Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:18

Λέει ο παροιμιαστής: «Άνθρωπος συνετός, θρόνος αισθήσεως». Όταν λοιπόν δεις άνθρωπο θεοφόρο να δικάζει, να θεολογεί και να κρίνει ανάμεσα στην Εκκλησία και στις αιρέσεις, να λες στον Θεό με ευγνωμοσύνη: «Κάθισες πάνω σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη». Θρόνος του Θεού είναι και η θεόπνευστη Γραφή, στην οποία, καθήμενος ως δικαστής, αποφαίνεται: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος». Και πάλι προς τον αμαρτωλό είπε ο Θεός, ως δικαστής προς υπόλογο που αναγινώσκει τα δικαιώματά Του προς βλάβη των πολλών: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;», έως το «Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου». Επειδή λοιπόν, καθήμενος μέσα στη Γραφή, ελέγχει ως κριτής και τα παρουσιάζει ως δικαστής, «κάθισες πάνω σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη», επέπληξες τα έθνη για να απομακρυνθούν από τα είδωλα, και εξολοθρεύτηκε ο ασεβής διάβολος που τιμούνταν ανάμεσά τους ως θεός...

Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τι σημαίνει το να συμμετέχει κανείς και με πόσους τρόπους γίνεται αυτό. Φέρνοντας στο μυαλό μου από τις Παροιμίες το «Έλα μαζί μας, γίνε συμμέτοχος σε αίμα», και από τον Απόστολο το «επειδή είστε όλοι συγκοινωνοί μου στη χάρη», και το «που γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου»· και το «Ας κάνει συμμέτοχο σε όλα τα αγαθά ο κατηχούμενος στον λόγο εκείνον που τον κατηχεί»· και το «Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και μαζί με μοιχούς έβαζες το μερίδιό σου»· και το «Με έλεγχο θα ελέγξεις τον αδελφό σου, για να μην αναλάβεις αμαρτία εξαιτίας του»· και το «Αυτά έπραξες, και εγώ σιώπησα· υπέθεσες μέσα στην ανομία σου ότι θα είμαι όμοιός σου· θα σε ελέγξω και θα τα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου», και άλλα παρόμοια, θεωρώ ότι υφίσταται κοινωνία ως προς το έργο, όταν συνεργάζονται μεταξύ τους με τον ίδιο σκοπό για την τέλεση μιας πράξης· ως προς το φρόνημα δε, όταν κάποιος συγκατατίθεται στη διάθεση αυτού που πράττει και συμφωνεί μαζί του. Μια άλλη μορφή κοινωνίας, η οποία διαφεύγει από τους πολλούς, φανερώνεται από την ακριβολογία της θεόπνευστης Γραφής: όταν κάποιος, αν και ούτε συνεργάστηκε ούτε συγκατατέθηκε στη διάθεση, αντιλαμβανόμενος όμως την κακία του φρονήματος από το οποίο πηγάζει η πράξη, εφησυχάζει και δεν ελέγχει, σύμφωνα και με τα όσα γράφτηκαν παραπάνω, και με αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο προς τους Κορινθίους: «Δεν πενθήσατε, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας αυτός που διέπραξε το έργο αυτό»· στα οποία και πρόσθεσε: «Λίγο προζύμι νοθεύει όλο το φύραμα».

Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και απέρριψες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με μοιχούς έκανες κοινή τη μερίδα σου. Το στόμα σου πλήθυνε την κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητα. Καθισμένος κακολογούσες τον αδελφό σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο.

ΨΑΛΜΟΣ Ν'. [Ακούγοντας ο Δαβίδ το προφητικό Πνεύμα που εξήγγειλε μέσω του προαναφερθέντος ψαλμού για την κρίση του Θεού, και καθώς έλεγε προς τον αμαρτωλό: «Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με τους μοιχούς έβαζες τη μερίδα σου», συντετριμμένος από την ανάμνηση της κλεψίγαμης μοιχείας, προλαβαίνει την κρίση του Θεού, συντάσσοντας τον προκείμενο ψαλμό σαν μια στήλη κατηγορίας εναντίον του εαυτού του. Διότι φοβήθηκε ακούγοντας: «Ο Θεός θα έλθει φανερά, και φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα.» Γι' αυτό κατέφυγε στο έλεος του Θεού. Και πάλι ακούγοντας: «Το στόμα σου πλήθυνε την κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητα· καθισμένος καταλαλούσες τον αδελφό σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο», έφερε στον νου του τη σκευωρία κατά του Ουρία, για την οποία έγραψε ώστε να θανατωθεί στον πόλεμο. Και λέει: «Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω.» Και πάλι: «Λύτρωσέ με από τα αίματα, ω Θεέ.» Και πάλι ακούγοντας, «Θα σε ελέγξω και θα τις παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου,» λέει: «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου.» Και όταν πάλι άκουσε: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους», ως προς αυτό πρόσθεσε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα την έδινα.» Τα σχετικά με τον Ουρία και τον έλεγχο του Νάθαν, είναι γραμμένα στο Δεύτερο Βιβλίο των Βασιλειών.]

Ο δε «ακάθαρτος επί ψυχή» σημαίνει οπωσδήποτε αυτόν που έχει συμμετάσχει στη νεκρότητα των άλλων, και μολύνεται εύκολα από τα αμαρτήματα των άλλων, προς τον οποίο και ο θείος Δαβίδ είπε κάπου: «Αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.» Διότι, όπως το να πράττει κανείς τα ανεπίτρεπτα καταστρέφει και νεκρώνει την ψυχή και τον νου, έτσι συμβαίνει και με το να συγκατατίθεται σε αυτούς που τα πράττουν· και σε αυτούς που αυτουργούν στην αμαρτία γίνεται κοινωνός και αυτός που τη συναινεί. Διότι σε καμία περίπτωση δεν είναι αναίτιος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό, και μην κοινωνείς σε ξένες αμαρτίες». Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να μολύνεται κανείς νοητώς εξαιτίας νεκρού. ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Επομένως, πολύ σωστά πρόσταξε να απομακρύνεται από τη συναγωγή ο λεπρός, ο γονορρυής και ο ακάθαρτος στην ψυχή, μην επιτρέποντας να αναμιγνύονται με τις χορείες των αγίων εκείνοι που φέρουν ακαθαρσία η οποία δύσκολα ξεπλένεται; Διότι «ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» λέει. ΠΑΛΛ. Είναι σφαλερό, λοιπόν, το να προσέρχεται κανείς τρόπον τινά με άνιπτα πόδια στον οίκο του Θεού. ΚΥΡ. Σφαλερότατο βεβαίως, εφόσον είναι αλήθεια ότι το να προσκρούει κανείς στον Θεό δεν είναι αζήμιο.

Εάν κάποιος σου εξομολογηθεί τους λογισμούς του ή αποκαλύψει τα ελαττώματά του, μην τον περιφρονήσεις στη σκέψη σου, επειδή διέπραξε τέτοια πράγματα, αλλά μάλλον να θαυμάζεις για τη μεταβολή του αδελφού. Διότι το να φανερώνει κανείς με τη θέλησή του τα πταίσματά του σε πνευματικούς άνδρες είναι σημάδι διόρθωσης του βίου, ενώ το να τα κρύβει είναι δηλωτικό εμπαθούς ψυχής. Επειδή κανένας που συναναστρέφεται με κλέφτες και συντάσσεται με μοιχούς δεν τους αποκαλύπτει ποτέ, διότι έχει προσκολληθεί στο πάθος. Πρέπει λοιπόν να παρηγορούμε αυτόν που εξομολογείται με κάθε ταπεινοφροσύνη, όπως είναι γραμμένο: προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς και εσύ. Διότι λέει ο Κύριος μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: και εσύ, υιέ ανθρώπου, πες προς τους υιούς του λαού σου: η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον σώσει, την ημέρα που θα πλανηθεί· και η ανομία του ανόμου δεν θα τον βλάψει, την ημέρα που θα αποστραφεί από την ανομία του.

Αν όμως δεν καθαρίσουμε έτσι τον εαυτό μας, θα ακούσουμε δικαίως από αυτούς, και ο καθένας από εμάς, εκείνα τα λόγια του Θεού προς τον αμαρτωλό: Γιατί τολμάς να ανακαλείς στη μνήμη, να προφέρεις με τη γλώσσα σου ακόμη και τα ονόματα των αγίων και να διηγείσαι τη γεμάτη από κάθε αρετή και καθαρότητα διαγωγή τους; Εσύ όμως μίσησες τον ενάρετο βίο και αποδίωξες από τον εαυτό σου την καθαρότητα της ψυχής και του σώματος· «αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και συμμετείχες στη μερίδα του μοιχού· το στόμα σου επλεόνασε σε κακία και η γλώσσα σου περιέπλεκε δολιότητες· καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και έβαζες σκάνδαλο εναντίον του γιου της μητέρας σου».

«Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου. Το στόμα σου επλεόνασε σε κακία και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έστηνες παγίδα. Θα σε ελέγξω και θα παραθέσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις ανομίες σου. Σκεφτείτε τα λοιπόν αυτά εσείς που ξεχνάτε τον Θεό, μήπως σας αρπάξει και δεν θα υπάρχει κανείς για να σας λυτρώσει»· όπως ακριβώς τώρα εμείς αρπαζόμαστε, και δεν υπάρχει ο λυτρωτής, δεν υπάρχει ο βοηθός.

«Μήπως θα φάω» Δηλαδή, μου είναι βδελυρές οι θυσίες του νόμου· διότι τώρα κυριαρχεί η χάρις. «Θυσίασε στον Θεό» Τη θυσία μέσω της νηστείας (της αινέσεως) και της προσευχής· διότι αυτήν επιζητεί ως αναίμακτη. «Και επικαλέσου» Διότι μέσω αυτής της αναίμακτης θυσίας επικαλέσου με, λέει, και εγώ θα σε εισακούσω (θα σε ακούσω). «Και θα σε ελευθερώσω» Διότι, μετά τη λύτρωση του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ, από τη θλίψη που τον περιβάλλει, δεν παύει να δοξάζει εις τον αιώνα. «Προς τον αμαρτωλό όμως» Δηλαδή, προς τον λαό των Ιουδαίων. «Γιατί εσύ» Γιατί ακόμη, λέει, μελετάς τα προστάγματά μου, ενώ έχεις σκεφτεί κακά εναντίον μου; «Και αναλαμβάνεις» Διότι δεν σου αρμόζει πλέον να αναγινώσκεις τον νόμο, εφόσον έχεις μολύνει (μόλυνες) τη γλώσσα με τη βλασφημία. «Εσύ όμως μίσησες» Διότι εγώ δεν έπαψα να διδάσκω στις συναγωγές σας, εσείς όμως βδελυχθήκατε τους λόγους μου. «Αν έβλεπες» Με τον Ιούδα, ως κλέφτη και προδότη, οι Ιουδαίοι συνέπρατταν, παρακινώντας τον (παρακινώντας σε αυτόν). «Και με μοιχούς» Διότι με τον Ηρώδη, που μοίχευε, οι Ιουδαίοι συνέτρωγαν, συμπιναν και συναινούσαν στην παρανομία του. «Το στόμα σου» Διότι ημέρα και νύχτα δεν έπαψε να καταλαλεί εναντίον του Χριστού και των αποστόλων. «Και η γλώσσα» Τον δόλο μελετούσε ο Ιούδας καθημερινά εναντίον του Χριστού και Θεού. «Καθήμενος» Εναντίον του χορού των αποστόλων· διότι και αυτοί είχαν εκλεγεί από τους Ιουδαίους, και δεν έπαψαν να τους λοιδορούν.

ΤΜΕ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΤΑΘΙΟ. Περί γαστριμαργίας. Μεγάλη ευχέρεια κολακείας υπάρχει και σε εμένα, άριστε φίλε, αφού έχω τη δυνατότητα να σε μακαρίζω απατηλά και να ταράζω εύκολα την πορεία των ποδιών σου, πράγμα που σημαίνει να σε ρίχνω ανάσκελα και να σε παρασύρω προς τη ραθυμία, ενώ οφείλεις να στέκεσαι σταθερά και να ικετεύεις τον Θεό για έλεος και οικτιρμούς. Αλλά δεν με αφήνει ο Θεός που μίλησε μέσω του Δαβίδ, ο οποίος υποσχέθηκε να ελέγχει ως αμαρτωλό εκείνον που συμπορεύεται με τους μοιχούς. Αν λοιπόν αγαπάς τις ψευδείς κολακείες, ανέξου αυτούς που σε απατούν. Αν όμως προσδοκάς να πας προς τον Θεό, άκουσε εμένα που σε συμβουλεύω, και σβήσε τη γαστρίμαργη λύσσα, μαραίνοντας τις φλόγες των ηδονών, των οποίων οι υπερβολές παραπέμπουν στις φλόγες της κόλασης.

Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει απολύτως τίποτα, που να μπορεί να καταλύσει και να διαφθείρει την Εκκλησία, ή μάλλον δεν είναι δυνατόν να συμβεί αυτό τόσο εύκολα από οπουδήποτε αλλού, παρά μόνον όταν οι μαθητές με τους διδασκάλους, τα παιδιά με τους πατέρες και οι αρχόμενοι με τους άρχοντες δεν είναι συνδεδεμένοι μεταξύ τους με πολλή ακρίβεια. Έπειτα, εάν κάποιος κακολογήσει τον αδελφό του, αποκλείεται ακόμη και από την ανάγνωση των θείων Γραφών. Διότι, «γιατί παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;» λέει ο Θεός· και έπειτα, παραθέτοντας την αιτία, πρόσθεσε: «Καθόσουν και κατηγορούσες τον αδελφό σου». Εσύ όμως, που κατηγορείς τον πνευματικό σου πατέρα, θεωρείς τον εαυτό σου άξιο να διαβεί τα ιερά πρόθυρα; Και πώς θα ήταν λογικό κάτι τέτοιο; Διότι, εάν εκείνοι που κακολογούν τον πατέρα ή τη μητέρα τους τιμωρούνται με θάνατο, ποιας τιμωρίας θα είναι άξιος εκείνος που τολμά να κακολογεί αυτόν που είναι πολύ πιο αναγκαίος και ανώτερος από εκείνους τους γονείς;

Διότι, αν ήταν ελάττωμα το να υπομένει κανείς σιωπηλά τα όσα λέγονται, δεν θα έλεγε ο Χριστός: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στο δεξί μάγουλο, γύρισέ του και το άλλο». Αν λοιπόν λέει πράγματα που δεν ισχύουν, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον σπλαχνιζόμαστε, επειδή επισύρει πάνω του την κόλαση και την τιμωρία των συκοφαντών, καθιστάμενος ανάξιος ακόμη και τις Γραφές να διαβάζει. Διότι στον αμαρτωλό λέει ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου με το στόμα σου; Καθισμένος καταλαλούσες τον αδελφό σου». Αν πάλι πει πράγματα αληθινά, και έτσι είναι αξιολύπητος. Επειδή και ο Φαρισαίος έλεγε την αλήθεια· αλλά και αυτός εκείνον μεν που τον άκουγε δεν τον έβλαψε καθόλου, τουναντίον τον ωφέλησε· τον εαυτό του όμως τον στέρησε από αμέτρητα αγαθά, έχοντας υποστεί ναυάγιο εξαιτίας αυτής της κατηγορίας. Ώστε, και στις δύο περιπτώσεις, εκείνος είναι που αδικείται και ζημιώνεται, όχι εσύ. Εσύ όμως, εάν έχεις νήψη, θα αποκομίσεις διπλάσια οφέλη: και το να εξιλεώνεις τον Θεό με τη σιωπή, και το να γίνεσαι περισσότερο ταπεινός, και το να λαμβάνεις αφορμή από όσα ειπώθηκαν για να διορθώνεις τα σφάλματά σου, και το να περιφρονείς την ανθρώπινη δόξα. Διότι ακριβώς από εκεί προήλθε η οδύνη μας, από το γεγονός ότι πολλοί προσβλέπουν διακαώς στην ανθρώπινη υπόληψη. Έτσι, εάν θελήσουμε να ζήσουμε σύμφωνα με την πνευματική φιλοσοφία, θα κατανοήσουμε καλά ότι τα ανθρώπινα πράγματα δεν είναι απολύτως τίποτα.

Και ούτε ανέφερε πως εκείνοι στους οποίους εμπιστεύθηκε ο νόμος αποκόμισαν κάποιο όφελος από αυτή την εμπιστοσύνη, επειδή απίστησαν· πράγμα το οποίο λοιπόν και ο Δαβίδ, υπονοώντας το με άλλον τρόπο, έλεγε: «Στον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός· γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;». Διότι, επειδή διαρκώς υπερηφανεύονταν σε μεγάλο βαθμό για την ακρόαση του νόμου, ενώ ήταν στερημένοι από την έμπρακτη εφαρμογή του, και ο Παύλος κατέρριψε το καύχημά τους λέγοντας: «Εσύ, λοιπόν, που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις; Εσύ που κηρύττεις να μην κλέβουν, κλέβεις;». Και ο Δαβίδ ομοίως λέγει: «Εάν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με τους μοιχούς έθετες τη μερίδα σου».

Διότι λέγει και ο ευαγγελιστής Λουκάς: «Και ο Ιησούς διανυκτέρευε στην προσευχή του Θεού», διδάσκοντάς μας να κάνουμε τούτο. Αυτό έπραξε και ο θείος απόστολος μαζί με τον Σίλα. Διότι, όντας δεσμώτης μαζί με τον Σίλα, και δεμένος στο ξύλο μετά από κακώσεις και μαστιγώσεις, συνδύασε την προσευχή με την υμνωδία, και τρύγησε τον καρπό της καλής αγρυπνίας· διότι απήλαυσαν τη θεία δωρεά. «Εγώ είμαι μέτοχος όλων εκείνων που σε φοβούνται, και εκείνων που τηρούν τις εντολές σου». Ο δε Σύμμαχος αντί της λέξης «Μέτοχος», χρησιμοποίησε το «Συνημμένος»· ο δε Σύρος, το «Φίλος». Διότι, αποστρεφόμενος εκείνους που προτιμούν τα αντίθετα από τα δικά σου προστάγματα, είχα ως κοινωνούς και οικείους εκείνους που εκτιμούσαν βαθύτατα τον φόβο σου και επέλεγαν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Αυτό το είπε και σε άλλον ψαλμό: «Σε εμένα δε, τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ». Σύμφωνα με την Παροιμία, λοιπόν, ακούσαμε: «Εκείνος που συμπορεύεται με σοφούς, θα γίνει σοφός· ενώ εκείνος που συμπορεύεται με άφρονες, θα γίνει γνωστός». Όσοι λοιπόν διαθέτουν τη φιλοξενία του Αβραάμ, έχουν γίνει μέτοχοί του· ομοίως και όσοι διαθέτουν τον ζήλο του Ηλία, και την πραότητα του Μωυσή και του Δαβίδ· ενώ όσοι έχουν γίνει μιμητές κακών έργων, ακούνε: «Εάν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες με αυτόν, και με μοιχό έθετες τη μερίδα σου». Ας μη γίνουμε, λοιπόν, αδελφοί, συμμέτοχοι αυτών, αλλά εκείνων που έπραξαν τα αγαθά. Διότι με πολλούς τρόπους χάθηκαν ορισμένοι διαπράττοντας αμαρτίες, συμπαρασύροντας στην απώλεια και άλλους μαζί τους.

Ζ'. Διότι όχι μόνο δεν προέβαλες τίποτα από τη διδασκαλία του νόμου, αλλά και αυτό που κατέχεις από τη φύση σου, το αχρήστευσες. Διότι οι αρχές σχετικά με όσα δεν πρέπει να πράττονται και όσα δεν έχουν αυτή την ιδιότητα, είναι από τη φύση τους εμφυτευμένες μέσα μας. Εσύ όμως τις απέρριψες και δεν τις διετήρησες στη μνήμη σου. Αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Σε καμία περίπτωση· αλλά το «εβδομηκοντάκις επτά» το λέει εφόσον κάποιος μετανοεί. Διότι πώς θα μπορούσε κανείς να συγχωρήσει εκείνον που ούτε ομολογεί ότι έχει αμαρτήσει, ούτε μετανοεί; Επειδή, και όταν ζητούμε φάρμακα από τον ιατρό, του δείχνουμε και την πληγή. Ποιος είναι λοιπόν ο αμαρτωλός, για τον οποίο κάνει λόγο εδώ η Γραφή; Ας ακούσουμε με προσοχή. Διότι τον σκιαγραφεί μέσα από τα ακόλουθα, λέγοντας τα εξής: «Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με τους μοιχούς έβαζες τη μερίδα σου. Το στόμα σου επλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες».

«Αν έβλεπες κλέφτη», λέει, «έτρεχες μαζί του». Αυτό είναι η αιτία όλων των κακών· αυτό κυρίως είναι που ανατρέπει την αρετή και αποδυναμώνει τον ζήλο των πολλών για τα καλά, όταν δηλαδή κάποιοι όχι μόνο δεν επιπλήττουν, αλλά και χαίρονται μαζί με αυτούς που αμαρτάνουν. Αυτό δεν είναι καθόλου μικρότερο από το να αμαρτάνει κανείς. Άκουσε, λοιπόν, τον Παύλο που λέει: «Όχι μόνο τα κάνουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Διότι δεν είναι μικρό αμάρτημα και τούτο, το να χαίρεται κανείς με τους κακούς, έστω και αν ο ίδιος δεν πράττει τα κακά. Διότι εκείνος μεν που αμαρτάνει έχει να επικαλεστεί την ανάγκη, να προβάλει ως δικαιολογία τη φτώχεια, έστω και αν οι προφάσεις δεν είναι εύλογες· εσύ όμως για ποιον λόγο επαινείς αυτό που έγινε, χωρίς καν να καρπώνεσαι την ηδονή από αυτό; Και εκείνος μεν ίσως και να μετανιώσει· εσύ όμως του κλείνεις και αυτές τις πόρτες, και αφαιρείς το φάρμακο, και ανατρέπεις αυτή την τόσο μεγάλη παρηγοριά, φράζοντας από παντού γι' αυτόν το λιμάνι της επιστροφής προς τη μετάνοια. Όταν λοιπόν δει εσένα, που είσαι έξω από την αμαρτία και που οφείλεις να τον επιπλήξεις, όχι μόνο να μην τον επιπλήττεις, αλλά και να τον συγκαλύπτεις, και όχι μόνο να συγκαλύπτεις, αλλά και να συμπράττεις, τι θα σκεφτεί για τον εαυτό του; Και τι για αυτό που τόλμησε να πράξει;

Αυτά δε δεν έχουν λεχθεί μόνο για τους κλέφτες, αλλά και για κάθε αμάρτημα· έθεσε δε ως παράδειγμα το έσχατο από τα παραπτώματα, για να γνωρίζεις ότι εκείνος που δεν τυγχάνει συγγνώμης για ένα τέτοιο αμάρτημα, πολύ περισσότερο δεν θα απολαύσει αυτή την παρηγοριά για κάποιο άλλο. Άκουσε λοιπόν τι λέει και στη συνέχεια: «Και με τους μοιχούς έβαζες τη μερίδα σου», προχωρώντας στο μεγαλύτερο αμάρτημα. Διότι το πρώτο είναι πολύ μικρότερο από τούτο. Και κάποιος, κάνοντας σύγκριση μεταξύ αυτών των αμαρτημάτων, έλεγε τα εξής: «Δεν είναι παράξενο εάν συλληφθεί κάποιος να κλέβει· διότι κλέβει για να χορτάσει την πεινασμένη ψυχή του». Εάν λοιπόν αυτό είναι ασυγχώρητο, πολύ περισσότερο είναι η μοιχεία. Εδώ δε, ονομάζει μοιχεία την πορνεία. Αν λοιπόν δεις κάποιον από εκείνους που βρίσκονται στο ίδιο ποίμνιο μαζί σου να πορνεύει και να προσέρχεται στα μυστήρια, πες σε εκείνον που διακονεί στη διανομή τους: «Ο τάδε είναι ανάξιος των μυστηρίων, εμπόδισε τα βέβηλα χέρια του». Διότι, εάν δεν είναι άξιος ούτε καν να διηγείται τα δικαιώματα του Θεού, αναλογίσου πού θα φτάσει η κόλασή του, όταν αγγίζει και την ιερή τράπεζα· και όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για εκείνον που τον συγκαλύπτει. Διότι δεν είπε: «Και μοίχευες», αλλά: «Με τους μοιχούς έβαζες τη μερίδα σου». Αλίμονο, πόσο μεγάλο κακό προέρχεται από το να συγκαλύπτει κανείς την ηθική σήψη των άλλων, εφόσον μάλιστα λέει ότι γίνεται συμμέτοχος στην τιμωρία για το παράπτωμα, και μάλιστα όχι λιγότερο από εκείνον που αμάρτησε.

Αυτό υπήρξε έργο της φιλανθρωπίας του Θεού, το να υπόκεινται δηλαδή και αυτός που διδάσκει και εκείνοι που ακούν στους ίδιους νόμους, να μετέχουν στην ίδια φύση, και να είναι εξίσου ο καθένας υπόλογος εάν παραβαίνει τον νόμο. Γιατί; Για να κάνει την επίπληξη με μέτρο· για να είναι επιεικής προς εκείνους που αμαρτάνουν· για να μην καθιστά τον έλεγχο αφόρητο, αναλογιζόμενος τη δική του αδυναμία. Εάν λοιπόν δεις κάποιον από εκείνους που ανήκουν στο ίδιο ποίμνιο με εσένα να πορνεύει και να προσέρχεται στα μυστήρια, πες σε εκείνον που διακονεί τη διανομή τους: «Ο τάδε είναι ανάξιος των μυστηρίων, εμπόδισε τον βέβηλο από τα άγια». Διότι, εάν ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι άξιος ούτε καν να αναγγέλλει τα δικαιώματα του Θεού, αναλογίσου μέχρι πού θα φτάσει η τιμωρία του, όταν αγγίζει και την ιερή τράπεζα· και δεν θα τιμωρηθεί μόνο αυτός, αλλά και εσύ που τον συγκαλύπτεις. Διότι η Γραφή δεν λέει, «Και μοίχευες», αλλά, «Με μοιχό είχες τη μερίδα σου». Αλίμονο, πόσο μεγάλο κακό είναι να συγκαλύπτει κανείς τη σαπρότητα των άλλων! Διότι, όπως λέει, γίνεσαι συμμέτοχος της τιμωρίας για το αμάρτημα· και πολύ σωστά. Επειδή εκείνος μπορεί να προβάλει ως δικαιολογία το πάθος, έστω κι αν η πρόφαση είναι ασυγχώρητη· εσύ όμως δεν έχεις ούτε αυτό. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ενώ δεν απολαμβάνεις την ηδονή, γίνεσαι κοινωνός και συμμέτοχος της κολάσεως; Και μη μου πεις εκείνη τη φράση που είναι γεμάτη από απέραντη αναισθησία: «Τι με νοιάζει εμένα; Εγώ φροντίζω τα δικά μου».

Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και έβαζες τη μερίδα σου μαζί με τους μοιχούς. Το στόμα σου πλήθυνε την αδικία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος κακολογούσες τον αδελφό σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο. Επομένως, είναι φανερό ότι δεν απέρριψε εδώ απλώς τις θυσίες, αλλά επειδή μοίχευαν, επειδή έκλεβαν, επειδή επιβουλεύονταν τους αδελφούς τους.

Διότι, εάν για εκείνους που ασθενούν σωματικά επιδεικνύουμε τόσο μεγάλο ζήλο και φροντίδα, όταν πρόκειται για ασθένεια της ψυχής, τι από όλα δεν πρέπει να πράξουμε; Και τι δεν θα υπομείνουμε, ώστε να ανακτήσουμε τον αδελφό, ο οποίος συνδέεται μαζί μας ως μέλος, αυτόν που ανήκει στο πλήρωμα του εκκλησιαστικού σώματος; Τα πάντα, λοιπόν, ας κάνουμε για αυτόν, τα πάντα ας πράξουμε για αυτόν, απομακρύνοντας τους σκύλους και τους λύκους, και ας μην θεωρούμε ότι μας αρκεί μόνο η δική μας σωτηρία. Διότι, όπως έχει ειπωθεί: «Εάν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχούς έκανες παρέα»· έτσι ακριβώς θα ακούσουμε και εδώ. Όταν δούμε κάποιον από τους αδελφούς μας να κλέβει με λόγια και ψιθυρισμούς, τα ίδια θα ακούσουμε. Η Εκκλησία είναι οίκος δεσποτικός και οι πιστοί είναι τίμια σκεύη. Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον από τους έξω να θέλει να υφαρπάξει κάποιο από τα σκεύη, έστω και αν εσύ ο ίδιος παραμένεις αλώβητος, θα βρεθείς σε κίνδυνο εάν το παραβλέψεις και δεν προσέλθεις να το αναφέρεις στους αρμοδίους για να το διορθώσουν, έχοντας γίνει ένοχος για την ψυχή εκείνου, εσύ που βλέπεις τον κλέφτη να κάνει διάρρηξη και δεν τον εμποδίζεις ούτε ο ίδιος ούτε μέσω άλλου. Δεν τα λέω αυτά απλώς επειδή επικρέμαται πάνω σου ο κίνδυνος, αλλά για να σε προφυλάξω, ώστε να σε κάνω να μεριμνάς εξίσου τόσο για τη δική σου σωτηρία όσο και για τη σωτηρία των άλλων. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να αξιωθούμε και των υποσχεθέντων αγαθών, με τη χάρη του Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Διότι τέτοια θυσία εξέλεξα εγώ, και όχι δυσώδεις κνίσες που μολύνουν τον αέρα. Και αυτή μεν η θεσμοθεσία απευθύνεται προς τους πιο ευσεβείς από τους ανθρώπους. Όσον αφορά τους αμαρτωλούς όμως, συνοψίζοντάς τους σαν σε ένα πρόσωπο, λέει ότι: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου», ως δήθεν δάσκαλος; «Εσύ όμως», πράττοντας τα αντίθετα, «μίσησες τη διδασκαλία και έριξες τους λόγους μου πίσω σου. Και αν έβλεπες κλέφτη, εσύ τον βοηθούσες» αντί να τον εμποδίσεις, «και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου», συναινούντας ώστε να μολύνει και αυτός ξένη συζυγική κλίνη. «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και εναντίον του γιου της μητέρας σου μηχανευόσουν σκάνδαλο». Ενώ εσύ έπραττες αυτά και εγώ μακροθυμούσα, «υπέθεσες παράνομα ότι θα είμαι όμοιός σου». Αλλά δεν είναι έτσι· μάλλον «θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις αμαρτίες σου, για να με γνωρίσεις ως ανόμοιό σου, επειδή μισώ την αμαρτία. «Συνετιστείτε», δηλαδή, κατανοήστε «λοιπόν αυτά όσοι ξεχνάτε τον Θεό» και αμαρτάνετε αμετανόητα, και αφού τα κατανοήσετε μετανοήστε, «μήπως τυχόν σας αρπάξει» ξαφνικά ο θάνατος «και δεν θα υπάρχει κανείς να σας γλιτώσει. Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει», δηλαδή, η καθαρή προσευχή με ευαρεστεί, «μέσω της οποίας θα δείξω τη σωτηρία μου» σε εκείνον που προσφέρει τέτοια θυσία.

Όταν ο μεν Θεός προστάζει και διακηρύσσει ρητά: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι «Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη»· εκείνος όμως που τα ακούει αυτά, όχι μόνο δεν επιλέγει να μετανοήσει και να βιάσει τον εαυτό του για να εισέλθει από τη στενή πύλη, αλλά και περνώντας όλες του τις ημέρες μέσα σε μετεωρισμό και χαλάρωση της ψυχής, ή και προσθέτοντας στα δικά του κακά κάθε ώρα και άλλα κακά, και επιζητώντας την άνεση του σώματος και την περιποίησή του πέρα από την απαραίτητη ανάγκη —πράγμα που αποτελεί γνώρισμα μάλλον της πλατιάς και ευρύχωρης οδού, και όχι της στενής και τεθλιμμένης που οδηγεί στην αιώνια ζωή—, αυτός λοιπόν και ο κάθε τέτοιος άνθρωπος ρίχνει τους λόγους του Θεού πίσω του και κάνει τα δικά του θελήματα, ή μάλλον τα θελήματα του διαβόλου. Διότι λέγει: Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου· καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου, και έβαζες σκάνδαλο εναντίον του γιου της μητέρας σου· υπέθεσες άνομα ότι θα είμαι όμοιός σου. Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου· κατανοήστε τα λοιπόν αυτά, εσείς που ξεχνάτε τον Θεό.

Για ποιο λόγο λοιπόν γίνεται αυτός ο θόρυβος; Για τον οικονόμο, τον οποίο καθαίρεσε η ίδια η αλήθεια, επειδή παραβίασε πολλούς κανόνες. Διότι και πριν από τη φανερή μοιχεία, ενώ ο προηγούμενος βασιλιάς μοίχευε με διάφορα πρόσωπα, όχι μόνο λειτουργούσε και του μετέδιδε τα άχραντα μυστήρια και συνέτρωγε μαζί του, αλλά και τασσόταν με το μέρος του. Εξαιτίας αυτού έγινε πρόθυμος και στην ολοφάνερη ασέλγεια, καταφρονώντας τον Θεό και τις θείες κρίσεις. Και για να γίνει σαφέστερο αυτό που λέμε, όχι για να διδάξουμε, μη γένοιτο, αλλά μόνο για υπενθύμιση, ας φέρει στον νου του, εάν θέλει, την ίδια την ιερή μυσταγωγία του μυστηρίου της στέψης, και ας κατανοήσει πόσο μεγάλη πρέπει να θεωρήσουμε εδώ την πρόκληση της οργής του Αγίου Πνεύματος σε τέτοιου είδους αντιφάσεις. Διότι, βεβαίως, όσα τελεί ο ιερέας, αυτά και ο Θεός υπόσχεται ότι τα επικυρώνει, σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο.

Εφόσον, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, εκείνοι που με άνομη γλώσσα απειθούν στον Κύριο, ονόμασαν σωτήρια οικονομία για την Εκκλησία του Θεού την κατάλυση τόσο του νόμου όσο και του Ευαγγελίου (δηλαδή τη μοιχεία εκείνου που κυβερνούσε προηγουμένως, με την εκδίωξη της νόμιμης συζύγου του και την εγκατάσταση της μοιχαλίδας, καθώς και την ακόμη μεγαλύτερη και χειρότερη από αυτήν παρανομία, δηλαδή τη μοιχοζευξία, επειδή ψευδομαρτύρησε κατά του Θεού και επικαλέστηκε το όνομά Του σε αυτή την αθέμιτη πράξη κατά τη διάρκεια της ιεροτελεστίας, και επιπλέον έδωσε στους μοιχούς στεφάνια νίκης κατά του Χριστού κατά τη μετάληψη των θείων δώρων, τα οποία βεβηλώθηκαν ως κοινά πράγματα από τον μοιχοζεύκτη, ο οποίος αναδείχθηκε αληθινά όχι άγγελος του Παντοκράτορα Θεού, αλλά του κοσμοκράτορα σατανά, και επιπλέον όλων εκείνων που με τη συνδρομή και την επιδοκιμασία τους σε αυτή την παράβαση συμπαρατάχθηκαν με τον μοιχό και τον μοιχοζεύκτη). Και τη θεώρησαν μάλιστα τόσο ισχυρή και επικυρωμένη από τον Θεό, ώστε υπέβαλαν συνοδικά σε ανάθεμα, μαζί με φυλακίσεις και άλλα παθήματα, όσους δεν υποχώρησαν και δεν συμφώνησαν μαζί τους, επειδή δεν αποδέχθηκαν ότι αυτή η οικονομία συνιστά άγια πράξη.

Θα ήταν συμφέρον, σύμφωνα με τον δικό μας σκοπό και πόθο, να επιτιμηθούν συνοδικώς, μέσω του κορυφαίου αποστολικού θρόνου, όπως ακριβώς γινόταν παλαιόθεν και εξ αρχής, εκείνοι που συνεδρίασαν εναντίον του Ευαγγελίου του Χριστού και αναθεμάτισαν αυτούς που το υπερασπίζονται και δεν αποδέχθηκαν τη μοιχεία, τη μοιχική σύζευξη και τη συνέργεια στη μοιχεία ως οικονομία των αγίων, όπως ακριβώς δογμάτισαν οι οπαδοί της μοιχείας, αποκαλώντας με αυτόν τον τρόπο τους αγίους παράνομους. Διότι κανένας άγιος δεν συντάχθηκε με μοιχό, πολλώ δε μάλλον δεν στεφάνωσε αυτούς που διαπράττουν μοιχεία ούτε τους μετέδωσε τα θεία δώρα, από τη στιγμή που έχουν διατάξει να μην τους παρέχουν ούτε στέγη και φωτιά, ακόμη κι αν είναι βασιλείς. Και διότι εξύβρισαν και το ίδιο το Θείο με τις ιεροτελεστίες της στέψης, αναφέροντας το ανάθεμα στο Ίδιο μέσω του αναθεματισμού εκείνων που υπερασπίζονται τον νόμο Του. Εάν όμως δεν γίνει αυτό, εμείς στο εξής αποζητούμε το σθένος των δικών σας προσευχών, το κύρος των θεσμών της αγάπης, τη δύναμη των απαντητικών σας επιστολών, πράγμα που σας παρακαλούμε οπωσδήποτε να πράξετε, παρηγορώντας τους ολιγόψυχους και ενισχύοντας τους αδυνάμους, αγιώτατοι, ποθητοί και αεισέβαστοι πατέρες μας.

Ας φράξουμε τα αυτιά μας, για να μη φθαρούμε από τη βλασφημία, αδελφοί. Και το επιχείρημά τους είναι, λέει, ότι στην περίπτωση των βασιλέων πρέπει να παραβλέπονται οι ευαγγελικοί νόμοι. Ιδού, άλλη μια προδρομική ενέργεια του Αντιχρίστου. Και πού είναι το «ένας νόμος θα υπάρχει»; Και πού είναι το «αυστηρή κρίση θα γίνει σε όσους κατέχουν εξουσία»; Και πού είναι το «ο Θεός δεν προσωποληπτεί»; Και ποιος είναι ο νομοθέτης του βασιλιά; Και εφόσον υπάρχει αλληλεξάρτηση μεταξύ άρχοντα και αρχόμενων, τότε ούτε για τους αρχόμενους ισχύουν οι ευαγγελικοί νόμοι. Διότι, εάν ισχύουν για εκείνον, ισχύουν και για εκείνους, ώστε να παραμένουν υποταγμένοι υπό έναν νόμο και νομοθέτη, υπάκουοι και χωρίς να στασιάζουν. Εάν, όμως, δεν ισχύουν για εκείνον, όποτε το θελήσει –και ίσως να μην ήθελε να τηρήσει κανέναν– ενώ για αυτούς ναι, τότε συμβαίνει ένα από τα δύο: ή ο βασιλιάς είναι θεός (διότι μόνο το θείο δεν υπόκειται σε νόμο) ή θα υπάρξει αναρχία και στάση. Διότι, όπου ο νόμος δεν είναι ο ίδιος, πώς μπορεί να υπάρξει ειρήνη, όταν ο βασιλιάς θέλει κάτι άλλο, δηλαδή να μοιχεύει, να ακολουθεί αιρέσεις, και οι υπήκοοι, από την άλλη πλευρά, διατάζονται από τον νόμο να μην έχουν την ίδια μερίδα με τον μοιχό, ούτε να συμμετέχουν σε αιρέσεις, ούτε να παραβαίνουν στο ελάχιστο αυτά που έχουν παραδοθεί από τον Χριστό και τους αποστόλους; Και πώς από αυτά δεν καθίσταται φανερό ότι ο Αντίχριστος βρίσκεται προ των πυλών; Διότι δεν θα τολμήσουν να πουν οι οπαδοί της μοιχείας: «μήπως όσα πράττει ανόμως ο βασιλιάς δεν τα κάνει και δεν διατάζει τον λαό να υποταχθεί σε αυτά;».

Το δεύτερο δεν χρειάζεται πολλή εξήγηση, αφού γίνεται φανερό από το προηγούμενο. Αναθεματίζοντας, λοιπόν, αυτούς που δεν αποδέχονται τη μοιχοζευξία και τη μοιχεία του βασιλιά, και την παρανομία καθενός που βρέθηκε να έχει μερίδιο σε αυτήν ως άγια οικονομία, ποιους άλλους έχουν αναθεματίσει παρά τους αγίους, και πρωτίστως τον Πρόδρομο; Είναι αλήθεια να πούμε, αν και φοβερό, πως αναθεμάτισαν και τον ίδιο τον Δεσπότη των αγίων. Διότι Εκείνος που τα απαγόρευσε αυτά, προφανώς δεν τα αποδέχεται ούτε ευαρεστείται σε αυτά, αλλά με αυστηρότητα απείλησε με αμείλικτη κρίση ακόμα και το να έχει κάποιος μερίδιο με μοιχό, όχι με τον τάδε ή τον δείνα, αλλά με τον οποιονδήποτε, βασιλιά, άρχοντα, μικρό ή μεγάλο. Διότι ένας νόμος θα υπάρχει, λέει, και ένα Ευαγγέλιο παραλάβαμε. Και όποιος παραβεί έστω και το παραμικρό από αυτό το Ευαγγέλιο, ακόμα κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, σου αρκεί η βεβαιότητα αυτού του λόγου. Μήπως ο βασιλιάς είναι ανώτερος από τον άγγελο; Μήπως ο κοσμοκράτορας μέσα στον κόσμο δεν είναι ανώτερος από όλους τους δαίμονες και τους ανθρώπους που εξουσιάζουν κοσμικά, αλλά όχι όμως θεϊκά; Και τι λέει ο απόστολος; Ας είναι ανάθεμα. Οι άγγελοι δεν τολμούν να παρασαλεύσουν τους νόμους, και αν το πράξουν, δεν παραμένουν χωρίς να αναθεματιστούν, όπως ο διάβολος και το αποστατικό του πλήθος. Και πώς, λοιπόν, κάθε άνθρωπος με σάρκα, όταν παραβαίνει τον νόμο και εισάγει καινοτομίες, και μάλιστα τέτοιες καινοτομίες, δεν θα είναι ξένος προς τον Θεό;

Διότι δεν είναι μικρή και αφανής η ασέβεια που διαπράττεται, αλλά πάρα πολύ μεγάλη και προφανής σε όσους έχουν νου. Την οικονομία του Χριστού, ω αγιώτατε, την ανέτρεψαν από μέρους τους, δογματίζοντας ότι η παράβαση του ευαγγελίου μέσω της μοιχοζευξίας και της μοιχείας αποτελεί σωτήρια οικονομία για την εκκλησία, επιβάλλοντας ανάθεμα σε όσους δεν το αποδέχονται έτσι. Το ευαγγέλιο το διέλυσαν καταλύοντας μία εντολή του, αφού αποφάνθηκαν ότι η κατάλυση αυτή αποτελεί οικονομία Θεού. Διότι, εάν, όπως έχει γραφτεί, όποιος τηρήσει ολόκληρο τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, γίνεται ένοχος για όλα, αυτοί όμως ισχυρίζονται πως το σφάλμα, ή μάλλον τα σφάλματα, τόσο του μοιχού όσο και αυτού που τέλεσε τον μοιχικό γάμο, των συνεργατών της μοιχείας και όλων όσοι συντάχθηκαν με τον μοιχό (διότι δεν είναι δυνατόν να διαχωριστούν μεταξύ τους αυτοί που έπραξαν και αυτοί που παρασύρθηκαν μαζί τους), δεν τους καθιστούν ενόχους, αλλά οικονόμους Θεού, τότε αποδεικνύεται ψεύτης εκείνος που αποφάνθηκε ότι είναι ένοχοι, και οι άγιοι αποξενώνονται από τους οικονόμους του Θεού, επειδή κανένας άγιος δεν παρέβηκε τον νόμο του Θεού, ούτε όποιος τον παρέβηκε μπορεί να ονομάζεται άγιος.

Δεν είναι, λοιπόν, ασφαλές το να φροντίζει ο καθένας το δικό του συμφέρον και να αδιαφορεί για του πλησίον· ούτε είναι αζήμιο το να φυτρώνουν μαζί με το καθαρό σιτάρι τα ζιζάνια. Και «αν έβλεπες κλέφτη», λέει, τι ψάλλουμε; «έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου»· και «δεν κατοικούσε μέσα στον οίκο μου αυτός που φέρεται με υπερηφάνεια, και αυτός που λέει άδικα λόγια δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου». Γι' αυτό, τέκνα μου τιμιότατα, μην ανέχεστε να συμπεριφέρονται άσχημα οι αδελφοί σας· αλλά να επιδεικνύετε τον αγαθό ζήλο και την πρέπουσα φιλαδελφία προς εκείνον που παρευρίσκεται με χλιαρότητα και δεν δίνει προσοχή στα ταπεινά μου λόγια.

Γι' αυτόν τον λόγο κλαίω και θρηνώ για ορισμένους· διότι, εφόσον δεν έκριναν καλό να έχουν τον Θεό με επίγνωση σωτηρίας, τους παρέδωσε σε αποδοκιμασμένο νου ώστε να πράττουν τα απρεπή. Διστάζω δε να πω, ότι και εσείς έχετε κυριευτεί από έπαρση, και δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας αυτός που έπραξε αυτό το έργο· γι' αυτό προκαλείται και περιφρόνηση και συμμετοχή στο ίδιο πάθος. Διότι δεν τον αποστρέφεστε, όπως πρέπει. Μην οργίζεστε εναντίον μου που σας ελέγχω, ούτε να εξοργίζεστε τόσο πολύ ώστε να αποφεύγω να πω ότι έναν τέτοιον άνθρωπο τον αποδέχεστε, για να μην καταποθεί από την υπερβολική λύπη· αντίθετα, συναναστρέφεστε μαζί του χωρίς θλίψη και μάλιστα συλλογίζεστε προς απώλεια. Και πράττοντας το ρητό «αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου», δεν το κατανοείτε.