοί και οι πλούσιοι, και οι μικροί και οι μεγάλοι, μάθετε τα γενόμενα. Το στόμα μου. Ενώ δίδασκε τον Ισραήλ και τους παρέθετε και τους υπεδείκνυε τα θαύματα, δεν εισάκουσαν. Και η μελέτη. Διότι ο Χριστός εμφανίζεται ως συνετός ακροατής στον Ησαΐα, καθώς ακούει με σύνεση τα δικά μας. Θα κλίνω. Διότι πολλά δίδαξα στους Ιουδαίους, και με παραβολές και στο φως, αλλά το αυτί τους έγινε ανυπάκουο και σκληρό. Θα ανοίξω. Διότι εγώ εκπλήρωσα όσα ειπώθηκαν για μένα και στους ψαλμούς και στους προφήτες, αλλά οι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να πιστέψουν. Γιατί να φοβηθώ. Ο Ιούδας λέει: δεν φοβάμαι να παραδώσω τον Κύριο. Η ανομία. Διότι, ενώ νόμιζε ότι εξαπατά [τον Κύριο], εξαπατήθηκε ο ίδιος· αφού έλαβε ως μισθό το σχοινί. Αυτοί που πεποίθησαν. Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων. Και στο πλήθος. Οι Ιουδαίοι, επειδή πλουτίζουν από τα δώρα του Θεού και κατέχουν από όλους τα του νόμου.

Κάλεσε την οικουμένη, απομάκρυνε την ανισότητα που υπάρχει στη ζωή, υπενθύμισε την ανθρώπινη φύση, κατέστειλε τα υπερήφανα φρονήματα, υποσχέθηκε ότι θα πει κάτι μεγάλο και γενναίο, είπε ότι δεν εκφωνεί τίποτα από τον εαυτό του αλλά μόνο όσα άκουσε από Εκείνον, υπαινίχθηκε ότι υπάρχει πολλή ασάφεια στον λόγο, κάνοντας τους ακροατές πιο προσεκτικούς· υποσχέθηκε να μας διδάξει την πνευματική σοφία, την οποία μελετούσε διαρκώς. Ας προσέξουμε, λοιπόν, και ας μην τα προσπεράσουμε βιαστικά. Διότι, εάν ο λόγος είναι σοφός, και είναι παραβολή και πρόβλημα, απαιτείται διάνοια σε εγρήγορση. Ποια είναι, λοιπόν, η συμβουλή, ποιο το πρόβλημα, ποια η παραβολή και ποια η σοφία που άκουσε άνωθεν; «Γιατί να φοβάμαι», λέει, «σε ημέρα πονηρή;» Άλλος μεταφραστής λέει: «Σε ημέρες του πονηρού». Άλλος: «Του κακού». Ο Σύρος: «Ρα». «Η ανομία της φτέρνας μου θα με περικυκλώσει». Άλλος λέει: «Των ιχνών μου». Ο δε Εβραίος: «Αών ακουββαεί ισουββουνεί». Είδες πώς ο λόγος είναι πρόβλημα, και αίνιγμα, και σκοτεινός, και πόσο μεγάλη είναι η ασάφεια; Αλλά, αν θεωρείτε καλό, ας μάθουμε πρώτα, ποια ονομάζει πονηρή ημέρα. Ποια ημέρα, λοιπόν, συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει πονηρή; Την ημέρα των συμφορών, των τιμωριών, των δυσχερών περιστάσεων.

Διότι, εάν κανείς δεν κάνει αυτή την άριστη διάκριση, περιφερόμενος σαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι και σύγχυση πραγμάτων, βρίσκεται σε αμηχανία. Εάν δεν διακρίνουμε τι πρέπει να φοβόμαστε και τι να περιφρονούμε, μεγάλη θα είναι η πλάνη στη ζωή μας και μεγάλος ο κίνδυνος. Διότι αποτελεί έσχατη ανοησία να φοβάται κανείς όσα δεν είναι άξια φόβου, και να περιγελά εκείνα τα οποία δικαίως πρέπει να φοβάται. Σε αυτό διαφέρουν και οι ώριμοι άνδρες από τα παιδιά, διότι τα δεύτερα, επειδή βρίσκονται σε ατελή διάνοια, φοβούνται τα προσωπεία και τους ανθρώπους που φορούν σάκους· ενώ το να προσβάλλουν τον πατέρα ή τη μητέρα τους δεν το θεωρούν τίποτα· και πηδούν στη φωτιά και στα αναμμένα λυχνάρια, τρομάζουν όμως με κάποια φόβητρα που δεν έχουν τίποτα το φοβερό. Οι ώριμοι άνδρες όμως δεν δίνουν σημασία σε κανένα από αυτά. Επειδή, λοιπόν, πολλοί είναι πιο ανόητοι από τα παιδιά, κάνει αυτή τη διάκριση και λέει τι πρέπει να φοβόμαστε, όχι δηλαδή όσα φαίνονται στους πολλούς φοβερά, εννοώ τη φτώχεια, την αδοξία και την ασθένεια (διότι αυτά όχι μόνο φαίνονται στους πολλούς φοβερά, αλλά είναι και επαχθή και βαρύτατα· όμως δεν αναφέρει τίποτα από αυτά), αλλά μόνο την αμαρτία· διότι αυτό ακριβώς εννοεί: «Η ανομία της πτέρνας μου θα με περικυκλώσει». Αυτός, λοιπόν, είναι ο αινιγματώδης λόγος, αυτός είναι ο καινός και παράδοξος τρόπος. Διότι φαίνεται εξαιρετικά καινό και παράδοξο στους πολλούς να λέει κανείς ότι δεν πρέπει να φοβάται τίποτα από τα λυπηρά της ζωής.

Τι λοιπόν φοβάμαι, λέει, κατά την πονηρή ημέρα; Ένα μόνο, μήπως με περικυκλώσει η ανομία της πορείας μου και του βίου μου. Η δε Γραφή γνωρίζει να ονομάζει την απάτη και «πτέρνα». Διότι λέει: «Αυτός που τρώει τον άρτο μαζί μου, σήκωσε εναντίον μου πτερνισμό». Και πάλι ο Ησαύ έλεγε για τον Ιακώβ: «Αυτή είναι η δεύτερη φορά που με επτέρνισε». Διότι τέτοια είναι η αμαρτία, απατηλή και ικανή να συναρπάσει. Αυτήν, λέει, φοβάμαι, την αμαρτία που με εξαπατά, αυτήν που με περικυκλώνει.

Τι λοιπόν; Όλους τους συγκάλεσες για ακρόαση και το αυτί σου το κλίνεις προς άλλη ακρόαση; Ναι, λέει, διότι ούτε εγώ μιλώ αυτά από τον εαυτό μου, αλλά από το θείο Πνεύμα που με διδάσκει αυτά, και «ανοίγοντας το πρόβλημά μου με το ψαλτήρι» θα μάθω από εκεί ποιον πρέπει να φοβάμαι. «Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα» φοβερή και «πονηρή» και τελευταία μου, κατά την οποία «η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει»; Διότι φτέρνα για τον καθένα μας είναι το τέλος της ζωής, κατά το οποίο εάν βρεθούμε να κυκλωνόμαστε από κάποια ανομία, θα είναι όντως ημέρα πονηρή και φόβος ασύγκριτος. «Αυτοί που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους», τι θα κάνουν τότε, κυκλωμένοι από ανομία; «Αδελφός δεν λυτρώνει», διότι ούτε ο ίδιος δεν δύναται να λυτρώσει τον αδελφό του από την προκείμενη εκείνη ανάγκη· «θα λυτρώσει άραγε άνθρωπος» άλλον, ο τάδε ή ο δείνα; «Δεν θα δώσει στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό του και το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του». Εκείνος που θα φτάσει σε εκείνη την ημέρα, λέει, κυκλωμένος μέσα στις ανομίες, τι θα δώσει ως εξιλέωση στον Θεό; Ή ποιο τίμημα έχει να δώσει για να εξαγοράσει την ψυχή του, καθώς απάγεται γυμνός από τον βίο; Εκείνος όμως που «κοπίασε σε αυτόν τον αιώνα, θα ζήσει μέχρι το τέλος· δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν», έχοντας πλέον γίνει ανώτερος του φόβου του θανάτου. «

Η αιτία της τύφλωσης του Τρίψυχου ήταν κάποια μικρή δυσαρέσκεια, η οποία άξιζε περισσότερο να παραβλεφθεί παρά να υποβληθεί σε εξέταση και να τιμωρηθεί αυτός που μίλησε απρόσεκτα, και μάλιστα ένας άνθρωπος που αγαπιόταν πολύ και αγαπούσε εξίσου. Αλλά επειδή την εποχή του Ανδρόνικου οι άνθρωποι λογοδοτούσαν ακόμη και για κάθε άσκοπο λόγο, έτσι και ο ανακριτής τέτοιων υποθέσεων, ο Τρίψυχος, ο οποίος είχε υποβάλει πολλούς σε βασανιστήρια και τους είχε απογυμνώσει από κάθε περιουσία επειδή ξεστόμισαν λόγο γογγυσμού εναντίον του Ανδρόνικου ή διατήρησαν μέσα τους κάποιο ίχνος πονηρής σκέψης, έπεσε και ο ίδιος ανελέητα στα ίδια δεινά. Παγιδεύτηκε από την ανομία της ίδιας του της πορείας και, με το μέτρο που πολλές φορές μέτρησε τους άλλους - παραγεμισμένο, πιεσμένο και ξεχειλισμένο -, με αυτό ακριβώς ανταποδόθηκε. Και στον λάκκο που πολλές φορές άνοιξε για τον πλησίον του, μέσα σε αυτόν έπεσε - πόσο σε υμνώ, Δικαιοσύνη - πολύ ταιριαστά, κυλώντας πάνω του τον λίθο που πάμπολλες φορές είχε μετακινήσει εναντίον των συνανθρώπων του.