Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:17

Λέει ο παροιμιαστής: «Άνθρωπος συνετός, θρόνος αισθήσεως». Όταν λοιπόν δεις άνθρωπο θεοφόρο να δικάζει, να θεολογεί και να κρίνει ανάμεσα στην Εκκλησία και στις αιρέσεις, να λες στον Θεό με ευγνωμοσύνη: «Κάθισες πάνω σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη». Θρόνος του Θεού είναι και η θεόπνευστη Γραφή, στην οποία, καθήμενος ως δικαστής, αποφαίνεται: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος». Και πάλι προς τον αμαρτωλό είπε ο Θεός, ως δικαστής προς υπόλογο που αναγινώσκει τα δικαιώματά Του προς βλάβη των πολλών: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;», έως το «Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου». Επειδή λοιπόν, καθήμενος μέσα στη Γραφή, ελέγχει ως κριτής και τα παρουσιάζει ως δικαστής, «κάθισες πάνω σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη», επέπληξες τα έθνη για να απομακρυνθούν από τα είδωλα, και εξολοθρεύτηκε ο ασεβής διάβολος που τιμούνταν ανάμεσά τους ως θεός...

Και τι είδους κόπους καταβάλλει για χάρη σου, σαν να επρόκειτο για τη δική του ψυχή, παρακαλώντας τους αγίους να προσευχηθούν το ίδιο για σένα, ώστε να απεγκλωβιστείς από τις παγίδες του διαβόλου και του θανάτου και να σωθείς στη φωλιά του Κυρίου. Και αυτός μεν κοπιάζει έτσι για σένα. Εσύ όμως δεν οφείλεις να φυλάξεις τους λόγους του ως κόρη οφθαλμού και να τον θεωρείς πολυτιμότερο από την ψυχή σου; Αλλά έγινες αχάριστος, αφού χόρτασες από τη συνεχή συναναστροφή μαζί του, την οποία δεν έπρεπε να χορτάσεις, αλλά έπρεπε να προσεύχεσαι να αξιωθείς να την έχεις. Και πρόσεχε να μην σου γίνει αιτία καταδίκης το ότι είσαι πάντοτε μαζί του, και να εκτελείς αυτό που σε προστάζει με προθυμία και με μεγάλο φόβο και τρόμο, ώστε να έρθει σε σένα μέσω αυτού ευλογία από τον Θεό και να λυτρωθείς από την πλάνη του εχθρού. Ας μην εκπληρωθεί και για σένα το: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε και επαναστάτησε ο αγαπημένος.» Και ας μην εκπληρωθεί σε σένα: «Αλίμονό σου Χοραζίν, αλίμονό σου Βηθσαϊδά, διότι αν στην Τύρο και στη Σιδώνα γίνονταν τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει με σάκο και στάχτη.» Και ας μην ακούσεις και εσύ: «Εμίσησες τη διαπαιδαγώγηση και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου.» Γιατί συχνά βάζεις τον εαυτό σου σε πειρασμό, ξεκινώντας από μόνος σου συζητήσεις με κάποιους, και ύστερα δεν αντέχεις αυτά που λένε; Αλλά από τον φθόνο και τη βασκανία τυφλώνεται η καρδιά σου, και προκαλείς στον εαυτό σου ταραχή.

Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και απέρριψες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με μοιχούς έκανες κοινή τη μερίδα σου. Το στόμα σου πλήθυνε την κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητα. Καθισμένος κακολογούσες τον αδελφό σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο.

Αν όμως δεν καθαρίσουμε έτσι τον εαυτό μας, θα ακούσουμε δικαίως από αυτούς, και ο καθένας από εμάς, εκείνα τα λόγια του Θεού προς τον αμαρτωλό: Γιατί τολμάς να ανακαλείς στη μνήμη, να προφέρεις με τη γλώσσα σου ακόμη και τα ονόματα των αγίων και να διηγείσαι τη γεμάτη από κάθε αρετή και καθαρότητα διαγωγή τους; Εσύ όμως μίσησες τον ενάρετο βίο και αποδίωξες από τον εαυτό σου την καθαρότητα της ψυχής και του σώματος· «αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και συμμετείχες στη μερίδα του μοιχού· το στόμα σου επλεόνασε σε κακία και η γλώσσα σου περιέπλεκε δολιότητες· καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και έβαζες σκάνδαλο εναντίον του γιου της μητέρας σου».

ΟΜΙΛΙΑ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΣΕ ΛΙΤΑΝΕΙΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΥΝΗΘΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΘΡΟΑΣ ΜΑΣΤΙΓΑΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ. Ο Ιωάννης, ο αγαπημένος στον Χριστό Θεολόγος, λέει: «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, διότι τηρούμε τις εντολές του, και πράττουμε τα αρεστά ενώπιόν του». Εμείς όμως, που έχουμε αυτοκατάκριτη τη συνείδηση, που πορευόμαστε οπίσω από τις πονηρές μας επιθυμίες, που παραγκωνίσαμε τις εντολές του Θεού και πράττουμε τα βδελυρά ενώπιόν του, εμείς που μεθάμε καθημερινά και περνούμε τις ημέρες μας στο κρασί, και ψάχνουμε πού γίνεται οινοποσία, εμείς που περνούμε τις νύχτες μας σε ακαθαρσία ψυχής και σώματος, εμείς που συζούμε με την αδικία και την πλεονεξία, που χαιρόμαστε με τις κλοπές και τις αρπαγές, που τρέφουμε φθόνο και μίσος μεταξύ μας, που λοιδορούμε ο ένας τον άλλον, που κατακρίνουμε ο ένας τον άλλον, εμείς που μισήσαμε κάθε αρετή και παιδεία και ωθήσαμε τους εαυτούς μας προς κάθε μορφή αμαρτίας· πώς θα αποκτήσουμε παρρησία, ώστε μέσω προσευχής και ψαλμωδίας να ζητήσουμε κάτι από τον Θεό; Και από πού θα προσδοκούμε να λάβουμε από τον Θεό τα αιτήματά μας εμείς που αθετούμε τα θελήματα του Θεού; «Διότι στον αμαρτωλό», σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου».

«Μήπως θα φάω» Δηλαδή, μου είναι βδελυρές οι θυσίες του νόμου· διότι τώρα κυριαρχεί η χάρις. «Θυσίασε στον Θεό» Τη θυσία μέσω της νηστείας (της αινέσεως) και της προσευχής· διότι αυτήν επιζητεί ως αναίμακτη. «Και επικαλέσου» Διότι μέσω αυτής της αναίμακτης θυσίας επικαλέσου με, λέει, και εγώ θα σε εισακούσω (θα σε ακούσω). «Και θα σε ελευθερώσω» Διότι, μετά τη λύτρωση του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ, από τη θλίψη που τον περιβάλλει, δεν παύει να δοξάζει εις τον αιώνα. «Προς τον αμαρτωλό όμως» Δηλαδή, προς τον λαό των Ιουδαίων. «Γιατί εσύ» Γιατί ακόμη, λέει, μελετάς τα προστάγματά μου, ενώ έχεις σκεφτεί κακά εναντίον μου; «Και αναλαμβάνεις» Διότι δεν σου αρμόζει πλέον να αναγινώσκεις τον νόμο, εφόσον έχεις μολύνει (μόλυνες) τη γλώσσα με τη βλασφημία. «Εσύ όμως μίσησες» Διότι εγώ δεν έπαψα να διδάσκω στις συναγωγές σας, εσείς όμως βδελυχθήκατε τους λόγους μου. «Αν έβλεπες» Με τον Ιούδα, ως κλέφτη και προδότη, οι Ιουδαίοι συνέπρατταν, παρακινώντας τον (παρακινώντας σε αυτόν). «Και με μοιχούς» Διότι με τον Ηρώδη, που μοίχευε, οι Ιουδαίοι συνέτρωγαν, συμπιναν και συναινούσαν στην παρανομία του. «Το στόμα σου» Διότι ημέρα και νύχτα δεν έπαψε να καταλαλεί εναντίον του Χριστού και των αποστόλων. «Και η γλώσσα» Τον δόλο μελετούσε ο Ιούδας καθημερινά εναντίον του Χριστού και Θεού. «Καθήμενος» Εναντίον του χορού των αποστόλων· διότι και αυτοί είχαν εκλεγεί από τους Ιουδαίους, και δεν έπαψαν να τους λοιδορούν.

Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει απολύτως τίποτα, που να μπορεί να καταλύσει και να διαφθείρει την Εκκλησία, ή μάλλον δεν είναι δυνατόν να συμβεί αυτό τόσο εύκολα από οπουδήποτε αλλού, παρά μόνον όταν οι μαθητές με τους διδασκάλους, τα παιδιά με τους πατέρες και οι αρχόμενοι με τους άρχοντες δεν είναι συνδεδεμένοι μεταξύ τους με πολλή ακρίβεια. Έπειτα, εάν κάποιος κακολογήσει τον αδελφό του, αποκλείεται ακόμη και από την ανάγνωση των θείων Γραφών. Διότι, «γιατί παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;» λέει ο Θεός· και έπειτα, παραθέτοντας την αιτία, πρόσθεσε: «Καθόσουν και κατηγορούσες τον αδελφό σου». Εσύ όμως, που κατηγορείς τον πνευματικό σου πατέρα, θεωρείς τον εαυτό σου άξιο να διαβεί τα ιερά πρόθυρα; Και πώς θα ήταν λογικό κάτι τέτοιο; Διότι, εάν εκείνοι που κακολογούν τον πατέρα ή τη μητέρα τους τιμωρούνται με θάνατο, ποιας τιμωρίας θα είναι άξιος εκείνος που τολμά να κακολογεί αυτόν που είναι πολύ πιο αναγκαίος και ανώτερος από εκείνους τους γονείς;

Και προς εκείνους μεν που ακούν λέει αυτά. Θέλοντας όμως να παιδαγωγήσει και εκείνον που ομιλεί, δείχνοντας ότι ούτε και σε αυτόν θα υπάρξει κανένα μεγαλύτερο όφελος από τη διδασκαλία, εάν δεν έχει βίο συνυφασμένο με τη διδασκαλία και ζωή σύμφωνη με τον λόγο, άκουσε πώς απευθύνεται σε αυτόν και ο Απόστολος και ο Προφήτης. Διότι ο μεν Προφήτης λέει: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου, ενώ εσύ μίσησες την παιδαγωγία;». Ο δε Απόστολος, απευθυνόμενος πάλι σε αυτούς ακριβώς που υπερηφανεύονται για τη διδασκαλία τους, λέει περίπου τα εξής: «Έχεις την πεποίθηση ότι είσαι οδηγός τυφλών, φως εκείνων που βρίσκονται στο σκοτάδι, παιδαγωγός ασυνέτων, δάσκαλος νηπίων. Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;». Επειδή, λοιπόν, ούτε εμένα που ομιλώ θα μπορούσε να με ωφελήσει το να ομιλώ, ούτε εσάς που ακούτε το να ακούτε χωρίς να συμμορφώνεστε με όσα λέγονται, αλλά μάλλον αυτό καταδικάζει περισσότερο, ας μην επιδεικνύουμε τον ζήλο μας μόνο μέχρι την ακρόαση, αλλά ας τηρούμε τα λεγόμενα με τα έργα. Διότι είναι μεν καλό το να ενδιατρίβει κανείς συνεχώς στην ακρόαση των θείων λογίων, αλλά αυτό το καλό γίνεται άχρηστο, όταν δεν έχει συνδεδεμένη μαζί του την ωφέλεια που προέρχεται από την υπακοή.

Διότι, αν ήταν ελάττωμα το να υπομένει κανείς σιωπηλά τα όσα λέγονται, δεν θα έλεγε ο Χριστός: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στο δεξί μάγουλο, γύρισέ του και το άλλο». Αν λοιπόν λέει πράγματα που δεν ισχύουν, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον σπλαχνιζόμαστε, επειδή επισύρει πάνω του την κόλαση και την τιμωρία των συκοφαντών, καθιστάμενος ανάξιος ακόμη και τις Γραφές να διαβάζει. Διότι στον αμαρτωλό λέει ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου; Καθισμένος καταλαλούσες τον αδελφό σου». Αν πάλι πει πράγματα αληθινά, και έτσι είναι αξιολύπητος. Επειδή και ο Φαρισαίος έλεγε την αλήθεια· αλλά και αυτός εκείνον μεν που τον άκουγε δεν τον έβλαψε καθόλου, τουναντίον τον ωφέλησε· τον εαυτό του όμως τον στέρησε από αμέτρητα αγαθά, έχοντας υποστεί ναυάγιο εξαιτίας αυτής της κατηγορίας. Ώστε, και στις δύο περιπτώσεις, εκείνος είναι που αδικείται και ζημιώνεται, όχι εσύ. Εσύ όμως, εάν έχεις νήψη, θα αποκομίσεις διπλάσια οφέλη: και το να εξιλεώνεις τον Θεό με τη σιωπή, και το να γίνεσαι περισσότερο ταπεινός, και το να λαμβάνεις αφορμή από όσα ειπώθηκαν για να διορθώνεις τα σφάλματά σου, και το να περιφρονείς την ανθρώπινη δόξα. Διότι ακριβώς από εκεί προήλθε η οδύνη μας, από το γεγονός ότι πολλοί προσβλέπουν διακαώς στην ανθρώπινη υπόληψη. Έτσι, εάν θελήσουμε να ζήσουμε σύμφωνα με την πνευματική φιλοσοφία, θα κατανοήσουμε καλά ότι τα ανθρώπινα πράγματα δεν είναι απολύτως τίποτα.

Διότι ούτε ο πλούσιος θα μπορέσει εδώ να περιφρονήσει τον φτωχό, ακούγοντας από τις θείες Γραφές ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα του ανθρώπου σαν άνθος του χορταριού»· ούτε ο φτωχός, βλέποντας κάποιον άλλον να πλουτίζει, θα κυριευθεί από φθόνο, ακούγοντας και αυτός έναν άλλον προφήτη να λέει: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, ή όταν αυξηθεί η δόξα του οίκου του· διότι πεθαίνοντας δεν θα τα πάρει όλα μαζί του, ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του». Διότι τέτοια είναι η φύση αυτού του πλούτου· δεν μεταφέρεται μαζί με εκείνους που τον κατέχουν, δεν αποδημεί μαζί με όσους τον έχουν αποκτήσει, δεν συμπαρίσταται σε εκείνους που κρίνονται εκεί και λογοδοτούν, αλλά εξάπαντος διακόπτεται από τον θάνατο· πολλούς μάλιστα τους εγκατέλειψε και πριν από τον θάνατο. Αναξιόπιστη είναι η χρήση του, αβέβαιη η απόλαυσή του, επικίνδυνη η κατοχή του. Όμως δεν είναι τέτοια τα έργα της αρετής και της ελεημοσύνης, απεναντίας, αυτός ο θησαυρός είναι ασύλητος. Από πού είναι φανερό αυτό; Εκείνος που φιλοσόφησε για τον πλούτο αυτόν και είπε ότι «Δεν θα κατέβει πίσω του η δόξα του», αυτός ο ίδιος και για τους θησαυρούς της ελεημοσύνης, αυτούς που μένουν πάντοτε και ποτέ δεν λεηλατούνται, μας δίδαξε λέγοντας τα εξής: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Τι πιο παράδοξο θα μπορούσε να υπάρξει από αυτό; Εκείνα που συγκεντρώνονται χάνονται, ενώ εκείνα που σκορπίζονται μένουν, και μάλιστα πολύ εύλογα.

ε΄. Αφού προσέφερε κάθε ικεσία, παρακαλεί θερμά να γίνει δεκτή και να μην απορριφθεί η δέησή του. Και παρακαλεί να λάβει σύνεση, όχι ανθρώπινη, αλλά τη γνώση των θείων λόγων. Εκείνος λοιπόν που ζει και αναστρέφεται μέσα στις αμαρτίες δεν μπορεί να πει: «Ας πλησιάσει η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε». Διότι ο Θεός είπε μέσω του προφήτη: «Οι αμαρτίες σας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εμένα και σε εσάς». Ώστε πρέπει πρώτα να αποστραφεί κανείς τα αμαρτήματα, και τότε να πει: «Ας πλησιάσει η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε». Επειδή ούτε να ψάλλει επιτρέπεται στον αμαρτωλό, διότι έχει γραφτεί: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Και: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία, και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου». Και πάλι: «Ψάλατε στον Κύριο, οι όσιοί του», όχι οι ανόσιοι. «Ας εισέλθει το αξίωμά μου ενώπιόν σου, Κύριε· σύμφωνα με τον λόγο σου λύτρωσέ με». Αξίωμα ονομάζει την ικεσία. Διότι αυτό βρήκα και στους άλλους ερμηνευτές, ώστε το νόημα να είναι το εξής: ας εισέλθει η ικεσία και η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε. Και επειδή αποδέχεσαι τη δέησή μου σύμφωνα με τον λόγο σου, τον οποίο υποσχέθηκες στους αμαρτωλούς που μετανοούν, απάλλαξέ με από τις αμαρτίες μου. Χρησιμοποιώντας, βεβαίως, ποικίλους λόγους ο προφήτης, εξευμενίζει τον Δεσπότη. «Θα αναβλύσουν τα χείλη μου ύμνο, όταν με διδάξεις τα δικαιώματά σου».

Διότι η καρδιά είναι έρημη από τους καρπούς που απορρέουν από αυτήν, και τα χείλη κινούνται μάταια, προς καταδίκη αυτού που ομιλεί. Εάν δε ερευνήσει κανείς τη διάνοια, θα διαπιστώσει ότι διεξάγεται μεγάλος πόλεμος. «Εσύ όμως μίσησες την παιδεία, και έριξες τους λόγους μου πίσω σου». Ως παιδεία ονομάζει εδώ τη διδασκαλία του νόμου, η οποία ρυθμίζει την ψυχή, αποδιώκει την κακία, και εμφυτεύει την αρετή. Πώς λοιπόν τη μεταχειρίζεσαι και τη σπέρνεις σε άλλους, εφόσον εσύ ο ίδιος δεν την εφαρμόζεις με τα έργα σου; Διότι, λέγει, έριξες τους λόγους μου πίσω σου.

Ο Ησαΐας, λοιπόν, λέει: Εάν απλώσετε τα χέρια σας, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε την προσευχή σας, δεν θα σας εισακούσω. Έπειτα, προσθέτοντας την αιτία, συνεχίζει λέγοντας: Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Αυτό όμως δεν αποτελεί κατηγορία κατά των θυσιών, αλλά καταδίκη της πονηρίας εκείνων που τις προσφέρουν, και για αυτόν τον λόγο δεν δεχόταν τις θυσίες, επειδή τις προσέφεραν με μιαρά χέρια. Πάλι ο Δαβίδ, αφού είπε ότι, Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, συνέχισε λέγοντας: Προς δε τον αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου, και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου; Εσύ όμως μίσησες τη νουθεσία, και απέρριψες τους λόγους μου πίσω σου.

Εξάλλου, εκείνος που διαλέγεται σωστά με κάποιους, οφείλει και ο ίδιος, εφόσον λαμβάνει τους λόγους από τον Θεό, να γίνεται με ευχαρίστηση ακροατής μαζί με όσους τον ακούνε. Διότι η αλήθεια δεν ανήκει σε εκείνον που ομιλεί, αλλά στον Θεό που ενεργεί. Και όπως αυτός που κρατά στα χέρια του αναμμένη λαμπάδα φωτίζει τους παρευρισκομένους, έτσι και αυτός που μεταφέρει αγαθούς λόγους στον πλησίον, καταυγάζει τις ψυχές τους. Και όπως αυτός που φέρει μύρα αρωματίζει όσους τον πλησιάζουν, έτσι και αυτός που έχει αποκτήσει την αρετή ευωδιάζει όσους συναναστρέφεται. Ταίριαζε, επομένως, όπως στην περίπτωση εκείνων, όπου ο ένας φωτίζει πρώτα τον εαυτό του και ο άλλος αρωματίζει τον εαυτό του πριν από τους άλλους, έτσι και εκείνος που διηγείται και συμβουλεύει τα καλά, να είναι και ο ίδιος καλός, εάν βέβαια δεν θέλει να ακούσει από τον Κύριο: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και «εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;», και «γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου».

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Διότι τέτοια θυσία εξέλεξα εγώ, και όχι δυσώδεις κνίσες που μολύνουν τον αέρα. Και αυτή μεν η θεσμοθεσία απευθύνεται προς τους πιο ευσεβείς από τους ανθρώπους. Όσον αφορά τους αμαρτωλούς όμως, συνοψίζοντάς τους σαν σε ένα πρόσωπο, λέει ότι: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου», ως δήθεν δάσκαλος; «Εσύ όμως», πράττοντας τα αντίθετα, «μίσησες τη διδασκαλία και έριξες τους λόγους μου πίσω σου. Και αν έβλεπες κλέφτη, εσύ τον βοηθούσες» αντί να τον εμποδίσεις, «και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου», συναινούντας ώστε να μολύνει και αυτός ξένη συζυγική κλίνη. «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και εναντίον του γιου της μητέρας σου μηχανευόσουν σκάνδαλο». Ενώ εσύ έπραττες αυτά και εγώ μακροθυμούσα, «υπέθεσες παράνομα ότι θα είμαι όμοιός σου». Αλλά δεν είναι έτσι· μάλλον «θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις αμαρτίες σου, για να με γνωρίσεις ως ανόμοιό σου, επειδή μισώ την αμαρτία. «Συνετιστείτε», δηλαδή, κατανοήστε «λοιπόν αυτά όσοι ξεχνάτε τον Θεό» και αμαρτάνετε αμετανόητα, και αφού τα κατανοήσετε μετανοήστε, «μήπως τυχόν σας αρπάξει» ξαφνικά ο θάνατος «και δεν θα υπάρχει κανείς να σας γλιτώσει. Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει», δηλαδή, η καθαρή προσευχή με ευαρεστεί, «μέσω της οποίας θα δείξω τη σωτηρία μου» σε εκείνον που προσφέρει τέτοια θυσία.

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να προσέχουμε όλοι μας, αδελφέ, και εκείνοι που μεσιτεύουν για τους αμαρτωλούς και εκείνοι που επιθυμούν να συμφιλιωθούν με τον Θεό, ώστε ούτε όσοι μεσιτεύουν να επισύρουν οργή αντί για μισθό, ούτε εκείνοι που έχουν φταίξει και σπεύδουν να συμφιλιωθούν, να συναντήσουν εχθρό και φονιά και πονηρό σύμβουλο αντί για μεσίτη· διότι οι τέτοιοι θα ακούσουν με φρικτή απειλή: «Ποιος σας κατέστησε άρχοντες και δικαστές» του λαού μου; Και πάλι: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου», και δοκάρι είναι ένα πάθος ή κάποια επιθυμία που σκοτεινιάζει το μάτι της ψυχής, και αλλού: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και πάλι: «Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες πίσω σου τα λόγια μου», και ο Παύλος λέει: «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει, είναι όμως δυνατός ο Θεός» μέσω του δούλου του «να τον κρατήσει όρθιο».

Λόγος Ζ'. Αδελφοί και πατέρες, μακάρι να σιωπούσα πάντοτε και να μπορούσα να κλαίω για τα δικά μου αμαρτήματα, και ποτέ να μην επιχειρώ το έργο του διδασκάλου ούτε να κατηχώ την αγάπη σας ούτε καν να υποδεικνύω σε άλλους τους δρόμους της σωτηρίας, όχι επειδή αυτό είναι αντίθετο με την εντολή του Θεού, απεναντίας μάλιστα είναι και ευπρόσδεκτο σε Αυτόν, αλλά επειδή εγώ τυγχάνω ανάξιος για ένα τέτοιο πνευματικό εγχείρημα. Γι' αυτό και φοβάμαι, ο ταπεινός, μήπως λεχθεί και για μένα πολύ ταιριαστά εκείνο το ρητό του Δαβίδ: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου». Αλλά ας δούμε, αν το εγκρίνετε, ποιος είναι αυτός που μισεί την παιδεία και ποιος είναι αυτός που πετάει τους λόγους Του πίσω. Εκείνος που δεν υπακούει στους νόμους του Θεού μισεί την παιδεία που προέρχεται από τους λόγους του Κυρίου και κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει τον λόγο για την έσχατη ανταπόδοση των αμαρτωλών ή για εκείνο το αιώνιο πυρ και τις κολάσεις του άδη και την αιώνια εκείνη καταδίκη, από την οποία δεν είναι δυνατόν να ξεφύγει όποιος πέσει μια φορά στις τιμωρίες της.

Εκείνος όμως που δεν έχει πάντοτε μπροστά στα μάτια του τις εντολές του Θεού με όλη την ισχύ και τη δύναμη της ψυχής του και δεν τις τηρεί, αλλά τις καταφρονεί, προτιμώντας τα αντίθετά τους και πράττοντάς τα, αυτός είναι που ρίχνει τους λόγους πίσω του.

Διότι όσοι δεν ελευθερώθηκαν από τα έργα του διαβόλου μέσω της φανέρωσης του Υιού του Θεού, αλλά βρίσκονται ακόμη σε κατάσταση ατιμίας και βλασφημίας προς τον Θεό, εμποδίζονται και στον ναό του Κυρίου να εισέρχονται και να ψάλλουν στον Θεό, πόσο μάλλον να ερμηνεύουν, ή ακόμη και να αναγιγνώσκουν τις θείες Γραφές, όπως είναι γραμμένο: Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός, γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδαγωγία και πέταξες πίσω σου τα λόγια μου.

Διότι αυτός που δεν υπακούει στους νόμους του Θεού, μισεί τη διδασκαλία που προέρχεται από τους λόγους του Κυρίου και κλείνει τα αυτιά του, για να μην ακούσει λόγο για την τελική ανταπόδοση των αμαρτωλών ή για εκείνο το αιώνιο πυρ ή για τις κολάσεις του άδη και για εκείνη την αιώνια καταδίκη, από την οποία είναι αδύνατον να ξεφύγει όποιος πέσει έστω και μία φορά στις τιμωρίες της. Εκείνος πάλι που δεν έχει πάντοτε τις εντολές του Θεού μπροστά στα μάτια του με όλη την ισχύ και τη δύναμη της ψυχής του και δεν τις τηρεί, αλλά τις καταφρονεί, προτιμώντας τα αντίθετά τους και πράττοντάς τα, αυτός είναι που πετάει τους λόγους Του πίσω του. Και θα κάνω σαφές το προκείμενο θέμα, εξηγώντας τα ένα προς ένα.

Όταν ο μεν Θεός προστάζει και διακηρύσσει ρητά: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι «Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· εκείνος όμως που τα ακούει αυτά, όχι μόνο δεν επιλέγει να μετανοήσει και να βιάσει τον εαυτό του για να εισέλθει από τη στενή πύλη, αλλά και περνώντας όλες του τις ημέρες μέσα σε μετεωρισμό και χαλάρωση της ψυχής, ή και προσθέτοντας στα δικά του κακά κάθε ώρα και άλλα κακά, και επιζητώντας την άνεση του σώματος και την περιποίησή του πέρα από την απαραίτητη ανάγκη —πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μάλλον της πλατιάς και ευρύχωρης οδού, και όχι της στενής και τεθλιμμένης που οδηγεί στην αιώνια ζωή—, αυτός λοιπόν και ο κάθε τέτοιος άνθρωπος ρίχνει τους λόγους του Θεού πίσω του και κάνει τα δικά του θελήματα, ή μάλλον τα θελήματα του διαβόλου. Διότι λέγει: Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου· καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου, και έβαζες σκάνδαλο εναντίον του γιου της μητέρας σου· υπέθεσες άνομα ότι θα είμαι όμοιός σου. Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου· κατανοήστε τα λοιπόν αυτά, εσείς που ξεχνάτε τον Θεό.