Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:4

Αναγγέλλει, λοιπόν, την καθέδρα του, και λέει στον εκατοστό ένατο (Ψαλμό): «Είπεν ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· ενώ στον ένατο (Ψαλμό) διακηρύσσει μεγαλοφώνως και την επελθούσα καταστροφή του διαβόλου: «Κάθισες σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επιτίμησες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής». Διότι, το γεγονός ότι έλαβε όλη την εξουσία της κρίσεως από τον Πατέρα δεν το απέκρυψε, αλλά προαναγγέλλει ότι αυτός θα έρθει ως κριτής των πάντων, στον μεν εβδομηκοστό πρώτο (Ψαλμό): «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με δίκαιη κρίση»· στον δε τεσσαρακοστό ένατο λέει: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του. Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του· διότι ο Θεός είναι κριτής»· και στον ογδοηκοστό πρώτο: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και στο μέσο αυτών θα κρίνει τους θεούς». Και βεβαίως, την κλήση των εθνών μπορεί κανείς να τη μάθει από αυτήν (τη Βίβλο) σε πολλά σημεία, και μάλιστα από τον τεσσαρακοστό έκτο: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως»· και στον εβδομηκοστό πρώτο: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· βασιλιάδες της Θαρσείς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα προσκομίσουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν».

Θα προσκαλέσει τον ουρανό από πάνω. (Κορδέριος.) Παλαιότερα μεν οι επί της γης αποτελούσαν μερίδες αλεπούδων, όπως λέει κάπου στους Ψαλμούς, λατρεύοντας τα ακάθαρτα πνεύματα, και θεωρώντας σε κάθε τόπο ως Θεό ό,τι τους φαινόταν σωστό. Αλλ’ όταν επιφάνηκε ο Σωτήρας, άστραψε σε εμάς το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, περιέδεσε το άρρωστο, ως καλός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων· τα αγίασε με το Πνεύμα, τα διασφάλισε με αγγελικές δυνάμεις, εγκατέστησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. «Θα προσκαλέσει» λοιπόν, λέει, τους αγγέλους στους ουρανούς και τους εκλεκτούς στη γη για αποστολή, ώστε να κρίνει τον λαό του. Διότι οι απόστολοι εκείνους μεν που πείθονταν τους προσέφεραν στον Θεό, αυτούς δε που απιστούσαν τους παρέδωσαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Πορευθείτε λοιπόν, λέει, στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Στους Ιουδαίους λοιπόν που απιστούσαν, λένε: Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Και ότι οι άγγελοι συμπράττουν με τους μυσταγωγούς και με τους μαθητές τους, το φανερώνει ο Παύλος λέγοντας: Δεν είναι άραγε όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για να υπηρετήσουν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω. Τους δικαίους, λέγει, εκείνους που βιώνουν την ουράνια πολιτεία, θα τους συγκεντρώσει στις άνω μονές. Και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Λέγει, δηλαδή, ότι θα συγκεντρώσει τους αμαρτωλούς και όλους όσοι βρίσκονται επί της γης, προκειμένου να διαχωρίσει τους δικαίους από εκείνους που δεν είναι τέτοιοι.

Και όχι μόνο αυτός, αλλά γενικώς και όλοι όσοι έχουν επιφορτιστεί με κάποια διακονία του λόγου, δεν παύουν σε καμία εποχή να καταθέτουν τη μαρτυρία τους, αλλά επικαλούνται και τον ουρανό και τη γη· επειδή και τώρα κάθε πράξη συντελείται εντός αυτών, και κατά την εξέταση των πεπραγμένων του βίου θα είναι παρόντες μαζί με εκείνους που θα κρίνονται. «Διότι θα προσκαλέσει», λέει, «τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Γι' αυτό ο Μωυσής, όταν επρόκειτο να παραθέσει τα λόγια του Θεού στον λαό, λέει: «Επικαλούμαι σήμερα ως μάρτυρες ενώπιόν σας και τον ουρανό και τη γη». Και πάλι, αναπέμποντας την ωδή, αναφέρει: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω, και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου». Και ο Ησαΐας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη». Ο Ιερεμίας, μάλιστα, περιγράφει και μία έκσταση του ουρανού στο άκουσμα των ανόσιων έργων του λαού: «Εξεπλάγη ο ουρανός γι' αυτό, και έφριξε πάρα πολύ, διότι δύο πονηρά έργα έπραξε ο λαός μου». Επομένως, και ο Απόστολος, γνωρίζοντας ότι οι άγγελοι έχουν οριστεί στους ανθρώπους ως κάποιοι παιδαγωγοί ή επιτηρητές, τους επικαλέστηκε για μαρτυρία.

«Οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν. Και γύρω του καταιγίδα.» Διότι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν. (A f. 281, B f. 192, I f. 276.) Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής. Διότι, όπως λέει, ο Χριστός εμφανιζόταν με τη δική μας μορφή, δηλαδή ως άνθρωπος, αλλά και έτσι βρισκόταν μέσα στην εξουσία και τη δύναμη της θεότητας· σαν να εξαπολύει κάποια φωτιά και σφοδρή καταιγίδα εναντίον εκείνων που αντιτίθενται στα προστάγματά του, καταφλέγοντας αφενός κάθε διαβολική ισχύ και αναλώνοντας αφετέρου τις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις. Έτσι άλλωστε κάπου αλλού λέει ο Ψαλμωδός προς αυτόν για όσους αντιστάθηκαν στη δόξα του: «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο, σαν τη φωτιά που καταφλέγει τα δάση, σαν τη φλόγα που κατακαίει τα βουνά· έτσι θα τους καταδιώξεις με την καταιγίδα σου, και με την οργή σου θα τους συνταράξεις.» <Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω, και τη γη για να κρίνει τον λαό του.> (Ibidem) Εδώ δε πάλι θα διαπιστώσεις τη σοφία της οικονομίας του Σωτήρα που έγινε για εμάς.

Διότι παλαιότερα οι άνθρωποι επί της γης διήγαν βίο όμοιο με των κτηνών και αποτελούσαν «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. Επειδή λάτρευσαν τα ακάθαρτα πνεύματα, αποδίδοντας σεβασμό κατά χώρες και πόλεις, και νομίζοντας ότι είναι θεός αυτό που φαινόταν στον καθένα. Επειδή όμως ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σε εμάς, έκανε να αστράψει στις καρδιές όλων το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, έδεσε το άρρωστο. Και όντας αγαθός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων, αγίασε με το Πνεύμα, εξασφάλισε προστασία με τις αγγελικές δυνάμεις, και τοποθέτησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. (I f. 276 b.) Θα προσκαλέσει λοιπόν, λέει, τον ουρανό άνω, δηλαδή τους αγίους αγγέλους που βρίσκονται ψηλά και στους ουρανούς, και τη γη, δηλαδή εκείνους που έχουν επιλεγεί σε αυτήν και έχουν οριστεί για αποστολική διακονία, ώστε να διακρίνει τον λαό του. Διότι εκείνοι που ιερουργούσαν το θείο κήρυγμα, προσέφεραν στον Θεό όσους ήταν υπάκουοι, ενώ εκείνους που δεν ήταν τέτοιοι τους εγκατέλειπαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν: Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα που ανάψατε. Έτσι λοιπόν μιλούσαν και στους Ιουδαίους· επειδή όμως διαπίστωσαν ότι ήταν σκληροί και έρεπαν πολύ προς την ανυποταξία, έλεγαν ρητά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη.»

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει και ο Δαβίδ: γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει. Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί εκείνος που καταριέται την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και κάποιος άλλος προφήτης βοά: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος Σαβαώθ, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει; Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη για να κρίνει τον λαό του και κάθε σάρκα σε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, όπου δεν υπάρχει μικρός και μεγάλος, δούλος και ελεύθερος, όπου δεν υπάρχει βασιλιάς και υπήκοος, αλλά όλοι ομοίως είναι κατάδικοι, όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, απροστάτευτοι, τρέμοντας, κλαίγοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας ο καθένας τι να πει ή τι να απολογηθεί στον Δικαστή για τα κακά που έπραξε.

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει ο Δαβίδ: γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί αυτός που καταράστηκε την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και άλλος Προφήτης είπε: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα; Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Τότε κάθε σάρκα θα παραστεί στο φοβερό εκείνο δικαστήριο, ως κατάδικος· όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, τρέμοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας για το τι θα πει ο καθένας ή τι θα απολογηθεί στον Βασιλέα των βασιλευόντων, τον Κύριο και Θεό μας.

Άκουσε τώρα, αδελφέ μου: εάν με παράκληση δεν μπορέσαμε να αντέξουμε την έλευσή του, όταν ούτε οι ουρανοί φλεγόμενοι διαλύθηκαν, ούτε η γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν κατακάηκαν, ούτε αυτοί που σαλπίζουν ήχησαν, καθώς πρόκειται εκείνη η σάλπιγγα να ηχήσει και να αφυπνίσει όσους έχουν κοιμηθεί από αιώνος, ούτε πυρ κατέκλυσε την οικουμένη, ούτε κάποιος από τους φόβους που μέλλουν να γίνουν συνέβη, τι θα κάνουμε, όταν κατέλθει με οργή και θυμό αβάσταχτο και καθίσει επί του θρόνου της δόξας του, και προσκαλέσει τη γη από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών, και από όλα τα πέρατα της γης έως τα πέρατά της, για να κρίνει τον λαό του και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του;

Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους αγίους του, αυτούς που συνάπτουν τη Διαθήκη του με θυσίες. Κατά άλλον τρόπο, παρουσιάζει ως ξεχωριστή την κρίση του παλαιού λαού, προσκαλώντας τον ουρανό και τη γη· διότι όταν παρέδιδε τον νόμο μέσω του Μωυσή, έλεγε: Καθιστώ σήμερα μάρτυρες σε σας τον ουρανό και τη γη· και πάλι στη μεγάλη ωδή: Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Και τώρα, λοιπόν, θα επικαλεστεί τους ίδιους μάρτυρες· και όπως ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια διαχωρίζει το ποίμνιό του, δηλαδή εκείνους της Εκκλησίας, τοποθετώντας τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, με τον ίδιο τρόπο ο ίδιος Κύριος και τώρα διακρίνει τον λαό του. Το Εβραϊκό κείμενο και οι υπόλοιποι μεταφραστές, λένε: Συγκεντρώστε σε εμένα· διότι όπως έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: Και θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα συνάξουν όλα τα έθνη· έτσι και τώρα προστάζει τους ίδιους. Επιθυμεί δε να διαχωριστούν πρώτοι, πριν από τους ασεβείς, οι όσιοί του, εφόσον οφείλουν να επιτύχουν τις επαγγελίες.

«Θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Για τους λόγους αυτούς, λοιπόν, θεωρήσαμε εύλογο ότι ο τεσσαρακοστός ένατος ψαλμός ακολουθεί τον προκείμενο. Πρέπει δε να παρατηρηθεί και το εξής: ότι, παρομοίως με τους ψαλμούς του Ασάφ που παρατίθενται εδώ, περιέχουν την απόρριψη του ιουδαϊκού έθνους και τις αιτίες της. Και ο τεσσαρακοστός ένατος, που ανήκει στον ίδιο προφήτη, εισάγει την ανατροπή του μωσαϊκού νόμου μέσω της απόρριψης των θυσιών· ώστε ταυτόχρονα να αποδεικνύεται η αλληλουχία του νοήματος των όσων αναφέρονται.

Ψαλμός του Ασάφ. Η προφητεία αναφέρεται στη συναγωγή, διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. Επομένως, αινίσσεται την αποβολή των Ιουδαίων. Θεός θεών. Θεός όχι των αισθητών θεών, των ειδώλων, αλλά των νοητών, για τους οποίους έχει λεχθεί: εγώ είπα, είστε θεοί, των οποίων ο βίος είναι ουράνιος. Έτσι, αφού έκραξε πάνω στον σταυρό, συγκλόνισε (κάλεσε) όλη τη γη. Από την ανατολή. Διότι η ανατολή και η δύση, ο βορράς και ο νότος υπάκουσαν στον λόγο του Ευαγγελίου (υπάκουσαν στο Ευαγγέλιο) και στα όσα έγιναν στην Ιερουσαλήμ. Από τη Σιών. Διότι μέσα στην ευπρέπεια της Εκκλησίας φαίνεται η ωραιότητα του Χριστού, δηλαδή το κάλλος. Ο Θεός θα έλθει εμφανώς. Κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Ο Θεός ημών. Διότι ο Κύριος δεν θα έλθει πλέον συγκαλυμμένος (συγκαλυμμένα), αλλά με παρρησία και με παράταξη και με πολλή δόξα, χωρίς να αποσιωπά τα δικά μας έργα. Πυρ ενώπιόν του. Τότε, κατά την κρίση. Διότι έτσι είπε και ο Δανιήλ: ότι ποταμός πυρός έρεε μπροστά του. Και γύρω του. Τα τάγματα των επουράνιων δυνάμεων, τα οποία με τον φόβο καταπλήσσουν και ξηραίνουν τους πάντες. Διότι καταιγίζω σημαίνει ξηραίνω. Θα προσκαλέσει. Διότι θα τον τυλίξει σαν βιβλίο, καθώς έχει γραφτεί, αντί του να τον κάνει να πάψει να υπάρχει. Και τη γη. Διότι θα συνάξει όλα τα έθνη τότε, καθώς γη είναι ο άνθρωπος, ώστε να κάνει κρίση ζώντων και νεκρών.

Ψαλμός ΜΘ'. «Φωτιά θα καεί ενώπιόν του.» Και τι είναι πιο σφοδρό από εκείνη την καταιγίδα ή την τρικυμία, όταν μαστιγωνόμαστε από τη δική μας συνείδηση και χτυπιόμαστε σαν από κύματα από τους λογισμούς που μας κατηγορούν ή και μας υπερασπίζονται; «Θα προσκαλέσει τον ουρανό.» Ουρανό ονομάζει αυτούς που φρονούν τα επουράνια, για τους οποίους έλεγε ο Παύλος: Όπως φορέσαμε την εικόνα του χωματένιου, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου. Γη ονομάζει αυτούς που φρονούν τα γήινα, αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία.

Επομένως, τι λογής άνθρωποι πρέπει να είμαστε, αδελφοί μου; Ποιος φόβος και ποια φρίκη θα μας καταλάβει; Αναλογίσου τον Ισραήλ στην έρημο, όταν δεν άντεξαν τον γνόφο και τον ζόφο και τη φωνή του Θεού που τους μιλούσε μέσα από το πυρ, αλλά παρακάλεσαν να μην τους απευθύνει πλέον άλλον λόγο. Διότι πραγματικά δεν μπορούσαν να υποφέρουν το πρόσταγμα, αν και Εκείνος δεν κατήλθε με θυμό, ούτε τους μιλούσε με οργή, αλλά με παρηγορία τους διαβεβαίωνε ότι Εκείνος είναι μαζί τους. Άκουσε λοιπόν, αδελφέ μου, εάν με παρηγορία δεν μπορέσαμε να αντέξουμε την έλευσή Του, τότε που ούτε οι ουρανοί διαλύθηκαν φλεγόμενοι, ούτε οι σάλπιγγες ήχησαν όπως πρόκειται να ηχήσει εκείνη η σάλπιγγα και να αφυπνίσει τους απ' αιώνος κεκοιμημένους, ούτε κάποιο πυρ κατέκλυσε την οικουμένη, ούτε τίποτα από τα μελλοντικά φοβερά γεγονότα δεν συνέβη· τι θα κάνουμε, όταν κατέλθει με οργή και αβάσταχτο θυμό, και καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, και καλέσει τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, και από όλα τα πέρατα της γης, για να κρίνει τον λαό Του και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αλίμονο! Τι λογής άνθρωποι πρέπει να είμαστε, όταν θα παραστεκόμαστε γυμνοί και εκτεθειμένοι, καθώς πρόκειται να προσαχθούμε στο φρικτό βήμα; Αλίμονο, αλίμονο! Πού θα είναι τότε η αλαζονεία; Πού θα είναι τότε η σωματική ρώμη; Πού θα είναι η ψεύτικη και ανώφελη ομορφιά; Πού θα είναι τότε η γλυκιά φωνή των ανθρώπων;

Διότι μνημονεύει θυσίες και προσφορές και την υπόλοιπη νομική λατρεία, της οποίας ούτε ίχνος δεν υπήρχε στους Σοδομίτες. «Στον νόμο του Θεού μας», λέγει αναφερόμενος στον έλεγχο. «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;», λέγει ο Κύριος. «Έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ». Ολόκληρος ο τεσσαρακοστός ένατος ψαλμός μοιάζει με αυτό το χωρίο, καθώς συνυφαίνεται μεν με διαφορετικές λέξεις, αλλά με τα ίδια νοήματα. Διότι με το χωρίο του ψαλμού: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του», είναι ισοδύναμο το: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε»· και τα υπόλοιπα είναι παρόμοια. Διότι, όπως ακριβώς ο Δαβίδ λέγει: «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, διότι τα ολοκαυτώματά σου βρίσκονται ενώπιόν μου διαπαντός»· έτσι και ο Ησαΐας λέγει: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος». Και πάλι ο μεν Δαβίδ λέγει: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους»· ενώ ο Ησαΐας: «Ολοκαυτώματα κριαριών και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ».

Καταιγίδα ονομάζεται είτε ένας ανυπόφορος όγκος χιονιού που παρασύρει και καταστρέφει καθετί στο πέρασμά του, είτε η σφοδρή ορμή των ανέμων που προκαλεί ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα και είναι αβάσταχτη για όσους βρεθούν στον δρόμο της. Θέλοντας, λοιπόν, να καταδείξει το ανυπόφορο εκείνης της κολάσεως, παρέθεσε αυτές τις εικόνες. Θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του.

Και τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτή την ψυχή; Αυτός λοιπόν ο Βασιλιάς δεν έρχεται για να κρίνει τη γη έχοντας ζευγάρι λευκών ημιόνων, ούτε χρυσό όχημα, ούτε φορώντας πορφύρα και διάδημα. Αλλά πώς; Άκουσε τους προφήτες που φωνάζουν και λέγουν, στο μέτρο που είναι δυνατόν να εκφραστεί από ανθρώπους· διότι ο μεν ένας λέει: «Ο Θεός, ο Θεός μας, θα έλθει φανερά και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει μπροστά του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα· θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του». Ο δε Ησαΐας μας παρουσιάζει και την ίδια την κόλαση, λέγοντας τα εξής: «Ιδού, έρχεται η ημέρα του Κυρίου, αδυσώπητη, γεμάτη θυμό και οργή, για να καταστήσει όλη την οικουμένη έρημη, και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν. Διότι τα άστρα του ουρανού και ο Ωρίωνας και όλος ο διάκοσμος του ουρανού δεν θα δώσουν το φως τους, και θα σκοτεινιάσει ο ήλιος κατά την ανατολή του και η σελήνη δεν θα δώσει το φέγγος της. Και θα επιφέρω συμφορές σε όλη την οικουμένη και θα τιμωρήσω τους ασεβείς για τις αμαρτίες τους· και θα αφανίσω την αλαζονεία των ανόμων και θα ταπεινώσω την υπεροψία των υπερηφάνων, και εκείνοι που θα εναπομείνουν θα είναι πιο πολύτιμοι και από το καθαρό χρυσάφι, και ο άνθρωπος θα είναι πιο πολύτιμος και από τον λίθο του Σουφίρ. Διότι ο ουρανός θα σαλευτεί και η γη θα σειστεί από τα θεμέλιά της, εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου Σαβαώθ, κατά την ημέρα που θα επέλθει ο θυμός του».

Σε συμφωνία με αυτόν, και ένας άλλος προφήτης λέει: Κοντά είναι η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, κοντά, και έρχεται πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί πικρή και σκληρή. Δυνατή ημέρα οργής είναι η ημέρα εκείνη, ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα ταλαιπωρίας και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και κραυγής· και θα συνθλίψω τους πονηρούς, και θα πορευθούν σαν τυφλοί, επειδή αμάρτησαν στον Κύριο· και το ασήμι τους και το χρυσάφι τους δεν θα μπορέσει να τους λυτρώσει κατά την ημέρα της οργής του Κυρίου. Διότι στη φωτιά του ζήλου Του θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή θα επιφέρει συντέλεια σε όλους όσοι κατοικούν τη γη. Επιπλέον, και ο Δαβίδ, ο βασιλιάς και προφήτης, αναφωνεί: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει. Φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και γύρω Του σφοδρή καταιγίδα. Θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό Του. Και πάλι: Ανάστα, Θεέ, λέει, κρίνε τη γη, διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα Σε εξομολογηθεί· και Εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Πολλά δε άλλα παρόμοια τόσο ο ψαλμωδός όσο και όλοι οι προφήτες, έχοντας μυηθεί από το θείο Πνεύμα, κήρυξαν περί της μέλλουσας κρίσης και ανταπόδοσης. Τους λόγους αυτών ο Σωτήρας επιβεβαίωσε με απόλυτη ασφάλεια, διδάσκοντάς μας να πιστεύουμε στην ανάσταση των νεκρών και στην ανταπόδοση για τα πεπραγμένα της ζωής, καθώς και στην ατελεύτητη ζωή του μέλλοντος αιώνος.

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Ψαλμός μθ'. Ψαλμός του Ασάφ. «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος». Διότι ένας είναι ο Θεός και Κύριος, ο οποίος μίλησε μέσω των προφητών και των αποστόλων «και κάλεσε τη γη» προς τη βασιλεία των ουρανών. «Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση» κάλεσε τους πάντες και δεν άφησε πλέον κανέναν ακάλεστο, έστω και αν ελάχιστοι υπάκουσαν σε αυτόν που τους κάλεσε, ενώ οι περισσότεροι παράκουσαν, δηλαδή όσοι είναι άπιστοι και κακόπιστοι, και ρακένδυτοι από την αμαρτία. «Από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητάς του», δηλαδή της ανθρώπινης φύσης του. Διότι η θεότητα ούτε από τη Σιών ούτε από πουθενά αλλού έλαβε την αρχή της. Διότι ο αναίτιος και αιώνιος «Θεός θα έλθει φανερά», δηλαδή με σάρκα, «και δεν θα σιωπήσει», δεν θα προσπεράσει τέτοια οικονομία και συγκατάβαση. «Φωτιά θα καίει μπροστά του», αλλά κατά τη δεύτερη παρουσία του, όταν και «ο θρόνος του θα είναι φλόγα φωτιάς», σύμφωνα με τον Δανιήλ, «και γύρω του σφοδρή καταιγίδα», όταν και «θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω», δηλαδή τα στίφη των αγγέλων, «και τη γη», δηλαδή τα πλήθη των ανθρώπων, «για να κρίνει» ή για να διαχωρίσει «τον λαό του», όπως τα πρόβατα από τα ερίφια.

Θα καλέσει τον ουρανό από πάνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Άραγε τότε πώς θα φανερωθούμε, και πώς θα δούμε ο ένας τον άλλον, και πού θα καταταχθούμε; Προτού, λοιπόν, φτάσουμε να τα δοκιμάσουμε αυτά, ας τα δούμε και ας τα μελετήσουμε με τον φόβο της προσδοκίας σαν να είναι ήδη παρόντα, ώστε, όταν έρθουν, να μας φανούν εύκολα και να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε εκείνο το ανυπόφορο βάρος αυτών που αναμένονται.

Εάν, λοιπόν, κάποιος δεν αποκάμει τρέχοντας και αγωνιζόμενος, θα σταματήσει οπωσδήποτε με τον θάνατο· διότι αυτός αποτελεί το τέρμα της ζωής για τον καθένα. Και τι ακολουθεί; Θα στεφανωθεί με το αμάραντο στεφάνι της δόξας και θα αποκομίσει τα ουράνια έπαθλα, ανακηρυσσόμενος στη βασιλεία των ουρανών, όταν «θα καλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του».

Και αν διανύσουμε με αυτόν τον τρόπο τον δρόμο, θα είναι καλό και μακάριο· διότι δεν θα πεθάνουμε, αλλά θα ζήσουμε, δεν θα διαλυθούμε, έστω και αν φθαρούμε, αλλά θα ανασυσταθούμε λίγο αργότερα μέσω της παλιγγενεσίας, και θα επαινεθούμε από αυτούς που ζουν ακόμη, όπως αρμόζει, και θα ψάλουν πάνω μας τις επιτάφιες ευχές, συνθέτοντας εγκώμια για εμάς και ψάλλοντας ταιριαστούς ψαλμούς, το «μακαρία η οδός, την οποία πορεύεσαι σήμερα, διότι ετοιμάστηκε για σένα τόπος αναπαύσεως και εκεί όπου βρίσκεται ο χορός των αγγέλων»· και το «εν σκηναίς δικαίων» και όσα άλλα αναφωνούνται, εις ανάμνησιν της υπακοής και της ταπεινώσεώς μας, των κόπων και των αγώνων μας, της αγάπης και της πίστεώς μας, που επιδείξαμε ειλικρινά μεταξύ μας και προς τον καθηγούμενο, της υπομονής και της καρτερίας μας μέχρι και αυτού του θανάτου, την οποία διαφυλάξαμε κατά την ασκητική μας υποταγή. Και τι είναι αυτά μπροστά σε όσα μέλλουν να έρθουν; Μικρές και μηδαμινές απεικονίσεις και σκιές. Διότι, αναλογίσου εκείνα τα οποία πρόκειται να απολαύσουμε εμείς που ζούμε θεάρεστα, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, όταν «θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό Του», όταν θα καθίσει το φοβερό κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία των πράξεών μας: την παράσταση εκ δεξιών, την αγγελική ανακήρυξη, την ευλογημένη φωνή που θα μας καλεί στην βασιλεία των ουρανών, στην απόλαυση του παραδείσου, στους κόλπους του Αβραάμ, στις σκηνές των αγίων και των οσίων.