Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:3

Και εδώ η θεία προφητεία σαφώς προαναγγέλλει ότι ο Θεός «θα έλθει εμφανώς», μη δηλώνοντας άλλον από τον Λόγο του Θεού. Και την αιτία της παρουσίας του την παρουσιάζει σαφέστατα, υποδεικνύοντας πάλι την κλήση των εθνών όλης της οικουμένης. «Κάλεσε», λέγει δηλαδή, «τη γη από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς». Με μεγάλη συνέπεια δε, μετά την επιφάνειά του και μετά την κλήση των εθνών, διδάσκει την εγκατάλειψη της πιο σωματικής λατρείας σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, η οποία και αυτή έλαβε τέλος μετά την επιφάνεια του Λόγου του Θεού σε όλους τους ανθρώπους. Διότι από τότε μέχρι σήμερα έχουν κληθεί μεν όλοι οι άνθρωποι σε όλη την οικουμένη, και όλα τα έθνη «από ανατολών μέχρι δυσμών», έχει όμως παύσει και καταργηθεί η ιουδαϊκή θρησκεία, εφόσον όλοι οι άνθρωποι έχουν λάβει την παραγγελία να ασκούν την ευσέβεια σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη του ευαγγελικού κηρύγματος και όχι σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Αυτά δε θα μπορούσαν να αναφέρονται και στη δεύτερη και ένδοξη επιφάνεια του Σωτήρος. 〈Από τον πγʹ Ψαλμό〉. «Θα εμφανισθεί ο Θεός ... των δυνάμεων, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε ακρόαση, Θεέ του Ιακώβ· Θεέ, υπερασπιστή μας, δες και επίβλεψε το πρόσωπο του χριστού σου.»

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Οπωσδήποτε, λοιπόν, θα μου προβάλεις και τούτο: Εάν ο Πατέρας έχει πληρώσει τα σύμπαντα, και ομοίως και ο Υιός, ποιος τόπος απομένει για την αντίπαλη δύναμη; Διότι δεν θα άρμοζε στον Θεό να έχει μαζί Του τον αντίπαλο. Εάν, πάλι, όπου παρευρίσκεται ο άρχοντας της κακίας, δεν είναι παρών και ο Θεός, τότε ο Θεός θα αποδειχθεί περιγραπτός και μερικός. Αλλά εγώ υποστηρίζω ότι Εκείνος βρίσκεται παντού και ότι δεν υπάρχει μέρος όπου δεν είναι ο Θεός, ακόμη και αν τυγχάνει να βρίσκεται κάπου ο άρχοντας της κακίας. Διότι ούτε οι ακτίνες του ηλίου, όταν πέφτουν πάνω σε βούρκους και ακαθαρσίες, μολύνονται, αλλά μάλλον τα εξαφανίζουν, ξηραίνοντάς τα με τη θερμότητά τους. Έτσι και ο Θεός μας ονομάζεται «πυρ καταναλίσκον», και πυρ θα καίει ενώπιόν Του, ώστε για τους προσφιλείς Του να είναι λύχνος και φως, ενώ για τους εχθρούς πυρ καταναλίσκον. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Γι' αυτό ακριβώς και ο άρχοντας της κακίας, θέλοντας να διαφύγει τις πύρινες βολές του Θεού, περιτρέχει κάθε τόπο· βρίσκοντας όμως παντού τον Θεό, διέρχεται μέσα από ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εάν βρει κάποιους που ζέουν στο Πνεύμα, αποφεύγει και τη δική τους θερμότητα. Αλλά αν βρει σε κάποιον, που δεν έχει το Πνεύμα του Θεού, καταφύγιο σκουπισμένο και στολισμένο προσωρινά, αφού αναπαυθεί, θα καταναλωθεί μαζί με εκείνον που τον υποδέχθηκε. Διότι ομοίως εχθρός θα φανεί και αυτός που τον υποδέχθηκε, κάνοντας φίλο του αυτόν που εναντιώνεται στον Θεό. Νομίζω ότι έχω επεκταθεί αρκετά σε αυτά για την απόδειξη του θέματος.

Θα φέρει σε κρίση όλα τα έργα μας, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου που αναγινώσκεται σήμερα: «Διότι όταν», λέει, «έλθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του». Διότι, κατά την πρώτη του παρουσία η δόξα της θεότητάς του κρυβόταν κάτω από τη σάρκα, την οποία προσέλαβε από εμάς για χάρη μας· και τώρα κρύβεται κοντά στον Πατέρα στον ουρανό μαζί με την ομόθεη σάρκα, τότε όμως θα αποκαλύψει όλη του τη δόξα· διότι θα φανεί να λάμπει από την ανατολή έως τη δύση, καταυγάζοντας τα πέρατα της οικουμένης με τις ακτίνες της θεότητάς του, ενώ θα αντηχεί η παγκόσμια και ζωοποιός σάλπιγγα, συγκεντρώνοντας ταυτόχρονα τα πάντα κοντά του. Και τους αγγέλους τους είχε μαζί του και προηγουμένως, αλλά αόρατα, συγκρατώντας τον ζήλο τους εναντίον των θεομάχων· αργότερα όμως θα έλθει φανερά και δεν θα σιωπήσει, αλλά θα ελέγξει και θα παραδώσει στις τιμωρίες τους απειθείς. «Όταν λοιπόν έλθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του, και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε», λέει, «θα καθίσει επί του θρόνου της δόξας του».

Ψαλμός του Ασάφ. Η προφητεία αναφέρεται στη συναγωγή, διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. Επομένως, αινίσσεται την αποβολή των Ιουδαίων. Θεός θεών. Θεός όχι των αισθητών θεών, των ειδώλων, αλλά των νοητών, για τους οποίους έχει λεχθεί: εγώ είπα, είστε θεοί, των οποίων ο βίος είναι ουράνιος. Έτσι, αφού έκραξε πάνω στον σταυρό, συγκλόνισε (κάλεσε) όλη τη γη. Από την ανατολή. Διότι η ανατολή και η δύση, ο βορράς και ο νότος υπάκουσαν στον λόγο του Ευαγγελίου (υπάκουσαν στο Ευαγγέλιο) και στα όσα έγιναν στην Ιερουσαλήμ. Από τη Σιών. Διότι μέσα στην ευπρέπεια της Εκκλησίας φαίνεται η ωραιότητα του Χριστού, δηλαδή το κάλλος. Ο Θεός θα έλθει εμφανώς. Κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Ο Θεός ημών. Διότι ο Κύριος δεν θα έλθει πλέον συγκαλυμμένος (συγκαλυμμένα), αλλά με παρρησία και με παράταξη και με πολλή δόξα, χωρίς να αποσιωπά τα δικά μας έργα. Πυρ ενώπιόν του. Τότε, κατά την κρίση. Διότι έτσι είπε και ο Δανιήλ: ότι ποταμός πυρός έρεε μπροστά του. Και γύρω του. Τα τάγματα των επουράνιων δυνάμεων, τα οποία με τον φόβο καταπλήσσουν και ξηραίνουν τους πάντες. Διότι καταιγίζω σημαίνει ξηραίνω. Θα προσκαλέσει. Διότι θα τον τυλίξει σαν βιβλίο, καθώς έχει γραφτεί, αντί του να τον κάνει να πάψει να υπάρχει. Και τη γη. Διότι θα συνάξει όλα τα έθνη τότε, καθώς γη είναι ο άνθρωπος, ώστε να κάνει κρίση ζώντων και νεκρών.

Ψαλμός ΜΘ'. «Φωτιά θα καεί ενώπιόν του.» Και τι είναι πιο σφοδρό από εκείνη την καταιγίδα ή την τρικυμία, όταν μαστιγωνόμαστε από τη δική μας συνείδηση και χτυπιόμαστε σαν από κύματα από τους λογισμούς που μας κατηγορούν ή και μας υπερασπίζονται; «Θα προσκαλέσει τον ουρανό.» Ουρανό ονομάζει αυτούς που φρονούν τα επουράνια, για τους οποίους έλεγε ο Παύλος: Όπως φορέσαμε την εικόνα του χωματένιου, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου. Γη ονομάζει αυτούς που φρονούν τα γήινα, αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία.

Αν και, ενώ η γέεννα υπάρχει, ο διάβολος σε πείθει για αυτά, πώς, αν δεν υπήρχε, θα το ομολογούσαν οι δαίμονες, των οποίων πρωταρχική επιδίωξη είναι να μην υποπτευόμαστε εμείς τίποτε τέτοιο, ώστε, γινόμενοι πιο ράθυμοι εξαιτίας αυτής της άνεσης, να πέσουμε μαζί τους σε εκείνο το πυρ; Και πώς, θα πει κάποιος, ομολογούσαν τότε οι δαίμονες; Επειδή δεν μπορούσαν να αντέξουν τον καταναγκασμό που τους επιβαλλόταν. Έχοντας, λοιπόν, όλα αυτά κατά νου, ας πάψουν να εξαπατούν και τους εαυτούς τους και τους άλλους όσοι λένε τέτοια πράγματα. Διότι «ο Θεός», λέει η Γραφή, «θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει. Πυρ θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα».

Ο Θεός θα έλθει φανερά· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα μαίνεται σφοδρή καταιγίδα. Φωτιά θα προπορεύεται μπροστά του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Η ημέρα του Κυρίου θα είναι σαν αναμμένο καμίνι. Και κανείς δεν τα βάζει αυτά στον νου του, αλλά μάλλον αυτά τα φρικώδη και φοβερά πράγματα έχουν καταφρονηθεί περισσότερο και από μύθους, και έχουν καταπατηθεί. Κανένας δεν ακούει· όλοι γελούν και χλευάζουν. Ποια διέξοδος θα υπάρξει για εμάς; Από πού θα βρούμε σωτηρία;

Υπάρχει κρίση, υπάρχει κόλαση, υπάρχει ανάσταση, εξέταση των πεπραγμένων· ο Κύριος έρχεται επί των νεφελών, πυρ θα κατακαίει ενώπιόν Του, και ολόγυρά Του σφοδρή θύελλα, λέγει· πύρινος ποταμός κυλά έμπροσθέν Του, σκώληξ ατελεύτητος, πυρ άσβεστο, σκότος εξώτερο, βρυγμός των οδόντων. Και αν μύριες φορές δυσανασχετείτε με αυτά, εγώ δεν θα πάψω να τα λέγω. Διότι, εάν οι προφήτες, παρότι λιθοβολούνταν, δεν σιωπούσαν, πολύ περισσότερο πρέπει εμείς να υπομένουμε την απέχθεια, και να μην σας μιλούμε για να γίνουμε αρεστοί, ώστε να μην τιμωρηθούμε οι ίδιοι με διχοτόμηση, επειδή σας εξαπατήσαμε.

Κάθε τάξη των αγγέλων, των αρχαγγέλων και των λειτουργικών δυνάμεων συγκλονιζόταν από φόβο και τρόμο, βλέποντας τον άχρονο, άφθαρτο και αθάνατο Θεό να μην εγκαταλείπει τους ουρανούς και να κατέρχεται κάτω από τη γη προς τον Αδάμ. Και ο μεν Άδης οδυνόταν, και ο Βελίαρ παραλυμένος από τον φόβο είχε νεκρωθεί, ενώ ο θάνατος, αφού τυλίχθηκε στον καπνό και κεραυνοβολήθηκε από την αστραπή της θεότητος, εξέμεσε όλους τους δικαίους που κρατούσε. Ενώ συνέβαιναν αυτά, ιδού, εξήρχετο φωνή από το στόμα του αγίου και αχράντου και αθανάτου και αοράτου, η οποία ήταν ζωοποιός και όχι θανατηφόρος, προκαλώντας χαρά και τρόμο· χαρά μεν στους δικαίους, τρόμο δε στους άρχοντες του σκότους: «Σε εσάς που βρίσκεστε στα δεσμά λέγω, εξέλθετε, και σε εσάς που βρίσκεστε στο σκότος, φανερωθείτε». Όταν άκουσαν αυτά, οι ψυχές των δικαίων αγαλλίασαν, και ο χορός των προφητών περιχαρής έψαλλε: «Ο Θεός μας θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει».

Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Και οι ψυχές των οσίων, αφού ελευθερώθηκαν από τα δεσμά τους, εξέρχονταν μαζί με τον Αδάμ, οι μεν προφήτες καταφέροντας χτυπήματα στον διάβολο, και οι δίκαιοι ραπίζοντάς τον, ενώ οι όσιοι τον περιγελούσαν φτύνοντάς τον· η δε φάλαγγα των δαιμόνων, έχοντας σκύψει τα κεφάλια στα γόνατα, άκουγαν να αντηχούν οι κινύρες και οι φόρμιγγες στα χέρια των προφητών, καθώς και οι ωδές των τυμπάνων που εξυμνούσαν τον νικηφόρο. Ποιος, λοιπόν, δεν θα θαυμάσει τη δύναμη του τιμίου και ζωοποιού σταυρού; Ω όνομα του σταυρού, το απόκρυφο μυστήριο· ω χάρη ανέκφραστη και δύναμη ανεξιχνίαστη! Αλλά είναι καιρός πλέον να προσέλθουμε στη φρικτή τράπεζα και να πλησιάσουμε την αναίμακτη θυσία. Γι' αυτό κι εγώ, με την πρέπουσα σωφροσύνη και νήψη, αφού προσθέσω εκ νέου μερικά σύντομα εγκώμια στον ζωοποιό σταυρό, θα περατώσω τον λόγο.

Διότι, όπως ακριβώς είναι επικατάρατος εκείνος που ελπίζει σε άνθρωπο, έτσι είναι μακάριος εκείνος που ελπίζει στον Θεό. Αφού, λοιπόν, απομακρύνεις τον εαυτό σου από όλα τα άλλα, να κρατάς σταθερά αυτήν την άγκυρα. Διότι ο Θεός επιβλέπει τα πάντα και κρίνει δίκαια, και όχι μόνο κρίνει, αλλά και εκτελεί την κρίση Του. Για τον λόγο αυτό, αφού μίλησε για τη δικαιοσύνη Του, φανέρωσε και την τιμωρία, διά του πυρός και διά της καταιγίδας· και αυτό το πράττει από φροντίδα για εκείνους, καθιστώντας τους πιο συνετούς μέσω της τιμωρίας. Για όλα αυτά, λοιπόν, ας Τον πλησιάσουμε και ας παραμένουμε έχοντας διαρκώς το βλέμμα μας στραμμένο προς Αυτόν. Διότι έτσι θα επιτύχουμε και όλα τα αγαθά εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι εδώ με το όνομα Σιών εννοεί ολόκληρη την περιοχή, καθώς και την πόλη που βρίσκεται δίπλα της, τη μητρόπολη των Ιουδαίων. Επειδή από εκεί, σαν από κάποια αφετηρία, οι απόστολοι ως γοργοπόδαρα άλογα ξεχύθηκαν σε ολόκληρη την οικουμένη· από εκεί άρχισαν να επιτελούν τα σημεία· εκεί έγινε η ανάσταση, εκεί η ανάληψη, εκεί τα προοίμια και η αρχή της δικής μας σωτηρίας· εκεί άρχισαν να κηρύσσονται τα άρρητα δόγματα. Εκεί αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά ο Πατέρας, έγινε γνωστός ο Μονογενής, και δόθηκε τόσο μεγάλη χάρη του Πνεύματος. Εκεί, επίσης, οι απόστολοι ανέπτυσσαν τη διδασκαλία περί των ασωμάτων, περί των δωρεών και των δυνάμεων, και περί των μελλοντικών αγαθών της επαγγελίας. Έχοντας όλα αυτά κατά νου ο Προφήτης, τα ονομάζει ωραιότητά Του. Διότι κάλλη και ωραιότητα του Θεού είναι η αγαθότητα, η φιλανθρωπία και η ευεργεσία προς όλους. Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα παραμείνει σιωπηλός.

Βλέπεις πώς, προχωρώντας, αποκαλύπτει πλήρως το νόημα του λόγου, και φανερώνει τον θησαυρό, και εκπέμπει λαμπρότερη την ακτίνα, λέγοντας: «Ο Θεός θα έλθει φανερά»; Διότι πότε δεν έχει έλθει φανερά; Πότε; Κατά την πρώτη του παρουσία. Επειδή ήλθε αθόρυβα, μένοντας κρυμμένος από τους πολλούς, και για πολύ καιρό παρέμενε απαρατήρητος. Και τι λέω για τους πολλούς, εφόσον ούτε η ίδια η Παρθένος που τον κυοφορούσε δεν γνώριζε το απόρρητο του μυστηρίου, ούτε οι αδελφοί του πίστευαν σε αυτόν, ούτε αυτός που θεωρούνταν πατέρας του φανταζόταν κάτι το μεγαλειώδες για αυτόν;

Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και ολόγυρά του σφοδρή καταιγίδα· φωτιά θα καίει μπροστά του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Η ημέρα του Κυρίου είναι σαν αναμμένο καμίνι. Και κανείς δεν τα βάζει αυτά στον νου του, αλλά αυτά τα φρικτά και φοβερά δόγματα έχουν καταφρονηθεί περισσότερο και από τους μύθους, και έχουν καταπατηθεί, και δεν υπάρχει κανείς που να ακούει, παρά μόνο όλοι γελούν και χλευάζουν. Ποια θα είναι η διέξοδος για εμάς; Από πού θα βρούμε σωτηρία; Έχουμε χαθεί, έχουμε ολοκληρωτικά καταστραφεί, έχουμε γίνει ο περίγελος των εχθρών μας, και ο χλευασμός των ειδωλολατρών και των δαιμόνων. Μεγαλαυχεί τώρα ο διάβολος, κομπάζει και χαίρεται· μέσα σε ντροπή και κατήφεια βρίσκονται όλοι οι άγγελοι στους οποίους έχει ανατεθεί η προστασία μας· δεν υπάρχει κανείς που να επιστρέφει με μετάνοια, μάταια έχουν δαπανηθεί όλα όσα έγιναν για εμάς, και εμείς σας δίνουμε την εντύπωση ότι λέμε ανοησίες;

Αλλά εγώ σε θρηνώ, γνωρίζοντας τα δεινά που σε περιμένουν και την τιμωρία που πρόκειται να επακολουθήσει· και γι' αυτό θρηνώ προπάντων, επειδή εσύ γελάς. Πένθησε μαζί μου, θρήνησε μαζί μου για τα δικά σου κακά. Πες μου, εάν κάποιος από τους οικείους σου αποδημήσει εν Χριστώ, δεν αποστρέφεσαι και θεωρείς εχθρούς εκείνους που γελούν κατά τον θάνατό του, ενώ αγαπάς εκείνους που δακρύζουν και συμπενθούν; Έπειτα, όταν η γυναίκα σου κείτεται νεκρή, αποτρέπεις το γέλιο· τώρα όμως που η δική σου ψυχή έχει νεκρωθεί, αποστρέφεσαι αυτόν που δακρύζει, και γελάς εσύ ο ίδιος; Βλέπεις πώς μας διέθεσε ο διάβολος ώστε να είμαστε εχθροί και πολέμιοι του ίδιου μας του εαυτού; Ας ανανήψουμε επιτέλους, ας ανοίξουμε τα μάτια μας, ας γρηγορήσουμε, ας αδράξουμε την αιώνια ζωή, ας αποτινάξουμε τον βαρύ ύπνο. Υπάρχει κρίση, υπάρχει ανάσταση, εξέταση των πεπραγμένων· ο Κύριος έρχεται εν νεφέλαις· πυρ θα καίει μπροστά Του και γύρω Του σφοδρή καταιγίδα· ποταμός πυρός κυλάει μπροστά Του, σκουλήκι ατελεύτητο, πυρ άσβεστο, σκότος εξώτερο, βρυγμός των οδόντων. Και αν μύριες φορές δυσανασχετείτε με αυτά, εγώ δεν θα παύσω να τα λέω. Διότι, εάν οι προφήτες δεν σιωπούσαν αν και λιθοβολούνταν, πολύ περισσότερο εμείς οφείλουμε να υπομένουμε την έχθρα και να μη σας μιλάμε απλώς για να σας ευχαριστήσουμε, ώστε, αφού σας εξαπατήσουμε, να μη διχοτομηθούμε και εμείς οι ίδιοι. Εκεί η κόλαση είναι αθάνατη, απαρηγόρητη, και κανείς δεν θα σταθεί προστάτης. Ποιος θα ελεήσει, λέει, τον γητευτή που δαγκώθηκε από φίδι;

Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από την αιματοχυσία; Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και δεν υπάρχει πλέον κανένας δίκαιος ανάμεσα στους ανθρώπους. Τώρα ας φωνάξουμε και εμείς πρώτα για τον εαυτό μας. Αλλά συμμεριστείτε τον θρήνο μου. Ίσως κάποιοι να χλευάζουν και να γελούν. Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να εντείνουμε τον θρήνο, επειδή σε τέτοιο βαθμό μαινόμαστε και παραλογιζόμαστε, και ούτε καν γνωρίζουμε ότι μαινόμαστε, αλλά αντίθετα γελούμε με εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να στενάζουμε. Αποκαλύπτεται, άνθρωπε, η οργή του Θεού ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων. Ο Θεός θα έλθει φανερά, φωτιά θα προπορεύεται ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του· φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και ολόγυρά Του θα ξεσπάσει σφοδρή καταιγίδα.

Και τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτή την ψυχή; Αυτός λοιπόν ο Βασιλιάς δεν έρχεται για να κρίνει τη γη έχοντας ζευγάρι λευκών ημιόνων, ούτε χρυσό όχημα, ούτε φορώντας πορφύρα και διάδημα. Αλλά πώς; Άκουσε τους προφήτες που φωνάζουν και λέγουν, στο μέτρο που είναι δυνατόν να εκφραστεί από ανθρώπους· διότι ο μεν ένας λέει: «Ο Θεός, ο Θεός μας, θα έλθει φανερά και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει μπροστά του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα· θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Ο δε Ησαΐας μας παρουσιάζει και την ίδια την κόλαση, λέγοντας τα εξής: «Ιδού, έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη, γεμάτη θυμό και οργή, για να καταστήσει όλη την οικουμένη έρημη, και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα άστρα του ουρανού και ο Ωρίωνας και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος κατά την ανατολή του και η σελήνη δεν θα δώσει το φέγγος της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα αφανίσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων, και εκείνοι που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι και από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευτεί και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της, εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ, κατά την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός του».

Παρομοίως, και αυτά που πράττει, τα πράττει από Αυτόν και μαζί με Αυτόν· διότι μία και η αυτή, όχι απλώς όμοια, αλλά η ίδια ακριβώς είναι η θέληση, η ενέργεια και η δύναμη του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. —ε') Άλλα πάλι λέγονται με την έννοια ότι η πατρική ευδοκία εκπληρώνεται δια της δικής Του ενέργειας, όχι όμως σαν μέσω κάποιου οργάνου ή δούλου, αλλά σαν μέσω του ουσιώδους και ενυπόστατου Λόγου Του και της σοφίας και της δύναμής Του, επειδή θεωρείται ότι υπάρχει μία κίνηση στον Πατέρα και τον Υιό, όπως το «τα πάντα έγιναν δι' αυτού», και το «απέστειλε τον λόγο του και τους γιάτρεψε», και το «για να γνωρίσουν ότι εσύ με απέστειλες». —στ') Άλλα πάλι λέγονται προφητικά, και από αυτά άλλα μεν ως μελλοντικά, όπως το «θα έλθει φανερά», και εκείνο του Ζαχαρία «ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα», και αυτό που ειπώθηκε από τον Μιχαία «ιδού ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του και θα καταβεί και θα βαδίσει στα υψηλά της γης»· άλλα δε μελλοντικά αναφέρονται ως παρωχημένα: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και το «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», και το «για τον λόγο αυτόν σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου», και τα παρόμοια. —Επομένως, όσα ίσχυαν πριν από την ένωση θα λέγονται για Αυτόν και μετά την ένωση, αλλά όσα αφορούν την περίοδο μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, παρά μόνο προφητικά, όπως αναφέραμε.

Σε συμφωνία με αυτόν, και ένας άλλος προφήτης λέει: Κοντά είναι η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, κοντά, και έρχεται πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί πικρή και σκληρή. Δυνατή ημέρα οργής είναι η ημέρα εκείνη, ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα ταλαιπωρίας και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και κραυγής· και θα συνθλίψω τους πονηρούς, και θα πορευθούν σαν τυφλοί, επειδή αμάρτησαν στον Κύριο· και το ασήμι τους και το χρυσάφι τους δεν θα μπορέσει να τους λυτρώσει κατά την ημέρα της οργής του Κυρίου. Διότι στη φωτιά του ζήλου Του θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή θα επιφέρει συντέλεια σε όλους όσοι κατοικούν τη γη. Επιπλέον, και ο Δαβίδ, ο βασιλιάς και προφήτης, αναφωνεί: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει. Φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και γύρω Του σφοδρή καταιγίδα. Θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό Του. Και πάλι: Ανάστα, Θεέ, λέει, κρίνε τη γη, διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα Σε εξομολογηθεί· και Εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Πολλά δε άλλα παρόμοια τόσο ο ψαλμωδός όσο και όλοι οι προφήτες, έχοντας μυηθεί από το θείο Πνεύμα, κήρυξαν περί της μέλλουσας κρίσης και ανταπόδοσης. Τους λόγους αυτών ο Σωτήρας επιβεβαίωσε με απόλυτη ασφάλεια, διδάσκοντάς μας να πιστεύουμε στην ανάσταση των νεκρών και στην ανταπόδοση για τα πεπραγμένα της ζωής, καθώς και στην ατελεύτητη ζωή του μέλλοντος αιώνος.

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Διότι τίποτε τέτοιο δεν μας παραδίδει η Γραφή, αλλά ο ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει λέει: «Θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια»· και πάλι: «Θα εκπορευθούν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως», και πουθενά δεν αφήνει κάποιον ενδιάμεσο τόπο. Και αφού χώρισε όλους τους κρινόμενους σε δύο μερίδες, και έστησε τους μεν στα δεξιά, και τους δε στα αριστερά, και αφού ονόμασε τους μεν πρόβατα, και τους δε ερίφια, και μίλησε στον καθένα ξεχωριστά, πουθενά δεν παρουσίασε και κάποιους τρίτους, οι οποίοι οφείλουν να καθαριστούν μέσω εκείνου του πυρός. Φαίνεται λοιπόν ότι αυτό είναι το πυρ που αναφέρει και ο απόστολος, για το οποίο ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Πυρ θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα»· και πάλι:

Ψαλμός μθ'. Ψαλμός του Ασάφ. «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος». Διότι ένας είναι ο Θεός και Κύριος, ο οποίος μίλησε μέσω των προφητών και των αποστόλων «και κάλεσε τη γη» προς τη βασιλεία των ουρανών. «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση» κάλεσε τους πάντες και δεν άφησε πλέον κανέναν ακάλεστο, έστω και αν ελάχιστοι υπάκουσαν σε αυτόν που τους κάλεσε, ενώ οι περισσότεροι παράκουσαν, δηλαδή όσοι είναι άπιστοι και κακόπιστοι, και ρακένδυτοι από την αμαρτία. «Από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητάς του», δηλαδή της ανθρώπινης φύσης του. Διότι η θεότητα ούτε από τη Σιών ούτε από πουθενά αλλού έλαβε την αρχή της. Διότι ο αναίτιος και αιώνιος «Θεός θα έλθει φανερά», δηλαδή με σάρκα, «και δεν θα σιωπήσει», δεν θα προσπεράσει τέτοια οικονομία και συγκατάβαση. «Φωτιά θα καίει μπροστά του», αλλά κατά τη δεύτερη παρουσία του, όταν και «ο θρόνος του θα είναι φλόγα φωτιάς», σύμφωνα με τον Δανιήλ, «και γύρω του σφοδρή καταιγίδα», όταν και «θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω», δηλαδή τα στίφη των αγγέλων, «και τη γη», δηλαδή τα πλήθη των ανθρώπων, «για να κρίνει» ή για να διαχωρίσει «τον λαό του», όπως τα πρόβατα από τα ερίφια.

Πρέπει, λοιπόν, από την αρχή να μην προσκολλώμαστε στις σωματικές ευεργεσίες ούτε να ευφραινόμαστε με τις δόξες, για να μην κλονιζόμαστε αργότερα όταν υποβαλλόμαστε σε πειρασμούς, αλλά πρέπει να εξετάσουμε το εξής: για ποιο λόγο θέλουμε να είμαστε καλοί και δεν μπορούμε. Διότι ο καθένας επιθυμεί να αποκλείσει την προσβολή των λογισμών και δεν έχει τη δύναμη. Και από πού προέρχεται αυτό, αν όχι - όπως είπε ο Απόστολος - από την αμαρτία που ενοικεί μέσα μας, η οποία είναι η ρίζα των παθών και η βοσκή των δαιμόνων; Γι' αυτό πρέπει να προσευχόμαστε νύχτα και μέρα, ώστε να κατοικήσει μέσα μας και να περιπατήσει ανάμεσά μας «ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου», ο οποίος βρίσκεται μεν μέσα μας κρυφά και εν μέρει, αλλά θα γίνει φανερός όταν έλθει μέσα στην καρδιά καθαρίζοντας τον άνθρωπο. Διότι «ο Θεός, ο Θεός μας, θα έλθει φανερά και δεν θα σιωπήσει».

Λόγος ΙΕ'. Ο καθένας να είναι ευγνώμων στον Κύριο. Αδελφοί και πατέρες και πνευματικά τέκνα, ακούμε τον θείο Δαβίδ να φωνάζει ξεκάθαρα και να ανακράζει: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα, και όσα αναφέρονται στη συνέχεια. Γι' αυτό ας φοβηθούμε, ας τρομάξουμε, ας ευπρεπιστούμε, ας ετοιμαστούμε, ας γρηγορήσουμε, διότι ο Κύριος είναι κοντά, και θα μας ζητηθεί λόγος, και θα ζητηθούν ευθύνες αν κάποιος γίνει αμαρτωλός όπως εγώ. Είναι λοιπόν καιρός και ώρα θερισμού, ας θερίσουμε από τον εαυτό μας τα πάθη με το ξίφος της υπακοής, όπως με το δρεπάνι τα στάχυα. Ας μην βλαστήσουν στην καρδιά μας τα πονηρά σπέρματα.

Και ποιος θα διηγηθεί το υπερβάλλον και την υπεροχή όσων πρόκειται να δειχθούν και να φανερωθούν την ώρα εκείνη, κατά την οποία θα έλθει φανερά ο Θεός μας και δεν θα σιωπήσει; Φωτιά θα καίει ενώπιόν του, λέει, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα.

Ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να πορεύονται μπροστά του. Όταν στηθούν οι θρόνοι και καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας και διευθετώντας και εξετάζοντας τα πάντα γυμνά και εκτεθειμένα, τη θέληση και την πράξη και τον λόγο της ζωής μας. Όταν εν ριπή οφθαλμού συντελεστούν όλα αυτά, θα εκδοθεί η μεγάλη και φοβερή απόφαση, η οποία θα καλεί τους μεν δικαίους στη βασιλεία των ουρανών και στην αιώνια ζωή, ενώ τους αμαρτωλούς θα τους αποπέμπει στο εξώτερο πυρ και στο ιοβόλο σκουλήκι, και στο αφεγγές σκοτάδι και στα τάρταρα του ανυπόφορου ψύχους, και σε όλες τις επαπειλούμενες φρικτότατες κολάσεις.

Δείτε λοιπόν, αδελφοί μου, πόσο φοβερή είναι η δύναμή του, πόσο μεγάλη η ένδειξη της αγανάκτησής του, ο θυμός της οργής του! Και αν ο παρών είναι τέτοιος και τόσο μεγάλος, πώς άραγε θα είναι εκείνος ο σεισμός της συντέλειας των πάντων, σύμφωνα με το «ιδού εγώ για μια ακόμη φορά θα σείσω τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος»; Ποιος φόβος θα ακολουθήσει; Ποιος τρόμος θα προκληθεί, όταν η γη, συγκλονιζόμενη, θα δώσει πίσω όλους τους απ' αιώνος κεκοιμημένους, καθώς τα οστά θα συνενώνονται μεταξύ τους και θα αναπτύσσονται σε αυτά σάρκες και νεύρα, και τα σώματα θα εμψυχώνονται και πάλι και θα ανασταίνονται; Όταν ο ουρανός, τυλιγόμενος σαν ειλητάριο, θα αποβάλλει τα άστρα και θα μεταβάλει τους φωστήρες του, ενώ ήχος και βροντή θα ακούγεται μέσω της σάλπιγγας του αρχαγγέλου σε όλους τους κατοίκους της γης; Όταν ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να προπορεύονται ενώπιόν του; Όταν θα στηθούν θρόνοι και θα καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας τα πάντα γυμνά και ξεσκεπασμένα, και ελέγχοντας και εξετάζοντας κάθε σκέψη, πράξη και λόγο από όσα έχουμε πράξει στη ζωή μας;