Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:2

Ομιλία Α' Εις τον Πέμπτο Ψαλμό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, νιώσε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Όσοι προσδοκούν το μακάριο τέλος της ζωής και επιθυμούν να γίνουν κληρονόμοι του Θεού, ελάτε να ερευνήσουμε από κοινού τα δίκαια της κληρονομιάς, όπως διατυπώνονται σαν σε διαθήκη μέσα στην προκείμενη ψαλμωδία. Διότι ο ψαλμός που έχουμε μπροστά μας φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και ποια είναι αυτή; Η Εκκλησία. Και γιατί δεν είπε: «υπέρ της κληρονόμου»; Διότι ακατάπαυστα κληρονομεί. Και πολλά κληρονομεί ως βασίλισσα: τις ψυχές των πιστών, πατριάρχες, προφήτες, τον Χριστό, τον ουρανό. Το να μιλάει κανείς υπέρ αυτής, είναι έργο είτε συνηγόρου είτε κάποιου που προσεύχεται. Διότι, όπως ακριβώς στα έγγραφα και στα προικοσύμφωνα και στις διαθήκες, στο επάνω μέρος γράφεται όλη η διήγηση, αλλά στο τέλος του κειμένου υπογράφει ο ίδιος ο κύριος της υποθέσεως, και δεν υπάρχει κανένα όφελος σε όλο το χαρτί και το έγγραφο, εάν δεν υπογράψει στο τέλος ο κύριος της υποθέσεως· έτσι, επειδή η διαθήκη του Χριστού προγραφόταν από τους προφήτες σαν από συμβολαιογράφους —και μάρτυρας είναι ο Ίδιος που είπε: «Λάβε τόμο χάρτου»— και ο Χριστός προέγραψε πολλές δωρεές για την εξ εθνών Εκκλησία ως κληρονόμο, στο τέλος, με τον θάνατό Του, βεβαίωσε τη διαθήκη.

Όπως τον σταυρό, που ήταν αισχύνη, τον ανέδειξε σε δόξα — «Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του Ανθρώπου» — έτσι και τα υπόλοιπα τα έγραψε με τον κάλαμο ως άφεση και απόφαση. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης· ψαλμός τω Δαυίδ»· είναι προφητεία για το γεγονός κατά το τέλος του Χριστού, όταν πεθαίνοντας ο Χριστός μας άφησε τον σταυρό ως όπλο και στέφανο. Γι' αυτό έλεγε στο τέλος του ψαλμού: «Κύριε, ως με όπλο ευδοκίας μας στεφάνωσες», δίδοντας τη σφραγίδα του σταυρού στο μέτωπο. Διότι όπλο και στέφανος είναι ο σταυρός· όπλο για εκείνους που πολεμούν, στέφανος για εκείνους που νικούν· όπλο για εκείνους που συγκακοπαθούν ως στρατιώτες, στέφανος για εκείνους που συμβασιλεύουν. Επειδή, λοιπόν, είναι καλή η κληρονομία, διότι ήταν η βασιλεία των ουρανών, και καλή είναι και η κληρονομούσα, διότι ήταν η Εκκλησία από τα έθνη — «Όλη καλή είσαι η πλησίον μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε σένα» — γι' αυτό λέγει: «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε». Αλλά ο Ιουδαίος οικειοποιείται τον ψαλμό «υπέρ της κληρονομούσης», λέγοντας: Σε εμένα έθεσε ο Θεός τις διαθήκες. Μήπως άραγε αυτός που συνέταξε τη διαθήκη είναι δούλος της δικής του διαθήκης; Εάν κάποιος φανεί αχάριστος προς τους κληρονόμους του, αλλάζει τη διαθήκη του και ακυρώνει τους κληρονόμους.

«Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε. Τα ρήματά μου:» τα καθαρά και αθόλωτα, τα άδολα και αληθινά και άγια, που δεν έχουν γευθεί βλασφημία και δεν μετέχουν σε φλυαρία, τα άξια της δικής σου φιλανθρωπίας. «Τα ρήματά μου:» αυτά που ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη διάνοια, που είναι ανώτερα από κάθε γλώσσα αγγέλων, ισχυρότερα από κάθε πρεσβεία αγίων, πολυτιμότερα από κάθε προσευχή δικαίων, λαμπρότερα από τον ήλιο, πιο ευχάριστα από το θυμίαμα, πιο γλυκά από το μέλι για τους πιστούς. «Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε.» Και γιατί δεν είπε "τον λόγο μου", αλλά «τα ρήματά μου»; Διότι ο μεν λόγος περιλαμβάνει μέσα του πολλά ρήματα, ενώ τα ρήματα είναι μέρη του λόγου, όπως τα μέλη του σώματος. Και ο μεν λόγος είναι μια συσσώρευση και σύνοψη πολλών ρημάτων, ενώ τα ρήματα είναι σταγόνες και γεύσεις του λόγου. Και όπως πολλές σταγόνες σχηματίζουν τη βροχή, αλλά η βροχή δεν παρομοιάζεται με σταγόνα, έτσι και τα πολλά ρήματα συμπληρώνουν τον λόγο, ενώ ο λόγος διαιρείται σε ονόματα και ρήματα. Και τα μεν ρήματα λέγονται και λόγοι, όμως τα μέρη του ρήματος δεν είναι λόγοι. Ο προφήτης, λοιπόν, παρακαλώντας τον Θεό να συγκατανεύσει στη λεπτομερή εξέταση των λόγων του, να αναγνώσει με ακρίβεια κάθε λέξη του και, σύμφωνα με αυτά που διαβάζονται, να δώσει τα αιτούμενα, δεν είπε: "Τον λόγο μου ενωτίσου", αλλά: «Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε», αντί του: Διάβασε με ακρίβεια κάθε λέξη της προσευχής μου.

Μην εξετάσεις το έγγραφο συνολικά ως ένα πράγμα. Διότι η δέησή μου δεν περιέχει μόνο ένα αίτημα. Επειδή η κάθε λέξη έχει τη δική της παράκληση, διότι πλούσιος και δυνατός είναι Εκείνος προς τον οποίο απευθύνεται, «τα ρήματά μου ενώτισαι, Κύριε». Και όπως εμείς, όταν αναπτύσσουμε μια αναφορά ενώπιον δικαστού, εάν στο έγγραφο περιέχονται πολλά κεφάλαια, τον παρακαλούμε: «Δέσποτα, διάβασε το έγγραφό μου λέξη προς λέξη· διότι πολλά είναι τα ζητούμενα, μην θεωρήσεις το σύγγραμμα ως μία απλή διήγηση»· έτσι και ο προφήτης, παρακαλώντας τον Θεό να συγκατανεύσει στην επιμέρους εξέταση των αιτημάτων του, λέει: «Τα ρήματά μου ενώτισαι, Κύριε. Σύνες της κραυγής μου». Ώ, τι παρρησία του προφήτου! Ώ, τι φιλανθρωπία του Θεού! Το «σύνες» τίθεται αντί του «νόησον» (κατανόησε)· «Κατανοήστε λοιπόν, άφρονες του λαού· και μωροί, αποκτήστε επιτέλους φρόνηση». Και εμείς μεν, όταν απευθυνόμαστε σε έναν σοφό άνδρα, δεν τολμούμε να του πούμε: «Κατανόησε αυτά που λέω», για να μη θεωρηθεί επιπόλαιος ή βραδύνους· στον Θεό, όμως, που γνωρίζει τις σκέψεις μας πριν καν Του ζητήσουμε κάτι, ο προφήτης έλεγε: «Σύνες», δηλαδή κατανόησε.

Αλλ' όπως λέγοντας το «Ενώτισαι» δεν πίστευε βεβαίως ότι ο Θεός έχει αισθητά αυτιά, έτσι και με το να πει στον Θεό: «Σύνες», δεν του μιλούσε σαν να επρόκειτο να τον διδάξει και σαν να αγνοούσε, αλλά σαν σε Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από την ανθρώπινη διάνοια, πριν καν αυτά ζητηθούν. Ή, επειδή ο δίκαιος μιλούσε στον Θεό νοερά, και η έντονη προσευχή του αποτελούσε κραυγή για αυτόν, και μιλούσε χωρίς να μιλά και έκραζε χωρίς φωνή —και επειδή κανείς από τους ανθρώπους δεν κατανοεί την ανείπωτη κραυγή της ψυχής, παρά μόνο ο Θεός— γι' αυτόν τον λόγο, προς τον μόνο που ακούει αυτούς που δεν μιλούν, έλεγε: «Σύνες της κραυγής μου. Διότι εσύ, λέει, μόνος γνωρίζεις τις καρδιές των ανθρώπων» [όπως έλεγε ο Σολομών]. «Σύνες», αντί του: Θέλησε να γνωρίσεις την κατάστασή μου. Διότι αυτό συμπληρώνει λέγοντας: «Πρόσχες στη φωνή της δεήσεώς μου». Και βέβαια η φωνή δεν προσέχεται με την όραση, αλλά ακούγεται. Αλλά και η φωνή, όταν προφέρεται χωρίς να είναι γραμμένη, τότε χρειάζεται την ακοή· όταν όμως η φωνή γραφτεί σε χαρτί και προσφερθεί στον βασιλιά, τότε, καθώς μιλάει μέσω των γραμμάτων, έχει ανάγκη από μάτια.

Εδώ, όμως, όπου η κληρονομιά είναι βέβαιη και αμετάβλητη, όπου διαθέτης είναι ο Χριστός και διαθήκη το Ευαγγέλιο και μάρτυρες οι απόστολοι, όπου υπάρχει ο ουρανός και τα αγαθά του, «όσα δεν είδε μάτι και δεν άκουσε αυτί και δεν τα διανοήθηκε ανθρώπου καρδιά, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν», πόσο περισσότερο οφείλουμε να σπουδάσουμε για να κληρονομήσουμε; «Υπέρ της κληρονομούσης». Και ο κορυφαίος των προφητών δικάζεται υπέρ αυτής ως ρήτορας, λέγοντας: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Ο αντάρτης του ουρανού έγινε στη γη αντίδικος της νύμφης σου, όπως είναι γραμμένο: «Ο αντίδικός σας, ο διάβολος, σαν λιοντάρι περιπατεί, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Αλλά επειδή αυτός ο αντίδικος πολλούς αποκληρονόμησε εξαρχής, υπέρ αυτής της κληρονόμου ικετεύω σε: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Κληρονόμος του Νώε ήταν ο Χαμ ως γιος του, αλλά αφού τον έκανε να γελάσει για τη γύμνια του πατέρα του, τον άφησε γυμνό από την κληρονομιά του πατέρα του, και αφαιρώντας του την ελευθερία, τον έντυσε με δουλεία και μετέτρεψε την ευλογία του σε κατάρα: «Καταραμένος να είναι ο Χαναάν· δούλος των δούλων θα είναι στους αδελφούς του». Επειδή, λοιπόν, αυτός και τώρα θέλει η νύμφη σου να γυμνωθεί, ώστε να σε δει γυμνό στο πάθος όπως τον Νώε και να σε περιγελάσει, ώστε να την κάνεις αποκληρονόμο λέγοντας: «Πηγαίνετε από εμένα, οι καταραμένοι· ήμουν γυμνός και δεν με ντύσατε» – ώστε λοιπόν ο αντίδικός της διάβολος να ντροπιαστεί και η νύμφη να βρεθεί εντός της κληρονομιάς, δίδαξέ την, Δέσποτα Χριστέ, να μη γελάσει τη γύμνια σου, αλλά να μάθει ότι η δική σου γύμνια έντυσε τον κόσμο, ότι, όπως, αν και πλούσιος, έγινες φτωχός για εμάς, για να πλουτίσουμε εμείς, έτσι και εσύ, που ντύνεσαι τον ουρανό και τη γη, γυμνώθηκες, για να ντύσεις τον κόσμο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Τον Ισμαήλ μαζί με την Αιγύπτια μητέρα του τον αποκληρονόμησε εντελώς εξαιτίας των παιγνίων. «Διότι, βλέποντας η Σάρρα τον γιο της Άγαρ της Αιγύπτιας να παίζει με τον Ισαάκ τον γιο της, είπε στον Αβραάμ: Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο μου, τον Ισαάκ». Επειδή, λοιπόν, και τώρα η αποκληρονόμος συναγωγή των Ιουδαίων περιπαίζει την εκκλησία για τον σταυρό, εκείνην διώξε και αυτήν εισάγαγε. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Αφού μόλυνε τον Ησαύ με πορνεία, προκάλεσε να χάσει την κληρονομιά των πρωτοτοκίων, έκανε τον γιο δούλο του αδελφού του και όρισε τον Ησαύ ως δεύτερο Χαναάν. «Μήπως», λέει, «υπάρχει κάποιος πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για φαγητό έχασε τα πρωτοτόκια» και την πατρική ευλογία.

Προκειμένου, λοιπόν, να μη μιμηθούν τα τέκνα της νύμφης τον Ησαύ με την πορνεία του σώματος και τη λαιμαργία των αιρετικών λόγων, 〈ενωτίσου τα λόγια μου, Κύριε.〉 Προκάλεσε τον φόνο του Ναβουθαί για την κληρονομιά του αμπελώνα.

Αλλά και φώναξε ο Ναβουθαί στον Αχαάβ: «Δεν θα σου δώσω την κληρονομιά των πατέρων μου». Διότι, βλέπε τον Ναβουθαί να φονεύεται για την κληρονομιά, για να δεις τον Χριστό να σταυρώνεται για την εκκλησία. «Και τον εαυτό Του», λέει, «παρέδωσε για αυτήν, για να παραστήσει στον εαυτό Του ένδοξη την εκκλησία». Υπέρ αυτής, λοιπόν, για την οποία παρέδωσες τον εαυτό Σου, Δέσποτα, υπέρ αυτής Σου προσφέρω δέηση: «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε». Γι' αυτό και ο Απόστολος, όντας μιμητής του Χριστού, κακοπαθώντας για την εκκλησία, φώναζε λέγοντας: «Μέχρι την τωρινή ώρα και πεινούμε και διψούμε» και τα εξής. «Σε κινδύνους ποταμών» και τα εξής. Σαν να ρωτήθηκε: «Και για ποιον υπομένεις τέτοια και τόσα δεινά, Παύλε;», αποκρίνεται και λέει: «Υπέρ της κληρονομούσης». Και ότι υπέφερε τα πάντα για τη σωτηρία των ομοεθνών του, το μαρτυρεί ο ίδιος λέγοντας: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα για τους αδελφούς μου· υπέρ της κληρονομούσης». Ποια είναι όμως τα λόγια του προφήτη;

Όχι αυτά που αναγγέλλονται με τα λόγια, αλλά αυτά που γίνονται γνωστά με τα έργα. «Κατανόησε την κραυγή μου». Κραυγή δε του δικαίου δεν είναι η φωνή που πλήττει τον αέρα, αλλά η ουρανόφρων διαγωγή της ψυχής. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου». Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί τον ήχο που μοιάζει με σάλπιγγα, αλλά τον βαθύτατο στεναγμό της καρδιάς· διότι έτσι έχει γραφτεί: «Και αναστέναξαν οι γιοι του Ισραήλ από τα έργα τους, και εισάκουσε ο Θεός τη φωνή του στεναγμού τους». Και η φωνή του στεναγμού ήταν στους ανθρώπους άδηλη, στον Θεό όμως ολοφάνερη. «Κατανόησε την κραυγή μου». Τι λες, προφήτη; Δίνεις παραγγέλματα στον Θεό;

Είναι θησαυρός σοφίας και πλούτος συνέσεως, όπως έχει γραφτεί: «Σε αυτόν υπάρχει η σοφία και η σύνεση». Και σε αυτόν λες: «Σύνες», κατανόησε; Και αν πεις σε έναν ελλόγιμο άνθρωπο: «Κατανόησε», οργίζεται, επειδή του μίλησες σαν να είναι απαίδευτος και δεν παρακολουθεί. Και στον Θεό λες: «Σύνες»; Αλλά δεν δίνει προσταγές στον Δεσπότη· μη γένοιτο.

Ούτε ο θνητός υποδεικνύει σύνεση στον αθάνατο, ούτε ο νηφάλιος παραμιλά όπως οι μεθυσμένοι, αλλά αυτό που εννοεί είναι το εξής: Πολλοί από όσους προσέρχονται στους δικαστές, όταν αναφέρονται σε μεγάλα και αναγκαία ζητήματα, δεν γνωρίζουν πώς να εκθέσουν την υπόθεσή τους, ούτε μπορούν να παρουσιάσουν τη γνώμη τους με τρόπο σαφή και ευσύνοπτο. Έπειτα, επειδή ο δικαστής κατανοεί το ζήτημα γρηγορότερα από τον αναφερόμενο και γνωρίζει ποια απόφαση οφείλει να λάβει, ο ικέτης παρακαλεί να μην αποβλέψει στα ανάξια λόγια του, αλλά να εκδώσει την απόφαση σύμφωνα με τη δική του φρόνηση και τη φύση της υπόθεσης. Έτσι και ο προφήτης, επειδή ως άνθρωπος συνομιλούσε με τον Θεό και, βρισκόμενος σε έκσταση, κλυδωνιζόταν σαν κυβερνήτης σε πέλαγος, παρακαλεί τον Θεό: «Κατανόησε την κραυγή μου», αντί του: Μην αποβλέψεις στην αναξιότητα των εκφράσεών μου, ούτε στη φτώχεια των λόγων μου, αλλά διάβασε τη διάνοιά μου και αναπλήρωσε με τις αποφάσεις Σου ό,τι λείπει από τα λόγια μου. Επομένως, το «Κατανόησε» τίθεται αντί του: Δες την καρδιά μου, διάβασε τα δίκαια αιτήματα στο βάθος της ψυχής μου, τα οποία δεν μπορώ να εκφράσω με λόγια. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου». Ανάτειλε για μένα σαν ήλιος, και αμέσως διέλυσε τον χειμώνα των συμφορών μου.

Ομιλία 4 στον Ψαλμό 5. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλο τρόπο: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, εννόησε την κραυγή μου.» «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που βαστάζεις τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς σου. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που δημιούργησες τα πάντα με ρήμα και λόγο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», του οποίου ο λόγος είναι μάχαιρα: «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.» Πρόσεχε, αδελφέ, πώς λες στον Θεό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε;» Έπειτα: «Εννόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Διότι πρώτα ο Κύριος ερευνά τα λόγια σου, αυτά που μιλάς διαρκώς, μήπως είναι λόγια αισχρολογίας ή βλασφημίας ή επιορκίας, μήπως είναι λόγια λοιδορίας, καταλαλιάς και συκοφαντίας, μήπως είναι λόγια καταποντισμού που με τη συκοφαντία μπορούν να καταποντίσουν τον συκοφαντούμενο —«Αγάπησες λόγια καταποντισμού, με γλώσσα δόλια»— μήπως είναι λόγια ανομίας: «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία.» Διότι, αν για έναν αργό λόγο μας ζητείται ευθύνη, όπως λέει: «Κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν», πόσο μάλλον όταν προφέρεις κακοποιά λόγια, τα οποία γίνονται προς βλάβη και απώλεια της δικής σου ψυχής;

Ομιλία Ε' στον ίδιο (Ε') ψαλμό, άλλως. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε.» Ποια λόγια, προφήτη; Διότι ο μεν Θεός τα γνωρίζει και πριν τα σκεφτείς. Δίδαξε λοιπόν εμάς ποια λόγια πρόσφερες στον Θεό για ικεσία, ώστε να τα χρησιμοποιήσουμε και εμείς. Ποια λόγια; Άκουσε αυτά που βρίσκονται στον προκείμενο ψαλμό, τα οποία, λέγοντάς τα στον Θεό, και τον ίδιο ικετεύω και τον εαυτό μου συνετίζω και αυτούς που με ακούν νουθετώ. Είπα προχωρώντας παρακάτω: «Διότι εσύ δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία». Και γιατί το είπες αυτό; Επειδή «την ανομία μίσησα και βδελύχθηκα». Διότι δεν έλεγε απλώς τα λόγια όπως οι πολλοί, αλλά πρώτα τα απέδειξε έμπρακτα και έτσι, έχοντας θάρρος, είπε στον Θεό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Είπα: «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός». Γιατί; Επειδή αποδείχθηκα αγαθός ενώπιον του Κυρίου· γι' αυτό και «όταν απομακρυνόταν από εμένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα». Είπα: «Δεν θα σταθούν οι παράνομοι μπροστά στα μάτια σου». Και γιατί πήρες το θάρρος να το πεις αυτό; Επειδή «τους παράνομους μίσησα, ενώ τον νόμο σου αγάπησα»· και αυτός που μισεί αυτούς που παρανομούν δεν θα συνεργούσε ποτέ σε παρανομίες. Είπα: «Μίσησας όλους αυτούς που εργάζονται την ανομία». Τι λοιπόν; Εσύ ο ίδιος δεν ανόμησες;

Διότι ο δόλιος, καθώς άλλο φαίνεται και άλλο είναι, ψεύδεται με το στόμα· «το στόμα όμως που λέει ψέματα καταστρέφει την ψυχή». Επειδή, λοιπόν, έλεγε τέτοια λόγια, τα οποία ήταν ικανά και τον ίδιο να δικαιώσουν και τον Θεό να δυσωπήσουν και τους ακροατές να διδάξουν, για τον λόγο αυτό είπε: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε».

«Δώσε προσοχή στην κραυγή μου.» Μήπως άραγε υπήρχε πλήθος και θόρυβος γύρω από τον Θεό, ώστε να έχει ανάγκη την κραυγή του προφήτη; Διότι όσοι προσέρχονται εδώ στους άρχοντες, επειδή γνωρίζουν ότι από τη μία πλευρά αντηχούν οι φωνές εκείνων που βρίσκονται στις αγορές, από την άλλη θορυβούν οι ραβδούχοι, και μπροστά φωνάζουν οι κήρυκες, ενώ ο ίδιος ο άρχοντας μεταφέρεται πάνω σε υψηλό όχημα και έχει απασχολημένη τη διάνοιά του με πολλά πράγματα — για όλους αυτούς τους λόγους ο ικέτης αναγκάζεται να κάνει την προσέλευσή του με κραυγή.

Αν όμως δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο με τον Θεό, πώς ο προφήτης του μιλούσε κραυγάζοντας; Αλλά αυτός που σε άλλα σημεία είπε: «Διότι αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς», και «Το ακατέργαστό μου είδαν οι οφθαλμοί σου», γνώριζε ότι ο Θεός δεν είχε ανάγκη από αισθητή κραυγή. Κραυγή δε του δικαίου είναι η παρρησία προς τον Θεό. Κραυγή του δικαίου είναι κάθε αξιέπαινο έργο για το οποίο κραυγάζουν σε αυτόν όσοι το θαυμάζουν. Επειδή λοιπόν ο προφήτης έφερε πάνω του κάθε αγαθή πράξη σαν μία αρετή, φανερώνοντάς την στον Θεό που τα προγνωρίζει όλα, έλεγε: «Κατανόησε την κραυγή μου». Και γιατί είπε: «Κατανόησε την κραυγή μου»; Επειδή γνώριζε ότι υπάρχουν πολλές και διάφορες κραυγές δικαίων και αμαρτωλών, ώστε ο Θεός να οικειωθεί τη δική του κραυγή ως κραυγή δικαίου και φίλου και τέκνου, και ανάμεσα στις πολλές κραυγές να αναγνωρίσει αυτήν του δικού του.

Εάν λοιπόν στα κοπάδια με τα αναρίθμητα ζώα το κάθε ζώο αναγνωρίζει την κραυγή του δικού του γεννήματος, και, όταν μουγκανίζουν χίλια μοσχάρια, η κάθε αγελάδα γνωρίζει τη βοή του δικού της νεογνού, και, όταν βελάζουν μύρια αρνιά, η μητέρα τρέχει προς τη φωνή του δικού της και δεν κάνει λάθος, πόσο μάλλον, όταν κράζουν χιλιάδες αμαρτωλοί, ο Θεός γνωρίζει την κραυγή του δικαίου και την αναγνωρίζει ως καθαρή βοή του δικού του τέκνου. Κατανόησε την κραυγή μου. Το αληθινό μαργαριτάρι και το νόμισμα αλλιώς τα βλέπει ο άπειρος και αλλιώς τα εξετάζει ο έμπειρος έμπορος· και τα λόγια και τις φωνές των δικαίων και των αμαρτωλών αλλιώς τα δέχεται ο κόσμος και αλλιώς τα δοκιμάζει η ακοή του Θεού. Δεν είδες ποτέ κάποιον να φωνάζει στην πλατεία; Και αδικεί και φωνάζει και εξαπατά τους πολλούς, ενώ ο αδικούμενος σιωπά και θεωρείται αυτός ως άδικος.

Για να μη θεωρηθεί λοιπόν τέτοιος ο Δαβίδ, κάλεσε τον Θεό ως δοκιμαστή της κραυγής του: «Σύνες τῆς κραυγῆς μου. Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου». Και ποια είναι η δέηση του δικαίου και ποια η φωνή της; Τι είναι δέηση; Δέηση είναι η ένδεια και η έλλειψη και το υστέρημα που καθένας στερείται. Διότι το να έχει κανείς ανάγκη σημαίνει να του λείπει κάτι· γι' αυτό και ονομάζουμε «ενδεή» εκείνον που στερείται την αναγκαία τροφή. Για να του δείξει λοιπόν ο προφήτης τη βαθύτατη φτώχεια και πενία του πνεύματος —διότι «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· και επειδή ήταν τέτοιος έλεγε αλλού ότι «Εγώ είμαι πτωχός και πένης· Θεέ, βοήθησέ με»—, προβάλλοντας αυτή την καλή φτώχεια και πενία και ένδεια ως αρετή που κραυγάζει, έλεγε: «Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου», αντί να πει: Είμαι τόσο φτωχός και ταπεινός στο πνεύμα, ώστε αυτή μου η ένδεια και η πενία φωνάζει δυνατά σαν έγγραφο δεήσεως, γραμμένο με τα γράμματα των καλών έργων. Η ταπεινοφροσύνη και η ευλάβεια μοιάζουν με καθαρό χαρτί· γράμματα δε είναι οι αρετές και τα καλά έργα. Όπως λοιπόν στον βασιλιά το αίτημα και τα λόγια της δεήσεως δεν προσφέρονται χωρίς χαρτί, έτσι και στον Θεό όλες μαζί οι αρετές δεν παρουσιάζονται χωρίς την ταπεινοφροσύνη. Και μάρτυρας περί αυτού είναι ο Φαρισαίος και ο τελώνης.

«Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου.» Και γιατί; Επειδή «η κληρονομία μου έγινε σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος.» Τι έκανε δηλαδή; «Ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της.» Λέγοντας τι; «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν.» Σχετικά δε με τα έθνη λέει: «Έδωσες κληρονομία σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου», Κύριε. Επομένως, κληρονόμος είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. [«Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Κύριε, κατανόησε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, ο Βασιλιάς μου και ο Θεός μου, διότι σε σένα θα προσευχηθώ, Κύριε.»] Του Αστερίου: Γιατί δεν είπε «τον λόγο μου», αλλά «τα ρήματά μου»; Διότι ο μεν λόγος περιλαμβάνει πολλά ρήματα, ενώ τα ρήματα είναι μέρη του λόγου. Και τα μεν ρήματα ονομάζονται και λόγοι, όμως τα μέρη των ρημάτων δεν είναι λόγοι. Επομένως, αυτός που λέει τον προκείμενο ψαλμό παρακαλεί τον Θεό να εξετάσει αναλυτικά τους λόγους του και να εκπληρώσει το αίτημα σύμφωνα με τα όσα αναγιγνώσκονται. «Κατανόησε την κραυγή μου.» Ω, τι παρρησία έχει ο προφήτης! Ω, τι φιλανθρωπία έχει ο Θεός! Το «κατανόησε (σύνες)» αντί του «νόησε». Και εμείς μεν, όταν μιλάμε σε συνετό άνθρωπο, δεν τολμούμε να του πούμε: «Νόησε αυτά που λέω», για να μη θεωρηθεί βραδύνους· ωστόσο προς τον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει τις σκέψεις πριν καν διατυπωθούν, ο προφήτης έλεγε: «Κατανόησε». Αλλά δεν του μιλούσε σαν να αγνοούσε, αλλά ως προς Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από κάθε διάνοια, πριν καν του ζητηθούν.

Διότι, επειδή ο δίκαιος δεν έκραζε με το στόμα, αλλά με τη διάθεση και την προσοχή της διανοίας, έλεγε: «Κατανόησε την κραυγή μου. Διότι εσύ», λέει, «μόνος γνωρίζεις τις καρδιές των ανθρώπων. Πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου». Διότι όπως βλέπεις ακούς, και όπως ακούς βλέπεις. Επειδή το θείο είναι ανόργανο, αμερές και απλό. «Διότι προς εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε». Δεν είπε: «Ενώπιόν σου», αλλά «προς εσένα», για να δείξει την εγγύτητα προς τον Θεό.

Ψαλμός Ε΄. Υπόθεση. Η κληρονόμος είναι η θεοφιλής ψυχή, δηλαδή η Εκκλησία. Και τι είναι αυτά τα οποία κληρονομεί; Εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Προσεύχεται δε να εισακουστεί πράττοντας ό,τι είναι δυνατόν, προβάλλοντας αφενός τη δική της ευθύτητα και στηλιτεύοντας αφετέρου την πονηρία των υπαιτίων. [«Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ». Αφού καταστώ, λέγει, μέτοχος της απόλαυσης του νοητού φωτός, θα προσευχηθώ σε εσένα· γι' αυτό και πιστεύω ότι θα εισακουστώ.] Ενωτίσου τα λόγια μου.

ΨΑΛΜΟΣ Ε΄. <Κατανόησε την κραυγή μου.> (D f. 42 b, E f. 8 b.) Το «σύνες» (κατανόησε) εδώ χρησιμοποιείται αντί του «εξέτασε προσεκτικά και δοκίμασε τον σκοπό της κραυγής μου». Διότι δεν ζητώ κάτι από τα ανθρώπινα ούτε από εκείνα που δεν συνάδουν με τους δικούς σου νόμους, ω Δέσποτα· μάλλον ζητώ εκείνα τα οποία και για αυτούς που τα λαμβάνουν είναι χρήσιμα και αναγκαία για τη σωτηρία, και αρμόζει στη δική σου αγαθότητα να τα χαρίζεις. <Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.> (A f. 95) Ως «πρωία» θα μπορούσε να νοηθεί και ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρος· διότι τότε έγιναν δεκτές οι προσευχές όλων. (C f. 9.) Αποτελεί μεγάλο καύχημα αγνείας το να παραστέκεται κανείς ενώπιον του Θεού από πολύ πρωί, και να προλαβαίνει την ανατολή του ηλίου με ευχαριστία· διότι έτσι, λέει, θα αντικρίσω τα θεία και άγιά σου μυστήρια, τα οποία ετοίμασες για εκείνους που σε αγαπούν. <Εμίσησας, Κύριε, όλους αυτούς που εργάζονται την ανομία, κ.λπ.> (C f. 9.) Αυτούς μεν που σφάλλουν στον τρόπο ζωής τους, τους ονόμασε «εργαζομένους την ανομία»· και αυτούς τους μισεί ο Θεός, επειδή εξέπεσαν από την αλήθεια. Τους ετεροδόξους, τους αποκάλεσε «λαλούντας ψεύδος», τους οποίους θα καταστρέψει ο Θεός· και πρόσεξε τη διαφορά μεταξύ του «Εμίσησας» και του «Απολείς»· πρώτον μεν, αν το «Εμίσησας» είναι χειρότερο από το «Απολείς»· δεύτερον δε, για ποιο λόγο το ένα έχει κλιθεί σε παρελθοντικό χρόνο, ενώ το άλλο σε μελλοντικό. <Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, κ.λπ.> (C f. 9 b.)

Φιλάγαθη Μητέρα του φιλάνθρωπου και ελεήμονος Θεού, η ελεήμων και αγαθή τροφός του αγαθού και οικτίρμονος, (εκείνου που υπερφυώς έγινε βρέφος από εσένα), Παρθένε Δέσποινα, κλίνε το ους σου και άκουσέ με από το ύψος της δόξας σου. Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Πάναγνε· κατανόησε την από τα βάθη κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της επίπονης δέησής μου, εσύ που είσαι η βοηθός μου (και ελπίδα). Δώσε μου λόγο όταν ανοίγω το στόμα μου, εσύ που μου πρόσφερες τη ζωή με τη μεσιτεία σου, ώστε να εξαγγείλω τα μεγαλεία σου, πριν αναχωρήσω, καθώς εκεί δεν υπάρχει δυνατότητα εξομολόγησης, μετά τον πικρό αποχωρισμό από εδώ. Αμάρτησα, Πάναγνε, αμάρτησα· και τις ανομίες μου εγώ τις γνωρίζω· και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Επίβλεψε σε αυτή την τελευταία μου προσευχή και εξομολόγηση του δούλου σου. Παράσχε μου πηγές επίπονων δακρύων, καθαρτήριο λουτρό για τη σπιλωμένη ψυχή μου. Ξέπλυνε τον βόρβορο των αμαρτιών μου. Εμφύτευσε στην πετρώδη καρδιά μου τον άγιο φόβο του Υιού και Θεού σου. Ας εισέλθει στα ενδότερά μου, μέσω του οποίου θα γεννήσω από την καταπονημένη ψυχή μου [και] καθαρτήριο δάκρυ και θα κυοφορηθεί μέσα μου σωτήριο πνεύμα.

Αλλά ας μην προβάλλουν ορισμένοι το σόφισμα ότι αυτό λέγεται καταχρηστικώς, όπως το «κατανόησε την κραυγή μου»· διότι το μεν πρώτο έχει ειπωθεί καταχρηστικώς ως προσευχή και είναι φανερό ότι η χρήση του έχει προφητευθεί ως υπόδειγμα της σαρκικής του παρουσίας, το δε «και προέκοπτε στην ηλικία» είναι αληθινό.

Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, κατανόησε την κραυγή μου. Τα μεν λοιπόν λόγια, τα οποία εκφέρονται δια του στόματος, ακούγονται με τα αυτιά και εισακούονται· η κραυγή όμως δεν εκφράζεται δια των λόγων, έστω και αν αυτοί με τα χείλη ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν και ομολογούν τον επί πάντων Θεό· αλλά μέσα στην καρδιά τους, δηλαδή στη διάνοιά τους, δεν υπήρχε καμία απολύτως αληθινή έννοια περί του Θεού.

«Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Ο λόγος αφορά την Εκκλησία, διότι αυτή κληρονομεί τα του Χριστού. Επειδή η συναγωγή (των Ιουδαίων) έχει αποκληρωθεί. Υπέρ αυτής λοιπόν (της Εκκλησίας) έγινε η προφητεία στο τέλος. «Τα ρήματα». Αυτά τα λόγια βοά η Εκκλησία προς τον Θεό· διότι δεν είχε ακόμη νυμφευθεί τον Χριστό. «Πρόσχες». Δηλαδή, μην προσέξεις επιφανειακά, για να μη με ονειδίσουν πάλι οι δαίμονες, αλλά πρόσεξε τη φωνή (της δέησής) μου, για να μάθουν ότι αυτός που με εξέλεξε είναι και Θεός και Βασιλεύς. «Ότι προς σε». Διότι, λέει η Εκκλησία, μέσω εμού και εντός εμού κάθε προσευχή προσφέρεται σε σένα, τον Θεό. «Το πρωί». Δηλαδή κατά την ανάσταση [διότι τον όρθρο έγινε η ανάσταση]· διότι τότε ενώθηκα μαζί σου, με τον Χριστό, λέει η Εκκλησία, τότε έριξες το βλέμμα σου και με ανακάλεσες. «Ότι ουχί Θεός». Δηλαδή, ως παντοδύναμος Θεός δεν με άφησες για πολύ να υφίσταμαι την ανομία των δαιμόνων. «Ουδέ παροικήσει — ου διαμενούσιν». Διότι ούτε οι πονηροί και ασεβείς και παράνομοι άνθρωποι μπορούν να μένουν με τον Θεό ή κοντά στον Θεό· επειδή ο Θεός είναι καθαρός, θέλει να λατρεύεται με καθαρότητα. «Εμίσησας». Τους Ιουδαίους προπαντός, οι οποίοι αμελούσαν τον νόμο και προσκυνούσαν είδωλα [και οπλίζονταν κατά του Θεού]. «Απολείς πάντας». Όλους μεν τους ψεύστες γενικά τους περιμένει η απώλεια, προπάντων όμως τους Ιουδαίους, οι οποίοι συκοφάντησαν τον Χριστό.

Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Η φωνή ανήκει σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, έστω κι αν ο ψαλμός καταγράφηκε ανάμεσα στους Ιουδαίους· τα λόγια ανήκουν σε εκείνους που ζουν υπό τη χάρη, έστω κι αν το γράμμα συντάχθηκε υπό τον νόμο. Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Έμαθα από όσα έπαθα τη δική σου δεσποτεία, φιλάνθρωπε. Διότι, πριν από τη δική σου κατάβαση από τους ουρανούς στη γη, ήμουν αιχμάλωτος των δαιμόνων· εσένα τον Κτίστη αγνοούσα και την κτίση προσκυνούσα ως κτίστη· φανταζόμουν την ύλη ως αυθύπαρκτη· εξαιτίας της ράθυμης προαίρεσής μου, εγώ μάθαινα εκουσίως τις τέχνες των δαιμόνων· ο αρχέκακος χρησιμοποίησε εναντίον μου τυραννικά τόξα· ο δυσμενής εχθρός με κατέστησε όργανο της δικής του κακίας. Διότι θεοποιούσα τον ουρανό και αγνοούσα εκείνον που τον άπλωσε· προσκυνούσα τον ήλιο και δεν γνώριζα εκείνον που τον έκανε να λάμψει· λάτρευα τη σελήνη και παρέβλεπα τον δημιουργό της· τα άστρα λάτρευα και αθετούσα τον τεχνίτη τους· σε λίθους και σε ξύλα απέδωσα τόσο μεγάλο σέβας· ναούς και βωμούς ανήγειρα εναντίον σου, του Κτίστου· έφτασα λοιπόν με την κακία μου μέχρι και τα ίδια τα σύννεφα. Διότι, από τη στιγμή που διαφθάρηκε ο έμφυτος νόμος, ζούσα πλέον χωρίς διάκριση, σαν τα άλογα ζώα.

Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Ήλιος είσαι, μην παραβλέψεις εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι. Βασιλιάς είσαι ευγενής, λύτρωσε τον αιχμάλωτο. Αρχιστράτηγος του Κυρίου είσαι, πλήξε τον αρχέκακο. Άρπαξε τα σκεύη του τυράννου, διότι έχεις αήττητη δύναμη. Ελευθέρωσε από τη δουλεία, την οποία υπομείναμε εξαιτίας της επιπόλαιης προαίρεσής μας· βγάλε από την πλάνη και σήκωσε το πλανημένο στους ώμους σου. Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Ανάδειξε την πόρνη παρθένο, μετάτρεψε τη μοιχαλίδα σε σώφρονα, κάνε καρποφόρα την άκαρπη, μετέβαλε το ζιζάνιο σε σιτάρι, μεταποίησε το αγκάθι σε ρόδο, μπόλιασε την αγριελιά σε ήμερη ελιά, ανάδειξε την έρημο ένδοξη, δείξε την άτεκνη πολύτεκνη. Διότι τα πάντα είναι δυνατά σε εσένα όταν το θέλεις· επειδή στη θέλησή σου έγκειται και η δύναμή σου.

Γι' αυτό, άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Δέξου το τάλαντο· ιδού, μαζί με τον τόκο. Λάβε το δηνάριο· ιδού, μαζί με την προσθήκη. Δέξου τη μνα· ιδού, διπλασιάστηκε. Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Δεν ήλθες μόνο για να ελεήσεις τους Ιουδαίους, αλλά και για να διασώσεις τα έθνη, όχι για να σπλαχνιστείς την περιτομή και να προσπεράσεις την ακροβυστία, όχι για να διορθώσεις ένα μέρος της οικουμένης, αλλά για να ανακαινίσεις ολόκληρη τη ζωή. Γι' αυτό, άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Δέξου στις αδέκαστες ακοές σου τη δέησή μου, Δέσποτα· μην απορρίψεις την ικεσία μου επειδή τυγχάνει ανάξια· μην αποστραφείς τη δέησή μου, όπως τη θυσία του Κάιν.

Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε. Δεν ζητώ χρυσό, διότι γνωρίζω ότι ο πλούτος είναι αχάριστος φίλος. Διότι τα χρήματα έχουν πραγματικά νοοτροπία πόρνης· δεν γνωρίζουν πώς να αποκτήσουν τη φιλία ενός μόνο, δεν ξέρουν να διατηρούν την εύνοιά τους σε έναν μόνο κύριο, αλλά κοιμούνται μαζί σου και ξημερώνουν με άλλον, την ημέρα βρίσκονται κοντά σου και τη νύχτα σε άλλον. Ενώ τον κρατάς ξεφεύγει, και ενώ φεύγει παγιδεύεται. Γι' αυτό δεν φωνάζω ζητώντας χρυσό: «Τα ρήματά μου ενωτίσου», αλλά, καθώς ποθώ την ευσέβεια, κράζω ακατάπαυστα: «Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε».

Ενωτίσου τα λόγια μου, Κύριε· κατανόησε την κραυγή μου, όχι αυτήν που εξέρχεται από τα χείλη, αλλά αυτήν που αναπέμπεται από την καρδιά· όχι αυτήν που χτυπά τον αέρα, αλλά αυτήν που ικετεύει τον Θεό. Κατανόησε την κραυγή μου. Δεν ήταν η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας· διότι η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας ανήλθε προς εμένα. Δεν ήταν κραυγή σαν εκείνη των ψευδοπροφητών· διότι εκείνοι επικαλούνταν τον Βάαλ, γι' αυτό και απέτυχαν.

Δεν ήταν η κραυγή τέτοια, σαν εκείνη των κυριοκτόνων· εκείνοι ενώπιον του Πιλάτου κραύγασαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Αλλά δώσε προσοχή στην κραυγή μου. Έτσι κραυγάζοντας ο Μωυσής απέκτησε σύμμαχό του την κτίση· έτσι βοώντας ο Ιησούς χαλιναγώγησε τις πορείες του ήλιου και της σελήνης· έτσι κραυγάζοντας ο Ηλίας κατέστησε στείρα τα ουράνια σύννεφα· έτσι βοώντας η Άννα, παρά κάθε ελπίδα, γέννησε βρέφος.

Κατανόησε, λοιπόν, την κραυγή μου. Διότι διακηρύσσω την αυθεντία του Πατρός και τη δική σου μεσιτεία, την αποστολή εκ μέρους του αγεννήτου και τη δική σου υπακοή· ότι Εκείνος παραμένει καθήμενος εις τον αιώνα, ενώ εσύ έκλινες τους ουρανούς και κατέβηκες· ότι ο Πατέρας έδινε μαρτυρία από τους ουρανούς και εσύ έλαβες τη μαρτυρία στον Ιορδάνη· ότι κάλεσες τον τετραήμερο Λάζαρο από τον τάφο και ευχαρίστησες τον Πατέρα: «Πάτερ, σε ευχαριστώ διότι με άκουσες»· ότι πολλαπλασίασες τους άρτους στην έρημο και απέδωσες τον σεβασμό στον Γεννήτορα· και, αφού ανέβλεψε στον ουρανό, ευλόγησε· ότι εσύ κρεμάστηκες με το σώμα σου στον σταυρό και Εκείνος δέχθηκε το πνεύμα· και αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, λέγει, παρέδωσε το πνεύμα· ότι εσύ κατήλθες στον τάφο και Εκείνος σε ανέστησε τριήμερο από τον τάφο.

Αυτά κράζω, αυτά στον αιώνα βοώ. Ασύγχυτα διαφυλάσσω τα πράγματα, δεν αναμειγνύω τις υποστάσεις· όσα είπες κρατώ, όσα παρήγγειλες διαλαλώ, όσα μου παρέδωσες τηρώ, όσα κήρυξες διδάσκω. Αλλ’ επειδή εναντίον της αλήθειας εγείρεται το ψεύδος και η απάτη πασχίζει να υποσκελίσει την ευσέβεια, συ ο ίδιος κατανόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου· αναγνώρισε μέσα στα λόγια τα έργα, κατανόησε μέσα στα ρήματα τα πράγματα.

Αφού λοιπόν ήλθε στο κατάλυμά της και τη βρήκε ρυπαρή, εξαθλιωμένη, γυμνή, μολυσμένη με αίμα, την έπλυνε, την άλειψε, την έθρεψε, και την έντυσε με τέτοιο ιμάτιο, που όμοιό του δεν μπορεί να βρεθεί. Ο ίδιος έγινε η περιβολή της, και αφού την παρέλαβε, την ανυψώνει κατ' αυτόν τον τρόπο. Γι' αυτήν έχει ετοιμαστεί η κληρονομία. Τι λέει λοιπόν ο Προφήτης υπέρ αυτής; Πολλά· διότι είναι συνήγορός της, και τα περισσότερα από όσα επρόκειτο να της συμβούν τα προείπε και τα προαναφώνησε· όπως για τον νυμφίο, για τη νυμφαγωγία, για τα αγαθά που πρόκειται να τη στεφανώσουν. Γι' αυτό ακριβώς και εδώ κάνει λόγο υπέρ αυτής, και αρχίζοντας, όπως ακριβώς οι συνήγοροι, οι ρήτορες στα δικαστήρια, αναφέρει υπέρ ποιας κάνει την υπεράσπιση, λέγοντας ότι είναι «Υπέρ της κληρονομούσης». Και τι ζητά η κληρονομούσα, ας ακούσουμε. «Τα ρήματά μου ενώτισαι, Κύριε». Αποκαλεί τον νυμφίο Κύριο· διότι αυτό πράγματι είναι έργο μιας ευγνώμονος νύμφης. Εάν λοιπόν αυτό συμβαίνει μεταξύ των ομοουσίων, και η γυναίκα αποκαλεί τον άνδρα κύριο, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την Εκκλησία και τον Χριστό, όπου Εκείνος είναι Κύριος και εκ φύσεως.

Έτσι, λοιπόν, τον αποκαλεί Κύριο όχι μόνο ως νυμφίο, αλλά και ως Δεσπότη, και τον προσελκύει στη δέησή της. Διότι, επειδή βρίσκεται ενώπιόν της μια κληρονομιά, και η κληρονομιά αυτή, εάν κατορθώσει να τηρήσει τα προστάγματα, γίνεται πραγματικότητα, τον παρακαλεί και τον ικετεύει να γίνει σύμμαχός της, ώστε να φέρει εις πέρας τον αγώνα που έχει μπροστά της και να μην εκπέσει από τον κλήρο. Γι' αυτό και λέει: «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε»· και το λέει αυτό με παρρησία, επειδή ζητάει τέτοια πράγματα, τα οποία και ο ίδιος επιθυμεί να παρέχει. Διότι, εάν κάποιος ζητάει πράγματα ανάξια Εκείνου που τα χορηγεί, δεν μπορεί να ζητάει αυτήν τη χάρη. Όταν προσεύχεται κανείς εναντίον των εχθρών του, όταν προσεύχεται εναντίον εκείνων που τον έχουν λυπήσει, αυτά τα λόγια δεν είναι ανθρώπου, αλλά του διαβόλου. Διότι, εάν το να ορκίζεται κανείς προέρχεται από τον διάβολο (αφού «ό,τι είναι παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό»), είναι ολοφάνερο ότι από εκείνον προέρχεται και το να προσεύχεται κανείς εναντίον των εχθρών του.

Εάν, λοιπόν, λέγεις, «Ενωτίσου τα ρήματά μου», να προφέρεις εκείνα που είναι λόγια ανθρώπου ήμερου και φιλάνθρωπου, και ο οποίος δεν έχει τίποτα το διαβολικό. γ'. «Κατανόησε την κραυγή μου». Ως κραυγή εδώ δεν εννοεί την ένταση της φωνής, αλλά τη διάθεση της διανοίας.

Επειδή και στον Μωυσή, ενώ εκείνος σιωπούσε, έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;» Δεν είπε, «Τι προσεύχεσαι σε εμένα;» αλλά, «Τι βοάς προς εμένα;», επειδή τον πλησίαζε με σφοδρή διάθεση. Για να μάθεις, λοιπόν, ότι και εδώ δεν εννοεί την κραυγή, αλλά τη διάθεση της διάνοιας και την εντεταμένη προθυμία, δεν είπε: «Άκουσε την κραυγή μου», αλλά τι; «Σύνες», δηλαδή, κατανόησε.

Ψαλμός ε΄ Υπέρ της κληρονομούσης, ψαλμός του Δαβίδ. «Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε, κατάλαβε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου. Διότι σε σένα θα προσευχηθώ, Κύριε». Αυτά, πράγματι, αρμόζουν στον θείο Δαβίδ, διότι, λέει, αν και βασιλεύω στους Ιουδαίους, εντούτοις κυβερνώμαι από εσένα, τον βασιλιά και Θεό μου· γι' αυτό μην παραβλέψεις να ακούσεις τα λόγια μου. Αλλά αρμόζουν και σε κάθε ψυχή που κληρονομεί τη ζωή. Διότι μια τέτοια ψυχή, έχοντας απευθύνει πάρα πολλά λόγια στον Θεό, ικετεύει να εισακουστεί.

Συνήγορος αυτής είναι ο προφήτης. Διότι προείπε και προαναφώνησε πολλά και για τον νυμφίο και για τη νυμφαγωγία και για τα αγαθά που πρόκειται να την ακολουθήσουν. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και εδώ ομιλεί υπέρ αυτής. Και τι ζητά η κληρονόμος; Ας ακούσουμε τι λέει: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε».