Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:10

«Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου»· και το: «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν»· και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα η γλώσσα σου λογάριασε αδικία· σαν ακονισμένο ξυράφι έπραξες δόλο». Ας γεύεται το στόμα αυτά που ωφελούν. Ας σωφρονεί και η μύτη, χωρίς να οσφραίνεται πάντοτε την τρυφή και χωρίς να ανασύρει προς το κεφάλι τους ατμούς ευωδίας από πολυτελή μύρα. Διότι τέτοιων πραγμάτων και ο Ησαΐας είναι σφοδρός κατήγορος. Ας θυμάται και το χέρι τις εντολές, για να μην αγγίζει τα πάντα ανεμπόδιστα. Ας εκτείνεται προς την ελεημοσύνη και όχι προς την αρπαγή. Ας κρατά τα δικά του και ας μη συγκεντρώνει τα ξένα. Ας αγγίζει σώματα αδύναμα και ταλαιπωρημένα μέσω αγαθής επίσκεψης, και όχι τα σφριγηλά και όσα έχουν παραδοθεί στις πορνείες.

Σήμερα πάλι, πολλά και καλά είναι όλα όσα το Πνεύμα παρέθεσε για εμάς στην ορατή τράπεζα. Έστρεψα όμως τον νου μου στους φλύαρους και συνάμα πειραστές Φαρισαίους και τους σπλαχνίστηκα υπερβολικά για τη μοχθηρία των τρόπων τους, επειδή με τις ερωτήσεις τους επιχειρούσαν να ξεγελάσουν την ίδια την πηγή της σοφίας. Και αποτύγχαναν στο εγχείρημά τους, καθώς η θεότητα του Μονογενούς ανέτρεπε πάντοτε τα ερωτήματά τους εναντίον τους. Γι' αυτούς, νομίζω, προφήτευε και ο Ησαΐας λέγοντας: «Αυτός που στρέφει τους συνετούς προς τα πίσω και μωραίνει τις βουλές τους, και στερεώνει τα λόγια του δούλου του»· και πάλι ο Δαβίδ: «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν· δίκασέ τους, Θεέ· ας πέσουν έξω από τα διαβούλιά τους». Ωστόσο, τους χρωστάμε χάρη, έστω κι αν είναι εχθροί, διότι παρακίνησαν τη σοφία να απαντήσει, ώστε να αφήσει σε εμάς τους δούλους καταγεγραμμένη τη διδασκαλία των όσων μας συμφέρουν. Διότι, ιδού, ο γάμος ρυθμίζεται με κανόνες, ένα ζήτημα που αποτελεί κεφάλαιο του ανθρώπινου βίου, και νομοθετούνται ακριβείς όροι για τη σύσταση και τη διάλυσή του. Αυτούς τους όρους ας τους ακούσουν με πολλή προσοχή οι δύο τάξεις, ώστε και η πλευρά των γυναικών να διδαχθεί τα καθήκοντά της και η πλευρά των ανδρών να αποκομίσει εξαιρετική ωφέλεια.

Είδαν όλα τα έθνη το σωτήριο του Θεού μας. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη. «Έδωσας κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου», στους εθνικούς. Ή και, «Εις το τέλος ψαλμός τω Δαυίδ», για το τέλος του Χριστού. Επειδή, λοιπόν, δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να μνημονεύει τον Χριστό, ο Δαβίδ, προλαμβάνοντας στους ψαλμούς, είπε ότι ο ψαλμός αυτός είναι επιτάφιος για Αυτόν: «Εις το τέλος ψαλμός». Έτσι και η πόρνη προέλαβε να μυρώσει το σώμα του Χριστού για τον ενταφιασμό. Έτσι, ο Δαβίδ, μη προφταίνοντας το τέλος του Χριστού, ψάλλει εκ των προτέρων τον επιτάφιο ψαλμό. Διότι αυτός, προχωρώντας παρακάτω, φανερώνει τη συκοφαντία και την ψευδομαρτυρία των κυριοκτόνων Ιουδαίων κατά του Χριστού: «Διότι δεν υπάρχει στο στόμα τους αλήθεια, η καρδιά τους είναι μάταιη». Έσπειραν αργύρια για να συκοφαντήσουν την ανάσταση. «Η καρδιά τους είναι μάταιη». Σφράγισαν τον τάφο και δεν μπόρεσαν να κρατήσουν Αυτόν που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· κατέχουν τη σφραγίδα και δεν έχουν τον θησαυρό. «Η καρδιά τους είναι μάταιη· τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». Γιατί, ω Δαβίδ, αποκάλεσες τάφο τον λάρυγγα των κυριοκτόνων;

Απαντά: Ρώτησε τον γιο μου Σολομώντα. Γιε μου, ας μην σε παραπλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να συμφωνήσεις αν σε παρακαλέσουν λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο άνδρα, και ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη. Επειδή λοιπόν σαν τον άδη κατάπιαν ζωντανό τον ζωοποιό, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους. Επειδή λοιπόν αυτός ο ψαλμός είναι επιτάφιος, υπέρ της κληρονομούσης εις το τέλος, και γράφτηκε για τον θάνατο του Χριστού· γι' αυτό και σήμανε την ανάστασή του ως Θεού Λόγου λέγοντας: Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε. Διότι είσαι Θεός, αυτός που ανασταίνεται εκ νεκρών, και προς εσένα μέσα στη νύχτα φώναζε ο χορός των προφητών: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Αν τάφηκε άνθρωπος, πώς αναστήθηκε Θεός; Ο τάφος δεν έμαθε να αναδεικνύει Θεό· ο τάφος μπορεί να αφαιρέσει, δεν μπορεί να προσθέσει. Άγγελοι και στρατιώτες παρέμεναν στον τάφο, και ήταν ένας απλός άνθρωπος αυτός που τάφηκε; Άγγελοι βρίσκονταν κοντά στον τάφο, διότι Θεός ήταν αυτός που τάφηκε. Στρατιώτες φρουρούσαν τον τάφο, διότι βασιλιάς ήταν αυτός που τάφηκε. Διότι όπως οι στρατιώτες δεν φρουρούν τον τάφο ενός κοινού ανθρώπου, έτσι και στον τάφο ενός απλού ανθρώπου δεν παρακάθονται άγγελοι. Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, όταν, αφού αναστηθείς το πρωί, θα πεις στις μακάριες γυναίκες: Χαίρετε. Εσείς να χαίρεστε· διότι οι Ιουδαίοι θρηνούν.

Η καρδιά τους είναι μάταιη. Των σοφών τούτου του αιώνα, ή και των αιρετικών. Διότι αυτοί δεν γνωρίζουν τον λόγο της αλήθειας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους· με τις γλώσσες τους δολιεύονταν. Λειαίνουν τη γλώσσα τους, και εκστομίζουν τα νεκρά δόγματα.

Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει τη χρηστότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας. Ερχόμενος, λέγει, ο Κύριος δεν βρήκε ούτε έναν εργάτη της χρηστότητας, αλλά απεναντίας ένοχο για κάθε άτοπη πράξη. Τάφος ανοικτός είναι ο λάρυγγάς τους. Διότι οι δαίμονες είχαν τον άνθρωπο ως τροφή στον δικό τους φάρυγγα, μην αντιλαμβανόμενοι ότι ο Θεός δεν δύναται να λησμονήσει το πλάσμα Του.

Γι' αυτό, εκείνος που ομιλεί με αυτόν τον τρόπο δεν ανοίγει το στόμα του για τον λόγο του Θεού, αλλά έχει τον λάρυγγά του ως ανοιγμένο τάφο. Εάν, λοιπόν, κάποιος πιστεύει στον Χριστό αλλά δεν επιδεικνύει πράξεις σύμφωνες με την πίστη του, αυτός, επειδή έχει προσκολληθεί σε φαύλα δόγματα και επειδή παρερμηνεύει το βούλημα της Γραφής, λαξεύει για τον εαυτό του μνημείο μέσα στην πέτρα.

Ω διεστραμμένη καρδιά τέτοιων ανθρώπων. Ω στόμα γεμάτο κακία και δόλο. Ω λάρυγγα, ανοιγμένε τάφε, έτοιμε να καταστρέψεις εκείνους που πέφτουν μέσα σου. Δικαίως παραδίδονται σε πάθη ατιμίας, διότι απέρριψαν τη γνώση του Θεού. Γι' αυτό και θα εκδιωχθούν από τον Θεό εξαιτίας του πλήθους των ασεβειών τους, διότι ούτε τον Θεό φοβήθηκαν, ούτε την ευλάβεια των Χριστιανών προτίμησαν, εξαπατώντας τις ψυχές των νέων.

Διότι δεν υπάρχει αλήθεια στο στόμα τους, η καρδιά τους είναι μάταιη. Μάταιη είναι και η καρδιά των θύραθεν σοφών, για τους οποίους έχει λεχθεί: Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των σοφών ότι είναι μάταιοι. Ο λάρυγγάς τους απέπνεε νεκρά δόγματα, διότι δεν δίδασκαν τον ζωοποιό λόγο του Θεού, αλλά τον ψευδή και νεκρό. Κρίνε τους, Θεέ, αυτούς που επιβουλεύονται τις ελπίδες μου για την κληρονομία· διότι αυτοί σε παραπικραίνουν. Κρίνε τους· διότι, ενώ εσύ μεριμνάς να σώσεις, αυτοί πολεμούν και επιβουλεύονται. Επιθυμεί όμως να ωφεληθούν και αυτοί, κρινόμενοι από τώρα κιόλας, ώστε να απαλλαγούν από το πλήθος των ασεβειών.

Η φύση της διαλεκτικής πιστεύεται κατεξοχήν ότι έχει τη δύναμη να τα προσφέρει αυτά, δηλαδή να διαιρεί με ακρίβεια τις φύσεις των πραγμάτων, να αναγνωρίζει τα όμοια και να διακρίνει τα δικά της γνωρίσματα. Γι' αυτό, έχοντας ο Δαβίδ επίγνωση ότι κατείχε τη θεία διαλεκτική, έλεγε: «Ας γίνει γλυκιά σε σένα η σκέψη μου». Διότι η διαλεκτική εκείνων που εμπλέκονται στα πράγματα εριστικά και φιλόνεικα δεν είναι γλυκιά, αλλά μάλλον προκαλεί πικρία. Ότι, λοιπόν, είναι γλυκύς στον Θεό ο λόγος που αποβλέπει στην ορθότητα, το λέει ο Ίδιος στο Άσμα: «Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, αδελφή μου νύμφη· μέλι και γάλα υπάρχουν κάτω από τη γλώσσα σου». Το ότι πάλι αυτός που συνηθίζει να κενολογεί στερείται κάλλους, το φανερώνει η ψαλμωδία: «Διότι», λέει, «τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». «Εγώ όμως θα ευφρανθώ για τον Κύριο». Εύχομαι, λέει, αυτή μου η υμνωδία και η συνομιλία να φανούν γλυκύτατες στον Θεό. Διότι, εάν γίνει αυτό, εγώ θα καρπωθώ την ευθυμία που θα προέλθει από αυτό, και θα ευφρανθώ για τον Κύριο, δηλαδή για τη λατρεία, για την προσκύνηση και για τα προστάγματά του, για το ότι έχω έναν τέτοιον Δεσπότη.

Το να λέγει όμως κανείς και να μηχανεύεται όλα αυτά με πολλούς τρόπους, πότε φανερά και πότε υπό πολλά και εξαιρετικά δόλια προκαλύμματα, και έπειτα να διατείνεται ότι η Εκκλησία του Θεού πρεσβεύει τέτοια δόγματα και ότι οι θείοι Πατέρες έτσι τα παρέδωσαν, ποια υπερβολή ασέβειας και αναιδείας δεν ξεπερνά; Για εμένα, που έχω ελέγξει τέτοιου είδους πράγματα σε πολλά σημεία και πολλές φορές, προς το παρόν αυτά θα είναι αρκετά και, λέγοντας προς τον Θεό μαζί με τον ψαλμωδό, «ένεκα των εχθρών μου κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου, διότι δεν υπάρχει αλήθεια στο στόμα τους, η καρδιά τους είναι μάταιη, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους», καταπαύω τον λόγο.

«Άνδρα αιμάτων»: Διότι σφόδρα αγανακτεί ο Θεός για τον φόνο της ψυχής και το άδικο αίμα και τον δόλο, επειδή αυτά είναι μισητά στον Θεό, όπως οι Ιουδαίοι που σκότωσαν τον Κύριο [της δόξης]. «Εγώ δε εν τω πλήθει»: Αυτά ανακράζει ο προφήτης, καταφεύγοντας στο έλεος του Θεού σαν σε οίκο. «Προσκυνήσω»: Τον νοητό ναό, τον οποίο ο Σωτήρας (Κύριος) έλεγε ότι θα γκρεμίσει και θα οικοδομήσει σε τρεις ημέρες. «Κύριε οδήγησον»: Για να πορεύομαι σε αυτήν και να γίνω ευάρεστος σε εσένα, λέει ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος. «Ένεκα των εχθρών»: Την άνοδο στους ουρανούς, ώστε οι Ιουδαίοι, βλέποντάς την, να λιώσουν. Το ίδιο παθαίνουν και οι δαίμονες, όταν βλέπουν τον άνθρωπο να πορεύεται στην οδό της δικαιοσύνης. «Ότι ουκ έστιν»: [Διότι επινόησαν δεύτερη πλάνη μετά την ανάσταση, δίνοντας αργύρια στους στρατιώτες, ώστε να συκοφαντήσουν την ανάσταση του Χριστού]. «Η καρδία αυτών»: Και πράγματι, έχοντας διαβουλευτεί έτσι, ματαιώθηκαν. «Τάφος ανεωγμένος»: Διότι οι ανοιγμένοι τάφοι αναδίδουν δυσοσμία. Και αυτοί ξεστόμισαν δυσώδη και βορβορώδη λόγια, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι δυσάρεστος. «Ταις γλώσσαις—κρίνον»: Λέγοντας στον Σωτήρα: επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι; Αλλά Εκείνος τους έκρινε, ελέγχοντας τον δόλο τους, και τους είπε: υποκριτές, γιατί με πειράζετε; «Αποπεσάτωσαν»: Διότι εξέπεσαν από τη μάταιη βουλή τους, καθώς δεν μπόρεσαν να του κρυφτούν, επειδή ακριβώς ήταν Θεός (να του κρυφτούν ως Θεού).

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. Με το «εμάκρυνας» ο λόγος υπονοεί τους Ιουδαίους· διότι ήταν φίλοι του Θεού και απομακρύνθηκαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Έθεντό με»: Διότι βδελύχθηκαν τον Χριστό ως δαιμονισμένο. «Παρεδόθην»: Διότι συνέλαβαν τον Χριστό, αλλά Εκείνος δεν απέκρυψε τον Εαυτό Του από αυτούς, αλλά υπέμεινε εκουσίως. «Οι οφθαλμοί»: Διότι Αυτός είναι που λέει: οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι. «Και εκέκραξα»: Όταν πάνω στον σταυρό έκκραξε ο Κύριος: Ελωί, Ελωί. «Διεπέτασα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός όντας εκτεταμένος. «Μη τοις νεκροίς»: Εννοεί τους νεκρωμένους από την αμαρτία και την απιστία· διότι αυτοί, μολονότι βλέπουν τα θαυμάσια (τα θαύματα), δεν κατανύγονται. «Ή ιατροί»: Διότι ούτε αισθητοί ιατροί ούτε νοητοί θα μπορέσουν να αναστήσουν εκείνους που έχουν πλέον ναρκωθεί από την αμαρτία και κείτονται. «Μη διηγήσεται»: Διότι, όταν ο άνθρωπος εισέλθει στον λάρυγγα του διαβόλου, για τον οποίο έχει γραφτεί: τάφος ανεωγμένος είναι ο λάρυγγάς του, δεν έχει πλέον ελπίδα ζωής, ώστε να διηγείται τα ελέη του Θεού (του Κυρίου). «Και την αλήθειαν»: Διότι για εκείνον λέει: και θα υπάρξει στο στόμα του απώλεια· διότι η αλήθεια δεν κατοικεί εκεί. «Μη γνωσθήσεται»: Διότι όσοι έχουν άπαξ σκοτιστεί από την πλάνη δεν επιγιγνώσκουν τα θαυμάσια του Κυρίου. «Και η δικαιοσύνη»: Διότι στη γήινη πολιτεία η δικαιοσύνη του Θεού δεν γνωρίζεται ούτε υφίσταται.

«Η γλώσσα τους είναι μάχαιρα οξεία»· και πάλι: «Χείλη δόλια στην καρδιά, και μέσα από την καρδιά μίλησε κακά»· δεν αναφέρεται στο μέλος του σώματος, αλλά στα ύπουλα λόγια. Έτσι και εδώ, λέγοντας, «Και ήταν όλη η γη ένα χείλος», δεν δίδαξε τούτο, ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι είχαν ένα χείλος, αλλά με τη λέξη χείλος ονόμασε τη φωνή. Διότι, αφού είπε, «Ήταν όλη η γη ένα χείλος», πρόσθεσε, «Και μία φωνή σε όλους». Έτσι, όταν λέει, «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους», δεν κατηγορεί τον λάρυγγα, αλλά τα κακά λόγια που ανεβαίνουν από εκεί, τα νεκρά δόγματα.

Η'. Γέμισέ την με ευωδία, άνθρωπε, όχι με δυσωδία· κάνε την βασιλικό θησαυρό, όχι σατανικό τάφο. Αν όμως είναι τάφος, τουλάχιστον κλείσε τον, για να μην βγαίνει προς τα έξω η δυσωδία. Έχεις πονηρές σκέψεις; Μην τις εκφράζεις με τα λόγια· άφησέ τις να μείνουν καταχωνιασμένες μέσα σου, και γρήγορα θα πνιγούν. Άνθρωποι είμαστε, και πολλές φορές συλλογιζόμαστε πολλές πονηρές, άτοπες και αισχρές σκέψεις. Αλλά ας μην επιτρέπουμε στα νοήματα αυτά να προχωρήσουν σε λόγια, ώστε, πιεζόμενα προς τα κάτω, να γίνουν πιο αδύναμα και να εξαλειφθούν. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ρίξει σε έναν λάκκο κάθε λογής ανήμερα θηρία, αν μεν τον φράξει από πάνω, τα πνίγει εύκολα· αν όμως τους αφήσει κάποια διέξοδο και λίγο αέρα να αναπνεύσουν, τους δίνει μεγάλη ανακούφιση και δεν τα αφήνει να πεθάνουν, αλλά τα εξαγριώνει περισσότερο. Έτσι συμβαίνει και με τους πονηρούς λογισμούς: όταν γεννηθούν μέσα μας, αν μεν τους αποκλείσουμε την έξοδο, γρήγορα τους εξαφανίζουμε· αν όμως τους εκφράσουμε με τα λόγια, τους κάνουμε πιο ισχυρούς, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αναπνεύσουν μέσω της γλώσσας, και έτσι, από την ενασχόληση με τα αισχρά λόγια, γρήγορα κατακρημνιζόμαστε στα βάραθρα των άτοπων πράξεων. Γι' αυτόν τον λόγο ο προφήτης δεν μίλησε απλώς για τάφο, αλλά για «τάφο ανοιχτό», κατακρίνοντας ακριβώς αυτό που μόλις ανέφερα.

Σε αυτούς, λοιπόν, πες μου, πρέπει να δίνουμε προσοχή; Και ποια λογική θα είχε αυτό; Αυτοί είναι σπουδαίοι στο χωριό τους, αφήνουν ωραίους βοστρύχους και φορούν φιλοσοφικούς τρίβωνες· μέχρι εκεί φτάνει η φιλοσοφία τους. Αν όμως δεις τα εσωτερικά τους, είναι στάχτη και σκόνη, και τίποτα το υγιές, αλλά «τάφος ανεωγμένος είναι ο λάρυγγάς τους», ο οποίος είναι κατάμεστος από ακαθαρσία και πύον, και όλα τα δόγματά τους είναι γεμάτα σκουλήκια. Ο πρώτος από αυτούς, βέβαια, είπε ότι το ύδωρ είναι θεός, ο επόμενος το πυρ, άλλος ο αέρας, και όλοι τους κατέπεσαν στα υλικά σώματα. Αυτούς, λοιπόν, πες μου, πρέπει να θαυμάζουμε, οι οποίοι δεν συνέλαβαν ούτε καν την έννοια του ασώματου Θεού, αν βέβαια την συνέλαβαν ποτέ αργότερα, μετά τη συναναστροφή τους στην Αίγυπτο με τους δικούς μας;

Και αν θέλεις να γνωρίσεις τη δική τους τράπεζα, πλησίασε, και θα τους δεις να αναβλύζουν τέτοια λόγια, όλα προσηνή και γλυκά, και γεμάτα από πνευματική ευωδία. Κανέναν αισχρό λόγο δεν μπορούν να εκφέρουν εκείνα τα στόματα, τίποτα το άσεμνο, τίποτα το σκληρό, αλλά τα πάντα είναι άξια των ουρανών. Δεν θα έσφαλλε κανείς, εάν παρομοίαζε τα στόματα των πολλών, οι οποίοι περιφέρονται στις αγορές και λυσσομανούν για τα βιοτικά, με κάποιους οχετούς βορβόρου, ενώ τα δικά τους στόματα με πηγές που ρέουν μέλι και αναβλύζουν καθαρά νάματα. Εάν πάλι κάποιος δυσανασχέτησε, επειδή παρομοίασα τα στόματα των πολλών με οχετούς βορβόρου, ας γνωρίζει ότι το είπα δείχνοντας μεγάλη επιείκεια. Διότι η Γραφή δεν χρησιμοποιεί καν αυτό το μέτρο, αλλά ένα άλλο, πολύ πιο σφοδρό παράδειγμα. Επειδή αναφέρει: «Ιός ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους, και ο λάρυγγάς τους είναι τάφος ανοιχτός».

Επομένως, δεν υπάρχει τίποτε το ξένο, ούτε το καινούργιο, ούτε ως προς τη νομοθεσία, ούτε ως προς την κατηγορία· αλλά ούτε καν ως προς την εικόνα του τάφου. Διότι την αναφέρει ο προφήτης, ο οποίος δεν έκανε λόγο απλώς για τάφο, αλλά αποκάλεσε τον λάρυγγά τους «τάφο ανοιγμένο». Τέτοιοι είναι και σήμερα πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι εξωτερικά μεν καλλωπίζονται, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι από κάθε ανομία. Επειδή και σήμερα, για τους μεν εξωτερικούς καθαρμούς υπάρχει πολλή επιμέλεια και πολλή φροντίδα· για τους καθαρμούς της ψυχής, όμως, δεν υπάρχει καμία απολύτως. Αλλά εάν κάποιος διάνοιγε τη συνείδηση του καθενός, θα έβρισκε πολλά σκουλήκια και πύον, και απερίγραπτη δυσοσμία· εννοώ τις άτοπες επιθυμίες και τις πονηρίες, οι οποίες είναι πιο ακάθαρτες και από τα σκουλήκια.

Άλλοι πάλι είχαν χέρια γεμάτα ανομία, και κατηγορώντας τους έλεγε πάλι: «Στα χέρια τους υπάρχουν ανομίες, και το δεξί τους χέρι γέμισε με δώρα»· αυτός όμως είχε χέρια που δεν είχαν εξασκηθεί σε τίποτε άλλο παρά να υψώνονται προς τον ουρανό· γι' αυτό και για αυτά έλεγε: «Η ανύψωση των χεριών μου θυσία εσπερινή». Και το ίδιο αυτό πάλι μπορεί κανείς να διαπιστώσει σχετικά με την καρδιά· διότι των άλλων η καρδιά ήταν μάταιη, ενώ η δική του αληθινή· γι' αυτό και για εκείνους λέει: «Η καρδιά τους είναι μάταιη»· ενώ για τη δική του: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό». Και το ίδιο ακριβώς θα μπορούσε να δει κανείς και ως προς την ακοή· διότι οι μεν είχαν ακοή θηρίων, αμείλικτη και ανηλεή, και κατακρίνοντάς τους έλεγε τα εξής: «Σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της»· ενώ η δική του ακοή ήταν δοχείο των θείων ρημάτων. Και τούτο πάλι το φανέρωσε λέγοντας: «Θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή, θα φανερώσω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου».

Διότι, εάν τα νεκρά σώματα τα ενταφιάζουμε έξω από την πόλη, πολύ περισσότερο πρέπει να εγκαθιστούμε κάπου μακριά εκείνους που εκφέρουν νεκρά λόγια, και όσους λένε τέτοιου είδους πράγματα, χωρίς μάλιστα να θέλουν ούτε καν να τα συγκαλύψουν· επειδή τα στόματα αυτά αποτελούν κοινό μίασμα για την πόλη. «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν». Είδες ένα άλλο είδος κακίας. Διότι άλλοι μεν αποκρύπτουν τον δόλο μέσα στη διάνοιά τους, προφέροντας λόγια προσηνή· άλλοι όμως μεταχειρίζονται τόση επιτηδειότητα, ώστε να συγκαλύπτουν την πονηρία μέσα στα ίδια τους τα λόγια, και να εξυφαίνουν δόλους και επιβουλές. «Κρίνε τους, Θεέ· ας ξεπέσουν από τα διαβούλιά τους».

Είπε ο προφήτης Δαβίδ: Δεν υπάρχει αλήθεια στο στόμα τους. Και πάλι λέει: Κύριε, δεν μίσησα εκείνους που σε μισούν, και δεν αγανάκτησα εναντίον των εχθρών σου; Τους μίσησα με τέλειο μίσος, και έγιναν εχθροί μου. Και ο Σολομών λέει ότι οι δυσσεβείς υποκρίνονται την ευσέβεια. Και πάλι λέει: Γιε μου, ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να βαδίσεις στον ίδιο δρόμο με αυτούς. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Κύριος μέσω του προφήτη, λέει: Γιους γέννησα και ανέθρεψα, αλλά αυτοί με αθέτησαν· και πάλι, Δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, λέει ο Κύριος.

Ε΄. Άραγε αρκούν αυτά; Ή μήπως να φέρω στο μέσο και όλους τους προφήτες; Αλλά αρκούν και αυτά για όσους θέλουν να ακούσουν. Διότι αυτός που δεν δίνει προσοχή στα όσα έχουν λεχθεί, δεν πρόκειται να πειστεί ούτε με περισσότερα. Ας ενδιατρίψουμε όμως ακόμη λίγο στα λόγια του προφήτη Δαβίδ, και ας δούμε πώς στηλιτεύει και εκθέτει τον δόλο που κρύβεται μέσα τους, λέγοντας: «Δεν υπάρχει αλήθεια στο στόμα τους· η καρδιά τους είναι μάταιη», και τα εξής. Δες λοιπόν τη σύνεση του προφήτη, πώς δημοσιοποιεί και αποκαλύπτει τους κακόδοξους, εκθέτοντάς τους, ώστε να μην πλανηθούμε εμείς. Ακούστε οι ορθόδοξοι, και μην κάνετε υποχωρήσεις στους αιρετικούς· ακούστε οι ποιμένες, και φρίξτε, και μην σιωπάτε, αλλά να κηρύττετε τον λόγο· μην δίνετε τόπο στον διάβολο, μην δίνετε θήραμα στους λύκους. Μιμηθείτε τον μακάριο απόστολο Πέτρο, ο οποίος στη Ρώμη, όταν ο τρισκατάρατος Σίμων βλασφημούσε και διατεινόταν ότι είναι η δύναμη του Θεού, ούτε για μία ώρα δεν σιώπησε ούτε αδράνησε, αλλά αφού τον ήλεγξε και τον απέδειξε ψεύτη, ληστή και αντίθεο, τον κατακρήμνισε και τον παρέδωσε στην απώλεια;

ΙΔ΄. Ενώ αυτά συντελούνταν με αυτόν τον τρόπο, ώστε να αποδειχθεί ότι είναι Κύριος της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, και να φραχθούν τα στόματα των αιρετικών, των οποίων οι λάρυγγες είναι τάφος ανοιγμένος, και να γίνει πιστευτή η ανάσταση των νεκρών, και να πιστευθεί ως Δεσπότης ζώντων και νεκρών Εκείνος για τον οποίο μαρτυρεί ο Πατέρας, ο Μωυσής και ο Ηλίας παρίστανται εν δόξη ως δούλοι ενώπιον του Δεσπότη, και συνομιλώντας μαζί Του εμφανίζονται στους συνδούλους τους.

Πράγματι, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς του, και τοίχος ασβεστωμένος η καρδιά του. Δεν πέρασε πολύς καιρός και ο Λέων πέθανε ως άνθρωπος, και έπεσε όπως ένας από τους άρχοντες. Όταν δε αυτός αποχωρίστηκε τη ζωή και έγινε παρανάλωμα του αιώνιου πυρός, τον διαδέχθηκε το μιαρό του γέννημα, τον Κωνσταντίνο εννοώ. Αυτός λοιπόν, ως δέντρο εκείνης της πονηρής ρίζας, αφού θησαύρισε στην ψυχή του παντοία ολέθρια δηλητήρια, λεηλατεί, αναστατώνει, καταστρέφει, πυρπολεί κάθε θέαμα των αγίων εικόνων. Μαθαίνοντάς το αυτό ο κήρυκας της ευσέβειας Γερμανός, του διαμηνύει: «Βασιλιά, εφόσον ο Δεσπότης Χριστός και Σωτήρας μας Θεός σαρκώθηκε από τα άχραντα αίματα της αγίας Θεοτόκου, και εμφανίστηκε τέλειος άνθρωπος όπως εμείς και περιγραπτός, κάθε ειδωλολατρική λατρεία έχει εξαλειφθεί. Από τη συναναστροφή του δε μαζί μας και την κοσμοσωτήρια διδασκαλία των αποστόλων έως τώρα παρήλθαν 736 έτη, και οι άγιοι Πατέρες που έζησαν σε αυτά τα ενδιάμεσα χρόνια δεν διανοήθηκαν τίποτα τέτοιο σχετικά με τις άγιες εικόνες. Αντιθέτως, οι άγιες και οικουμενικές σύνοδοι, αποδεχόμενές τες, διέταξαν να προσκυνούνται και όχι να καταστρέφονται. Εσύ όμως, βασιλιά, να γνωρίζεις ότι, εάν επιμείνεις σε αυτό, με προθυμία θα πεθάνω υπέρ των σεπτών εικόνων. Διότι η εικόνα του Χριστού φέρει το όνομά Του, εφόσον εμφανίστηκε εν σαρκί και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».

Ο σοφός άνθρωπος, ακόμη και όταν σιωπά, τιμά τον Θεό, γνωρίζοντας τον λόγο για τον οποίο σιωπά. Προφύλαξέ με, παρακαλώ, από τον άνθρωπο που έχει ακατάστατη γλώσσα. Διότι το γλίστρημα της γλώσσας είναι χειρότερο από το γλίστρημα των ποδιών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕʹ. — Περί εκείνων που δεν φυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Από κάθε άδικο λόγο να απομακρύνεσαι.» «Από τη μάστιγα της γλώσσας θα σε κρύψει.» «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους.» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και τη γλώσσα που μιλά αλαζονικά.» «Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. Ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη.» «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου ύφαινε δολιότητα.» «Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα.» «Ισχυρή παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· και αιχμαλωτίζεται από τα λόγια του ίδιου του του στόματος.» «Εκείνος που δεν βάζει φραγμό στα χείλη του και μιλά διεστραμμένα, θα υποσκελιστεί.» «Ο λυπηρός λόγος εγείρει οργή. Ο δίγλωσσος άνθρωπος αποκαλύπτει τα μυστικά στο συνέδριο. Το στόμα των άφρονων αναγγέλλει κακά.» «Ο διεστραμμένος φέρνει την απώλεια με το ίδιο του το στόμα.» «Ο άνθρωπος με ευμετάβολη γλώσσα θα πέσει σε συμφορές.» «Τα χείλη του άφρονα τον οδηγούν στο κακό, και το θρασύ στόμα του προσκαλεί τον θάνατο. Το στόμα του άφρονα τον συντρίβει, και τα χείλη του γίνονται παγίδα για την ψυχή του.» «Βαθύς λάκκος είναι το στόμα του παράνομου· και εκείνος που έχει μισηθεί από τον Κύριο θα πέσει μέσα σε αυτόν.» «Με πολλά ξύλα φουντώνει η φωτιά· και το στόμα χωρίς φραγμό προκαλεί ακαταστασίες.» «

«Επειδή δεν υπάρχει στο στόμα τους αλήθεια, η καρδιά τους είναι μάταιη. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους» που αναδίδει δυσοσμία από τα βρωμερά τους λόγια, «με τις γλώσσες τους δολιεύονταν», ξεστομίζοντας μιαρά πράγματα. «Κρίνε τους, Θεέ» για τις προαναφερθείσες αιτίες, και όσον αφορά μεν το παρόν χώρισέ τους από εμένα ως βέβηλους, όσον αφορά δε το μέλλον κρίνε τους δίκαια. «Σύμφωνα με το πλήθος των ασεβειών τους διώξε τους, επειδή σε πίκραναν, Κύριε», αν και πολλές φορές ειπώθηκε «ας αποτύχουν στα σχέδιά τους». Και εκείνοι μεν θα θερίσουν εύλογα καρπούς αντάξιους αυτών που έσπειραν, «Ας ευφρανθούν δε όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα», είτε είναι σοφοί είτε απλοί άνθρωποι. «Στον αιώνα θα αγάλλονται, και θα κατασκηνώσεις μέσα τους» μέσω της μέθεξης του πνεύματός σου, «και θα καυχηθούν σε σένα όλοι όσοι αγαπούν το όνομά σου».

Η δε γεύση δεν έχει δοθεί από τον Θεό για αυτόν τον λόγο, για να διακρίνει δηλαδή το στόμα τα πικρά και τα γλυκά και τα θερμά και τα ψυχρά, και σαν χωνί σε ασκί να κατεβάζει τα φαγητά στην κοιλιά και να την τεντώνει όπως ο νέος οίνος το ασκί, και να καθιστά το σώμα τρυφηλό και παχύ εξασφαλίζοντας πλούσια τροφή για τα σκουλήκια στον κατάλληλο χρόνο, ούτε πάλι για να το ανοίγουμε επίκαιρα και άκαιρα, ώστε να φλυαρούμε και να υβρίζουμε και να χλευάζουμε και να διαβάλλουμε ή να καταλαλούμε και να κατακρίνουμε και να μαλώνουμε ή να ορκιζόμαστε και να ψευδόμαστε και να λέμε απρεπή πράγματα, και να το έχουμε σαν «τάφο ανοιγμένο», κατά τον θείο Δαβίδ, εκπέμποντας πολλή δυσωδία από τη βρωμιά των λόγων, όπως ακριβώς αναδύεται από έναν ανοιγμένο τάφο λόγω του νεκρού που κείτεται κάτω. Αντιθέτως, δόθηκε για να τρέφεται μετρημένα μέσω αυτής, δηλαδή της γεύσης, το σώμα για τη συντήρησή του, και να το ανοίγουμε, δηλαδή το στόμα, με τον λόγο του Θεού και να μεταδίδουμε στους ανθρώπους τα θεία διδάγματα, να ψάλλουμε, να προσευχόμαστε και να υμνούμε τον Θεό, όσο είναι εφικτό. «Γιε μου», λέει, «να ανοίγεις το στόμα σου με τον λόγο του Θεού και να κρίνεις τα πάντα υγιώς· να ανοίγεις το στόμα σου και να κρίνεις δίκαια»· και πάλι: «Το στόμα μου», λέει, «θα λαλήσει σοφία και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση».

Βέλος που πληγώνει είναι η γλώσσα τους· τάφος ανοιγμένος ο λάρυγγάς τους· με τις γλώσσες τους δολιεύονταν. Διότι γίνονται πειστικοί, μεταμφιεσμένοι με το λείο και ευχάριστο ύφος των λόγων τους, θέλγοντας την ακοή· ωστόσο πληγώνουν, σαν με αιχμηρά βέλη, τις ψυχές των πιο αμαθών, καταξεσκίζοντάς τες στο βάθος με ποικίλα και ανίατα τραύματα.