Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:13

Αθανάσιος: Διότι από τον Αβραάμ άρχισε η περιτομή· επειδή σε αυτόν πρώτο έδωσε εντολή ο Θεός να περιτμηθεί, καθώς και στο σπέρμα του. Ο Ζακχαίος είπε: Πείσε με, γιατί αποφεύγετε να προσφέρετε θυσίες, εφόσον οι πρώτοι άγιοι προσέφεραν θυσίες στον Θεό; Ή μήπως έχεις να πεις ότι και αυτό έλαβε την αρχή του από τον Αβραάμ, τη στιγμή που η Γραφή λέει ότι από την εποχή του Αδάμ προσέφεραν θυσίες, και έγιναν αποδεκτές οι θυσίες τους, μολονότι προέρχονταν από ζώα; Αθανάσιος: Και εμείς γνωρίζουμε ότι όλοι οι άγιοι πριν από την έλευση του Χριστού προσέφεραν θυσίες· μετά τον Χριστό, όμως, έχει παύσει η θυσία δια των άλογων ζώων και έχει αυξηθεί εκείνη που προσφέρεται δια του Πνεύματος, καθώς ο Θεός διακηρύσσει ρητώς: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Εύλογα, λοιπόν, η φύλαξη θα μπορούσε να αναφερθεί και στο δικό Του πρόσωπο. Είπα στον Κύριο, Εσύ είσαι ο Θεός μου. Και πάλι, τούτο το αναφέρει ως προς τη μορφή του δούλου· ταυτόχρονα δε, φανερώνει και τη δικαιοσύνη της πίστεως δια της ομολογίας. Διότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου. Με τη λέξη «αγαθά», σε αυτά τα λόγια, εννοεί τις θυσίες που προσφέρονταν σύμφωνα με τον Νόμο· διότι ο λόγος της πίστεως αναιρεί εκείνη την πρακτική, καθώς λέει: Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;

Αλλά έπρεπε να τους δείξει ότι ήταν ακόμη πολύ απομακρυσμένοι από την πιο αγαπητή στον Θεό λατρεία, και ότι δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα από τα αληθινά αγαθά, αυτοί που, προσκολλημένοι στο νομικό γράμμα, έχουν τον νου τους γεμάτο απλώς από τύπους και σχήματα. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, με πολλή έμφαση, αντιδιαστέλλοντας τον καρπό της πίστεως από τις κατά νόμον λατρείες, λέει: «Αυτό είναι το έργο του Θεού, το να πιστεύετε σε εκείνον που Αυτός απέστειλε». Αυτό είναι, και όχι αυτό που εσείς νομίσατε, λέει, επειδή βλέπετε μόνο τους τύπους· αλλά μάθετε πάλι, έστω κι αν δεν θέλετε να μάθετε, ότι ο νομοθέτης ποτέ δεν ευχαριστήθηκε με τις θυσίες βοδιών που προσφέρετε, ούτε πρέπει να σφάζεις πρόβατα για έναν Θεό που το επιθυμεί και το απαιτεί αυτό· τι θα μπορούσε να είναι το λιβάνι, έστω κι αν τυλίγεται στον αέρα με εύοσμους καπνούς, και σε τι θα ωφελήσει ο τράγος, λέει, και οι δυσεύρετες προσφορές του κινναμώμου; Ο Θεός δεν τρώει κρέας ταύρων, ούτε πίνει αίμα τράγων· γνωρίζει «όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί Του». Εμίσησε και απέρριψε τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθεί θυσίες στις πανηγύρεις σας, όπως λέει κάπου ο Ίδιος· αλλά ούτε και μίλησε «προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες». Επομένως, δεν είναι αυτό το έργο του Θεού, αλλά μάλλον εκείνο: το να πιστεύετε σε εκείνον που ο Ίδιος απέστειλε.

Τίποτα λοιπόν δεν εμποδίζει να υποθέσουμε ότι ο Ιησούς έλεγε τέτοια πράγματα προς τους Ιουδαίους, καθώς ο λόγος επεκτείνεται σε ευρύτερη θεώρηση. Είναι δε πιθανό να λάμψει σε εμάς και κάποιο άλλο νόημα από τα προκείμενα. Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή καθόριζε ως τύπους βαπτίσματα και ραντισμούς, αλλά και για όποιον τυχόν συνέβαινε να αιχμαλωτιστεί και να γλιστρήσει στον βόθρο της αμαρτίας, πρόσταζε να θυσιάσει μοσχάρι ή πρόβατο, και έτσι να αποκόψει τις κατηγορίες για τα όσα είχε σφάλει. Όμως εκείνα δεν προσέφεραν τίποτα στην έκπλυση της αμαρτίας. Διότι ποτέ δεν θα μπορούσαν να απαλλάξουν από την ενοχή τους καταδικασμένους, ούτε καθιστούν ελεύθερους από την ανάγκη της τιμωρίας εκείνους που έχουν καταπατήσει τον θείο νόμο. Διότι τι θα ωφελούσε τον άνθρωπο που έσφαλε το να θυσιάζει βόδια, και ποιο κέρδος θα έβρισκε κανείς στο να σφάζει πρόβατα; Διότι ποια χάρη θα προσφέρει μέσω αυτών, τρόπον τινά, στον Θεό που έχει υβριστεί, όσον αφορά την παράβαση του νόμου; Άκουσε τον ίδιο να λέει: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;» Εκτός από αυτά λέει ακόμη προς τους Ιουδαίους ξεκάθαρα: «Προσθέστε τα ολοκαυτώματά σας στις θυσίες σας και φάτε κρέας, διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες, παρά μόνο αυτή την εντολή τους έδωσα, λέγοντας: Κρίνετε δίκαιη κρίση». Συνεπώς, είναι εντελώς ανώφελη η προσέγγιση μέσω αιμάτων, και δεν μπορεί να ξεπλύνει την κηλίδα που έχει προστριφθεί στον άνθρωπο από την αμαρτία.

Διότι, επειδή γνώρισε παρόντα και ορώμενο τον αληθινό Μονογενή Υιό, τον προσκύνησε ως Θεό, μολονότι τον έβλεπε με σάρκα να μην έχει την όντως θεοπρεπή δόξα, φωτισμένος όμως στην καρδιά από τη δύναμη και την εξουσία που ενυπήρχε σε Αυτόν, ανέρχεται αναλόγως σε σοφές και αγαθές έννοιες, και ενοράται το κάλλος της θείας και άρρητης φύσης Του. Διότι δεν θα τον προσκυνούσε ως Θεό, εάν δεν είχε πιστέψει ότι είναι Θεός, παιδαγωγούμενος σε αυτό το φρόνημα από το παράδοξο θαύμα που τελέστηκε σε αυτόν. Επειδή όμως μεταφέραμε όλη την πραγμάτευση σχετικά με αυτόν στο πρόσωπο των εθνών, ας μιλήσουμε λοιπόν πάλι για αυτό. Δες λοιπόν πώς εκπληρώνει διά της προσκύνησης τον τύπο της εν πνεύματι λατρείας, στην οποία χειραγωγήθηκαν τα έθνη διά της πίστεως. Διότι με θυσίες βοδιών και θυμιάματα και προσφορές άλλων ζώων συνήθιζε ο Ισραήλ να λατρεύει τον Κύριο των πάντων, σύμφωνα με τη νομική επιταγή· όσοι όμως από τα έθνη πίστεψαν, δεν γνωρίζουν αυτή την οδό της λατρείας, αλλά στράφηκαν στην άλλη, δηλαδή στην πνευματική, την οποία ο Θεός δηλώνει ότι του είναι ιδιαίτερα προσφιλής και πιο ευχάριστη. Διότι, «δεν θα φάω κρέας ταύρων», λέει, «ούτε αίμα τράγων θα πιω».

Πρόσφερες, λέει, τις αιματηρές θυσίες, πρόβατα, και αφιέρωνες βόδια εκπληρώνοντας τάματα· τιμούσες με λιβάνια και καπνούς, με τρυγόνια και περιστέρια· αλλά μάθε καλά και μην αγνοήσεις ότι τα άκρα τα κατασκεύασε ο αιώνιος Θεός. Και ως άκρα της γης εννοεί τα πέρατα, ώστε μέσω αυτού να εννοείται ολόκληρη η γη. Δεν θα πεινάσει, ούτε θα κοπιάσει. Λέω ότι αυτό είναι όμοιο με εκείνο που έχει ειπωθεί προς αυτούς μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;» Διότι πώς, λέει, μου προσφέρετε τις θυσίες; Μήπως σαν σε κάποιον που πεινάει, και που συνηθίζει να καταπονείται από την πείνα; Μακριά από τέτοια παράλογη σκέψη. Διότι ο αιώνιος Θεός, που δεν γνωρίζει φθορά, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει· διότι τίποτα από τα ανθρώπινα δεν τον αγγίζει. Αλλά ούτε είναι δυνατή η εξιχνίαση της σοφίας του. Διότι προβάλλει ενίοτε αιτίαση, λέει, λέγοντας: Εάν τώρα κατέστησες μη αποδεκτή την εντολή μέσω του Μωυσή, δηλαδή τη σκιά μέσα στον νόμο, γιατί νομοθετούσες εξαρχής; Εάν τα νέα είναι ανώτερα των παλαιών, δηλαδή τα ευαγγελικά θεσπίσματα, γιατί αυτά θεσπίστηκαν και πριν από τον ίδιο τον νόμο;

Διότι, άνθρωπε, μην νομίσεις, λέει, ότι ευφραίνομαι με τις αιματηρές θυσίες, ούτε να θεωρήσεις μια πόλη ασεβή και άνομη αν δεν προσφέρει μόσχους για ολοκαύτωμα. Ούτε εξάλλου θα έσωζα διόλου μια πόλη που κινδυνεύει, έστω κι αν έχει επιλέξει να θυσιάζει βόδια, και αν ακόμη αιματοκυλίζει το θυσιαστήριο με σφαγές προβάτων και αν επιλέγει να προσφέρει αγέλες κριαριών, αλλά μάλλον θα αρκέσει για τη σωτηρία της το να επικαλεστεί το όνομα του Θεού. Διότι είναι απολύτως δική μου εκείνη που τιμά τη δική μου εξουσία, και πράττει και επιλέγει να φρονεί αμέσως όσα είναι αρεστά σε εμένα. Τότε θα σώσω εκείνους που με φοβούνται. Επομένως, όταν ονομαζόμαστε λαός του Θεού, τότε και τον σεβόμαστε (φοβούμαστε), και από αυτόν σωζόμαστε, και η δύναμη της πνευματικής λατρείας εύλογα με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί. Κάτι τέτοιο είπε ο Θεός των όλων και μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω· Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, και τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Έπειτα, αφού πρόσθεσε σε αυτά ότι δεν πρόκειται να φάει κρέατα ταύρων, ούτε να πιει αίμα τράγων, λέει πάλι: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα της θλίψεώς σου, και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις». <Άκουσε φυλή, και τι θα κοσμήσει την πόλη;>

Προσθέτοντας δε, «Ότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου», έδειξε το ανώφελο της νομικής λατρείας. Διότι αγαθά εδώ ονόμασε τις θυσίες που προσφέρονταν σύμφωνα με τον Νόμο, τις οποίες φαίνεται να μην αποδέχεται· επειδή ο λόγος της πίστεως τις καταργεί. «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά μου ετοίμασες σώμα.» Δες δε ότι το απροσδεές ανήκει μόνο στον Θεό· ενώ οι άλλοι που ονομάζονται κύριοι έχουν ανάγκη από όσα τους προσφέρουν οι υφιστάμενοί τους, όπως από τη γεωργική εργασία των υπηρετών, από την οικοδομή και από τα άλλα. Αυτό λοιπόν και ο Χριστός το θέτει ως τεκμήριο ότι ο Πατέρας είναι αληθινά Κύριος, ότι δηλαδή δεν έχει ανάγκη από τα αγαθά που προσφέρονται από αυτόν, δηλαδή από τη σάρκα του, την Εκκλησία. Και βέβαια, έστω κι αν ο Υιός προσεύχεται, έστω κι αν δακρύζει, έστω κι αν παρακαλεί, ο Πατέρας δεν έχει ανάγκη από τέτοια αγαθά· διότι γνωρίζοντας τα πάντα, ούτε από προσευχή έχει ανάγκη, ούτε χρειάζεται προφητικούς λόγους. <«Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του.»> (C f. 26. b.) Αγίους, λέει, εννοεί αυτούς που έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι· και γη, την Εκκλησία του Χριστού.

Αλλ' άκουγε τον Θεό που λέει ολοκάθαρα: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;». Και βέβαια και διά της φωνής του θεσπέσιου Δαβίδ: «Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Διότι το Θείο είναι πανταρκές, και ενώ ζωοποιεί τα πάντα, δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη από τέτοια πράγματα. Όμως λέμε το εξής: ζητά τις προσφορές δώρων από εμάς ως οφειλή, ιδιαίτερα όταν ο καιρός καλεί σε εορτή· διότι έτσι είπε διά του πάνσοφου Μωυσή: «Δώσε εντολή στους υιούς του Ισραήλ, και θα τους πεις τα εξής: Τα δώρα μου, τα δόματά μου και τα καρπώματά μου ως οσμή ευωδίας, να φροντίζετε να μου τα προσφέρετε στις εορτές μου». Έπειτα, ποια είναι η φύση της καρποφορίας, ή και πώς πρέπει να προσφέρεται από εμάς, είναι αναγκαίο να το εξετάσουμε προσεκτικά.

Πίνει μέσω της μετάνοιας τη διάθεση των δακρύων. Απολαμβάνει σε αυτήν ευωδιαστή οσμή, τη γνήσια αίσθηση των στεναγμών· διότι γίνονται για τον Θεό σαν ευωδέστατος οίνος. Τα ποικίλα εδέσματα του Θεού είναι αυτά: η εγκράτεια, η νηστεία, η αγρυπνία και η εκτενής προσευχή, η υποταγή με ταπείνωση· διότι σε αυτά ευφραίνεται ο Θεός περισσότερο από ό,τι στις άλλες θυσίες. Λέει άλλωστε στους Ψαλμούς ότι δεν πρόκειται να φάει κρέατα ταύρων ούτε να πιει αίμα τράγων. Τι τρώει λοιπόν ο Θεός, ω Προφήτη; Με ποιο ποτό χαίρεται;

«Διότι δεν έδωσα εντολές στους πατέρες σας την ημέρα που τους πήρα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου σχετικά με θυσίες, αλλά τους έδωσα αυτή την εντολή, ο καθένας να πράττει δικαιοσύνη προς τον πλησίον του». Ενώ λοιπόν ο ίδιος λέει ότι «δεν έδωσα εντολή», και ο ίδιος πάλι μέσα στον Νόμο λέει στον Μωυσή ότι «ο καθένας από τους γιους του Ισραήλ, εάν προσφέρει θυσία από βόδια ή πρόβατα, ας προσφέρει αρσενικό άμωμο» και πάλι «εάν κάποιος αμαρτήσει και υποπέσει σε κάποιο παράπτωμα, ας προσφέρει πρόβατο» και πάλι «εάν αμαρτήσει ο λαός, ας προσφέρει μοσχάρι», έδειξε με αυτό ότι δεχόταν μεν ευάρεστα τις θυσίες που τελούνταν κάποτε για τη σωτηρία του λαού, όχι επειδή ο ίδιος τις είχε ανάγκη ούτε επειδή τις επιθυμούσε, αλλά επειδή συγκατέβαινε στην αδυναμία τους και στην προκατάληψη της ανθρωπότητας, προκειμένου να μεταστρέψει τη διάνοια των ανθρώπων από την πολυθεΐα στη γνώση του ενός Θεού. Επειδή δηλαδή η διάνοιά τους ήταν ισχυρά προσηλωμένη στις θυσίες –τις οποίες προσέφεραν στα είδωλα για δικό τους εξιλασμό και σωτηρία– θεωρώντας τες ως πράξη ευσέβειας, και προκειμένου να μη δυσανασχετήσουν αμέσως εξαιτίας της συνήθειάς τους, θέλησε, για να τους αποτρέψει από την πολυθεϊστική πλάνη, να μεταστρέψει προς τον Εαυτό Του όσα έκαναν από συνήθεια, επιτρέποντάς τους να το κάνουν αυτό μέχρις ορισμένου καιρού στο δικό Του όνομα, ώστε τελικά, αφού γνωρίσουν τον Ένα και πιστέψουν ακλόνητα στον Ένα, να ακούσουν από Αυτόν: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιώ αίμα τράγων;»

Πώς λοιπόν, λέει, έδωσε εντολή να σκυλεύσουν τους Αιγυπτίους κατά την έξοδό τους από τη γη της Αιγύπτου; Ναι, διότι είναι δίκαιος κριτής, όπως ήδη έχω πει πολλές φορές σχετικά με αυτό. Και για να δείξει ότι ο ίδιος δεν έχει ανάγκη από θυσίες, λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως μου προσφέρατε θυσίες, οίκε του Ισραήλ, επί σαράντα χρόνια; λέει ο Κύριος». Σε ποιον λοιπόν προσφέρονταν οι θυσίες; Στον ίδιο βέβαια, κατά την αντίληψη αυτών που τις πρόσφεραν, ο ίδιος όμως δεν τις διέταξε επειδή είχε ανάγκη, αλλά για να τους συνηθίσει, απομακρύνοντάς τους από την πολυθεΐα, να επιγινώσκουν έναν Θεό. Επειδή δηλαδή έβλεπαν να τελούνται θυσίες στους θεούς των Αιγυπτίων, (ενέργησε έτσι) ώστε να μην τραπούν οι λογισμοί τους εξαιτίας της πολυθεΐας και εγκαταλείψουν τον μόνο έναν Θεό. Όταν όμως, μετά από πολύ χρόνο, συγκέντρωσε τον νου τους μακριά από την πολυθεΐα, ξεσυνηθίζοντάς τους από αυτήν την πρακτική, άρχισε να περικόπτει εκείνα που δεν ήθελε και έλεγε: «Γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη;»· «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;». «Διότι δεν επιζήτησα αυτά από τα χέρια σας», αλλά «να εφαρμόζει ο καθένας δικαιοσύνη προς τον πλησίον του και αλήθεια προς τον αδελφό του».

Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Τροφή δε του Θεού είναι εκείνη για την οποία είπε: «Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω»· με τα οποία τρεφόμενος θα πω: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε μένα». Είναι, επίσης, δυνατόν να προσφέρει κανείς λογική θυσία και μέσω της θεολογίας και της ευχαριστίας· όπως και όταν κάποιος, υποσχόμενος κάτι που αρμόζει στον Θεό, το εκπληρώνει με έργα. Διότι η Γραφή αποκαλεί τις υποσχέσεις «ευχές», όπως στο: «Εάν κάνεις κάποια ευχή, μην καθυστερήσεις να την εκπληρώσεις». Είναι προτιμότερο να μην ευχηθείς, παρά να ευχηθείς και να μην αποδώσεις τα ταγμένα. Έτσι λοιπόν, αφού σπείρεις για τη δικαιοσύνη, να ελπίζεις ότι θα τρυγήσεις καρπό ζωής.

Και εξάλλου, αυτά θα ήταν αντίθετα προς όσα ειπώθηκαν προηγουμένως στον 49ο ψαλμό, όπου αναφερόταν εκ προσώπου του Θεού: «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου» και: «Δεν θα πάρω από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους· διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του δάσους, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια», και στη συνέχεια: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα κριών;». Διότι, πώς θα μπορούσαν να συμφωνούν με εκείνα όσα λέγονται εδώ περί ολοκαυτωμάτων, κριών, βοών και τράγων;

Το δε χωρίο «άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ» δηλώνει ακόμη σαφέστερα ότι οι προερχόμενοι από τα έθνη «άρχοντες» της Εκκλησίας του Χριστού έχουν μετατεθεί στον κλήρο των παλαιών θεοφιλών προφητών του Θεού, οι οποίοι, αφού ενδυναμώθηκαν από τη δύναμη του Σωτήρα μας, «εξυψώθηκαν πάρα πολύ», χωρίς να μπορεί κανένας άνθρωπος να τους καταβάλει και να τους ταπεινώσει, εξαιτίας της δεξιάς του Θεού που τους ανυψώνει και τους δυναμώνει. Και αυτά θα τύχουν εκτενέστερης ανάλυσης όταν υπάρξει άνεση χρόνου. 〈Από τον Ψαλμό μθʹ〉. «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση. Από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς Του. Ο Θεός, ο Θεός μας, θα έλθει φανερά και δεν θα παραμείνει σιωπηλός». Και μετά από άλλα: «Άκουσε», λέγει, «λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα σου διαμαρτυρηθώ· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Δεν θα δεχτώ μοσχάρια από τον οίκο σου, ούτε τράγους από τα ποίμνιά σου. Διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του δάσους, τα κτήνη στα βουνά και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν πρόκειται να σου το πω· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων; Ή μήπως θα πιώ αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως.»

Όταν, λοιπόν, ακούμε ότι το μύρο της νύμφης αξιώνεται μεγαλύτερης αποδοχής από όλα τα αρώματα, μέσα από αυτόν τον λόγο μαθαίνουμε ότι το μυστήριο της αλήθειας, το οποίο επιτελείται μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας, είναι το μόνο ευώδες για τον Θεό, έχοντας προκριθεί έναντι όλων των αρωμάτων του Νόμου, εφόσον δεν καλύπτεται πλέον από κάποιον τύπο και σκιά, αλλά αναδίδει ευωδία με τη φανέρωση της αλήθειας. Διότι, εάν ο Κύριος οσμίστηκε κάτι από τα προγενέστερα αρώματα ως οσμή ευωδίας, το καθένα από αυτά αξιώθηκε της αποδοχής σύμφωνα με το πνευματικό νόημα που διαφαινόταν στα τελούμενα, και όχι σύμφωνα με την επιφανειακή και υλική μορφή των όσων γίνονταν. Και αυτό καθίσταται φανερό από τη μεγαλειώδη φωνή του προφήτη, ο οποίος λέει: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους· διότι δεν πρόκειται να φάω κρέατα ταύρων ούτε αίμα τράγων να πιω». Καίτοι κατά το παρελθόν οι ζωοθυσίες τελούνταν επανειλημμένα. Αλλά, έστω κι αν γίνονταν αυτές, άλλο είναι εκείνο που νομοθετείται για σένα αινιγματικά μέσω αυτών, δηλαδή η αναγκαιότητα να σφαγιάζονται τα πάθη που βρίσκονται μέσα σου. «Διότι θυσία στον Θεό», λέει, «είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουδενώσει». Έτσι προσφέρεται η θυσία της αινέσεώς μας, η οποία δοξάζει Εκείνον που οσμίζεται μια τέτοια οσμή.

«Τις νεομηνίες σας, και τα Σάββατά σας, και τη μεγάλη ημέρα δεν τα ανέχομαι· τη νηστεία, και την αργία, και τις γιορτές σας, τις μισεί η ψυχή μου.» Και πάλι, «Λουστείτε, και γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ο Δαβίδ, «Δεν θα φάω κρέας ταύρων, ούτε θα πιω αίμα τράγων.» Και πάλι, «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους.» Και πάλι, «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως.» Ο Αμώς, «Μίσησα, απέρριψα τις γιορτές σας, (και δεν θα οσφρανθώ θυσίες στις πανηγύρεις σας· διότι και αν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας,) δεν θα τα προσδεχθώ, και δεν θα ρίξω το βλέμμα μου στις σωτήριες επιφάνειές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και δεν θα ακούσω ψαλμωδία οργάνων.» Ο Μαλαχίας, «Δεν έχω καμία ευαρέσκεια σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα προσδεχθώ θυσία από τα χέρια σας, διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· διότι είναι μεγάλο το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.»

«Μήπως θα φάω» Δηλαδή, μου είναι βδελυρές οι θυσίες του νόμου· διότι τώρα κυριαρχεί η χάρις. «Θυσίασε στον Θεό» Τη θυσία μέσω της νηστείας (της αινέσεως) και της προσευχής· διότι αυτήν επιζητεί ως αναίμακτη. «Και επικαλέσου» Διότι μέσω αυτής της αναίμακτης θυσίας επικαλέσου με, λέει, και εγώ θα σε εισακούσω (θα σε ακούσω). «Και θα σε ελευθερώσω» Διότι, μετά τη λύτρωση του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ, από τη θλίψη που τον περιβάλλει, δεν παύει να δοξάζει εις τον αιώνα. «Προς τον αμαρτωλό όμως» Δηλαδή, προς τον λαό των Ιουδαίων. «Γιατί εσύ» Γιατί ακόμη, λέει, μελετάς τα προστάγματά μου, ενώ έχεις σκεφτεί κακά εναντίον μου; «Και αναλαμβάνεις» Διότι δεν σου αρμόζει πλέον να αναγινώσκεις τον νόμο, εφόσον έχεις μολύνει (μόλυνες) τη γλώσσα με τη βλασφημία. «Εσύ όμως μίσησες» Διότι εγώ δεν έπαψα να διδάσκω στις συναγωγές σας, εσείς όμως βδελυχθήκατε τους λόγους μου. «Αν έβλεπες» Με τον Ιούδα, ως κλέφτη και προδότη, οι Ιουδαίοι συνέπρατταν, παρακινώντας τον (παρακινώντας σε αυτόν). «Και με μοιχούς» Διότι με τον Ηρώδη, που μοίχευε, οι Ιουδαίοι συνέτρωγαν, συμπιναν και συναινούσαν στην παρανομία του. «Το στόμα σου» Διότι ημέρα και νύχτα δεν έπαψε να καταλαλεί εναντίον του Χριστού και των αποστόλων. «Και η γλώσσα» Τον δόλο μελετούσε ο Ιούδας καθημερινά εναντίον του Χριστού και Θεού. «Καθήμενος» Εναντίον του χορού των αποστόλων· διότι και αυτοί είχαν εκλεγεί από τους Ιουδαίους, και δεν έπαψαν να τους λοιδορούν.

Πώς, λοιπόν, λατρευόταν από ανθρώπινα χέρια μεταξύ των Ιουδαίων; Όχι από τα χέρια, αλλά από τη διάνοια, επειδή δεν τα ζητούσε αυτά έτσι, σαν να τα είχε ανάγκη. Διότι λέει: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Έπειτα, λέγοντας: «Ούτε λατρεύεται από ανθρώπινα χέρια, σαν να έχει ανάγκη από κάτι»· επειδή ούτε αυτό ήταν αρκετό, το να μην έχει δηλαδή ανάγκη από τίποτα, όπως διακήρυξε —διότι είναι βεβαίως θείο ιδίωμα και αυτό, αλλά πρέπει να συνυπάρχει και κάτι άλλο— προσθέτει: «Αυτός δίνει σε όλους ζωή και πνοή και τα πάντα». Παρουσιάζει δύο τεκμήρια της θεότητας: το ότι ο Ίδιος δεν έχει ανάγκη από τίποτα, και το ότι παρέχει τα πάντα στους πάντες. Παράβαλε εδώ όσα φιλοσόφησε περί Θεού ο Πλάτων, όσα ο Επίκουρος, και μπροστά σε αυτά όλα είναι ανοησίες. «Αυτός που δίνει», λέει, «ζωή και πνοή».

Εκείνος, λοιπόν, που δεν έχει καμία ανάγκη, λέει ότι ευφραίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, για να μη γίνουν ράθυμοι επειδή ο Ίδιος είναι ανενδεής. Και όταν έπειτα, έχοντας αμελήσει την υπόλοιπη αρετή, έδειχναν υπερβολική εμπιστοσύνη σε αυτές τις προσφορές, δες πώς πάλι τους διορθώνει, λέγοντας: «Μήπως θα φάω κρέας ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;» Αυτό αναφέρει και ο Παύλος: «Δεν επιζητώ το δώρο. Ο δε Θεός μου θα αναπληρώσει κάθε σας ανάγκη σύμφωνα με τον πλούτο Του εν δόξη, εν Χριστώ Ιησού».

Και σε πολλά άλλα σημεία φαίνεται να τις απορρίπτει. Αλλά όχι αυτήν, διότι και όταν προσφερόταν εκείνη, αυτήν αναζητούσε. Γι' αυτό και έλεγε: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές»· και αλλού, απορρίπτοντάς την και λέγοντας: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;», πρόσθεσε: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Έτσι και ο Παύλος εδώ παραγγέλλει: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή».

ε΄. Έπειτα πάλι, ανάγοντας τον λόγο σε κάτι υψηλότερο, λέει: Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Διότι αυτά, λέει, ούτε στους ανθρώπους δεν διέταξα να τα πράττουν, αλλά αντίθετα όρισα τη μεγαλύτερη τιμωρία για όσους τρώνε αίμα. Πώς λοιπόν επρόκειτο να έχω εγώ ανάγκη από αίμα, τη στιγμή που απομακρύνω τους δικούς μου δούλους από ένα τέτοιο γεύμα;

Μήπως θα φάει ο Θεός κρέας ταύρων, ή θα πιει αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Εάν δε αυτός που φανερώθηκε είναι αληθινά ο Θεός, κατανόησε, άνθρωπε, το θέλημα εκείνου που φανερώθηκε. Ο Θεός δοκιμάζει τη διάθεσή σου απέναντι στο παιδί, θέλει να γίνει γνωστό το πώς αισθάνεσαι για το γέννημά σου· εάν αγαπάς τον υιό, εάν διάκεισαι πατρικά, εάν κυριεύεσαι από τα σπλάχνα της φύσεως, εάν προτιμάς να πεθάνεις αντί του τέκνου.

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Όταν δε «συγκεντρώσετε τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη» νέα «διαθήκη του με θυσίες» και ιερές τελετές, τότε και οι λογικοί «ουρανοί», οι απόστολοι, «θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του», ότι αυτός που σαρκώθηκε «είναι Θεός και κριτής», ο οποίος δεν θα απαξιώσει να πει σε όσους έχουν πεποίθηση σε αυτόν: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω», ο νέος «Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου», ο οποίος έγινα και άνθρωπος για σένα. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου», ούτε τον νέο ούτε τον παλαιό Ισραήλ, «διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι πάντοτε ενώπιόν μου», τα οποία όμως δεν ευαρεστούμαι. Αλλά επειδή ευαρεστούμαι την αρετή, «δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία, τα κτήνη και τα βόδια· τα πτηνά του ουρανού και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Και αν πεινάσω, δεν θα το πω σε σένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της». Ακόμη και αν δέχτηκα κατ' οικονομίαν τις θυσίες προς εμένα, το έκανα επειδή ευδόκησα να σας ελκύσω κοντά μου και να μην θυσιάζετε τα δικά μου στα είδωλα ούτε να τους προσφέρετε το σέβας. Τώρα πλέον, αφού σας έκανα γνωστά αυτά, σας λέω: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Ουδαμώς. Αλλά «αφού μου προσφέρεις θυσία αινέσεως, απόδωσέ μου τις οφειλόμενες ευχές σου και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις».

Μεγάλο είναι το όνειδος. Δεν λέει, ακούστε άρχοντες του λαού ή άρχοντες των Ιουδαίων, αλλά ακούστε άρχοντες και λαέ των Σοδόμων και της Γομόρρας. Διότι, αν και καταποντίστηκαν, έγιναν στάχτη και βυθίστηκαν οι άρχοντες και οι αρχόμενοι των Σοδόμων και της Γομόρρας πριν από πολλές γενεές, δηλαδή από τις ημέρες του δικαίου Αβραάμ, και κανένα ίχνος τους δεν φαίνεται πλέον πουθενά, όμως, επειδή και εσείς, λέει, πράττετε τα δικά τους έργα, τόσο οι άρχοντες όσο και οι αρχόμενοι: «ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ της Γομόρρας». «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέει ο Κύριος». Αν μου προσφέρατε, λέει, θυσία αινέσεως και θυσία δικαιοσύνης και θυσία συντετριμμένης καρδίας, με αυτές τις θυσίες θα ευαρεστούμουν. Τις θυσίες ζώων, όμως, και τα ολοκαυτώματα εγώ δεν τα επιδοκιμάζω, διότι «δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της». Και γιατί μου προσφέρετε πλήθος θυσιών από ταύρους και τράγους; «Μήπως θα φάω κρέας ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;» Διότι η θυσία των ασεβών είναι βδέλυγμα για εμένα. Γιατί; Διότι τις προσφέρουν με τρόπο άδικο και παράνομο. Και εσείς λοιπόν, γιατί μου προσφέρετε πλήθος θυσιών, εφόσον αδικείτε, πλεονεκτείτε, αρπάζετε, κρίνετε παράνομα, «αθωώνοντας τον ασεβή εξαιτίας δώρων και αφαιρώντας το δίκαιο του δικαίου» από αυτόν, φονεύοντας και αμαρτάνοντας και διαπράττοντας τα έργα των Σοδόμων, εξαιτίας των οποίων ονομαστήκατε άρχοντες των Σοδόμων και λαός της Γομόρρας; «

Άραγε, λοιπόν, το θυσιασμένο, ή μάλλον το ήδη αφιερωμένο, για να το πούμε έτσι, αυτό είχε ενωθεί με εκείνον προς τον οποίο είχε θυσιαστεί; Και πώς δεν είναι παράλογο να το λέει ή και να το σκέφτεται κανείς αυτό για τον Θεό, είτε μόνο για τον Πατέρα, είτε και για τον Υιό; Διότι, όσον αφορά τους δαίμονες, και μάλιστα τους υλικούς, εύλογα θα μπορούσε να λεχθεί αυτό. Επειδή αυτοί χαίρονται με τις κνίσες από τις θυσίες, λέει ο μέγας Βασίλειος, καθόσον και η ουσία τους τρέφεται από τους ατμούς που αναδίδονται από εκεί, και άλλοι δαίμονες έχουν οικειότητα με άλλες θυσίες, με τις οποίες και ευφραίνονται περισσότερο. Αλλά για τον Θεό, τον απολύτως άυλο και ασώματο, τον αναυξή, τον ανενδεή, τον άτρεπτο, τον ακήρατο, τον πλήρη, ή μάλλον τον υπερπλήρη, εφόσον λέγεται ότι ο ίδιος τα πάντα πληροί (πώς είναι δυνατόν); Διότι λέει: «Μήπως εγώ δεν γεμίζω τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;». Και προς εκείνους που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Εάν πεινάσω, δεν θα σου το πω»· και, «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Και μέσω του Ησαΐα: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ»· και πάλι ο Ησαΐας αποφαίνεται σχετικά με αυτόν:

Διότι πίστευε ότι ο Θεός δεν τέρπεται καθόλου με το αίμα· «μήπως θα φάει ο Θεός κρέας ταύρων ή θα πιει αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Εάν δε είναι αληθώς ο Θεός αυτός που φανερώθηκε, κατανόησε, άνθρωπε, το θέλημα αυτού που φανερώθηκε. Ο Θεός δοκιμάζει τη διάθεσή σου απέναντι στο παιδί, θέλει να γνωρίσει πώς αισθάνεσαι για το γέννημά σου, αν αγαπάς τον υιό, αν διάκεισαι πατρικά, αν έχεις νικηθεί από τη φυσική πατρική στοργή. Θέλει επίσης να γίνεις στους Χαναναίους ένα καλό παράδειγμα φιλοτεκνίας. Επομένως, περιμένει όχι να υπακούσεις, αλλά μάλλον να φέρεις αντίρρηση για τη σφαγή του τέκνου, να δει λευκά μαλλιά να ξεριζώνονται, πικρά δάκρυα να ρέουν, και να φανείς μέσα από αυτά ότι αγαπάς το παιδί. Φοβάμαι μήπως υποστείς επικρίσεις ως πατέρας από τον Φιλάνθρωπο μόνο και μόνο για τη συγκατάθεσή σου. Άνθρωπε, άκουσέ με, «μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος»· αυτήν την παρακοή σου ο Θεός θα την επαινέσει. Εάν όμως αληθινά ο Θεός θέλει να προσφερθεί ως θυσία ο Ισαάκ, στέναξε πικρά, ικέτευσε, πέσε στα γόνατα, ράντισε με δάκρυα τα λόγια της ικεσίας. Είναι αγαθός αυτός που ζητά τη θυσία, πολύ πιο φιλάνθρωπος από έναν πατέρα· θα αλλάξει την απόφαση, θα αλλάξει την κρίση. Δεν θα χανόταν ποτέ το ανθρώπινο γένος από τον κατακλυσμό, αν οι παρανομούντες λούζονταν με ικετευτικά δάκρυα· θα υπήρχαν ακόμα τα Σόδομα, αν με «στεναγμό καρδίας» εξιλέωναν τον Κριτή. Ελεεί τους παράνομους, πόσο μάλλον τον δίκαιο.