Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:3

Ομιλία Α' Εις τον Πέμπτο Ψαλμό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, νιώσε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Όσοι προσδοκούν το μακάριο τέλος της ζωής και επιθυμούν να γίνουν κληρονόμοι του Θεού, ελάτε να ερευνήσουμε από κοινού τα δίκαια της κληρονομιάς, όπως διατυπώνονται σαν σε διαθήκη μέσα στην προκείμενη ψαλμωδία. Διότι ο ψαλμός που έχουμε μπροστά μας φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και ποια είναι αυτή; Η Εκκλησία. Και γιατί δεν είπε: «υπέρ της κληρονόμου»; Διότι ακατάπαυστα κληρονομεί. Και πολλά κληρονομεί ως βασίλισσα: τις ψυχές των πιστών, πατριάρχες, προφήτες, τον Χριστό, τον ουρανό. Το να μιλάει κανείς υπέρ αυτής, είναι έργο είτε συνηγόρου είτε κάποιου που προσεύχεται. Διότι, όπως ακριβώς στα έγγραφα και στα προικοσύμφωνα και στις διαθήκες, στο επάνω μέρος γράφεται όλη η διήγηση, αλλά στο τέλος του κειμένου υπογράφει ο ίδιος ο κύριος της υποθέσεως, και δεν υπάρχει κανένα όφελος σε όλο το χαρτί και το έγγραφο, εάν δεν υπογράψει στο τέλος ο κύριος της υποθέσεως· έτσι, επειδή η διαθήκη του Χριστού προγραφόταν από τους προφήτες σαν από συμβολαιογράφους —και μάρτυρας είναι ο Ίδιος που είπε: «Λάβε τόμο χάρτου»— και ο Χριστός προέγραψε πολλές δωρεές για την εξ εθνών Εκκλησία ως κληρονόμο, στο τέλος, με τον θάνατό Του, βεβαίωσε τη διαθήκη.

Αλλ' όπως λέγοντας το «Ενώτισαι» δεν πίστευε βεβαίως ότι ο Θεός έχει αισθητά αυτιά, έτσι και με το να πει στον Θεό: «Σύνες», δεν του μιλούσε σαν να επρόκειτο να τον διδάξει και σαν να αγνοούσε, αλλά σαν σε Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από την ανθρώπινη διάνοια, πριν καν αυτά ζητηθούν. Ή, επειδή ο δίκαιος μιλούσε στον Θεό νοερά, και η έντονη προσευχή του αποτελούσε κραυγή για αυτόν, και μιλούσε χωρίς να μιλά και έκραζε χωρίς φωνή —και επειδή κανείς από τους ανθρώπους δεν κατανοεί την ανείπωτη κραυγή της ψυχής, παρά μόνο ο Θεός— γι' αυτόν τον λόγο, προς τον μόνο που ακούει αυτούς που δεν μιλούν, έλεγε: «Σύνες της κραυγής μου. Διότι εσύ, λέει, μόνος γνωρίζεις τις καρδιές των ανθρώπων» [όπως έλεγε ο Σολομών]. «Σύνες», αντί του: Θέλησε να γνωρίσεις την κατάστασή μου. Διότι αυτό συμπληρώνει λέγοντας: «Πρόσχες στη φωνή της δεήσεώς μου». Και βέβαια η φωνή δεν προσέχεται με την όραση, αλλά ακούγεται. Αλλά και η φωνή, όταν προφέρεται χωρίς να είναι γραμμένη, τότε χρειάζεται την ακοή· όταν όμως η φωνή γραφτεί σε χαρτί και προσφερθεί στον βασιλιά, τότε, καθώς μιλάει μέσω των γραμμάτων, έχει ανάγκη από μάτια.

Διότι πολλές φορές ο άρχοντας διαβάζει χωρίς να μιλά, και βλέπει το χαρτί ως ικέτη και τις γραπτές φωνές ως ικεσίες για έλεος, και τα λόγια που επρόκειτο να εισαγάγει στη διάνοια μέσα από την πύλη της ακοής, αυτά τα εισάγει μέσα από τις πιο αξιότιμες θύρες, αυτές των ματιών. <Πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.> Όπως βλέπεις ακούς και όπως ακούς βλέπεις· διότι το θείο είναι χωρίς όργανα, αμερές και απλό. <Πρόσεξε τη φωνή.> Και επειδή έκανε λόγο για δέηση, και έγγραφη δέηση δεν δέχεται κανένας από τους άρχοντες, παρά μόνο ο βασιλιάς, για τον λόγο αυτό ομολογεί και το αξίωμα εκείνου που δέχεται την ικεσία: <Ο βασιλεύς μου.> Διότι είσαι βασιλιάς και του συνηγόρου και της συνηγορουμένης. Και αποκαλώντας τον βασιλιά, για να μην θεωρηθεί ότι επικαλείται άνθρωπο, ομολογεί τη δύναμη και την υπόσταση του βασιλιά: <Και ο Θεός μου.> Προλαμβάνει τον Θωμά στην ομολογία της αλήθειας.

Επειδή αποκάλεσε Βασιλέα αυτόν που παρακαλεί, για να μη νομιστεί ότι υπηρετεί άνθρωπο, αλλά για να γίνει πιστευτό ότι ικετεύει τον Θεό, γι' αυτό λέει: «Ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου». Δεν εξουσιάζομαι από την αμαρτία· «Ο βασιλεύς μου». Δεν έχω ως θεό την κοιλιά, αλλά τη δική Σου αξία· «Και ο Θεός μου». Και όχι μόνο τώρα, ούτε για λίγο, ούτε μόνο σε ώρα ανάγκης, αλλά πάντοτε και χωρίς να υπάρχει ανάγκη θα προσέρχομαι σε Εσένα· «Διότι σε Εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε». Και δεν είπε: Ενώπιόν Σου θα προσευχηθώ, αλλά: «Προς Εσένα», για να δείξει την εγγύτητα προς τον Θεό. «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου». Τι λες, προφήτη; Το μεσημέρι δηλαδή δεν εισακούει; Το εσπέρας ή τη νύχτα δεν επινεύει; Και πώς σε άλλα σημεία έλεγες: «Εσπέρας και πρωί και μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω, και θα εισακούσει τη φωνή μου;» Αλλά όταν, λέει, προσφέρω ικεσίες υπέρ εμού ή υπέρ των συντρόφων μου, τότε ικετεύω τον Θεό κάθε ώρα· διότι «Θα ευλογήσω τον Κύριο σε κάθε καιρό». Επειδή όμως τώρα πρεσβεύω υπέρ της προερχόμενης από τα έθνη Εκκλησίας που λαμβάνει την κληρονομιά, και αυτή εισάγεται στην κληρονομιά όταν ο κληρονόμος του Πατρός αναστηθεί το πρωί και την αναδείξει συγκληρονόμο, γι' αυτό ζητώντας την πρωινή επαγγελία για την Εκκλησία λέω: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου», τότε που και η Μαρία, σηκωμένη πολύ πρωί ως τύπος της Εκκλησίας, αναζητά τον Νυμφίο στον τάφο σαν να επρόκειτο για νυφικό θάλαμο.

Όχι αυτά που αναγγέλλονται με τα λόγια, αλλά αυτά που γίνονται γνωστά με τα έργα. «Κατανόησε την κραυγή μου». Κραυγή δε του δικαίου δεν είναι η φωνή που πλήττει τον αέρα, αλλά η ουρανόφρων διαγωγή της ψυχής. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου». Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί τον ήχο που μοιάζει με σάλπιγγα, αλλά τον βαθύτατο στεναγμό της καρδιάς· διότι έτσι έχει γραφτεί: «Και αναστέναξαν οι γιοι του Ισραήλ από τα έργα τους, και εισάκουσε ο Θεός τη φωνή του στεναγμού τους». Και η φωνή του στεναγμού ήταν στους ανθρώπους άδηλη, στον Θεό όμως ολοφάνερη. «Κατανόησε την κραυγή μου». Τι λες, προφήτη; Δίνεις παραγγέλματα στον Θεό;

Ούτε ο θνητός υποδεικνύει σύνεση στον αθάνατο, ούτε ο νηφάλιος παραμιλά όπως οι μεθυσμένοι, αλλά αυτό που εννοεί είναι το εξής: Πολλοί από όσους προσέρχονται στους δικαστές, όταν αναφέρονται σε μεγάλα και αναγκαία ζητήματα, δεν γνωρίζουν πώς να εκθέσουν την υπόθεσή τους, ούτε μπορούν να παρουσιάσουν τη γνώμη τους με τρόπο σαφή και ευσύνοπτο. Έπειτα, επειδή ο δικαστής κατανοεί το ζήτημα γρηγορότερα από τον αναφερόμενο και γνωρίζει ποια απόφαση οφείλει να λάβει, ο ικέτης παρακαλεί να μην αποβλέψει στα ανάξια λόγια του, αλλά να εκδώσει την απόφαση σύμφωνα με τη δική του φρόνηση και τη φύση της υπόθεσης. Έτσι και ο προφήτης, επειδή ως άνθρωπος συνομιλούσε με τον Θεό και, βρισκόμενος σε έκσταση, κλυδωνιζόταν σαν κυβερνήτης σε πέλαγος, παρακαλεί τον Θεό: «Κατανόησε την κραυγή μου», αντί του: Μην αποβλέψεις στην αναξιότητα των εκφράσεών μου, ούτε στη φτώχεια των λόγων μου, αλλά διάβασε τη διάνοιά μου και αναπλήρωσε με τις αποφάσεις Σου ό,τι λείπει από τα λόγια μου. Επομένως, το «Κατανόησε» τίθεται αντί του: Δες την καρδιά μου, διάβασε τα δίκαια αιτήματα στο βάθος της ψυχής μου, τα οποία δεν μπορώ να εκφράσω με λόγια. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου». Ανάτειλε για μένα σαν ήλιος, και αμέσως διέλυσε τον χειμώνα των συμφορών μου.

Διότι, εάν ο αισθητός ήλιος, ο ουράνιος οφθαλμός, ανατέλλοντας μέσα στον χειμώνα διέλυσε τον παγετό, και το χιόνι, μη αντέχοντας το βλέμμα του ήλιου, λιώνει, πόσο μάλλον εσύ, Δέσποτα, ανατέλλοντας σε εμένα ως ήλιος της δικαιοσύνης, διαλύεις τους πειρασμούς σαν πάχνη και χειμώνα; Και όπως, όταν λέει στον Θεό «Πρόσχες», δεν τον παρακαλεί να επιβλέψει με τρόπο αισθητό, αλλά θεοπρεπή· έτσι και φωνή του ονομάζει την άφθογγη λαλιά μέσα στην ψυχή, της οποίας μοναδικός ακροατής είναι ο Θεός· 〈Διότι αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς.〉 Έπειτα, για να δείξει το μέγα και υπερμέγεθες αξίωμα του Δεσπότη, ότι δηλαδή τον ονόμασε Κύριο όχι ως έναν από τους πολλούς, αλλά ως δεσπότη και δημιουργό των πάντων, προσθέτει: 〈Ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου.

Ο βασιλεύς μου: διότι, αφού με στρατολόγησες, με σφράγισες με το όνομά σου. Ο Θεός μου: διότι, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχα, με έφερες στην ύπαρξη. Ο βασιλεύς μου: διότι με ελευθέρωσες ως αιχμάλωτο που τυραννιόταν από την αμαρτία. Ο Θεός μου: διότι μετέβαλες τη φύση και, αφού ενδύθηκες τον φθαρτό μου πηλό, τον κατέστησες άφθαρτο. Ο βασιλεύς μου: διότι ως βασιλεύς με έντυσες με τη χάρη σαν με πορφύρα. Ο Θεός μου: διότι ως Θεός μου άνοιξες τους ουρανούς και με κατέστησες μέτοχο των επουράνιων αγαθών σου...

Απαντά: Ρώτησε τον γιο μου Σολομώντα. Γιε μου, ας μην σε παραπλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να συμφωνήσεις αν σε παρακαλέσουν λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο άνδρα, και ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη. Επειδή λοιπόν σαν τον άδη κατάπιαν ζωντανό τον ζωοποιό, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους. Επειδή λοιπόν αυτός ο ψαλμός είναι επιτάφιος, υπέρ της κληρονομούσης εις το τέλος, και γράφτηκε για τον θάνατο του Χριστού· γι' αυτό και σήμανε την ανάστασή του ως Θεού Λόγου λέγοντας: Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε. Διότι είσαι Θεός, αυτός που ανασταίνεται εκ νεκρών, και προς εσένα μέσα στη νύχτα φώναζε ο χορός των προφητών: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Αν τάφηκε άνθρωπος, πώς αναστήθηκε Θεός; Ο τάφος δεν έμαθε να αναδεικνύει Θεό· ο τάφος μπορεί να αφαιρέσει, δεν μπορεί να προσθέσει. Άγγελοι και στρατιώτες παρέμεναν στον τάφο, και ήταν ένας απλός άνθρωπος αυτός που τάφηκε; Άγγελοι βρίσκονταν κοντά στον τάφο, διότι Θεός ήταν αυτός που τάφηκε. Στρατιώτες φρουρούσαν τον τάφο, διότι βασιλιάς ήταν αυτός που τάφηκε. Διότι όπως οι στρατιώτες δεν φρουρούν τον τάφο ενός κοινού ανθρώπου, έτσι και στον τάφο ενός απλού ανθρώπου δεν παρακάθονται άγγελοι. Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, όταν, αφού αναστηθείς το πρωί, θα πεις στις μακάριες γυναίκες: Χαίρετε. Εσείς να χαίρεστε· διότι οι Ιουδαίοι θρηνούν.

Ομιλία 4 στον Ψαλμό 5. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλο τρόπο: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, εννόησε την κραυγή μου.» «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που βαστάζεις τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς σου. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που δημιούργησες τα πάντα με ρήμα και λόγο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», του οποίου ο λόγος είναι μάχαιρα: «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.» Πρόσεχε, αδελφέ, πώς λες στον Θεό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε;» Έπειτα: «Εννόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Διότι πρώτα ο Κύριος ερευνά τα λόγια σου, αυτά που μιλάς διαρκώς, μήπως είναι λόγια αισχρολογίας ή βλασφημίας ή επιορκίας, μήπως είναι λόγια λοιδορίας, καταλαλιάς και συκοφαντίας, μήπως είναι λόγια καταποντισμού που με τη συκοφαντία μπορούν να καταποντίσουν τον συκοφαντούμενο —«Αγάπησες λόγια καταποντισμού, με γλώσσα δόλια»— μήπως είναι λόγια ανομίας: «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία.» Διότι, αν για έναν αργό λόγο μας ζητείται ευθύνη, όπως λέει: «Κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν», πόσο μάλλον όταν προφέρεις κακοποιά λόγια, τα οποία γίνονται προς βλάβη και απώλεια της δικής σου ψυχής;

Για να μη θεωρηθεί λοιπόν τέτοιος ο Δαβίδ, κάλεσε τον Θεό ως δοκιμαστή της κραυγής του: «Σύνες τῆς κραυγῆς μου. Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου». Και ποια είναι η δέηση του δικαίου και ποια η φωνή της; Τι είναι δέηση; Δέηση είναι η ένδεια και η έλλειψη και το υστέρημα που καθένας στερείται. Διότι το να έχει κανείς ανάγκη σημαίνει να του λείπει κάτι· γι' αυτό και ονομάζουμε «ενδεή» εκείνον που στερείται την αναγκαία τροφή. Για να του δείξει λοιπόν ο προφήτης τη βαθύτατη φτώχεια και πενία του πνεύματος —διότι «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· και επειδή ήταν τέτοιος έλεγε αλλού ότι «Εγώ είμαι πτωχός και πένης· Θεέ, βοήθησέ με»—, προβάλλοντας αυτή την καλή φτώχεια και πενία και ένδεια ως αρετή που κραυγάζει, έλεγε: «Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου», αντί να πει: Είμαι τόσο φτωχός και ταπεινός στο πνεύμα, ώστε αυτή μου η ένδεια και η πενία φωνάζει δυνατά σαν έγγραφο δεήσεως, γραμμένο με τα γράμματα των καλών έργων. Η ταπεινοφροσύνη και η ευλάβεια μοιάζουν με καθαρό χαρτί· γράμματα δε είναι οι αρετές και τα καλά έργα. Όπως λοιπόν στον βασιλιά το αίτημα και τα λόγια της δεήσεως δεν προσφέρονται χωρίς χαρτί, έτσι και στον Θεό όλες μαζί οι αρετές δεν παρουσιάζονται χωρίς την ταπεινοφροσύνη. Και μάρτυρας περί αυτού είναι ο Φαρισαίος και ο τελώνης.

Ο Φαρισαίος έλεγε ότι έχει κατορθώματα: «Θεέ μου, σε ευχαριστώ που δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, άρπαγες, άδικοι, μοιχοί· νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα, δίνω το δέκατο από» τα υπάρχοντά μου. Καλά είναι τα λόγια, αλλά η απόδειξη πουθενά· καλά είναι τα κατορθώματα, αλλά ευλάβεια πουθενά· καλοί είναι οι λόγοι, αλλά ταπεινοφροσύνη πουθενά. Ο τελώνης χτυπούσε το στήθος του και προσέπιπτε ως αμαρτωλός και επέδειξε ταπεινοφροσύνη, και νίκησε τον υπερήφανο Φαρισαίο ως αντίδικο: «Διότι αυτός κατέβηκε δικαιωμένος. Ο βασιλιάς μου». Και γιατί ο Δαβίδ αποκάλεσε τον Θεό βασιλιά του;

Για να δείξει ότι, κι αν βασίλευε σε ανθρώπους, εντούτοις στον Θεό υπηρετούσε ως στρατιώτης, κι αν εξουσίαζε τους ομογενείς του, εντούτοις εξουσιαζόταν από τον άνω Βασιλέα, κι αν έφερε το βασιλικό αξίωμα, εντούτοις δεν κυριαρχούνταν από την αμαρτία. «Ο Βασιλεύς μου.» Διότι σε εμένα το βασιλικό αξίωμα είναι ένα ένδυμα· επειδή πρώτα με δημιούργησες άνθρωπο, και έπειτα μου έθεσες τη βασιλεία. Σε εσένα όμως το βασιλικό αξίωμα είναι σύμφυτο, οικείο και συνυπάρχον· «Ο Βασιλεύς μου.» Και επειδή άνθρωποι βασιλεύουν σε ανθρώπους, πρόσθεσε το εξαιρετικό: «Και ο Θεός μου»· εσύ που ως Θεός με δημιούργησες και ως Βασιλεύς με προνόησες. Και γιατί είπα: «Και ο Θεός μου; Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε.» Διότι η προσευχή δεν προσφέρεται σε άνθρωπο, ούτε σε στρατηγό, ούτε σε ηγεμόνα, ούτε σε άρχοντα, ούτε σε βασιλιά, παρά μόνο στον Θεό. Γι' αυτό όχι μόνο σε ομολόγησα Βασιλέα μου, αλλά και Θεό μου. Γιατί; «Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ», Κύριε. Και πρόσεξε την αρμονία: επειδή είπε, «Πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου», εξαιτίας της δεήσεως τον αποκάλεσε βασιλέα: «Ο Βασιλεύς μου.» Επειδή προτίθετο να προσευχηθεί, τον ομολόγησε Θεό: «Και ο Θεός μου.» Ως σε Βασιλέα προσέφερε τη δέηση, ως σε Θεό την προσευχή. «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.» Οι προφήτες είπαν για την κληρονόμο Εκκλησία: «Θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ νωρίς το πρωί», ο Μονογενής Θεός που ανασταίνεται από τους νεκρούς κατά τον όρθρο.

«Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου.» Και γιατί; Επειδή «η κληρονομία μου έγινε σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος.» Τι έκανε δηλαδή; «Ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της.» Λέγοντας τι; «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν.» Σχετικά δε με τα έθνη λέει: «Έδωσες κληρονομία σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου», Κύριε. Επομένως, κληρονόμος είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. [«Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Κύριε, κατανόησε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, ο Βασιλιάς μου και ο Θεός μου, διότι σε σένα θα προσευχηθώ, Κύριε.»] Του Αστερίου: Γιατί δεν είπε «τον λόγο μου», αλλά «τα ρήματά μου»; Διότι ο μεν λόγος περιλαμβάνει πολλά ρήματα, ενώ τα ρήματα είναι μέρη του λόγου. Και τα μεν ρήματα ονομάζονται και λόγοι, όμως τα μέρη των ρημάτων δεν είναι λόγοι. Επομένως, αυτός που λέει τον προκείμενο ψαλμό παρακαλεί τον Θεό να εξετάσει αναλυτικά τους λόγους του και να εκπληρώσει το αίτημα σύμφωνα με τα όσα αναγιγνώσκονται. «Κατανόησε την κραυγή μου.» Ω, τι παρρησία έχει ο προφήτης! Ω, τι φιλανθρωπία έχει ο Θεός! Το «κατανόησε (σύνες)» αντί του «νόησε». Και εμείς μεν, όταν μιλάμε σε συνετό άνθρωπο, δεν τολμούμε να του πούμε: «Νόησε αυτά που λέω», για να μη θεωρηθεί βραδύνους· ωστόσο προς τον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει τις σκέψεις πριν καν διατυπωθούν, ο προφήτης έλεγε: «Κατανόησε». Αλλά δεν του μιλούσε σαν να αγνοούσε, αλλά ως προς Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από κάθε διάνοια, πριν καν του ζητηθούν.

Διότι, επειδή ο δίκαιος δεν έκραζε με το στόμα, αλλά με τη διάθεση και την προσοχή της διανοίας, έλεγε: «Κατανόησε την κραυγή μου. Διότι εσύ», λέει, «μόνος γνωρίζεις τις καρδιές των ανθρώπων. Πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου». Διότι όπως βλέπεις ακούς, και όπως ακούς βλέπεις. Επειδή το θείο είναι ανόργανο, αμερές και απλό. «Διότι προς εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε». Δεν είπε: «Ενώπιόν σου», αλλά «προς εσένα», για να δείξει την εγγύτητα προς τον Θεό.

Ψαλμός Ε΄. Υπόθεση. Η κληρονόμος είναι η θεοφιλής ψυχή, δηλαδή η Εκκλησία. Και τι είναι αυτά τα οποία κληρονομεί; Εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Προσεύχεται δε να εισακουστεί πράττοντας ό,τι είναι δυνατόν, προβάλλοντας αφενός τη δική της ευθύτητα και στηλιτεύοντας αφετέρου την πονηρία των υπαιτίων. [«Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ». Αφού καταστώ, λέγει, μέτοχος της απόλαυσης του νοητού φωτός, θα προσευχηθώ σε εσένα· γι' αυτό και πιστεύω ότι θα εισακουστώ.] Ενωτίσου τα λόγια μου.

Δεν πρέπει βέβαια, επειδή η ευχαριστία σε κάθε καιρό έχει προσταχθεί από τον νόμο και έχει αποδειχθεί αναγκαία στη ζωή μας σύμφωνα με τη φύση και τη λογική, να παραβλέπονται οι καθορισμένοι καιροί των προσευχών μέσα στις αδελφότητες, τους οποίους αναγκαίως επιλέξαμε, επειδή ο καθένας από αυτούς φέρει μια ιδιαίτερη υπενθύμιση των αγαθών του Θεού· κατά τον μεν όρθρο, ώστε τα πρώτα κινήματα της ψυχής και του νου να αποτελούν αφιερώματα στον Θεό, και να μην αναλαμβάνουμε καμία άλλη φροντίδα, προτού ευφρανθούμε με τη σκέψη του Θεού, καθώς είναι γραμμένο: «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα»· ούτε να κινούμε το σώμα για εργασία, προτού πράξουμε αυτό που έχει ειπωθεί: «Σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· και το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω»· πάλι δε, κατά την τρίτη ώρα, πρέπει να σηκωνόμαστε για προσευχή και να συγκεντρώνεται η αδελφότητα, ακόμη και αν τυχαίνει άλλοι να είναι μοιρασμένοι σε άλλα έργα· και αφού υπενθυμίσουν στον εαυτό τους τη δωρεά του Πνεύματος, η οποία δόθηκε στους αποστόλους κατά την τρίτη ώρα, να προσκυνήσουν όλοι ομόθυμα, ώστε να γίνουν και αυτοί άξιοι της υποδοχής του αγιασμού, ζητώντας από Αυτό την καθοδήγηση και τη διδασκαλία προς το συμφέρον τους, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου· μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, και το Πνεύμα σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· απόδωσέ μου την αγαλλίαση του σωτηρίου σου, και με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· και αλλού: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία»· και έτσι πάλι να καταπιάνονται με τα έργα τους.

Φιλάγαθη Μητέρα του φιλάνθρωπου και ελεήμονος Θεού, η ελεήμων και αγαθή τροφός του αγαθού και οικτίρμονος, (εκείνου που υπερφυώς έγινε βρέφος από εσένα), Παρθένε Δέσποινα, κλίνε το ους σου και άκουσέ με από το ύψος της δόξας σου. Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Πάναγνε· κατανόησε την από τα βάθη κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της επίπονης δέησής μου, εσύ που είσαι η βοηθός μου (και ελπίδα). Δώσε μου λόγο όταν ανοίγω το στόμα μου, εσύ που μου πρόσφερες τη ζωή με τη μεσιτεία σου, ώστε να εξαγγείλω τα μεγαλεία σου, πριν αναχωρήσω, καθώς εκεί δεν υπάρχει δυνατότητα εξομολόγησης, μετά τον πικρό αποχωρισμό από εδώ. Αμάρτησα, Πάναγνε, αμάρτησα· και τις ανομίες μου εγώ τις γνωρίζω· και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Επίβλεψε σε αυτή την τελευταία μου προσευχή και εξομολόγηση του δούλου σου. Παράσχε μου πηγές επίπονων δακρύων, καθαρτήριο λουτρό για τη σπιλωμένη ψυχή μου. Ξέπλυνε τον βόρβορο των αμαρτιών μου. Εμφύτευσε στην πετρώδη καρδιά μου τον άγιο φόβο του Υιού και Θεού σου. Ας εισέλθει στα ενδότερά μου, μέσω του οποίου θα γεννήσω από την καταπονημένη ψυχή μου [και] καθαρτήριο δάκρυ και θα κυοφορηθεί μέσα μου σωτήριο πνεύμα.

Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε, το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Εκπαιδεύεται μέσω αυτών εκείνη που κληρονομεί στο να αφιερώνει την απαρχή των καθημερινών πράξεων στη λατρεία προς τον Θεό· πράγμα το οποίο δεν θα έπραττε, εάν δεν είχε την αγνωσία ήδη από την κλίνη της.

«Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Ο λόγος αφορά την Εκκλησία, διότι αυτή κληρονομεί τα του Χριστού. Επειδή η συναγωγή (των Ιουδαίων) έχει αποκληρωθεί. Υπέρ αυτής λοιπόν (της Εκκλησίας) έγινε η προφητεία στο τέλος. «Τα ρήματα». Αυτά τα λόγια βοά η Εκκλησία προς τον Θεό· διότι δεν είχε ακόμη νυμφευθεί τον Χριστό. «Πρόσχες». Δηλαδή, μην προσέξεις επιφανειακά, για να μη με ονειδίσουν πάλι οι δαίμονες, αλλά πρόσεξε τη φωνή (της δέησής) μου, για να μάθουν ότι αυτός που με εξέλεξε είναι και Θεός και Βασιλεύς. «Ότι προς σε». Διότι, λέει η Εκκλησία, μέσω εμού και εντός εμού κάθε προσευχή προσφέρεται σε σένα, τον Θεό. «Το πρωί». Δηλαδή κατά την ανάσταση [διότι τον όρθρο έγινε η ανάσταση]· διότι τότε ενώθηκα μαζί σου, με τον Χριστό, λέει η Εκκλησία, τότε έριξες το βλέμμα σου και με ανακάλεσες. «Ότι ουχί Θεός». Δηλαδή, ως παντοδύναμος Θεός δεν με άφησες για πολύ να υφίσταμαι την ανομία των δαιμόνων. «Ουδέ παροικήσει — ου διαμενούσιν». Διότι ούτε οι πονηροί και ασεβείς και παράνομοι άνθρωποι μπορούν να μένουν με τον Θεό ή κοντά στον Θεό· επειδή ο Θεός είναι καθαρός, θέλει να λατρεύεται με καθαρότητα. «Εμίσησας». Τους Ιουδαίους προπαντός, οι οποίοι αμελούσαν τον νόμο και προσκυνούσαν είδωλα [και οπλίζονταν κατά του Θεού]. «Απολείς πάντας». Όλους μεν τους ψεύστες γενικά τους περιμένει η απώλεια, προπάντων όμως τους Ιουδαίους, οι οποίοι συκοφάντησαν τον Χριστό.

Αυτά κράζω, αυτά στον αιώνα βοώ. Ασύγχυτα διαφυλάσσω τα πράγματα, δεν αναμειγνύω τις υποστάσεις· όσα είπες κρατώ, όσα παρήγγειλες διαλαλώ, όσα μου παρέδωσες τηρώ, όσα κήρυξες διδάσκω. Αλλ’ επειδή εναντίον της αλήθειας εγείρεται το ψεύδος και η απάτη πασχίζει να υποσκελίσει την ευσέβεια, συ ο ίδιος κατανόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου· αναγνώρισε μέσα στα λόγια τα έργα, κατανόησε μέσα στα ρήματα τα πράγματα.

Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου όπως τα δώρα του Άβελ· κατανόησε την ικεσία μου όπως τις ολοκαρπώσεις του Αβραάμ· επικύρωσε τη δέησή μου όπως αυτήν του Ιώβ υπέρ των φίλων του· επίβλεψε την ικεσία μου όπως τη θυσία του Μανωέ, ώστε έχοντας πλέον θάρρος να αναφωνήσω μαζί με τον Πέτρο·