Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 48:7

Αυτοί που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους. Εξυπακούεται το εξής: Ακούστε τα αυτά εσείς που στηρίζετε το θάρρος σας στον πλούτο και στη δύναμη. Και ποια είναι αυτά που οφείλουν να ακούσουν, παρά εκείνα που διακηρύσσουν ότι ούτε ο πλούτος πρόκειται να τους ωφελήσει κατά την ημέρα εκείνη; Διότι τίποτε δεν πρόκειται να τους λυτρώσει από την οργή που θα επιπέσει πάνω τους εξαιτίας της αμαρτίας τους· όπως ακριβώς ούτε ένας αδελφός, για παράδειγμα, ο οποίος είναι θεοφιλής, ούτε κανένας άλλος από τους ανθρώπους δεν έχει τη δύναμη να λυτρώσει κάποιον κατά την ημέρα εκείνη· και αν δεν έχει τη δύναμη ο αδελφός, και μάλιστα θεοφιλής, πολύ περισσότερο δεν θα έχει τη δύναμη ο πλούτος. [Ο αδελφός δεν λυτρώνει· εννοεί αδελφό θεοφιλή και τίμιο.] Και το τίμημα της λυτρώσεως της ψυχής του.

«Αυτοί που έχουν την πεποίθησή τους στη δύναμή τους, και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους». Ο λόγος του Προφήτη απευθύνεται σε δύο κατηγορίες προσώπων: και στους γηγενείς και στους πλουσίους. Διότι στους μεν απευθύνεται, καταρρίπτοντας την αλαζονεία τους για τη δύναμή τους, στους δε την έπαρση για την περιουσία των υπαρχόντων τους.

Εσείς, λέγει, που έχετε εμπιστοσύνη στη δύναμή τους. Διότι αυτοί είναι οι χοϊκοί, οι οποίοι στηρίζουν τις ελπίδες τους στη σωματική ισχύ και νομίζουν ότι η ανθρώπινη φύση είναι αυτάρκης, ώστε να επιτελεί δυναμικά όσα βούλεται. Και εσείς, λέγει, που έχετε στηρίξει την πεποίθησή σας στην αβεβαιότητα του πλούτου, ακούστε. Έχετε ανάγκη από λύτρα προκειμένου να οδηγηθείτε στην ελευθερία, την οποία στερηθήκατε όταν νικηθήκατε από τη βία του διαβόλου, ο οποίος, αφού σας υπέταξε, δεν σας απαλλάσσει από την τυραννία του, προτού πειστεί από κάποιο αξιόλογο λύτρο και αποφασίσει να σας ανταλλάξει με αυτό.

Πρέπει, λοιπόν, το λύτρο να μην είναι ομογενές με εκείνους που κρατούνται, αλλά να διαφέρει πάρα πολύ ως προς την αξία, εάν πρόκειται να αφεθούν εκούσια ελεύθεροι οι αιχμάλωτοι από τη δουλεία. Γι' αυτόν τον λόγο, ένας αδελφός δεν μπορεί να σας λυτρώσει. Διότι κανένας άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να πείσει τον διάβολο να απαλλάξει από την εξουσία του εκείνον που έχει άπαξ υποπέσει σε αυτόν· εφόσον ούτε καν για τα δικά του αμαρτήματα δεν είναι σε θέση να προσφέρει εξίλασμα στον Θεό. Πώς λοιπόν θα έχει τη δύναμη να το πράξει αυτό για κάποιον άλλον; Και τι τόσο μεγάλο θα μπορούσε να αποκτήσει σε τούτον τον αιώνα, ώστε να αποτελεί επαρκές αντάλλαγμα για την ψυχή, η οποία είναι εκ φύσεως πολύτιμη, διότι δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του Κτίστη της; Και ποιος κόπος του παρόντος αιώνος αποτελεί επαρκές εφόδιο του μέλλοντος αιώνος για την ανθρώπινη ψυχή; Με αυτόν τον κάπως απλό τρόπο, λοιπόν, κατανοήσαμε τα νοήματα αυτά. Ακόμη κι αν κάποιος θεωρείται ότι συγκαταλέγεται στους ισχυρούς αυτής της ζωής, ακόμη κι αν περιβάλλεται από πλήθος αποκτημάτων, ο λόγος διδάσκει να αποβάλει την οίηση και να ταπεινωθεί κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού, και ούτε να στηρίζει την πεποίθησή του στη νομιζόμενη δύναμή του, ούτε να καυχάται για το πλήθος του πλούτου του.

Είναι βέβαια δυνατόν να ανέλθουμε και λίγο περισσότερο με τη διάνοια, και εκείνους που έχουν εμπιστοσύνη στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους να τους κατανοήσουμε ως προς τις δυνάμεις της ψυχής, καθώς ούτε και αυτή είναι από μόνη της επαρκής για τη σωτηρία. Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι τέλειος ανάμεσα στους υιούς των ανθρώπων, όταν απουσιάζει η σοφία που προέρχεται από τον Θεό, θα λογαριαστεί ως ένα τίποτα. Και αν ακόμη έχει αποκτήσει για τον εαυτό του πλήθος θεωρημάτων από τη σοφία του κόσμου, και έχει συγκεντρώσει κάποιον πλούτο γνώσης, ας ακούσει όλη την αλήθεια του ζητήματος: ότι κάθε ανθρώπινη ψυχή υπέκυψε στον πονηρό ζυγό της δουλείας του κοινού εχθρού όλων· και αφού της αφαιρέθηκε η ελευθερία που της είχε δοθεί από τον Δημιουργό της, οδηγήθηκε αιχμάλωτη διά της αμαρτίας. Κάθε αιχμάλωτος όμως έχει ανάγκη από λύτρα για την απελευθέρωσή του.

Κανείς δεν θα αμφέβαλλε ότι θα είναι οπωσδήποτε ευχάριστος και αγαπητός στις ψυχές εκείνων που αγαπούν την αρετή. <Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; κ.λπ. Εκείνοι που έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους στη δύναμή τους, κ.λπ. Αδελφός δεν λυτρώνει, κ.λπ.> (I f. 270. Κυρίλλου, Ευσεβίου, Θεοδωρήτου.) Θα το κατανοήσεις όμως και ως εξής. Εγώ μεν, που έχω καταξιωθεί να εξαγγέλλω με το Άγιο Πνεύμα τα θεία λόγια, είμαι περίτρομος, φρίττοντας μπροστά στην κρίση του Θεού. Εσείς όμως ακούστε, οι άφοβοι, εσείς που ζείτε μέσα στις ηδονές εξαιτίας της τωρινής τρυφής του βίου, εσείς που δεν έχετε στηρίξει την πεποίθησή σας στον Θεό, αλλά στη δική σας δύναμη, και καυχιέστε για το πλήθος του πλούτου σας. Να γνωρίζετε ότι αυτά δεν θα σας συμπαρασταθούν στην προαναφερθείσα ημέρα. Ούτε αδελφός θα λυτρώσει αδελφό, ούτε φίλος φίλο. Διότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό και, «το τι είδους είναι το έργο του καθενός, θα το δοκιμάσει το πυρ.» Ποιος άλλος λοιπόν από τους ανθρώπους θα λυτρώσει έναν τέτοιο άνθρωπο; Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Αδελφός δεν λυτρώνει, θα λυτρώσει άνθρωπος;»

Διότι εκείνοι που έχουν εμπιστοσύνη στη δική τους δύναμη και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους, θα πεθάνουν σαν άνθρωποι και θα πέσουν όπως ένας από τους άρχοντες· επειδή δεν διατήρησαν την εύνοια προς τον Δημιουργό. Εκείνοι όμως που τον προσμένουν, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη· διότι ο λόγος είναι μέσα τους φως και αλάτι και δύναμη, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου: «Εσείς είστε το αλάτι της γης και το φως του κόσμου»· γι' αυτό και ο κόσμος διατηρείται μέχρι σήμερα, έχοντας μέσα του αυτό το αλάτι και τους φωστήρες· διότι υπάρχουν από γενιά σε γενιά εκείνοι που λατρεύουν τον Κύριο· διαφορετικά ο κόσμος δεν θα διατηρούνταν. Διότι, λέει, «εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αρτυθεί; Δεν χρησιμεύει πλέον σε τίποτα, παρά μόνο να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Στα Σόδομα, επειδή δεν βρέθηκε κανένας από αυτή τη μερίδα, παρά μόνο ένας και μοναδικός, καταστράφηκαν σε μια στιγμή. Αλλά ούτε και όσο ο δίκαιος βρισκόταν ακόμη μαζί τους έριξε πάνω τους την οργή το παντοδύναμο χέρι, παρά μόνο αφού απέσπασε και αυτόν από ανάμεσά τους. Γι' αυτό, μακάρια είναι η χώρα, μακάρια η πόλη, μακάρια η γενιά που έχει μέσα της πλήθος δικαίων· αλλά πολύ πιο μακάριοι είναι οι ίδιοι οι δίκαιοι, χάρη στους οποίους σώζεται ο κόσμος· διότι μακαρισμοί και έπαινοι επιφυλάσσονται για τους δικαίους.

Εις το τέλος· ψαλμός για τους υιούς Κορέ. Δηλαδή, στους Ιουδαίους φανερώθηκε η καταδίκη που επρόκειτο να συμβεί στους έσχατους καιρούς. Ακούσατε αυτά. Κατά πλάτος καλούνται ως μάρτυρες όλα τα έθνη· ακούστε, λέει, τι μου έκανε ο λαός μου, ο Ισραήλ. Δώστε προσοχή. Διότι στα αυτιά όλης της οικουμένης έφτασαν όσα έγιναν στον Ισραήλ. Οι γηγενείς. [Και οι νεκροί, λέει, και οι ζωντανοί, ακούστε τι έκαναν οι Ιουδαίοι.] Όλοι μαζί. Και οι φτωχοί και οι πλούσιοι, και οι μικροί και οι μεγάλοι, μάθετε τα γενόμενα. Το στόμα μου. Ενώ δίδασκε τον Ισραήλ και τους παρέθετε και τους υπεδείκνυε τα θαύματα, δεν εισάκουσαν. Και η μελέτη. Διότι ο Χριστός εμφανίζεται ως συνετός ακροατής στον Ησαΐα, καθώς ακούει με σύνεση τα δικά μας. Θα κλίνω. Διότι πολλά δίδαξα στους Ιουδαίους, και με παραβολές και στο φως, αλλά το αυτί τους έγινε ανυπάκουο και σκληρό. Θα ανοίξω. Διότι εγώ εκπλήρωσα όσα ειπώθηκαν για μένα και στους ψαλμούς και στους προφήτες, αλλά οι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να πιστέψουν. Γιατί να φοβηθώ. Ο Ιούδας λέει: δεν φοβάμαι να παραδώσω τον Κύριο. Η ανομία. Διότι, ενώ νόμιζε ότι εξαπατά [τον Κύριο], εξαπατήθηκε ο ίδιος· αφού έλαβε ως μισθό το σχοινί. Αυτοί που πεποίθησαν. Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων. Και στο πλήθος. Οι Ιουδαίοι, επειδή πλουτίζουν από τα δώρα του Θεού και κατέχουν από όλους τα του νόμου.

Ακόμη κι αν έχεις διάδημα στο κεφάλι σου και υψηλοφρονείς, θα μάθεις ότι «δεν σώζεται ο βασιλιάς εξαιτίας της πολλής του δύναμης, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί από το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να μετριάσεις το φρόνημά σου. Εάν είσαι πλούσιος και ένδοξος, θα ακούσεις πάλι τον Ψαλμωδό να λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους»· και ότι «οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι, σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και, «δεν θα κατέλθει μαζί του η δόξα του»· και έτσι δεν θα θεωρήσεις τίποτε από τα επίγεια ως σπουδαίο. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα μπορούσε να είναι άξιο λόγου; Μήπως όμως περιήλθες σε αθυμία; Άκουσέ τον να λέει: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Μήπως πάλι βλέπεις ανθρώπους να ευημερούν χωρίς να το αξίζουν; Πες: «Μη ζηλεύεις τους πονηρούς, διότι σαν το χορτάρι θα ξεραθούν, και σαν τα χλωρά χόρτα γρήγορα θα πέσουν».

Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε; Ότι δεν κατηγόρησε την ίδια τη χρήση, αλλά την προαίρεση εκείνων που δεν τα χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε. Διότι, όπως ακριβώς όταν λέει: «Αλίμονο στους ισχυρούς», δεν επικρίνει την εξουσία, αλλά εκείνους που έκαναν κακή χρήση της εξουσίας· έτσι ακριβώς και εδώ, δεν τους κατέκρινε επειδή κατείχαν χρήματα, αλλά επειδή συγκέντρωναν πολλή περιουσία, και μάλιστα πέρα από τις ανάγκες τους. Διότι «δεν υπήρχε», λέει, «τέλος στους θησαυρούς τους». Και όχι μόνο αυτό, αλλά επειδή, γεμάτοι αλαζονεία από τον πλούτο και τη δύναμη των ίππων τους, σιγά-σιγά παρασύρονταν μακριά από την ελπίδα στον Θεό, πράγμα που και αλλού τους έλεγε ο προφήτης: «Αλίμονο σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους».

όταν επιχειρούν με κάθε σπουδή να συγκεντρώνουν ένα πράγμα τόσο σαθρό και ευμετάπτωτο, και δεν ακούν τον προφήτη που λέει: «Ουαί σε εκείνους που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους».

Διότι τίποτα, απολύτως τίποτα άλλο δεν είναι φοβερό για όποιον έχει αποκτήσει αυτόν τον φόβο, ούτε καν το ίδιο το αποκορύφωμα των φοβερών πραγμάτων, ο θάνατος, παρά μόνο αυτό. Πώς; Επειδή παραδίδει στη γέεννα, επειδή παραπέμπει σε αθάνατες τιμωρίες. Αυτό πάλι, όταν επιτευχθεί, φέρνει μαζί του ολόκληρη την αρετή. Διότι, αναλογίσου πόσο σπουδαίο πράγμα είναι να μην υπερηφανεύεται κανείς με τα ευχάριστα, να μην αποκαρδιώνεται με τα λυπηρά, να μην υπολογίζει καθόλου τα παρόντα, αλλά να προσβλέπει στα μέλλοντα, να αναμένει την ημέρα εκείνη, και να ζει με τέτοιο φόβο. Ένας τέτοιος άνθρωπος θα είναι άγγελος, εφόσον θα φοβάται μόνο αυτό, και τίποτε από τα άλλα. Διότι δεν θα φοβηθεί τίποτε άλλο, εάν φοβάται μόνο αυτό, όπως ακριβώς οφείλει να το φοβάται. Όπως, επομένως, όποιος δεν το φοβάται αυτό, θα υποστεί πολλά φοβερά. «Αυτοί που στηρίζονται στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους». Άλλος μεταφράζει: «Αλαζονευόμενοι».

Και αυτό μεν συμβαίνει εδώ, όπου υπάρχουν οι στίβοι και τα παλαίσματα· εκεί όμως δεν υπάρχει τίποτε από αυτά, αλλά η σωτηρία προέρχεται μόνο από τα έργα. Διακωμωδεί δε έντονα αυτούς που πλουτούν εδώ και τους αλαζόνες. Διότι δεν είπε, «Αυτοί που έχουν χρήματα», ούτε «Αυτοί που κατέχουν δύναμη», αλλά, «Αυτοί που έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους στο πλήθος του πλούτου τους και καυχώνται για τη δύναμή τους», περιγελώντας και επιπλήττοντάς τους, διότι έχουν στηρίξει την πεποίθησή τους σε σκιές και υπερηφανεύονται για καπνό.

Διότι, εάν μεν είσαι δίκαιος και πάσχεις δεινά, θα ακούσεις ότι: «Ένεκά σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα· θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Όλα αυτά ήλθαν σε εμάς, και δεν σε λησμονήσαμε». Εάν σε κυριεύσει έπαρση για τα κατορθώματά σου, σου λέγει: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και αμέσως θα ταπεινωθείς. Εάν είσαι αμαρτωλός και έχεις απελπιστεί από τον εαυτό σου, θα ακούς συνεχώς να ψάλλεται: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και γρήγορα θα ανορθωθείς. Και αν ακόμη φέρεις διάδημα στο κεφάλι σου, θα μάθεις ότι: «Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του»· και έτσι θα μπορέσεις να γίνεις μετριοπαθής. Εάν είσαι πλούσιος και επιφανής, πάλι θα ακούσεις: «Αλίμονο σε όσους έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους!» και ότι: «Οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι· σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει»· και δεν θα θεωρήσεις τίποτα ως σπουδαίο από τα επίγεια. Διότι, όταν το πιο λαμπρό από όλα, η δόξα και η εξουσία, είναι τόσο ευτελές, τι άλλο από τα επίγεια θα ήταν άξιο λόγου; Αλλά μήπως περιέπεσες σε αθυμία;

Πες μου, λοιπόν: τι σου φαίνεται πως είναι αξιομακάριστο και αξιοζήλευτο στον κόσμο; Οπωσδήποτε θα πεις η εξουσία, ο πλούτος και η καλή φήμη ανάμεσα στους ανθρώπους. Και τι είναι πιο άθλιο από αυτά, όταν συγκριθούν με την ελευθερία των Χριστιανών; Διότι ο μεν άρχοντας των λαών υπόκειται στον θυμό και στις παράλογες ορμές του πλήθους, καθώς και στον φόβο των ανώτερων αρχόντων, και στις μέριμνες για τους υπηκόους του, και αυτός που χθες ήταν άρχοντας σήμερα είναι απλός ιδιώτης. Διότι ο παρών βίος σε τίποτα δεν διαφέρει από μια θεατρική σκηνή, αλλά όπως ακριβώς εκεί αυτός μεν υποδύεται τον ρόλο του βασιλιά, εκείνος του άρχοντα, και ένας άλλος εκπληρώνει την τάξη του στρατιώτη, όταν όμως πέσει η νύχτα, ούτε ο βασιλιάς είναι βασιλιάς, ούτε ο άρχοντας είναι άρχοντας, ούτε ο στρατιώτης στρατιώτης, έτσι και κατά την Ημέρα εκείνη, όχι ανάλογα με το πρόσωπο, αλλά ανάλογα με τα έργα του θα λάβει ο καθένας την άξια ανταμοιβή. Αλλά μήπως η δόξα είναι κάτι το πολύτιμο, αυτή που καταπίπτει «όπως το άνθος του χόρτου»; Ή μήπως ο πλούτος, για τον οποίο όσοι τον κατέχουν ταλανίζονται; «Διότι αλίμονο, λέγει, στους πλουσίους». Και πάλι: «Αλίμονο σε εκείνους που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους». Ο Χριστιανός ποτέ από άρχοντας δεν γίνεται ιδιώτης, ούτε από πλούσιος φτωχός, ούτε άδοξος από ένδοξος, αλλά παραμένει πλούσιος όταν φτωχαίνει, και υψώνεται όταν φροντίζει να ταπεινώνει τον εαυτό του· και από την εξουσία που ασκεί, η οποία δεν στρέφεται εναντίον ανθρώπων αλλά εναντίον των αρχών [έχει εξουσία] και του κοσμοκράτορος του σκότους, κανείς δεν μπορεί να τον καθαιρέσει. «

Τι λοιπόν; Όλους τους συγκάλεσες για ακρόαση και το αυτί σου το κλίνεις προς άλλη ακρόαση; Ναι, λέει, διότι ούτε εγώ μιλώ αυτά από τον εαυτό μου, αλλά από το θείο Πνεύμα που με διδάσκει αυτά, και «ανοίγοντας το πρόβλημά μου με το ψαλτήρι» θα μάθω από εκεί ποιον πρέπει να φοβάμαι. «Γιατί να φοβάμαι σε ημέρα» φοβερή και «πονηρή» και τελευταία μου, κατά την οποία «η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει»; Διότι φτέρνα για τον καθένα μας είναι το τέλος της ζωής, κατά το οποίο εάν βρεθούμε να κυκλωνόμαστε από κάποια ανομία, θα είναι όντως ημέρα πονηρή και φόβος ασύγκριτος. «Αυτοί που έχουν πεποίθηση στη δύναμή τους και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους», τι θα κάνουν τότε, κυκλωμένοι από ανομία; «Αδελφός δεν λυτρώνει», διότι ούτε ο ίδιος δεν δύναται να λυτρώσει τον αδελφό του από την προκείμενη εκείνη ανάγκη· «θα λυτρώσει άραγε άνθρωπος» άλλον, ο τάδε ή ο δείνα; «Δεν θα δώσει στον Θεό εξιλέωση για τον εαυτό του και το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του». Εκείνος που θα φτάσει σε εκείνη την ημέρα, λέει, κυκλωμένος μέσα στις ανομίες, τι θα δώσει ως εξιλέωση στον Θεό; Ή ποιο τίμημα έχει να δώσει για να εξαγοράσει την ψυχή του, καθώς απάγεται γυμνός από τον βίο; Εκείνος όμως που «κοπίασε σε αυτόν τον αιώνα, θα ζήσει μέχρι το τέλος· δεν θα δει καταφθορά, όταν δει σοφούς να πεθαίνουν», έχοντας πλέον γίνει ανώτερος του φόβου του θανάτου. «