Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:11

Αν όμως οπωσδήποτε επιδιώκεις να τα προσφέρεις αυτά σαν να είναι πολύτιμα και αναγκαία, άκουσε με παρρησία ότι τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να δεχθώ από εσένα. Διότι όλα μου είναι περιττά· επειδή και τα ζώα που βόσκουν στους αγρούς, τα βόδια και τα κτήνη, και τα πουλιά του ουρανού, και η ομορφιά του αγρού, όλα είναι δικά μου, και δεν έχω ανάγκη από τίποτε. Και αν ποτέ προέκυπτε σε εμένα η ανάγκη για τροφή, δεν είμαι τόσο ενδεής, ώστε να ζητήσω τέτοια πράγματα από εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη. Ποιες ευάρεστες θυσίες, λοιπόν, θα μου προσφέρεις; Την αίνεση, τον ύμνο, τη θεολογία. Και όταν τα εκπληρώσεις αυτά, τότε, έχοντας πλέον εκπληρώσει τον θείο νόμο, θα λάβεις ως ανταπόδοση το να εισακούεσαι όταν με επικαλείσαι. Και δείχνοντας σε ποιον λαό απευθύνεται, πρόσθεσε: «Ισραήλ, και διαμαρτύρομαι σε εσένα». Έπειτα, αποδεικνύει τη δική του κυριαρχία: «Ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ», αυτός που σε ελευθέρωσε από την αιγυπτιακή δουλεία, αυτός που σου χάρισε τη θάλασσα ως δρόμο, αυτός που σε έθρεψε στην έρημο, αυτός που σου έδωσε εκείνον τον νόμο. Για να μη με θεωρήσεις, δηλαδή, άλλον νομοθέτη, βλέποντας τη διαφορά των νόμων. [Ο Θεός, ο Θεός σου. Δηλαδή, αυτός που έδειξε στο γένος σας μεγάλα θαύματα από την αρχή μέχρι τώρα.] Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου. Δεν σε κατηγορώ, λέει, για αμέλεια ως προς τις θυσίες· διότι αυτές τις προσφέρεις συνεχώς· αλλά παραγγέλλω να μην περιορίζεις τη δικαιοσύνη σε αυτές.

Αλλά έπρεπε να τους δείξει ότι ήταν ακόμη πολύ απομακρυσμένοι από την πιο αγαπητή στον Θεό λατρεία, και ότι δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα από τα αληθινά αγαθά, αυτοί που, προσκολλημένοι στο νομικό γράμμα, έχουν τον νου τους γεμάτο απλώς από τύπους και σχήματα. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, με πολλή έμφαση, αντιδιαστέλλοντας τον καρπό της πίστεως από τις κατά νόμον λατρείες, λέει: «Αυτό είναι το έργο του Θεού, το να πιστεύετε σε εκείνον που Αυτός απέστειλε». Αυτό είναι, και όχι αυτό που εσείς νομίσατε, λέει, επειδή βλέπετε μόνο τους τύπους· αλλά μάθετε πάλι, έστω κι αν δεν θέλετε να μάθετε, ότι ο νομοθέτης ποτέ δεν ευχαριστήθηκε με τις θυσίες βοδιών που προσφέρετε, ούτε πρέπει να σφάζεις πρόβατα για έναν Θεό που το επιθυμεί και το απαιτεί αυτό· τι θα μπορούσε να είναι το λιβάνι, έστω κι αν τυλίγεται στον αέρα με εύοσμους καπνούς, και σε τι θα ωφελήσει ο τράγος, λέει, και οι δυσεύρετες προσφορές του κινναμώμου; Ο Θεός δεν τρώει κρέας ταύρων, ούτε πίνει αίμα τράγων· γνωρίζει «όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί Του». Εμίσησε και απέρριψε τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθεί θυσίες στις πανηγύρεις σας, όπως λέει κάπου ο Ίδιος· αλλά ούτε και μίλησε «προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες». Επομένως, δεν είναι αυτό το έργο του Θεού, αλλά μάλλον εκείνο: το να πιστεύετε σε εκείνον που ο Ίδιος απέστειλε.

Ποιος τόπος λοιπόν θα τον δεχθεί; Ή ποιος οίκος θα είναι αρκετός για να τον περιλάβει; «Διότι όλα αυτά», λέει, «τα έφτιαξε το χέρι μου· και όλα αυτά είναι δικά μου». Ποια είναι όμως αυτά; Είναι φανερό ότι είναι και τα ορατά, και εκείνα που βρίσκονται πέρα από τα ορατά· διότι δική Του είναι όλη η κτίση, και με τα δικά Του νεύματα ήρθαν στην ύπαρξη αυτά που ποτέ δεν υπήρχαν. Τι λοιπόν θα Του προσφέρουμε ως κάτι που δεν είναι δικό Του; Κάτι τέτοιο λέει και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Εάν πεινάσω, δεν πρόκειται να το πω σε εσένα· διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα βουνά και τα βόδια. Γνωρίζω όλα τα θηρία του αγρού, και όλα τα πουλιά του ουρανού, και η ομορφιά του αγρού είναι μαζί μου». Σε ποιον λοιπόν θα επιβλέψω, λέει; Προφανώς στον ταπεινό και ήσυχο, δηλαδή στον υποχωρητικό και πράο, και στον γνήσιο υπηρέτη των θελημάτων μου, ώστε να τρέμει με τα λόγια που προέρχονται από εμένα; Με αυτά εννοεί το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα· αυτούς καταδέχεται να επιβλέπει, και ως ταπεινούς να τους επισκέπτεται.

Ο δε δίκαιος Άβελ, δηλαδή ο Χριστός, προσέφερε ως δώρα στον Θεό τα πρωτότοκα των λογικών ποιμνίων, δηλαδή εκείνους που έχουν τρυφερή καρδιά, και είναι νήπια ως προς την κακία, και εκλεκτούς στις αρετές, και οι οποίοι, όντας εικόνα Του, φέρουν τη δόξα του πρωτοτόκου. Διότι «εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς» ονομάζεται από τον θεσπέσιο Παύλο το πλήθος εκείνων που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως σε αγιασμό. Αυτού του αγίου πλήθους λοιπόν και του ποιμνίου των πρωτοτόκων έχει γίνει ιερουργός ο Χριστός. Διότι μέσω Αυτού «έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή εν Πνεύματι προς τον Θεό και Πατέρα». Και έχουμε γίνει θυσία καλή και ευπρόσδεκτη, περισσότερο από νέο μοσχάρι που βγάζει κέρατα και οπλές. Διότι η προσαγωγή που γίνεται με αίματα είναι ταπεινή και περισσότερο γήινη, και δεν έχει ευωδία ενώπιον του Θεού. Αντίθετα, η εν Πνεύματι και μέσω του Χριστού λατρεία είναι πάρα πολύ ευάρεστη στον Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε, σε όσους από τον Ισραήλ προσέφεραν τα προϊόντα της γης, ο Θεός φώναζε: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα βουνά και τα βόδια. Γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν πρόκειται να το πω σε σένα. Διότι δική μου είναι η οικουμένη, και όλο το πλήρωμά της».

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. «Άκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον λαό των Ιουδαίων· διότι ως αγαθός Θεός, συγκαταβαίνοντας, διαλέγεται με τον λαό. «Ισραήλ»: Ο Θεός μαρτυρεί προς τον Ισραήλ όπως άνθρωπος προς άνθρωπο, για να δείξει ότι ο Θεός είναι αναίτιος των κακών. «Ο Θεός»: Τουτέστιν, εγώ είμαι ο Θεός σου, και πώς, αφού με εγκατέλειψες, προσκολλήθηκες στα είδωλα (στράφηκες στα είδωλα); «Ουκ επί ταις θυσίαις»: Τουτέστιν, δεν προσέφερες σε εμένα τις θυσίες; Γιατί (πώς) τώρα τις προσφέρεις στα είδωλα; «Τα δε ολοκαυτώματα»: Δεν έθετες ενώπιόν μου τα ολοκαυτώματά σου; Πώς λοιπόν τα παραχώρησες στους δαίμονες; «Ου δέξομαι»: Τουτέστιν, αποστρέφομαι τις θυσίες σου. «Ουδέ εκ των»: Διότι έπαυσα πλέον τις δι' αίματος θυσίες· επειδή δεν ευαρεστούμαι σε αυτές. «Ότι εμά εστιν»: Αναφέρει μεν τα θηρία, υπονοεί όμως τα έθνη, τα οποία έσωσε ο Θεός (τους έσωσε ο Χριστός) από την κυριαρχία των ειδώλων. «Κτήνη»: Διότι πλανήθηκαν σαν κτήνη στα όρη της αμαρτίας, τα οποία ανήγειραν οι δαίμονες· και σαν βόδια έσερναν τον ζυγό της πλάνης. Αυτά (αυτούς) όμως τα (τους) λύτρωσα ως ανήκοντα (ανήκοντες) σε εμένα. «Έγνωκα πάντα»: Εκείνους που έχουν ουράνιο και υψηλό βίο. «Και ωραιότης»: Εννοεί τον παράδεισο, από τον οποίο τίποτα δεν είναι ωραιότερο επάνω στη γη. «Εάν πεινάσω»: Διότι ούτε έχει ανάγκη τον άνθρωπο ο Θεός· ούτε βέβαια πεινά ή διψά, όπως οι γηγενείς (ο γηγενής). «Εμή γαρ εστιν»: Διότι ο Θεός (ο Κύριος) κατέχει τα πάντα στο χέρι του.

Ως πετεινά του ουρανού εννόησε αυτούς που ασκούν την παρθενία ή την εγκράτεια· επειδή πετούν ψηλά γύρω από τον ουρανό, ζώντας με τρόπο ισάξιο με τους αγγέλους. Την ίδια την Εκκλησία αποκαλεί ωραιότητα του αγρού, δηλαδή του κόσμου· διότι έγινε όμορφη με τη χάρη του βαπτίσματος· γι' αυτό δεν είπε «είναι σε μένα», αλλά «είναι μαζί μου», όπως η νύφη με τον νυμφίο· διότι τέτοια θεωρείται ότι είναι η Εκκλησία του Χριστού. «Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως.» Γίνε, λέει, εφάμιλλος των αγγέλων· μιμήσου στη δοξολογία τα Σεραφείμ· διηγήσου τη δόξα του Θεού όπως οι ουρανοί· πρόσφερε τη θυσία που όλη η κτίση προσφέρει δοξάζοντάς Τον αδιάκοπα. Ίσως πάλι ως θυσία αινέσεως να εννοεί τις αρετές, μέσω των οποίων ο Θεός αινείται, δηλαδή υμνείται και δοξάζεται· γι' αυτό ακριβώς έλεγε στους αποστόλους: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

Αλλά ο δικός μας Θεός δεν είναι έτσι. Διότι εκείνοι, διψώντας για ανθρώπινα αίματα και θέλοντας σιγά-σιγά να τους οδηγήσουν σε αυτές τις μιαιφονίες, τα ζητούσαν αυτά συνεχώς· Αυτός όμως, θέλοντας να τους απομακρύνει σιγά-σιγά ακόμη και από τη σφαγή των άλογων ζώων, χρησιμοποίησε αυτήν τη συγκατάβαση και επέτρεψε τις θυσίες, προκειμένου να καταργήσει τις θυσίες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του δάσους, τα κτήνη στα βουνά και τα βόδια. Γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου».

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.