Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:23

Διότι αρπάζεται η ψυχή, εφόσον έχει εκπέσει ολοκληρωτικά από τον Θεό. «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει». Επαναλαμβάνει τα προλεχθέντα, προτρέποντας να επιτελούμε τη λογική λατρεία. Μετά τη μεγάλη κατηγορία, υπέδειξε το φάρμακο της αμαρτίας, δηλαδή την απόλαυση των μυστηρίων. Διότι αυτή είναι αληθώς η θυσία αινέσεως που δοξάζει τον Θεό. Επειδή, υμνώντας τότε μαζί με τους αγγέλους, στεκόμαστε μαζί και με ολόκληρη την κτίση.

Και εκεί υπάρχει οδός, μέσω της οποίας θα του δείξω τη σωτηρία μου. Μέσα στη θυσία, λέγει, της αινέσεως βρίσκεται η οδός της σωτηρίας που προέρχεται από τον Θεό.

Ερώτηση ΣΞΕ΄. Εάν έχει ειπωθεί μόνο προς τους ιερείς το, «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε, πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου», ή αν απευθύνεται και προς όλους· και πώς ο καθένας μας προσφέρει δώρο στο θυσιαστήριο. Απόκριση. Θα ήταν συνεπές να εκλάβουμε ότι αυτό απευθύνεται κατεξοχήν και πρωτίστως προς τους ιερείς, επειδή είναι γραμμένο: «Εσείς δε θα ονομαστείτε ιερείς του Κυρίου, όλοι λειτουργοί του Θεού»· και, «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα».

«Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί είναι η οδός, στην οποία θα του δείξω το σωτήριο του Θεού.» Αυτή είναι η οδός, αγαπητοί, στην οποία βρήκαμε τη σωτηρία μας, τον Ιησού Χριστό, τον Αρχιερέα των προσφορών μας, τον προστάτη και βοηθό της αδυναμίας μας.

Διότι γεννήθηκε κατά σάρκα από τους Ιουδαίους, και γι' αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί υιός της Συναγωγής. <Και εκεί υπάρχει οδός με την οποία θα του δείξω το σωτήριο του Θεού.> (A f. 286 b, I f. 283 b.) Πρόσεξε δηλαδή ότι, μολονότι ο νόμος είχε δοθεί από παλιά, σαν να μην είχε ακόμη υποδειχθεί η οδός μέσω της οποίας θα μπορούσε κανείς να προχωρήσει προς τη σωτηρία, υπόσχεται να την υποδείξει. Ασυγκρίτως ανώτερα λοιπόν από όσα δόθηκαν μέσω του Μωυσή είναι αυτά που ήρθαν μέσω του Χριστού, εάν βέβαια σε αυτά βρίσκεται η οδός της σωτηρίας, την οποία θα πρέπει να νοήσουμε ως τον ίδιο τον Χριστό και τα δικά του προστάγματα. Είπε λοιπόν ο θεσπέσιος Ησαΐας: [«Θα υπάρχει εκεί οδός καθαρή, και οδός άγια θα ονομαστεί.» Και πάλι ο Ιερεμίας: «Σταθείτε στους δρόμους, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου, και δείτε ποια είναι η αγαθή οδός, και βαδίστε σε αυτήν, και θα βρείτε αγνισμό για τις ψυχές σας.» Ο ίδιος ο Σωτήρας βέβαια φανέρωσε τον εαυτό του ως τη σωτήρια οδό, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός.» Διότι, όπως λέει ο μαθητής του, «Δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε»· έτσι και ο θείος Δαβίδ λέει ότι αυτός είναι το αληθινό και μέγα μέσο καθαρμού.]

Και όταν θέλησαν να αποδώσουν κάτι στον Θεό, ερευνώντας τα βάθη με το Άγιο Πνεύμα στην καρδιά τους, όντες άγιοι, και αναλογιζόμενοι τον ουρανό και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, καθώς και τη γη και όλα όσα υπάρχουν κάτω από αυτήν, και θεωρώντας ότι όλα όσα υπάρχουν δεν είναι άξια να προσφερθούν ως προσφορά στον Θεό (διότι δεν είχαν την εξουσία να προσφέρουν στον Θεό πράγματα ανώτερα από τους ίδιους), και σύμφωνα με την αξία τους και την εξουσία τους, θέλοντας μόνο με ύμνους να υμνούν τον Θεό (διότι αυτό είναι το γεγραμμένο: «προσφέρετε θυσία αινέσεως» και «θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»), έχοντας ήδη μεταβάλει την Παλαιά σε Καινή Διαθήκη παρακινούμενοι από το Άγιο Πνεύμα, μη έχοντας ανάγκη από θυσίες ζώων ούτε από ολοκαυτώματα (διότι λένε: «δεν υπάρχει τόπος για να προσφερθούν καρπώματα ούτε θυσία ούτε θυσιαστήριο», καθώς τα πάντα έχουν συμπεριληφθεί), επιθυμώντας δε να προσφέρουν τέτοιου είδους αίνεση και αφήνοντας κατά μέρος τη δική τους μικρότητα, συμπεριφέρονται με ταπεινοφροσύνη («διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί»· διότι μαζί με το χάρισμα της σωτηρίας τους λαμβάνουν και αυτή τη δωρεά της ταπεινοφροσύνης) και θέλουν να προσφέρουν τον αίνο στον Θεό και να μην αποκάμουν. Και αφού δοκίμασαν τους εαυτούς τους για την άρρητη δοξολογία του Θεού, θεωρούν σωστό να συμπαραλάβουν μαζί τους ολόκληρη την κτίση στη δοξολογία και αρχίζουν να μιλούν, έχοντας συμπεριλάβει όλη τη δημιουργία.

Εσύ προστάζεις να τα αφήσουμε όλα κατά μέρος και να αφήσουμε αζήμιους ανθρώπους που έχουν σφάλει τόσο πολύ· εγώ δεν υποστηρίζω κάτι τέτοιο, ούτε είμαι υπερβολικός στην επιείκεια· αλλά προτείνω να αναμειχθεί και κάποιο έλεος στην τιμωρία. Δηλαδή, ένα μέρος να εισπραχθεί και το άλλο να συγχωρηθεί, ώστε, αφενός, χάρη στην επιείκεια, να έχουν τα αναγκαία για τον μετέπειτα βίο τους, και αφετέρου, εξαιτίας της ποινής, να μην περιπέσουν πάλι για δεύτερη φορά στα ίδια σφάλματα από αμέλεια. Αρκούν, νομίζω, τρεις εκατοντάδες που θα καταβληθούν, για να πείσουν τους απόρους των Προυσαέων να στενάζουν για καιρό και να θυμούνται να βρίσκονται σε εγρήγορση· αρκούν αυτά, μαζί με την απειλή των φρικτών βασιλικών ποινών, η οποία είναι ικανή να προκαλέσει φόβο όχι λιγότερο από οποιαδήποτε αφαίρεση χρημάτων, εφόσον βέβαια ο σκοπός είναι –όπως άλλωστε και είναι– να γίνουν καλύτεροι, και όχι να αφανιστούν ολοσχερώς μέσω αυτής της ευτελούς είσπραξης. Αυτή είναι η σημερινή μου ικεσία προς τον βασιλέα· αυτή είναι η παράκλησή μου, η οποία δεν απεστάλη υπέρ των ανθρώπων κάποιου άλλου, αλλά υπέρ των ανθρώπων του Θεού και του ίδιου του βασιλέα. Ας φθάσει το αίτημά μου ενώπιόν του μέσω εσού, και συμπράξε μαζί μου σε τούτο, όπως ακριβώς έχεις συμπράξει πολλές φορές σε πολλά άλλα. Και είθε ο Κύριος να αγγίξει την ψυχή σου, κατευθύνοντάς σε πάντοτε στην ευθύτατη οδό των δικαιωμάτων Του, στην οποία, όπως λέγει ο μέγας Δαβίδ, δείχνει το σωτήριό Του σε όσους πορεύονται σε αυτήν.

Διότι αυτά μας τα διδάσκει το ίδιο το σταυρωθέν σώμα του Χριστού που προσφέρεται σε εμάς ως τροφή· διότι ταυτόχρονα τρεφόμαστε από αυτό και διδασκόμαστε να συμμετέχουμε στις αρετές και στα παθήματά Του, ώστε να ζήσουμε αιώνια και να συμβασιλεύσουμε μαζί Του. Και αυτό το προανήγγειλε μέσω του προφήτη Δαβίδ λέγοντας: «η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί είναι η οδός, μέσω της οποίας θα του δείξω τη σωτηρία μου»· διότι, εφόσον τελείται σε ανάμνηση αυτών που επιτέλεσε Εκείνος για εμάς, είναι θυσία ευχαριστίας και δόξας και αίνου προς Αυτόν. Και ως αληθώς, αυτό τούτο το προκείμενο σώμα και αίμα του Χριστού ομιλεί προς τον Θεό και Πατέρα ασυγκρίτως ανώτερα από το αίμα του Άβελ (διότι εκείνο φώναζε προς τον Θεό εναντίον του αδελφού, ενώ τούτο υπέρ ημών, των οποίων ο Χριστός καταδέχθηκε να γίνει αδελφός, εξιλεώνοντάς Τον για εμάς και συμφιλιώνοντάς μας με τον Ύψιστο Πατέρα)· ομιλεί όμως αυτό και προς εμάς, δείχνοντας ολοκάθαρα την οδό της αγάπης: ότι δηλαδή και ο Ίδιος, εξαιτίας της αγάπης Του για εμάς, κένωσε τον εαυτό Του φτάνοντας μέχρι εμάς και έδωσε τη ζωή Του για εμάς, υποδεικνύοντάς μας την οδό της ταπεινώσεως, «διότι στην ταπείνωσή Του αναιρέθηκε η καταδίκη Του, και σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή»· την οδό της υπακοής, διότι και ο Ίδιος υπάκουσε στον Πατέρα μέχρι σταυρού και θανάτου· την οδό, η οποία μέσω της νεκρώσεως των παθών μάς χαρίζει την αιώνια ζωή.

«και κατά του Υιού». Ετοιμάζοντας για τον Πέτρο την υπηρέτρια τη θυρωρό· διότι και αυτός είχε εκλεγεί από τη συναγωγή των Ιουδαίων. «Αυτά έπραξες». Έδειξα μακροθυμία και περίμενα τη μετάνοιά σου, αλλά εσύ δεν μετανόησες (αυτοί δεν μετανόησαν). «Υπέθεσες». Διότι έτσι νόμισαν οι Ιουδαίοι, ότι είμαι όμοιός σας (όμοιός σου), ένας απλός άνθρωπος, που δεν μπορεί να σας (σου) ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα σας (σου). «Θα σε ελέγξω». Τότε, όταν τα πάντα θα είναι γυμνά και φανερά, όταν δουν τον Χριστό, τον οποίο οι ίδιοι εξουθένωσαν, να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο και να κρίνει ζώντες και νεκρούς· τότε οι Ιουδαίοι, βλέποντάς τον, ελέγχονται και κατακρίνονται. «Κατανοήστε, λοιπόν, αυτά». Οι υπερήφανοι και οι άρπαγες, οι πλεονέκτες και οι κακόπιστοι κατανοήστε ότι θα υπάρξει κρίση τότε. «Μήπως αρπάξει». Δηλαδή, μήπως προφτάσει ο θάνατος και δεν υπάρχει κανείς για να σας λυτρώσει, και τι θα κάνουν οι αμετανόητοι εκείνη την ώρα; «Θυσία αινέσεως». Τη θυσία την οποία Αυτός εγκαινίασε για εμάς, ζωντανή και αναίμακτη με αίνο και δοξολογία· διότι μόνο σε αυτήν ευαρεστείται ο Θεός. «Και εκεί υπάρχει οδός». Διότι σε αυτήν ακριβώς την αναίμακτη θυσία υποδείχθηκε σε εμάς η οδός της αιώνιας ζωής, η σωτήρια.

Ως θλίψη να εννοήσεις τον πειρασμό που προέρχεται από τους ανθρώπους ή από τον Σατανά. Εάν λοιπόν τότε επικαλεστούμε τον Θεό, θα μας ελευθερώσει, όπως ακριβώς κάποτε ελευθέρωσε τη Σωσάννα· και δικαίως Τον δοξάζουμε για όσα παράδοξα οικονομεί για εμάς. «Κατανοήστε τα λοιπόν αυτά, εσείς που τα λησμονείτε.» Περιγράφει την ημέρα του θανάτου, κατά την οποία ο καθένας που καλείται αρπάζεται ταχύτατα. Ώστε πρέπει να μεριμνήσουμε για την εξάλειψη των αμαρτημάτων, όσο μας παρέχεται άφθονος χρόνος για μετάνοια. «Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει.» Ποια είναι αυτή και ποια η οδός; Η κοινωνία του Δεσποτικού σώματος και αίματος, την οποία ο Ίδιος μας υπέδειξε πρώτος, κάνοντας την αρχή στη Σιών. Επειδή λοιπόν δίδεται σε όσους μεταλαμβάνουν για τη λύτρωση των αμαρτιών, δικαίως είναι το σωτήριο του Θεού· και δικαίως είναι επίσης η οδός που δείχνει σε όσους προσεύχονται με τον πρέποντα τρόπο πώς να πορευθούν προς τον ουρανό.

Και σε πολλά άλλα σημεία φαίνεται να τις απορρίπτει. Αλλά όχι αυτήν, διότι και όταν προσφερόταν εκείνη, αυτήν αναζητούσε. Γι' αυτό και έλεγε: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές»· και αλλού, απορρίπτοντάς την και λέγοντας: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;», πρόσθεσε: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Έτσι και ο Παύλος εδώ παραγγέλλει: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή».

Διότι και αυτοί προσφέρουν δώρο και θυσία, εννοώ την προσευχή και την ελεημοσύνη. Το ότι βεβαίως και αυτό είναι θυσία, άκου τι λέει ο Προφήτης: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως»· και: «Η έπαρση των χεριών μου θυσία εσπερινή». Ώστε, ακόμη και αν προσφέρεις προσευχή με τέτοια διάθεση, είναι προτιμότερο να αφήσεις την προσευχή, και να πας να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και τότε να προσφέρεις την προσευχή. Διότι για τον λόγο αυτόν έγιναν τα πάντα· γι' αυτό και ο Θεός έγινε άνθρωπος και πραγματοποίησε όλα εκείνα, για να μας συνάξει. Εδώ λοιπόν, στέλνει αυτόν που αδίκησε προς αυτόν που αδικήθηκε· ενώ στην προσευχή οδηγεί αυτόν που αδικήθηκε προς αυτόν που αδίκησε, και τους συμφιλιώνει. Διότι εκεί μεν λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους»· ενώ εδώ: «Εάν έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε προς αυτόν». Μάλλον όμως και εδώ μου φαίνεται ότι αποστέλλει αυτόν που έχει αδικηθεί· γι' αυτό και δεν είπε: «Συμφιλίωσε τον εαυτό σου με τον αδελφό σου», αλλά: «Συμφιλιώσου»· και φαίνεται μεν ότι τα λόγια αυτά λέγονται υπέρ εκείνου που προξένησε τη λύπη, αλλά τα πάντα σκοπεύουν στο συμφέρον εκείνου που έχει λυπηθεί. Διότι, εάν συμφιλιωθείς με εκείνον, λέει, μέσω της αγάπης προς εκείνον θα βρεις και εμένα ίλεω, και θα μπορέσεις με πολλή παρρησία να προσφέρεις τη θυσία σου. Εάν όμως φλέγεσαι ακόμη από οργή, αναλογίσου ότι και εγώ με ευχαρίστηση παραγγέλλω να παραβλέπονται τα δικά μου, προκειμένου εσείς να γίνετε φίλοι· και ας γίνει αυτό για σένα παρηγοριά και καταπράυνση της οργής.

Έτσι πάλι και στον ψαλμό ο Δαβίδ· διότι προανέφερα ότι αυτό μοιάζει εξ ολοκλήρου με το προοίμιο· και όπως ακριβώς αυτός λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί», μετά τις απειλές· έτσι και εκείνος, αφού είπε: «Θα σε ελέγξω και θα παραθέσω ενώπιόν σου τις ανομίες σου», πρόσθεσε: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί υπάρχει οδός, με την οποία θα τους δείξω το σωτήριο του Θεού μου»· ονομάζοντας αίνεση τη δοξολογία διά των έργων και την επίγνωση προς Αυτόν.

Εκείνος που είπε: «Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω ενώπιόν σου τις αμαρτίες σου», και αφού εξέδωσε καταδικαστική απόφαση, ανακαλεί και πάλι την απόφαση, παραδίδοντάς τους στην τιμωρία όχι ως καταδίκους, αλλά παραδίδοντάς τους στην παραίνεση και τη συμβουλή ως οφείλοντες να διορθωθούν, συνετίζοντάς τους με τον φόβο και λέγοντας: «Μήπως σας αρπάξει σαν λέοντας, και δεν υπάρχει κανείς να σας λυτρώσει». «Η ουσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί υπάρχει η οδός, την οποία θα του δείξω, το σωτήριο του Θεού».

Αφού έδειξε τη φιλανθρωπία του, αφού προέτρεψε, συμβούλευσε, απείλησε, προκάλεσε φόβο, αφού επέστησε την προσοχή στην άκρατη τιμωρία, και αφού παρέσχε συμβουλή, αναφέρει και τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να διορθωθούν τα πεπραγμένα, λέγοντας: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Όχι μόνο θα παύσει την οργή μου, ούτε απλώς θα άρει την καταδίκη, αλλά και θα με δοξάσει. Δες το μέγεθος του κατορθώματος, όταν ο Θεός δοξάζεται εξαιτίας του. «Και εκεί είναι η οδός, όπου θα του δείξω το σωτήριο του Θεού». Είδες ανείπωτο μισθό; Είδες υπερβολή φιλανθρωπίας; Διότι υπόσχεται να δείξει την οδό του Θεού και το πραγματικό σωτήριο του Θεού σε εκείνους που το κατορθώνουν. Ας υπακούσουμε, λοιπόν, σε αυτόν που δίνει την υπόσχεση, και ας τον δοξάζουμε με ορθό βίο και θυσία αινέσεως. Διότι αυτή η οδός οδηγεί στη σωτηρία, μέσω αυτής της θυσίας· την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΣΤΟΝ ΡΙΒʹ ΨΑΛΜΟ. Αινείτε, παίδες, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου. αʹ. Πολύς λόγος γίνεται στις Γραφές για αυτούς τους αίνους· διότι δεν είναι κάτι το τυχαίο, αλλά αποτελεί μια θυσία και προσφορά αρεστή στον Θεό. Διότι λέγει: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει». Και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνο· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Και σε πολλά μέρη τα ιερά Βιβλία το παραγγέλλουν, και όσοι σώζονται αυτό προσφέρουν αντί για μεγάλα ευχαριστήρια. Και ποια δυσκολία έχει αυτό; λέγει· για ποιον, ακόμη και από τους συνηθισμένους ανθρώπους, δεν είναι εύκολο να το κατορθώσει και να αινεί τον Θεό;

Διότι τέτοια θυσία εξέλεξα εγώ, και όχι δυσώδεις κνίσες που μολύνουν τον αέρα. Και αυτή μεν η θεσμοθεσία απευθύνεται προς τους πιο ευσεβείς από τους ανθρώπους. Όσον αφορά τους αμαρτωλούς όμως, συνοψίζοντάς τους σαν σε ένα πρόσωπο, λέει ότι: «Στον αμαρτωλό είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου», ως δήθεν δάσκαλος; «Εσύ όμως», πράττοντας τα αντίθετα, «μίσησες τη διδασκαλία και έριξες τους λόγους μου πίσω σου. Και αν έβλεπες κλέφτη, εσύ τον βοηθούσες» αντί να τον εμποδίσεις, «και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου», συναινούντας ώστε να μολύνει και αυτός ξένη συζυγική κλίνη. «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητες. Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου και εναντίον του γιου της μητέρας σου μηχανευόσουν σκάνδαλο». Ενώ εσύ έπραττες αυτά και εγώ μακροθυμούσα, «υπέθεσες παράνομα ότι θα είμαι όμοιός σου». Αλλά δεν είναι έτσι· μάλλον «θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου» τις αμαρτίες σου, για να με γνωρίσεις ως ανόμοιό σου, επειδή μισώ την αμαρτία. «Συνετιστείτε», δηλαδή, κατανοήστε «λοιπόν αυτά όσοι ξεχνάτε τον Θεό» και αμαρτάνετε αμετανόητα, και αφού τα κατανοήσετε μετανοήστε, «μήπως τυχόν σας αρπάξει» ξαφνικά ο θάνατος «και δεν θα υπάρχει κανείς να σας γλιτώσει. Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει», δηλαδή, η καθαρή προσευχή με ευαρεστεί, «μέσω της οποίας θα δείξω τη σωτηρία μου» σε εκείνον που προσφέρει τέτοια θυσία.