Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:1

Ομιλία Α' Εις τον Πέμπτο Ψαλμό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, νιώσε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Όσοι προσδοκούν το μακάριο τέλος της ζωής και επιθυμούν να γίνουν κληρονόμοι του Θεού, ελάτε να ερευνήσουμε από κοινού τα δίκαια της κληρονομιάς, όπως διατυπώνονται σαν σε διαθήκη μέσα στην προκείμενη ψαλμωδία. Διότι ο ψαλμός που έχουμε μπροστά μας φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και ποια είναι αυτή; Η Εκκλησία. Και γιατί δεν είπε: «υπέρ της κληρονόμου»; Διότι ακατάπαυστα κληρονομεί. Και πολλά κληρονομεί ως βασίλισσα: τις ψυχές των πιστών, πατριάρχες, προφήτες, τον Χριστό, τον ουρανό. Το να μιλάει κανείς υπέρ αυτής, είναι έργο είτε συνηγόρου είτε κάποιου που προσεύχεται. Διότι, όπως ακριβώς στα έγγραφα και στα προικοσύμφωνα και στις διαθήκες, στο επάνω μέρος γράφεται όλη η διήγηση, αλλά στο τέλος του κειμένου υπογράφει ο ίδιος ο κύριος της υποθέσεως, και δεν υπάρχει κανένα όφελος σε όλο το χαρτί και το έγγραφο, εάν δεν υπογράψει στο τέλος ο κύριος της υποθέσεως· έτσι, επειδή η διαθήκη του Χριστού προγραφόταν από τους προφήτες σαν από συμβολαιογράφους —και μάρτυρας είναι ο Ίδιος που είπε: «Λάβε τόμο χάρτου»— και ο Χριστός προέγραψε πολλές δωρεές για την εξ εθνών Εκκλησία ως κληρονόμο, στο τέλος, με τον θάνατό Του, βεβαίωσε τη διαθήκη.

Γι' αυτό, προκειμένου να έλθει ο Χριστός στον κόσμο και να υπογράψει ο ίδιος μέσω του Ευαγγελίου και να εκπληρώσει τις υποσχέσεις που δόθηκαν μέσω των προφητών στην κληρονόμο, <στο τέλος υπέρ της κληρονομούσης>, οι προφήτες προσεύχονταν. Διότι οι προφήτες γι' αυτό προσεύχονταν, όπως ακριβώς έλεγε ο ίδιος ο Κύριος: <Δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω>. Εκπλήρωση, λοιπόν, του νόμου είναι ο Χριστός για τη δικαιοσύνη. Και πολλοί προσέχουν σε μια επιστολή, πριν από την αρχή, την υπογραφή στο τέλος. Η υπογραφή στο τέλος υπέρ τίνος γίνεται; <Υπέρ της κληρονομούσης>. Επομένως, επειδή έπρεπε να υπογράψει στο τέλος, όταν επρόκειτο να υποστεί το πάθος, λαμβάνει <κάλαμο στο δεξί του χέρι>, σύμβολο της υπογραφής, και ενδύθηκε πορφύρα, για να δείξει στην κληρονόμο ότι αυτός που υπογράφει είναι βασιλιάς και όχι κάποιος ιδιώτης. Και η επιγραφή τέθηκε πάνω στον σταυρό αντί για χαρτί, και μαζί με τον ληστή λέει προς τη ληστευμένη ως κληρονόμο: Θέλεις, ω Εκκλησία, να σου αναγνώσω την υπογραφή; <Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο>. Διότι σήμερα πεθαίνω και εσύ εισέρχεσαι στις νομές της κληρονομίας.

Όπως τον σταυρό, που ήταν αισχύνη, τον ανέδειξε σε δόξα — «Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του Ανθρώπου» — έτσι και τα υπόλοιπα τα έγραψε με τον κάλαμο ως άφεση και απόφαση. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης· ψαλμός τω Δαυίδ»· είναι προφητεία για το γεγονός κατά το τέλος του Χριστού, όταν πεθαίνοντας ο Χριστός μας άφησε τον σταυρό ως όπλο και στέφανο. Γι' αυτό έλεγε στο τέλος του ψαλμού: «Κύριε, ως με όπλο ευδοκίας μας στεφάνωσες», δίδοντας τη σφραγίδα του σταυρού στο μέτωπο. Διότι όπλο και στέφανος είναι ο σταυρός· όπλο για εκείνους που πολεμούν, στέφανος για εκείνους που νικούν· όπλο για εκείνους που συγκακοπαθούν ως στρατιώτες, στέφανος για εκείνους που συμβασιλεύουν. Επειδή, λοιπόν, είναι καλή η κληρονομία, διότι ήταν η βασιλεία των ουρανών, και καλή είναι και η κληρονομούσα, διότι ήταν η Εκκλησία από τα έθνη — «Όλη καλή είσαι η πλησίον μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε σένα» — γι' αυτό λέγει: «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε». Αλλά ο Ιουδαίος οικειοποιείται τον ψαλμό «υπέρ της κληρονομούσης», λέγοντας: Σε εμένα έθεσε ο Θεός τις διαθήκες. Μήπως άραγε αυτός που συνέταξε τη διαθήκη είναι δούλος της δικής του διαθήκης; Εάν κάποιος φανεί αχάριστος προς τους κληρονόμους του, αλλάζει τη διαθήκη του και ακυρώνει τους κληρονόμους.

Επειδή έγινε «η κληρονομιά μου για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος». Διότι τι έκανε; «Έβγαλε εναντίον μου τη φωνή της». Τι λέγοντας; «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Σχετικά όμως με τα έθνη: «Έδωσες κληρονομιά σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου». Γι' αυτό, παίρνοντας το βιβλίο του Ησαΐα, το διάβασε ως διαθήκη· διότι ο ίδιος πήρε τον τόμο και, αφού τον διάβασε, τον επικύρωσε: «Σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή». Πες μου, λοιπόν, Ιουδαίε, μήπως στην αρχή δεν αναφέρεται «υπέρ της κληρονομούσης», και όχι «εις το τέλος»; Ας δούμε· εσύ στο τέλος τι κληρονόμησες;

Ομιλία Β' στον ίδιο 5ο Ψαλμό. Όχι τόσο ο αυγερινός, διατρέχοντας τον ουρανό με απαλά σκιρτήματα, ευαγγελίζεται στον κόσμο ότι η νύχτα παρέρχεται, και η ημέρα φθάνει ως νύμφη και ο ήλιος προσέρχεται ως νυμφίος από τον παστό της ανατολής, όσο ο νοητός αυγερινός, το Άγιο Πνεύμα, ευαγγελίζεται στην Εκκλησία, ως νύμφη και κληρονόμο, ότι ο βίος παρέρχεται ως νύχτα —«διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου»— ενώ η ημέρα της κληρονομίας των αιωνίων αγαθών καταφθάνει και ο νυμφίος Χριστός έρχεται μαζί με την κληρονομία. Γι' αυτόν τον λόγο, επιέγραψε τον ψαλμό «Υπέρ της κληρονομούσης». «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και μάρτυρας είναι ο Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ· ιδού, ο μισθός του είναι μαζί του, και το έργο του καθενός είναι ενώπιόν του». Και ότι η κληρονομία έχει ονομαστεί μισθός, το λέει ο Δαβίδ στους υιούς της Εκκλησίας: «Ιδού, η κληρονομία του Κυρίου, υιοί», αντί του να πει: Σας μιλώ ως σε υιούς και τέκνα: «Ο μισθός του καρπού της κοιλίας». Διότι στους κληρονόμους και υιούς που κοπίασαν, η κληρονομία είναι μισθός, ενώ σε εκείνους που δεν κοπίασαν, η κληρονομία είναι δωρεά.

Και επειδή το τέλος της επίγειας ζωής γίνεται η αρχή της εκεί κληρονομιάς και διαβίωσης, ώστε η κληρονόμος να παραλάβει τις νομές, τις ουράνιες μονές, για τον λόγο αυτό επιγράφηκε ο ψαλμός: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης», προκειμένου η ψυχή, αφού ολοκληρώσει τον βίο της με ευσέβεια και καλή πολιτεία, να βρεθεί στην απόλαυση της κληρονομιάς. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και ποια είναι αυτή που κληρονομεί; Η Εκκλησία και κάθε θεοφιλής ψυχή, η οποία ως νύμφη και παρθένος αρμόστηκε με τον Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και ποια είναι η κληρονομιά; Η βασιλεία των ουρανών.

Και ποιοι είναι αυτοί; Όλοι οι μαθητές, εκείνοι που ελπίζουν στον Θεό. 〈Και θα ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα· στον αιώνα θα αγαλλιάζουν, και θα κατασκηνώσεις μέσα τους.〉 Διότι, επειδή σε σένα 〈υπάρχουν όλοι οι θησαυροί της γνώσεως και της σοφίας,〉 και εσύ κατασκηνώνεις μέσα τους, αγαλλιάζουν παντοτινά, εφόσον μέσω σου κληρονομούν τους μεγάλους θησαυρούς. 〈Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης.〉 Και ποιοι είναι οι κληρονόμοι; Οι πράοι. Λέει στη διαθήκη του ο Χριστός: 〈Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.〉 Εάν οι πράοι είναι οι κληρονόμοι, οι οργίλοι είναι ξένοι προς την κληρονομία, όπως και οι ευέξαπτοι και οι βίαιοι. 〈Υπέρ της κληρονομούσης.〉 Και ποια είναι η κληρονόμος ψυχή; Εκείνη που έθρεψε τους πένητες και, μέσω των πενήτων, τον ίδιο τον Χριστό. Ο ίδιος λέει: 〈Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία.〉 Τι σου κάναμε, δηλαδή, εμείς οι κληρονόμοι; 〈Πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιώ,〉 και τα εξής. 〈Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελαχίστους, το κάνατε σε εμένα.〉 Ως κληρονόμοι με θρέψατε· απολαύστε λοιπόν την κληρονομία. 〈Υπέρ της κληρονομούσης.〉 Ποια είναι η κληρονόμος ψυχή; Εκείνη που έτρεξε την οδό των εντολών του Χριστού, εκείνη που λέει: 〈Την οδό των εντολών σου έτρεξα· κληρονόμησα τα μαρτύριά σου. Υπέρ της κληρονομούσης.〉 Ποια είναι αυτή που κληρονομεί;

Αλλά και φώναξε ο Ναβουθαί στον Αχαάβ: «Δεν θα σου δώσω την κληρονομιά των πατέρων μου». Διότι, βλέπε τον Ναβουθαί να φονεύεται για την κληρονομιά, για να δεις τον Χριστό να σταυρώνεται για την εκκλησία. «Και τον εαυτό Του», λέει, «παρέδωσε για αυτήν, για να παραστήσει στον εαυτό Του ένδοξη την εκκλησία». Υπέρ αυτής, λοιπόν, για την οποία παρέδωσες τον εαυτό Σου, Δέσποτα, υπέρ αυτής Σου προσφέρω δέηση: «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε». Γι' αυτό και ο Απόστολος, όντας μιμητής του Χριστού, κακοπαθώντας για την εκκλησία, φώναζε λέγοντας: «Μέχρι την τωρινή ώρα και πεινούμε και διψούμε» και τα εξής. «Σε κινδύνους ποταμών» και τα εξής. Σαν να ρωτήθηκε: «Και για ποιον υπομένεις τέτοια και τόσα δεινά, Παύλε;», αποκρίνεται και λέει: «Υπέρ της κληρονομούσης». Και ότι υπέφερε τα πάντα για τη σωτηρία των ομοεθνών του, το μαρτυρεί ο ίδιος λέγοντας: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα για τους αδελφούς μου· υπέρ της κληρονομούσης». Ποια είναι όμως τα λόγια του προφήτη;

Ομιλία 3η στον 5ο Ψαλμό. Στον ίδιο (Ε') ψαλμό αλλιώς, λόγος Γ': Κατά τη Λαμπρή, την εβδομάδα του Πάσχα. Όπως ακριβώς οι επιφανέστεροι νυμφίοι ανάμεσά μας, αφού σηκωθούν μετά τον νυφικό θάλαμο και την κλίνη, υποδεικνύουν στις νύμφες τον πλούτο και την πατρική κληρονομιά, έτσι και ο Χριστός, ο μονογενής Νυμφίος και κληρονόμος του Πατρός, αφού ανέστη εκ νεκρών μετά τον θάνατο και τον τάφο, έδειξε στη δική Του νύμφη, την Εκκλησία, τον πλούτο και την κληρονομιά, δηλαδή το Ευαγγέλιο και τη Βασιλεία. Επειδή, λοιπόν, στο τέλος, με τον θάνατο του νυμφίου, κληρονομεί η νύμφη, γι' αυτό τον λόγο ο Δαβίδ έβαλε ως επιγραφή στην ψαλμωδία: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Διότι όταν συντελέστηκε το τέλος και ο εν σαρκί θάνατος του Χριστού, τότε αυτή η νύμφη κλήθηκε στις νομές της κληρονομιάς. Γιατί, λέει, σταυρώθηκε ή παραδόθηκε ο Χριστός; «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Υπέρ της κληρονομούσης: Καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό Του υπέρ αυτής». Αλλά επειδή η αντίζηλός της, η Συναγωγή, φιλονικούσε για την κληρονομιά, έχοντας λάβει διαζύγιο (βιβλίο αποστασίου), και αντιδικούσε με την Εκκλησία ως κληρονόμος, ήλθε ο προφήτης ως συνήγορος και αναγιγνώσκει το διαζύγιο κατά της Συναγωγής.

Βρήκε την υπογραφή του Θεού που περιείχε: «Και αυτή δεν είναι γυναίκα μου, και εγώ δεν είμαι άνδρας της», και «Της έδωσα διαζύγιο στα χέρια της». Διαβάζει και το προικοσύμφωνο της εκκλησίας. Βρήκε τον νυμφίο και τη νύμφη ο φίλος του νυμφίου, ο Ιωάννης· του εμπιστεύτηκαν να φυλάει το προικοσύμφωνο. Αφού το ξετύλιξε, διαβάζει: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος». Επειδή, λοιπόν, σαν να είχε πεθάνει ο νυμφίος, η συναγωγή δικαζόταν με την εκκλησία για την κληρονομιά, αναστήθηκε ο Χριστός, ο κληρονόμος του Πατέρα, και αμέσως του προσφέρθηκε δέηση υπέρ της νύμφης που κληρονομεί· διότι «Εις το τέλος», λέει, «υπέρ της κληρονομούσας προς τον κληρονόμο». Ποια είναι αυτή που κληρονομεί; Η εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. Λέει ο Παύλος: «τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα· κληρονόμοι μεν του Θεού, συγκληρονόμοι δε του Χριστού». Ποια είναι η κληρονομιά; Η βασιλεία των ουρανών· «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». Ποια είναι η αποκληρωμένη; Η συναγωγή και ο λαός της. «Διώξε τη δούλη και τον γιο της».

Και υπέγραψε τη διαθήκη, λέγοντας στους Ιουδαίους: «Θα αφαιρεθεί από εσάς» η κληρονομιά «και θα δοθεί σε έθνος που τηρεί τα προστάγματά του». Καθώς λοιπόν πέθανε ο Νυμφίος και την κληρονομιά την κατείχε η συναγωγή που είχε αποκληρωθεί, όταν αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, ο χορός των προφητών μεσολαβεί υπέρ της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Αυτή που φόνευσε τον Νυμφίο νόμισε ότι θα κληρονομήσει αυτόν που φονεύθηκε, αλλά αυτή που δεν τον φόνευσε, αλλά πίστεψε, καταγράφηκε ως κληρονόμος. Τον κληρονόμο του Πατέρα θέλησε να φονεύσει και να κληρονομήσει αυτή που διαβάζει την απόφαση κατά του Αχαάβ για το αμπέλι του Ναβουθαί: «Εφόνευσας και εκληρονόμησας». Εκείνος φόνευσε και κληρονόμησε, αλλά εσύ φόνευσες και δεν κληρονόμησες. Φόνευσες και την κληρονομιά την έχασες· φόνευσες τη ζωή και το ζην το απώλεσες· φόνευσες και ήξερες ποιον φόνευσες. Διότι τον αναγνώρισες όταν είπες: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε». Και αν αυτός είναι ο κληρονόμος, ω πονηρέ Ιουδαίε, παρέδωσε τη νομή στον κληρονόμο, αποκατάστησε την κυριότητα στον δεσπότη· πρόσφερέ του ικεσία, για να σου χαρίσει τα υπόλοιπα χρέη. «Δύο» παρουσιάστηκαν σε αυτόν «χρεοφειλέτες· ο ένας χρωστούσε πεντακόσια δηνάρια και ο άλλος πενήντα. Επειδή όμως δεν είχαν να τα αποδώσουν, τα χάρισε και στους δύο», θεωρώντας ως απόδοση του κεφαλαίου την ορθή προαίρεση.

Και εσύ για πολλά χρόνια κράτησες τα υπάρχοντα του κληρονόμου και τίποτα δεν του πρόσφερες. Έστειλε δούλους για να ζητήσουν, όχι για να απαιτήσουν, τους καρπούς. ως φίλοι ζήτησαν, ως εχθροί φονεύθηκαν. Ήρθε ο ίδιος ο κληρονόμος, χωρίς να οργίζεται, αλλά δείχνοντας αγαθότητα, χωρίς να εκδικείται για όσους φονεύθηκαν, αλλά παρακαλώντας να σωθούν αυτοί που τους φόνευσαν, όχι εκδικούμενος ως κριτής, αλλά νουθετώντας ως ιερέας. Ο ίδιος είπε: «Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». Αλλά επειδή και αυτόν τον ίδιο τον κληρονόμο τον σκότωσες και νόμισες ότι θα κληρονομήσεις, μάθε ότι αναστήθηκε ο κληρονόμος και μετέφερε την κληρονομιά στην Εκκλησία των εθνών. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και γιατί «Εις το τέλος»; Επειδή κάθε κληρονομιά, μετά το τέλος και τον θάνατο αυτού που συντάσσει τη διαθήκη, περιέρχεται στους κληρονόμους. Λέει ο απόστολος: «Διότι η διαθήκη είναι έγκυρη σε περίπτωση θανάτου, επειδή ποτέ δεν ισχύει όσο ζει αυτός που τη συνέταξε». Επειδή λοιπόν ο Χριστός διέθεσε στην Εκκλησία και της έγραψε ως διαθήκη το Ευαγγέλιο και της υποσχέθηκε ως κληρονομιά τη Βασιλεία, και πέθανε και ετάφη, έτσι και η διαθήκη επικυρώθηκε υπέρ εκείνης που την κληρονομεί. Τι είπε; «Ψαλμός στον Δαβίδ». Είναι λόγος ευθυμίας και χαράς για τον Δαβίδ σχετικά με την κληρονομιά της Εκκλησίας. «Ευθυμεί κανείς; Ας ψάλλει». Πολλά προφήτευσε υπέρ της Εκκλησίας των εθνών, και βλέποντας την εκπλήρωση χάρηκε: «Όλα τα έθνη, κροτήστε τα χέρια σας».

Απαντά: Ρώτησε τον γιο μου Σολομώντα. Γιε μου, ας μην σε παραπλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να συμφωνήσεις αν σε παρακαλέσουν λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο άνδρα, και ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη. Επειδή λοιπόν σαν τον άδη κατάπιαν ζωντανό τον ζωοποιό, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους. Επειδή λοιπόν αυτός ο ψαλμός είναι επιτάφιος, υπέρ της κληρονομούσης εις το τέλος, και γράφτηκε για τον θάνατο του Χριστού· γι' αυτό και σήμανε την ανάστασή του ως Θεού Λόγου λέγοντας: Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε. Διότι είσαι Θεός, αυτός που ανασταίνεται εκ νεκρών, και προς εσένα μέσα στη νύχτα φώναζε ο χορός των προφητών: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Αν τάφηκε άνθρωπος, πώς αναστήθηκε Θεός; Ο τάφος δεν έμαθε να αναδεικνύει Θεό· ο τάφος μπορεί να αφαιρέσει, δεν μπορεί να προσθέσει. Άγγελοι και στρατιώτες παρέμεναν στον τάφο, και ήταν ένας απλός άνθρωπος αυτός που τάφηκε; Άγγελοι βρίσκονταν κοντά στον τάφο, διότι Θεός ήταν αυτός που τάφηκε. Στρατιώτες φρουρούσαν τον τάφο, διότι βασιλιάς ήταν αυτός που τάφηκε. Διότι όπως οι στρατιώτες δεν φρουρούν τον τάφο ενός κοινού ανθρώπου, έτσι και στον τάφο ενός απλού ανθρώπου δεν παρακάθονται άγγελοι. Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, όταν, αφού αναστηθείς το πρωί, θα πεις στις μακάριες γυναίκες: Χαίρετε. Εσείς να χαίρεστε· διότι οι Ιουδαίοι θρηνούν.

Εσείς να χαίρεστε, διότι η φρουρά έχει ταραχθεί. Εσείς να χαίρεστε, διότι όσοι φρουρούν τον τάφο, μην έχοντας το περιεχόμενό του, θρηνούν. Επειδή, λοιπόν, ο ψαλμός υπέρ της κληρονομούσης περιέχει και το πάθος και τον τάφο και το πρωί της αναστάσεως, για τον λόγο αυτόν 〈Εις το τέλος〉 ...

Ομιλία ΣΤ' στον Ψαλμό 5: Στον ίδιο ψαλμό, τη Δευτέρα της Λαμπρής και στον Ιωσήφ. Ας ευφραίνεται και τώρα η κληρονόμος Εκκλησία· διότι ο Νυμφίος της, ο Χριστός, αφού έπαθε, αναστήθηκε. Πένθησε για αυτόν που έπαθε· ας ευφραίνεται για αυτόν που αναστήθηκε. Ας ευφραίνεται η κληρονόμος· διότι ντροπιάστηκε η αποκληρωμένη, επειδή σκότωσε τον κληρονόμο και έχασε την κληρονομιά. Αναστήθηκε ο Νυμφίος και ντροπιάστηκε ο αντίδικος της νύμφης, ο Ιουδαίος. Και γιατί ντροπιάστηκε ο Ιουδαίος; Διότι συκοφάντησε την ανάσταση του Χριστού λέγοντας: «Οι μαθητές έκλεψαν τον Κύριο από τον τάφο». Και αν τον έκλεψαν από τον τάφο, τι ωφελήθηκαν κλέβοντας έναν νεκρό και θάβοντάς τον πάλι αλλού; Αν δε τον έκλεψαν από τον τάφο και τον έθαψαν αλλού, πώς οι απόστολοι σήκωσαν τον χωλό στο όνομα του νεκρού; Ένας νεκρός δεν σηκώνει χωλό, ένας νεκρός δεν χαρίζει πόδια, ένας νεκρός δεν μαθαίνει σε κάποιον να περπατά· αυτό που δεν γνωρίζει ο ίδιος, δεν το διδάσκει σε άλλον. Αναστήθηκε ο Νυμφίος και, σαν συνήγοροι μπροστά σε δικαστή, οι άγιοι προφήτες και απόστολοι προσέρχονται σε αυτόν υπέρ της κληρονόμου Εκκλησίας. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης»· υπέρ αυτής για την οποία πέθανε ο Νυμφίος, υπέρ αυτής οι φίλοι του Νυμφίου προσέρχονται σε αυτόν σαν σε βασιλιά.

Διότι σε αυτόν έλεγε ο προφήτης: «Ότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα σαν ημέρα θα φωτιστεί.» Ώ νύχτα λαμπρότερη από την ημέρα! Ώ νύχτα φαιδρότερη από τον ήλιο! Ώ νύχτα λευκότερη από το χιόνι! Ώ νύχτα πιο φωτεινή από την αστραπή! Ώ νύχτα πιο διαυγής από τις λαμπάδες! Ώ νύχτα πιο τερπνή από τον παράδεισο! Ώ νύχτα απαλλαγμένη από το σκοτάδι! Ώ νύχτα γεμάτη φως! Ώ νύχτα που διώχνεις τον ύπνο! Ώ νύχτα που μας διδάσκεις να αγρυπνούμε με τους αγγέλους! Ώ νύχτα φοβερή στους δαίμονες! Ώ νύχτα που αποτελεί την επιθυμία του έτους! Ώ νύχτα νυμφαγωγέ της Εκκλησίας! Ώ νύχτα μητέρα των νεοφωτίστων! Ώ νύχτα κατά την οποία νύσταξε ο διάβολος και απογυμνώθηκε! Ώ νύχτα κατά την οποία ο κληρονόμος εισήγαγε στην κληρονομιά την κληρονόμο! «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης.» Διότι, επειδή η Συναγωγή επιβουλεύτηκε τον Χριστό όπως η Αιγυπτία τον Ιωσήφ, και, όντας συζευγμένη με τον Νόμο ως αρχιμάγειρα, που την γέμιζε καπνό με τις θυσίες —διότι ο ιουδαϊκός Νόμος ήταν αρχιμάγειρας, καθώς χαιρόταν με τις κνίσες— ήθελε να ενωθεί με τον Χριστό παρά τον νόμο του Ευαγγελίου και ήθελε να αποκλείσει την παρθένο Ασενέθ, δηλαδή την Εκκλησία, ώστε, αφού ληστέψει τον πλούτο και το κάλλος του Νυμφίου, να κάνει τη νύμφη αποκληρονόμο. Για τον λόγο αυτό, όταν ο Χριστός εξήλθε από τον τάφο, όπως ο Ιωσήφ από τη φυλακή, και κάθισε πάνω στο βασιλικό του άρμα, πάνω στα Χερουβίμ —«Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευφραίνονται»— τότε οι άγιοι προσεύχονταν σε αυτόν «υπέρ της κληρονομούσης».

Απόφυγε τη δουλεία της αμαρτίας και λάβε την κληρονομιά της υιοθεσίας· <Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης.> Οι ρωμαϊκοί νόμοι δεν αποδέχονται τον δούλο ως κληρονόμο, και αυτόν που είναι υποδουλωμένος στην αμαρτία οι νόμοι του Θεού τον αποκλείουν από την κληρονομιά.

Έχεις τη θύρα του νόμου, απόφυγε το παράθυρο της ανομίας· «Εκείνος που δεν εισέρχεται από τη θύρα, αλλά μπαίνει από αλλού, είναι κλέφτης και ληστής»· κλέφτης, επειδή ενεργεί κρυφά πορνεύοντας· ληστής, επειδή διαρρηγνύει ξένο γάμο. «Ενώ εκείνος που εισέρχεται από τη θύρα» του νόμιμου γάμου, «είναι ποιμένας των προβάτων», είναι πατέρας των γνήσιων τέκνων· κάτω μεν αφήνοντας κληρονόμους, πάνω δε γινόμενος κληρονόμος. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης» ...

Στον Ψαλμό 5, 1-4 Αστερίου και Διδύμου. Δεν είπε υπέρ της κληρονόμου, διότι κληρονομεί πάντοτε και πολλά ως βασίλισσα. Γιατί όμως λέει εις το τέλος; Επειδή ανέμενε τόσο τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρος όσο και τον καιρό του μέλλοντος αιώνος. Διότι οι μεν προφήτες έγραψαν τη διαθήκη, ο δε Σωτήρας, όταν ήρθε, τη βεβαίωσε και την υπέγραψε, κατά κάποιον τρόπο, μέσω της Καινής Διαθήκης, και εκπλήρωσε τις επαγγελίες που δόθηκαν μέσω των προφητών.

Και πεθαίνοντας ο Χριστός, μας άφησε τον σταυρό ως όπλο και ως στέφανο. Γι' αυτό λέει στο τέλος του ψαλμού: «Κύριε, με όπλο ευδοκίας μας εστεφάνωσες». Διότι ο σταυρός είναι όπλο και στέφανος· όπλο για αυτούς που πολεμούν, στέφανος για αυτούς που νικούν· όπλο για τους στρατιώτες που πρόκειται να συγκακοπαθήσουν, στέφανος για αυτούς που πρόκειται να συμβασιλεύσουν. Αλλά ο Ιουδαίος οικειοποιείται τον ψαλμό «υπέρ της κληρονομούσης» λέγοντας: Σε εμένα έθεσε ο Θεός τις διαθήκες. Μήπως όμως αυτός που συντάσσει τη διαθήκη είναι δούλος της δικής του διαθήκης; Εάν δυσαρεστηθεί με τους κληρονόμους, αλλάζει τη διαθήκη και τους κληρονόμους. Και το ότι, δυσαρεστημένος με τους Ιουδαίους, άλλαξε την πρώτη διαθήκη και έγραψε άλλη, καινή, το λέει μέσω του Ιερεμία: «Ιδού εγώ συνάπτω με τον οίκο του Ισραήλ διαθήκη καινή, όχι σαν τη διαθήκη την οποία συνήψα με τους πατέρες τους όταν εξήλθαν από την Αίγυπτο». Και προσθέτει: «Επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα». Εάν συγκαταλέγεσαι στους παραμελημένους, δεν είσαι κληρονόμος, αλλά αποκληρωμένος. Έλαβες δε τη διαθήκη όχι ως δική σου, αλλά ως παρακαταθήκη. Διότι ποτέ ο κληρονόμος δεν λαμβάνει τη διαθήκη όσο ζει ο διαθέτης. Εάν τη λάβει, καθιστά τη διαθήκη ύποπτη και αυτή αμφισβητείται από τους αποκληρωμένους.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

Μετέπειτα μετέβη στην Καπερναούμ και έπραξε και άλλα, όπως έχουμε πει πολλές φορές, και αφού ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ, ανέγνωσε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Γι' αυτό λένε: «Κάνε και εδώ όσα σημεία ακούσαμε ότι έχεις κάνει στην Καπερναούμ». Ύστερα δε, αφού ήλθε πάλι στην Καπερναούμ, πέρασε από εκεί στη λίμνη ή θάλασσα της Γεννησαρέτ, εξέλεξε οριστικά τον Πέτρο και όσους ήταν γύρω του, και έτσι από εκεί ξεκίνησε την πλήρη ολοκλήρωση του κηρύγματός του. Διότι, σύμφωνα με την ακολουθία των γεγονότων, όπως είπαμε, μετά τις σαράντα ημέρες και τις άλλες δύο εβδομάδες και δύο ημέρες στη Ναζαρέτ, μετέβη στον Ιωάννη την πρώτη ημέρα και την επομένη. Όταν δε επέστρεψε από αυτόν στη Ναζαρέτ και παρέμεινε από τη δεκάτη ώρα μέχρι το βράδυ, και την επόμενη ημέρα αναχώρησε και συνάντησε τον Φίλιππο, γεγονότα που καλύπτουν δύο ημέρες, το Ευαγγέλιο αποδεικνύει στη συνέχεια την αμετάβλητη ακρίβειά του σχετικά με τις δύο πρώτες ημέρες που ήλθε και παρέμεινε, λέγοντας: «Την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας», γεγονός που αποτελούσε σύμβολο της Εκκλησίας. Διότι την τρίτη ημέρα του έργου του στην καρδιά της γης, το οποίο επιτέλεσε μέσα στη γη μετά το πάθος, αφού αναστήθηκε, συνήψε γάμο στην Κανά. Διότι η λέξη Κανά ερμηνεύεται «εκείνη που απέκτησε». Και ποια είναι εκείνη που απέκτησε παρά η κληρονόμος, για την οποία ο ψαλμωδός έλεγε στον πέμπτο ψαλμό: «Υπέρ της κληρονομούσης» και τα εξής;

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΨΑΛΜΟΥ Ε΄. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης· ψαλμός του Δαβίδ. Για το «Εις το τέλος» ψάλλεται ευχαριστήριος ύμνος υπέρ της ψυχής, δηλαδή της Εκκλησίας, η οποία οδηγείται στη θεία κληρονομιά που έχει ετοιμαστεί για τους θεράποντες του Θεού. Διότι υπάρχει κληρονομιά για εκείνους που λατρεύουν τον Κύριο. Αυτή δε δεν είναι φθαρτή ούτε συνίσταται σε αισθητό πλούτο.

Διότι έχει λεχθεί ότι οι κληρονόμοι της εισάγονται σε κληρονομιά άφθαρτη, αμίαντη και αμάραντη, η οποία φυλάσσεται στους ουρανούς. Σε αυτήν προσκαλώντας τους άξιους ο Σωτήρας είπε: Ελάτε εκ δεξιών μου, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς. Αφού κυριεύθηκε από τον πόθο γι' αυτήν εκείνος που λέει τον προκείμενο ψαλμό, αναπέμπει προσευχή προς τον Θεό που την ετοίμασε, ώστε να αξιωθεί να αναδειχθεί κληρονόμος της σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη· όπως ακριβώς και η επιγραφή «υπέρ τῆς κληρονομούσης» υποδηλώνει τη δική του ψυχή.

Σε αυτούς λοιπόν τους ίδιους, λέει, έδωσες κληρονομιά· και ποια είναι αυτή δεν το είπε, αλλά το άφησε σε εμάς να το αναζητήσουμε. Στον μεν Ισραήλ υποσχέθηκε μέσω του Μωυσή τη γη που ρέει μέλι και γάλα· σε εκείνους όμως που τον φοβούνται, τι είδους κληρονομιά έδωσε, το άφησε να αναζητηθεί. Θα τη βρεις δε αυτήν στους μακαρισμούς του Σωτήρα μας, στους οποίους έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι έχεις την επαγγελία του Σωτήρα μας, διά της οποίας λέει: «Και στον αιώνα τούτο θα λάβει πολλαπλάσια, και στον μέλλοντα θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και εξαιτίας αυτής της κληρονομιάς ο πέμπτος ψαλμός έφερε την επιγραφή: «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης»· και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό η ίδια κληρονομιά δηλωνόταν σύμφωνα με το: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηρίου μου, εσύ είσαι αυτός που αποκαθιστά την κληρονομιά μου σε εμένα. Διότι πράγματι η κληρονομιά μου είναι άριστη για εμένα». «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις· τα έτη του έως ημέρας γενεάς και γενεάς, θα διαμείνει στον αιώνα ενώπιον του Θεού. Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» Αφού προείπε: «Διότι εσύ, ο Θεός, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε με υπερβατό σχήμα το: «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις». Επειδή δηλαδή εισάκουσες, λέει, τις προσευχές μου, μου πρόσθεσες ημέρες επί ημερών.

Πάλι, σε άλλους ψαλμούς, μαζί με αυτά συνεπιγράφονται και κάποια άλλα, έχοντας ως επί το πλείστον τοποθετηθεί στην αρχή το «εις το τέλος», ενώ μαζί με αυτή τη φράση συντάσσονται ποικίλα και διάφορα. Διότι προσγράφει είτε «υπέρ των αλλοιωθησομένων», είτε «υπέρ των κρυφίων», είτε «υπέρ της κληρονομούσης», είτε «υπέρ της ογδόης», είτε «υπέρ των ληνών», είτε «υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», είτε «υπέρ Μαελέθ», είτε «υπέρ του λαού του από των αγίων μεμακρυμμένου», είτε «μη διαφθείρης», είτε «εις στηλογραφίαν», είτε και τα δύο αυτά, είτε «εις Σολομώντα», είτε «ωδή υπέρ του αγαπητού», είτε «υπέρ των κρυφίων του υιού», είτε «εις εξομολόγησιν», είτε κάποια ιστορική περίσταση· όπως όταν βρισκόταν στο σπήλαιο, ή όταν ήταν στην έρημο, ή όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους για να τον θανατώσουν, ή υπέρ των λόγων του Χουσί, ή όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, ή κατά την έλευση των Ζιφαίων, ή κατά την έλευση του Δωήκ του Ιδουμαίου και την αναγγελία του στον Σαούλ, ή κατά τις ημέρες που ο Κύριος τον διέσωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, ή όταν επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε δώδεκα χιλιάδες άνδρες στη φάραγγα των αλών, ή όταν προσήλθε σε αυτόν ο Νάθαν ο προφήτης, αφότου εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ. Σε ορισμένους ψαλμούς υπάρχει ως επιγραφή το εβραϊκό «αλληλούια», αναγραφόμενο είτε δύο φορές το ίδιο είτε μία φορά, ενώ σε άλλους αναγράφονται στην ίδια επιγραφή κατά συζυγίαν και τα ονόματα κάποιων προφητών, όπως «αλληλούια Αγγαίου και Ζαχαρίου», και «αλληλούια Ιερεμίου και Ιεζεκιήλ».

Και η ερμηνεία της λέξεως Μαελέθ διεγείρει τον αθλητή σε μεγαλύτερη προθυμία, σημαίνοντας τη χοροστασία που μας περιμένει μετά το πέρας των κόπων· διότι έτσι έχει αποσαφηνιστεί αυτή η λέξη από τους υπολοίπους, ερμηνεύοντας το Μαελέθ ως «μέσα από χορεία». Και το να βλέπει κανείς προς τα κρύφια και να συνθέτει την ωδή «υπέρ του αγαπητού» και να ψάλλει «υπέρ της εωθινής αντιλήψεως» και να έχει προ οφθαλμών την ογδόη και να αποβλέπει προς εκείνην που κληρονομεί και το πώς θα μπορούσαμε να βρεθούμε έξω από τη συγγένεια προς τον Κορέ, καθώς και εκείνη η μεγάλη φωνή του Δαβίδ, το «Μη διαφθείρης», την οποία απηύθυνε προς τον υπασπιστή του όταν εκείνος όρμησε να φονεύσει τον Σαούλ, ο λόγος συμβάλλει στο να χαραχθούν όλα αυτά ανεξίτηλα στην ψυχή του καθενός ως υπόδειγμα μακροθυμίας. Και αν κανείς τα εξετάσει όλα τα παρόμοια με ακρίβεια, θα διαπιστώσει ότι αποτελούν κάποιες αθλητικές προτροπές που γίνονται από τον παιδοτρίβη προς τους αθλητές, ώστε να μπορέσει κανείς να φθάσει στο τέλος της νίκης. Ομοίως, ακόμη και αν κάποιο ιστορικό στοιχείο έχει αναγραφεί δίπλα στη φράση «Εις το τέλος», σε αυτό ακριβώς αποβλέπει: στο να ενδυναμωθούμε περισσότερο για τους πνευματικούς αγώνες μέσα από τα ιστορικά υποδείγματα. Αυτό είναι το νόημα της επιγραφής «Εις το τέλος».

Κεφάλαιο Ε΄ Η δε επιγραφή «Υπέρ των κρυφίων» έχει ως σκοπό να επιτύχει την ακρίβεια ως προς τη θεογνωσία. Επειδή η έσχατη πτώση της ψυχής είναι η εσφαλμένη αντίληψη για το θείο (διότι τι όφελος θα είχε κανείς από τα αγαθά, εάν δεν κατέχει το ίδιο το απόλυτο αγαθό;), για τον λόγο αυτόν η επιγραφή σού προτείνει, σαν έναν λύχνο, τον λόγο που ερευνά τα κρύφια της θεογνωσίας, της οποίας το κεφαλαιώδες ζήτημα είναι η πίστη στον Υιό. Διότι έτσι αναφέρει και η επιγραφή: «Υπέρ των κρυφίων του Υιού». Διότι κρύφιο είναι αληθινά εκείνο που είναι ακατανόητο και αόρατο και βρίσκεται υπεράνω κάθε ικανότητας κατανοήσεως, στο οποίο όποιος πλησιάσει μέσω της πίστεως, φθάνει στον τελικό σκοπό της νίκης. Ο δε λόγος της επιγραφής «Υπέρ της κληρονομούσης» είναι φανερός. Διότι, υπέρ της ψυχής που εξέπεσε από τον δικό της κλήρο, όταν έδυσε ο ήλιος για εκείνον που παρέβη την εντολή, ο προφήτης αναπέμπει αυτή την ικεσία στον Θεό, ώστε να βρεθεί ξανά στο πρωινό φως αποβάλλοντας το σκοτάδι, και να γίνει άξια εκείνης της γλυκιάς φωνής, η οποία λέγει προς όσους βρίσκονται στα δεξιά: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου».

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης, Εις τον έκτον ψαλμόν, περί της ογδόης. Όσοι πορεύονται από δύναμη σε δύναμη, σύμφωνα με την προφητική ευλογία, και ετοιμάζουν τις καλές αναβάσεις μέσα στις ίδιες τους τις καρδιές, όταν συλλάβουν κάποιο αγαθό νόημα, καθοδηγούνται από αυτό προς ένα υψηλότερο νόημα, μέσω του οποίου συντελείται στην ψυχή η ανάβαση προς τα ύψη. Και έτσι, επεκτεινόμενος κανείς πάντοτε προς τα εμπρός, δεν θα παύσει ποτέ την αγαθή άνοδο, οδηγούμενος διαρκώς μέσω των υψηλών νοημάτων προς την κατανόηση των υπερκείμενων πραγμάτων. Αυτά σας τα είπα, αδελφοί, στρέφοντας τη διάνοιά μου στον έκτο ψαλμό και βλέποντας την αναγκαία ακολουθία της τάξεως, πώς δηλαδή μετά τον ψαλμό υπέρ της «κληρονομούσης» προστέθηκε σε εμάς ο λόγος περί της ογδόης. Εξάλλου, ασφαλώς δεν αγνοείτε το μυστήριο της ογδόης. Διότι βέβαια δεν είναι επόμενο να παρασύρεται η διάνοια κάποιων σε ιουδαϊκές αντιλήψεις· εκείνων οι οποίοι, υποβιβάζοντας το μεγαλείο του μυστηρίου της ογδόης στα άπρεπα μέρη του σώματός μας, ισχυρίζονται ότι με τον αριθμό οκτώ υποδηλώνεται ο νόμος της περιτομής, ο καθαρμός μετά τον τοκετό και τα παρόμοια.

«Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Ο λόγος αφορά την Εκκλησία, διότι αυτή κληρονομεί τα του Χριστού. Επειδή η συναγωγή (των Ιουδαίων) έχει αποκληρωθεί. Υπέρ αυτής λοιπόν (της Εκκλησίας) έγινε η προφητεία στο τέλος. «Τα ρήματα». Αυτά τα λόγια βοά η Εκκλησία προς τον Θεό· διότι δεν είχε ακόμη νυμφευθεί τον Χριστό. «Πρόσχες». Δηλαδή, μην προσέξεις επιφανειακά, για να μη με ονειδίσουν πάλι οι δαίμονες, αλλά πρόσεξε τη φωνή (της δέησής) μου, για να μάθουν ότι αυτός που με εξέλεξε είναι και Θεός και Βασιλεύς. «Ότι προς σε». Διότι, λέει η Εκκλησία, μέσω εμού και εντός εμού κάθε προσευχή προσφέρεται σε σένα, τον Θεό. «Το πρωί». Δηλαδή κατά την ανάσταση [διότι τον όρθρο έγινε η ανάσταση]· διότι τότε ενώθηκα μαζί σου, με τον Χριστό, λέει η Εκκλησία, τότε έριξες το βλέμμα σου και με ανακάλεσες. «Ότι ουχί Θεός». Δηλαδή, ως παντοδύναμος Θεός δεν με άφησες για πολύ να υφίσταμαι την ανομία των δαιμόνων. «Ουδέ παροικήσει — ου διαμενούσιν». Διότι ούτε οι πονηροί και ασεβείς και παράνομοι άνθρωποι μπορούν να μένουν με τον Θεό ή κοντά στον Θεό· επειδή ο Θεός είναι καθαρός, θέλει να λατρεύεται με καθαρότητα. «Εμίσησας». Τους Ιουδαίους προπαντός, οι οποίοι αμελούσαν τον νόμο και προσκυνούσαν είδωλα [και οπλίζονταν κατά του Θεού]. «Απολείς πάντας». Όλους μεν τους ψεύστες γενικά τους περιμένει η απώλεια, προπάντων όμως τους Ιουδαίους, οι οποίοι συκοφάντησαν τον Χριστό.

Εις τον Ε΄ Ψαλμόν. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης, ψαλμός του Δαβίδ. α΄. Ας δούμε πρώτα ποια είναι η κληρονομία και αν αυτή ανήκει και σε εμάς· έπειτα, τον χρόνο κατά τον οποίο δίνεται. Και βέβαια είναι άτοπο, όταν σας ανακοινώνεται μια διαθήκη χρημάτων και θεωρείται ότι η κληρονομιά μάς ανήκει, να την περιεργαζόμαστε και να πολυπραγμονούμε, να αναζητούμε τα έγγραφα, να καταβάλλουμε χρήματα, να προστρέχουμε στα χαρτιά, να αντιγράφουμε τα όσα είναι γραμμένα και να επιδεικνύουμε κάθε δυνατή σπουδή· ενώ εδώ, που προβάλλονται ενώπιόν μας πνευματικές διαθήκες και έχουν ανοιχτεί όλα τα βιβλία, να ραθυμούμε και να αδρανούμε, και μάλιστα όταν η κληρονομία αυτή δεν είναι υλική. Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, και ας ανοίξουμε τα έγγραφα, ας εγκύψουμε στα όσα είναι γραμμένα και ας δούμε με ποιους όρους μάς έχει αφεθεί αυτή η κληρονομιά και ποια είναι η φύση της. Διότι δεν μας άφησε την κληρονομιά απλώς χωρίς προϋποθέσεις, αλλά με κάποιον όρο. Με ποιον ακριβώς; «Εκείνος που με αγαπά», λέγει, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Και πάλι: «Όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει»· και πολλά άλλα, τα οποία είναι γραμμένα στη Διαθήκη. Ας μάθουμε όμως και τον χρόνο κατά τον οποίο πρόκειται να τα απολαύσουμε αυτά. Διότι δεν είναι ο παρών χρόνος, αλλά ο μέλλων· μάλλον δε, και ο παρών και ο μέλλων. Διότι, «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· στο ακέραιο, όμως, θα δοθούν τότε.

Δεν βλέπετε ότι πολλοί, χάριν κληρονομιάς, περιτριγυρίζουν γέροντες προσπαθώντας να τους θηρεύσουν, και ανέχονται όλα τα δεινά των γηρατειών, παρότι είναι νέοι και σφριγηλοί, όπως την ποδάγρα και τα υπόλοιπα νοσήματα των γηρατειών, καθώς και την καταρροή, προσφέροντάς τους συνεχώς τις υπηρεσίες τους; Και όμως, εκεί πρόκειται για χρήματα και αβέβαιη ελπίδα· ενώ εδώ πρόκειται για τον ουρανό, και, πάνω από τον ουρανό, για το να ευαρεστήσουμε τον Θεό. Ποια είναι όμως αυτή που κληρονομεί; Διότι «Υπέρ τῆς κληρονομούσης» αναφέρει η επιγραφή. Είναι η Εκκλησία και το πλήρωμά της, για την οποία λέει ο Παύλος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και ο Ιωάννης: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος». Αλλά ο μεν επίγειος νυμφίος, μετά τις πρώτες ημέρες, χάνει τη σφοδρότητα του έρωτα· ο δικός μας όμως Νυμφίος εξακολουθεί να μας αγαπά διαρκώς και να εντείνει τον πόθο. Αυτό ακριβώς θέλοντας να δηλώσει ο Ιωάννης, τον ονομάζει Νυμφίο, επειδή ο πόθος βρίσκεται στην ακμή του. Και δεν την ονόμασε νύμφη μόνο για αυτόν τον λόγο, αλλά και επειδή θέλει να είναι όλοι ένα σώμα και μία ψυχή, σύμφωνα με τον κανόνα της αρετής και της αγάπης· και επειδή, όπως ακριβώς η νύμφη κάνει τα πάντα για να είναι αρεστή στον σύζυγό της, έτσι πρέπει και εμείς να πράττουμε σε όλη μας τη ζωή. Όπως η νύμφη κάθεται εκείνη την ημέρα στον νυμφώνα, φροντίζοντας ένα μόνο πράγμα, το πώς να αρέσει στον νυμφίο, έτσι ακριβώς και εμείς, καθώς βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή, ας έχουμε έναν σκοπό: την ευαρέσκεια του Νυμφίου, και ας διατηρούμε την ευταξία της νύμφης.

Αφού λοιπόν ήλθε στο κατάλυμά της και τη βρήκε ρυπαρή, εξαθλιωμένη, γυμνή, μολυσμένη με αίμα, την έπλυνε, την άλειψε, την έθρεψε, και την έντυσε με τέτοιο ιμάτιο, που όμοιό του δεν μπορεί να βρεθεί. Ο ίδιος έγινε η περιβολή της, και αφού την παρέλαβε, την ανυψώνει κατ' αυτόν τον τρόπο. Γι' αυτήν έχει ετοιμαστεί η κληρονομία. Τι λέει λοιπόν ο Προφήτης υπέρ αυτής; Πολλά· διότι είναι συνήγορός της, και τα περισσότερα από όσα επρόκειτο να της συμβούν τα προείπε και τα προαναφώνησε· όπως για τον νυμφίο, για τη νυμφαγωγία, για τα αγαθά που πρόκειται να τη στεφανώσουν. Γι' αυτό ακριβώς και εδώ κάνει λόγο υπέρ αυτής, και αρχίζοντας, όπως ακριβώς οι συνήγοροι, οι ρήτορες στα δικαστήρια, αναφέρει υπέρ ποιας κάνει την υπεράσπιση, λέγοντας ότι είναι «Υπέρ της κληρονομούσης». Και τι ζητά η κληρονομούσα, ας ακούσουμε. «Τα ρήματά μου ενώτισαι, Κύριε». Αποκαλεί τον νυμφίο Κύριο· διότι αυτό πράγματι είναι έργο μιας ευγνώμονος νύμφης. Εάν λοιπόν αυτό συμβαίνει μεταξύ των ομοουσίων, και η γυναίκα αποκαλεί τον άνδρα κύριο, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την Εκκλησία και τον Χριστό, όπου Εκείνος είναι Κύριος και εκ φύσεως.

Στον πέμπτο ψαλμό, τι σημαίνει «εις το τέλος υπέρ της κληρονομούσης»; Τρία ζητήματα προκύπτουν για εμάς από την επιγραφή: ποια είναι η κληρονομούσα, ποιος είναι ο κλήρος, και πότε γίνεται η κληρονομία; Κληρονομούσα μεν είναι η Εκκλησία και το πλήρωμά της. Κλήρος δε είναι όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Το πότε, δε, το δήλωσε ο ίδιος λέγοντας «εις το τέλος», το οποίο είναι ο μέλλων, και όχι ο παρών, αιώνας. Γιατί όμως μας εγγράφει ως κληρονόμους; Διότι μας υιοθέτησε. Ποιους όμως; Τους άξιους. Και ποιοι είναι οι άξιοι; Αυτοί που τηρούν τις εντολές του.