Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 49:8

Σε διαβεβαιώνω δε, ότι δεν πρόκειται να κατηγορηθείς εάν παραβείς τους νόμους του Μωυσή. Διότι εγώ είμαι ο ίδιος που και τότε νομοθέτησα για τον δούλο μου ό,τι ήταν ωφέλιμο, και τώρα σε βεβαιώνω για το εξής, ότι δεν υπάρχει ανάγκη να τηρείς τις διατάξεις περί θυσιών. Διότι, ακόμη και αν δεν τα προσφέρεις, θεωρούνται ήδη προσφερθέντα. Διότι τα ολοκαυτώματά σου βρίσκονται διαπαντός ενώπιόν μου, έστω και αν δεν προσφέρονται.

Αν όμως οπωσδήποτε επιδιώκεις να τα προσφέρεις αυτά σαν να είναι πολύτιμα και αναγκαία, άκουσε με παρρησία ότι τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να δεχθώ από εσένα. Διότι όλα μου είναι περιττά· επειδή και τα ζώα που βόσκουν στους αγρούς, τα βόδια και τα κτήνη, και τα πουλιά του ουρανού, και η ομορφιά του αγρού, όλα είναι δικά μου, και δεν έχω ανάγκη από τίποτε. Και αν ποτέ προέκυπτε σε εμένα η ανάγκη για τροφή, δεν είμαι τόσο ενδεής, ώστε να ζητήσω τέτοια πράγματα από εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη. Ποιες ευάρεστες θυσίες, λοιπόν, θα μου προσφέρεις; Την αίνεση, τον ύμνο, τη θεολογία. Και όταν τα εκπληρώσεις αυτά, τότε, έχοντας πλέον εκπληρώσει τον θείο νόμο, θα λάβεις ως ανταπόδοση το να εισακούεσαι όταν με επικαλείσαι. Και δείχνοντας σε ποιον λαό απευθύνεται, πρόσθεσε: «Ισραήλ, και διαμαρτύρομαι σε εσένα». Έπειτα, αποδεικνύει τη δική του κυριαρχία: «Ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ», αυτός που σε ελευθέρωσε από την αιγυπτιακή δουλεία, αυτός που σου χάρισε τη θάλασσα ως δρόμο, αυτός που σε έθρεψε στην έρημο, αυτός που σου έδωσε εκείνον τον νόμο. Για να μη με θεωρήσεις, δηλαδή, άλλον νομοθέτη, βλέποντας τη διαφορά των νόμων. [Ο Θεός, ο Θεός σου. Δηλαδή, αυτός που έδειξε στο γένος σας μεγάλα θαύματα από την αρχή μέχρι τώρα.] Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου. Δεν σε κατηγορώ, λέει, για αμέλεια ως προς τις θυσίες· διότι αυτές τις προσφέρεις συνεχώς· αλλά παραγγέλλω να μην περιορίζεις τη δικαιοσύνη σε αυτές.

Διότι, άνθρωπε, μην νομίσεις, λέει, ότι ευφραίνομαι με τις αιματηρές θυσίες, ούτε να θεωρήσεις μια πόλη ασεβή και άνομη αν δεν προσφέρει μόσχους για ολοκαύτωμα. Ούτε εξάλλου θα έσωζα διόλου μια πόλη που κινδυνεύει, έστω κι αν έχει επιλέξει να θυσιάζει βόδια, και αν ακόμη αιματοκυλίζει το θυσιαστήριο με σφαγές προβάτων και αν επιλέγει να προσφέρει αγέλες κριαριών, αλλά μάλλον θα αρκέσει για τη σωτηρία της το να επικαλεστεί το όνομα του Θεού. Διότι είναι απολύτως δική μου εκείνη που τιμά τη δική μου εξουσία, και πράττει και επιλέγει να φρονεί αμέσως όσα είναι αρεστά σε εμένα. Τότε θα σώσω εκείνους που με φοβούνται. Επομένως, όταν ονομαζόμαστε λαός του Θεού, τότε και τον σεβόμαστε (φοβούμαστε), και από αυτόν σωζόμαστε, και η δύναμη της πνευματικής λατρείας εύλογα με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί. Κάτι τέτοιο είπε ο Θεός των όλων και μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω· Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, και τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Έπειτα, αφού πρόσθεσε σε αυτά ότι δεν πρόκειται να φάει κρέατα ταύρων, ούτε να πιει αίμα τράγων, λέει πάλι: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα της θλίψεώς σου, και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις». <Άκουσε φυλή, και τι θα κοσμήσει την πόλη;>

Και εξάλλου, αυτά θα ήταν αντίθετα προς όσα ειπώθηκαν προηγουμένως στον 49ο ψαλμό, όπου αναφερόταν εκ προσώπου του Θεού: «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου» και: «Δεν θα πάρω από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους· διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του δάσους, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια», και στη συνέχεια: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα κριών;». Διότι, πώς θα μπορούσαν να συμφωνούν με εκείνα όσα λέγονται εδώ περί ολοκαυτωμάτων, κριών, βοών και τράγων;

Διάψαλμα: μετάθεση της προφητείας. «Άκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον λαό των Ιουδαίων· διότι ως αγαθός Θεός, συγκαταβαίνοντας, διαλέγεται με τον λαό. «Ισραήλ»: Ο Θεός μαρτυρεί προς τον Ισραήλ όπως άνθρωπος προς άνθρωπο, για να δείξει ότι ο Θεός είναι αναίτιος των κακών. «Ο Θεός»: Τουτέστιν, εγώ είμαι ο Θεός σου, και πώς, αφού με εγκατέλειψες, προσκολλήθηκες στα είδωλα (στράφηκες στα είδωλα); «Ουκ επί ταις θυσίαις»: Τουτέστιν, δεν προσέφερες σε εμένα τις θυσίες; Γιατί (πώς) τώρα τις προσφέρεις στα είδωλα; «Τα δε ολοκαυτώματα»: Δεν έθετες ενώπιόν μου τα ολοκαυτώματά σου; Πώς λοιπόν τα παραχώρησες στους δαίμονες; «Ου δέξομαι»: Τουτέστιν, αποστρέφομαι τις θυσίες σου. «Ουδέ εκ των»: Διότι έπαυσα πλέον τις δι' αίματος θυσίες· επειδή δεν ευαρεστούμαι σε αυτές. «Ότι εμά εστιν»: Αναφέρει μεν τα θηρία, υπονοεί όμως τα έθνη, τα οποία έσωσε ο Θεός (τους έσωσε ο Χριστός) από την κυριαρχία των ειδώλων. «Κτήνη»: Διότι πλανήθηκαν σαν κτήνη στα όρη της αμαρτίας, τα οποία ανήγειραν οι δαίμονες· και σαν βόδια έσερναν τον ζυγό της πλάνης. Αυτά (αυτούς) όμως τα (τους) λύτρωσα ως ανήκοντα (ανήκοντες) σε εμένα. «Έγνωκα πάντα»: Εκείνους που έχουν ουράνιο και υψηλό βίο. «Και ωραιότης»: Εννοεί τον παράδεισο, από τον οποίο τίποτα δεν είναι ωραιότερο επάνω στη γη. «Εάν πεινάσω»: Διότι ούτε έχει ανάγκη τον άνθρωπο ο Θεός· ούτε βέβαια πεινά ή διψά, όπως οι γηγενείς (ο γηγενής). «Εμή γαρ εστιν»: Διότι ο Θεός (ο Κύριος) κατέχει τα πάντα στο χέρι του.

Γι' αυτό και διέταξε να συγκεντρωθούν, ώστε να διδαχθούν αυτό. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου». Ίσως οι απόγονοι των Ιουδαίων δυσπιστούσαν ακούγοντας αυτά, και απορούσαν αν αυτό θα μπορούσε να συμβεί ολοκληρωτικά, τώρα όμως ο λόγος φάνηκε να γίνεται πράξη· διότι πλέον δεν τελούνται οι θυσίες τους, αφού καταλύθηκε ο ναός, έπεσε ο βωμός, και καταστράφηκε όλο το πολίτευμα που βασιζόταν σε αυτόν, αλλά βέβαια και η πόλη, όπου και μόνο έπρεπε να τελούνται οι θυσίες σύμφωνα με τον νόμο.

Διότι μνημονεύει θυσίες και προσφορές και την υπόλοιπη νομική λατρεία, της οποίας ούτε ίχνος δεν υπήρχε στους Σοδομίτες. «Στον νόμο του Θεού μας», λέγει αναφερόμενος στον έλεγχο. «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας;», λέγει ο Κύριος. «Έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ». Ολόκληρος ο τεσσαρακοστός ένατος ψαλμός μοιάζει με αυτό το χωρίο, καθώς συνυφαίνεται μεν με διαφορετικές λέξεις, αλλά με τα ίδια νοήματα. Διότι με το χωρίο του ψαλμού: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του», είναι ισοδύναμο το: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε»· και τα υπόλοιπα είναι παρόμοια. Διότι, όπως ακριβώς ο Δαβίδ λέγει: «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου, διότι τα ολοκαυτώματά σου βρίσκονται ενώπιόν μου διαπαντός»· έτσι και ο Ησαΐας λέγει: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος». Και πάλι ο μεν Δαβίδ λέγει: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους»· ενώ ο Ησαΐας: «Ολοκαυτώματα κριαριών και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ».

Και δηλώνοντας αυτό, κάποιος προφήτης που διέμενε στην Περσία, έλεγε: «Θα είμαι σε αυτούς σαν φωνή γλυκόφωνου ψαλτηρίου»· και συνεχώς έλεγαν στους προφήτες να μην προφητεύουν, ή μάλλον και τους απωθούσαν και έδειχναν να ενοχλούνται. Και κάποιος βασιλιάς φαίνεται να απειλεί με αυτό έναν προφήτη και να τον προστάζει, ώστε να μην οχλαγωγεί. «Ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ». Δεν τίθεται τυχαία η επανάληψη αυτή, αλλά, επειδή μιλούσε σε ανθρώπους αναίσθητους, πωρωμένους και κωφούς, κάνει λόγο για την κυριαρχία του, δίνοντας από εδώ μιαν άριστη αρχή για την αφήγηση που ακολουθεί, και αποδεικνύοντας ότι του οφείλουν την ελευθερία τους, και θα ήταν δίκαιο να εξοφλήσουν το χρέος τους ως δούλοι προς τον Δεσπότη, ως δημιουργήματα προς τον Δημιουργό, ως άνθρωποι που έχουν ευεργετηθεί τα μέγιστα και έχουν τιμηθεί με τόσο μεγάλη τιμή. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· και τα ολοκαυτώματά σου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Διότι έτσι τους κατηγορούν και οι υπόλοιποι προφήτες, επειδή, παραβλέποντας το μεγαλύτερο μέρος της αρετής, σε αυτά στήριζαν τις ελπίδες της σωτηρίας τους. Και τούτο διότι επρόκειτο να το προβάλουν αυτό ως απολογία, λέγοντας ότι: «Προσφέρουμε θυσίες, προσφέρουμε ολοκαυτώματα». Αλλά δεν παρουσιάστηκα για να σας δικάσω εξαιτίας αυτών, λέγει, ούτε για να σας εγκαλέσω για αυτά, επειδή τάχα παραμελήθηκαν. Ο δε Ησαΐας τους επιτιμά ακόμη πιο έντονα λέγοντας: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης».

Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Συγκεντρώστε σε αυτόν τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες. Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του, διότι ο Θεός είναι κριτής. Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω, Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία ενώπιόν σου· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ. Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου· τα ολοκαυτώματά σου είναι ενώπιόν μου πάντοτε. Δεν θα δεχτώ από τον οίκο σου μοσχάρια ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία του αγρού, τα κτήνη στα όρη και τα βόδια· γνωρίζω όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Εάν πεινάσω, δεν θα το πω σε εσένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της. Μήπως θα φάω κρέας ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων; Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις. Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου. Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.

Όταν δε «συγκεντρώσετε τους οσίους του, αυτούς που συνάπτουν τη» νέα «διαθήκη του με θυσίες» και ιερές τελετές, τότε και οι λογικοί «ουρανοί», οι απόστολοι, «θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του», ότι αυτός που σαρκώθηκε «είναι Θεός και κριτής», ο οποίος δεν θα απαξιώσει να πει σε όσους έχουν πεποίθηση σε αυτόν: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω», ο νέος «Ισραήλ, και θα σου δώσω μαρτυρία· εγώ είμαι ο Θεός, ο Θεός σου», ο οποίος έγινα και άνθρωπος για σένα. «Δεν θα σε ελέγξω για τις θυσίες σου», ούτε τον νέο ούτε τον παλαιό Ισραήλ, «διότι τα ολοκαυτώματά σου είναι πάντοτε ενώπιόν μου», τα οποία όμως δεν ευαρεστούμαι. Αλλά επειδή ευαρεστούμαι την αρετή, «δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους, διότι δικά μου είναι όλα τα θηρία, τα κτήνη και τα βόδια· τα πτηνά του ουρανού και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί μου. Και αν πεινάσω, δεν θα το πω σε σένα· διότι δική μου είναι η οικουμένη και το πλήρωμά της». Ακόμη και αν δέχτηκα κατ' οικονομίαν τις θυσίες προς εμένα, το έκανα επειδή ευδόκησα να σας ελκύσω κοντά μου και να μην θυσιάζετε τα δικά μου στα είδωλα ούτε να τους προσφέρετε το σέβας. Τώρα πλέον, αφού σας έκανα γνωστά αυτά, σας λέω: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων και θα πιω αίμα τράγων;» Ουδαμώς. Αλλά «αφού μου προσφέρεις θυσία αινέσεως, απόδωσέ μου τις οφειλόμενες ευχές σου και επικαλέσου με στην ημέρα της θλίψης σου και θα σε ελευθερώσω και θα με δοξάσεις».