Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:5

Συγκεντρώστε κοντά του τους οσίους του. Ο λόγος απευθύνεται προς τους αγγέλους, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο: Και θα αποστείλει τους αγγέλους του, και θα συγκεντρώσουν τους δικαίους από τους τέσσερις ανέμους της γης· αυτούς που συνήψαν τη διαθήκη του πάνω σε θυσίες. Και εννοεί τις πνευματικές θυσίες.

Παρατήρησε λοιπόν πώς ξεχωρίζουν τον λαό του Κυρίου. Ότι δε και τους αγίους μυσταγωγούς τους βοηθούν άγγελοι, όπως και τους μυσταγωγούμενους, το αποσαφηνίζει ο Παύλος λέγοντας για αυτούς: «Δεν είναι όλοι πνεύματα λειτουργικά που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Έτσι και ο θεσπέσιος Ιακώβ λέει ότι είδε την κλίμακα που εκτεινόταν από τη γη πάνω ως τον ουρανό, και ότι σε αυτήν στηριζόταν ο Κύριος, ενώ οι άγγελοι ανέβαιναν και κατέβαιναν. Διότι εν Κυρίω ενώθηκαν τα κάτω με τα πάνω, και δημιουργήθηκε κοινωνία για τους ανθρώπους και δεσμός αγάπης με τους αγίους αγγέλους. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος γύρω από αυτούς που Τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει.» Συμπράττοντας λοιπόν με τους αγίους μυσταγωγούς, ξεχωρίζουν και αυτοί τον λαό του Κυρίου. <Συγκεντρώστε σε Αυτόν τους οσίους Του.> (B f. 193, I f. 278.) Θα το κατανοήσεις και με αυτόν τον τρόπο, πράγμα που μου φαίνεται ότι έχει ειπωθεί καλύτερα. Αυτό είναι ξεκάθαρα το να διαχωρίζεται ο λαός του Κυρίου τόσο από τις λογικές δυνάμεις, όσο και από εκείνους που έχουν ταχθεί να ιερουργούν το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα. Σε αυτούς άλλωστε παραγγέλλει το Πνεύμα να συγκεντρώσουν στον Χριστό τους οσίους Του. «Εκείνους που προγνώρισε, λέει, και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού Του, αυτούς και κάλεσε· και αυτούς που κάλεσε, αυτούς και δικαίωσε· και αυτούς που δικαίωσε, αυτούς και δόξασε.»

Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους αγίους του, αυτούς που συνάπτουν τη Διαθήκη του με θυσίες. Κατά άλλον τρόπο, παρουσιάζει ως ξεχωριστή την κρίση του παλαιού λαού, προσκαλώντας τον ουρανό και τη γη· διότι όταν παρέδιδε τον νόμο μέσω του Μωυσή, έλεγε: Καθιστώ σήμερα μάρτυρες σε σας τον ουρανό και τη γη· και πάλι στη μεγάλη ωδή: Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· και ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν. Και τώρα, λοιπόν, θα επικαλεστεί τους ίδιους μάρτυρες· και όπως ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια διαχωρίζει το ποίμνιό του, δηλαδή εκείνους της Εκκλησίας, τοποθετώντας τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά, με τον ίδιο τρόπο ο ίδιος Κύριος και τώρα διακρίνει τον λαό του. Το Εβραϊκό κείμενο και οι υπόλοιποι μεταφραστές, λένε: Συγκεντρώστε σε εμένα· διότι όπως έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: Και θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα συνάξουν όλα τα έθνη· έτσι και τώρα προστάζει τους ίδιους. Επιθυμεί δε να διαχωριστούν πρώτοι, πριν από τους ασεβείς, οι όσιοί του, εφόσον οφείλουν να επιτύχουν τις επαγγελίες.

«Συγκεντρώστε». Διότι τότε θα συγκεντρώσουν οι άγγελοι τους αγίους, καθώς είναι γραμμένο: από όλους τους ανθρώπους στον παράδεισο. «Αυτούς που συνάπτουν». Διότι όσοι προσέφεραν την αδιάλειπτη θυσία μέσω της προσευχής στον Θεό, τηρώντας τη διαθήκη του Θεού, αυτοί είναι οι αληθινοί (όσιοι). «Και θα αναγγείλουν». Ουρανούς αποκαλεί όσους έζησαν ουράνιο βίο. Αυτοί τότε θα κράζουν, δοξάζοντας την κρίση του Θεού (δοξάζοντας τον Θεό και τη δίκαιη κρίση). «Ότι ο Θεός». Διότι τότε όλοι θα γνωρίσουν ότι ο Θεός είναι δίκαιος κριτής.

Υπόσχεται λοιπόν να τους συγκεντρώσει, προκειμένου να κρίνει τον λαό του, και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. «Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του.» Εδώ ομιλεί περί του λαού των Ιουδαίων· διότι τους ονομάζει οσίους εξαιτίας των πατέρων τους, οι οποίοι ορίζουν τη διαθήκη του Θεού με βάση τις θυσίες του Νόμου, αγνοώντας ότι ο Θεός ευαρεστείται με τη μία λογική θυσία, και όχι με τις πολλές άλογες.

Διότι ο Δημιουργός είναι ο Δεσπότης της φύσεως. γʹ. Και μην απορήσεις εάν απευθύνει τον λόγο προς τους Ιουδαίους, ενώ ομιλεί περί της καθολικής κρίσεως. Διότι έτσι λέει και ο Παύλος: «Θυμός και οργή, θλίψη και στενοχώρια θα επέλθει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που πράττει το κακό, πρώτα του Ιουδαίου και έπειτα του Έλληνα». Και πάλι: «Διότι όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα καταστραφούν· και όσοι αμάρτησαν υπό τον νόμο, μέσω του νόμου θα κριθούν». «Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες». Γιατί άραγε αποκαλεί εδώ «οσίους» αυτούς που πρόκειται να κατηγορήσει και τους οποίους πρόκειται να καταδικάσει; Για να επιτείνει την κατηγορία, θέτοντας την προγενέστερη τιμή ως ισχυρότερο επιβαρυντικό στοιχείο για την τιμωρία τους. Έτσι και εμείς, όταν δούμε κάποιους να έχουν σφάλει και θέλουμε να τους ελέγξουμε πιο αυστηρά, τους προσφωνούμε με τα αξιώματά τους, ώστε να καταστήσουμε την κατηγορία βαρύτερη, λέγοντας: «Κάλεσε τον διάκονο ή τον πρεσβύτερο». Επειδή λοιπόν και αυτοί ονομάζονταν βασίλειο ιεράτευμα και λαός περιούσιος, και υπερηφανεύονταν πολύ για αυτό, από αυτό ακριβώς το γεγονός αναδεικνύει το μέγεθος των εγκλημάτων τους. «Αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες».

Επειδή τολμούσαν αμέτρητα κακά και μεταχειρίζονταν τόσα είδη κακίας, αρπάζοντας, πλεονεκτώντας, φονεύοντας, μοιχεύοντας, αναμειγνύοντας αίμα με αίμα, και νόμιζαν ότι πετύχαιναν σπουδαία πράγματα και ότι εκπλήρωναν τον νόμο και τη διαθήκη αν θυσίαζαν πρόβατα και μοσχάρια, γι' αυτό τους ονειδίζει και τους διακωμωδεί λέγοντας: «Αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες»· δηλαδή, αυτούς που νομίζουν ότι τους αρκεί για τη σωτηρία το να θυσιάζουν σώματα άλογων ζώων. «Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του». Και πάλι εδώ, θέλοντας να δείξει τη λαμπρότητα της δικαιοσύνης του, το φωτεινό, το σαφές, το αναντίρρητο και το ομολογημένο, εισάγει τα αναίσθητα στοιχεία της φύσεως να την ανακηρύσσουν σύμφωνα με το ίδιο σχήμα που ανέφερε προηγουμένως: «Διότι ο Θεός είναι κριτής». Ορίζοντας, λέει, τα δίκαια στον καθένα. Διότι δεν αναφέρει εδώ την κρίση έτσι απλά, αλλά για να δηλώσει ότι είναι και δίκαιος, και ότι παρέχει το δίκαιο και στους άλλους. Επειδή, προκειμένου περί του Θεού, η λέξη «Κριτής» χρησιμοποιείται αντί του «δίκαιος», όπως ακριβώς το διατύπωσε και ο Παύλος λέγοντας: «Επειδή πώς θα κρίνει ο Θεός τον κόσμο;». Διότι αυτό προπάντων συνιστά κρίση, αυτό προπάντων χαρακτηρίζει τον κριτή, όχι το να εκδίδει απλώς μια απόφαση, αλλά το να αποφασίζει δίκαια.

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Όταν δε «συγκεντρώσετε τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη» νέα «διαθήκη του με θυσίες» και ιερές τελετές, τότε και οι λογικοί «ουρανοί», οι απόστολοι, «θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του», ότι αυτός που σαρκώθηκε «είναι Θεός και κριτής», ο οποίος δεν θα απαξιώσει να πει σε όσους έχουν πεποίθηση σε αυτόν: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω», ο νέος «Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου», ο οποίος έγινα και άνθρωπος για σένα. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου», ούτε τον νέο ούτε τον παλαιό Ισραήλ, «διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι πάντοτε ενώπιόν μου», τα οποία όμως δεν ευαρεστούμαι. Αλλά επειδή ευαρεστούμαι την αρετή, «δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία, τα κτήνη και τα βόδια· τα πτηνά του ουρανού και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Και αν πεινάσω, δεν θα το πω σε σένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της». Ακόμη και αν δέχτηκα κατ' οικονομίαν τις θυσίες προς εμένα, το έκανα επειδή ευδόκησα να σας ελκύσω κοντά μου και να μην θυσιάζετε τα δικά μου στα είδωλα ούτε να τους προσφέρετε το σέβας. Τώρα πλέον, αφού σας έκανα γνωστά αυτά, σας λέω: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Ουδαμώς. Αλλά «αφού μου προσφέρεις θυσία αινέσεως, απόδωσέ μου τις οφειλόμενες ευχές σου και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις».

Άραγε, λοιπόν, το θυσιασμένο, ή μάλλον το ήδη αφιερωμένο, για να το πούμε έτσι, αυτό είχε ενωθεί με εκείνον προς τον οποίο είχε θυσιαστεί; Και πώς δεν είναι παράλογο να το λέει ή και να το σκέφτεται κανείς αυτό για τον Θεό, είτε μόνο για τον Πατέρα, είτε και για τον Υιό; Διότι, όσον αφορά τους δαίμονες, και μάλιστα τους υλικούς, εύλογα θα μπορούσε να λεχθεί αυτό. Επειδή αυτοί χαίρονται με τις κνίσες από τις θυσίες, λέει ο μέγας Βασίλειος, καθόσον και η ουσία τους τρέφεται από τους ατμούς που αναδίδονται από εκεί, και άλλοι δαίμονες έχουν οικειότητα με άλλες θυσίες, με τις οποίες και ευφραίνονται περισσότερο. Αλλά για τον Θεό, τον απολύτως άυλο και ασώματο, τον αναυξή, τον ανενδεή, τον άτρεπτο, τον ακήρατο, τον πλήρη, ή μάλλον τον υπερπλήρη, εφόσον λέγεται ότι ο ίδιος τα πάντα πληροί (πώς είναι δυνατόν); Διότι λέει: «Μήπως εγώ δεν γεμίζω τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;». Και προς εκείνους που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Εάν πεινάσω, δεν θα σου το πω»· και, «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Και μέσω του Ησαΐα: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ»· και πάλι ο Ησαΐας αποφαίνεται σχετικά με αυτόν: