Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:4

Επειδή αποκάλεσε Βασιλέα αυτόν που παρακαλεί, για να μη νομιστεί ότι υπηρετεί άνθρωπο, αλλά για να γίνει πιστευτό ότι ικετεύει τον Θεό, γι' αυτό λέει: «Ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου». Δεν εξουσιάζομαι από την αμαρτία· «Ο βασιλεύς μου». Δεν έχω ως θεό την κοιλιά, αλλά τη δική Σου αξία· «Και ο Θεός μου». Και όχι μόνο τώρα, ούτε για λίγο, ούτε μόνο σε ώρα ανάγκης, αλλά πάντοτε και χωρίς να υπάρχει ανάγκη θα προσέρχομαι σε Εσένα· «Διότι σε Εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε». Και δεν είπε: Ενώπιόν Σου θα προσευχηθώ, αλλά: «Προς Εσένα», για να δείξει την εγγύτητα προς τον Θεό. «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου». Τι λες, προφήτη; Το μεσημέρι δηλαδή δεν εισακούει; Το εσπέρας ή τη νύχτα δεν επινεύει; Και πώς σε άλλα σημεία έλεγες: «Εσπέρας και πρωί και μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω, και θα εισακούσει τη φωνή μου;» Αλλά όταν, λέει, προσφέρω ικεσίες υπέρ εμού ή υπέρ των συντρόφων μου, τότε ικετεύω τον Θεό κάθε ώρα· διότι «Θα ευλογήσω τον Κύριο σε κάθε καιρό». Επειδή όμως τώρα πρεσβεύω υπέρ της προερχόμενης από τα έθνη Εκκλησίας που λαμβάνει την κληρονομιά, και αυτή εισάγεται στην κληρονομιά όταν ο κληρονόμος του Πατρός αναστηθεί το πρωί και την αναδείξει συγκληρονόμο, γι' αυτό ζητώντας την πρωινή επαγγελία για την Εκκλησία λέω: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου», τότε που και η Μαρία, σηκωμένη πολύ πρωί ως τύπος της Εκκλησίας, αναζητά τον Νυμφίο στον τάφο σαν να επρόκειτο για νυφικό θάλαμο.

Απαντά: Ρώτησε τον γιο μου Σολομώντα. Γιε μου, ας μην σε παραπλανήσουν ασεβείς άνδρες, ούτε να συμφωνήσεις αν σε παρακαλέσουν λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο άνδρα, και ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη. Επειδή λοιπόν σαν τον άδη κατάπιαν ζωντανό τον ζωοποιό, τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους. Επειδή λοιπόν αυτός ο ψαλμός είναι επιτάφιος, υπέρ της κληρονομούσης εις το τέλος, και γράφτηκε για τον θάνατο του Χριστού· γι' αυτό και σήμανε την ανάστασή του ως Θεού Λόγου λέγοντας: Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Ότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε. Διότι είσαι Θεός, αυτός που ανασταίνεται εκ νεκρών, και προς εσένα μέσα στη νύχτα φώναζε ο χορός των προφητών: Ανάστα, ο Θεός, κρίνε τη γη. Αν τάφηκε άνθρωπος, πώς αναστήθηκε Θεός; Ο τάφος δεν έμαθε να αναδεικνύει Θεό· ο τάφος μπορεί να αφαιρέσει, δεν μπορεί να προσθέσει. Άγγελοι και στρατιώτες παρέμεναν στον τάφο, και ήταν ένας απλός άνθρωπος αυτός που τάφηκε; Άγγελοι βρίσκονταν κοντά στον τάφο, διότι Θεός ήταν αυτός που τάφηκε. Στρατιώτες φρουρούσαν τον τάφο, διότι βασιλιάς ήταν αυτός που τάφηκε. Διότι όπως οι στρατιώτες δεν φρουρούν τον τάφο ενός κοινού ανθρώπου, έτσι και στον τάφο ενός απλού ανθρώπου δεν παρακάθονται άγγελοι. Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, όταν, αφού αναστηθείς το πρωί, θα πεις στις μακάριες γυναίκες: Χαίρετε. Εσείς να χαίρεστε· διότι οι Ιουδαίοι θρηνούν.

Για να δείξει ότι, κι αν βασίλευε σε ανθρώπους, εντούτοις στον Θεό υπηρετούσε ως στρατιώτης, κι αν εξουσίαζε τους ομογενείς του, εντούτοις εξουσιαζόταν από τον άνω Βασιλέα, κι αν έφερε το βασιλικό αξίωμα, εντούτοις δεν κυριαρχούνταν από την αμαρτία. «Ο Βασιλεύς μου.» Διότι σε εμένα το βασιλικό αξίωμα είναι ένα ένδυμα· επειδή πρώτα με δημιούργησες άνθρωπο, και έπειτα μου έθεσες τη βασιλεία. Σε εσένα όμως το βασιλικό αξίωμα είναι σύμφυτο, οικείο και συνυπάρχον· «Ο Βασιλεύς μου.» Και επειδή άνθρωποι βασιλεύουν σε ανθρώπους, πρόσθεσε το εξαιρετικό: «Και ο Θεός μου»· εσύ που ως Θεός με δημιούργησες και ως Βασιλεύς με προνόησες. Και γιατί είπα: «Και ο Θεός μου; Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε.» Διότι η προσευχή δεν προσφέρεται σε άνθρωπο, ούτε σε στρατηγό, ούτε σε ηγεμόνα, ούτε σε άρχοντα, ούτε σε βασιλιά, παρά μόνο στον Θεό. Γι' αυτό όχι μόνο σε ομολόγησα Βασιλέα μου, αλλά και Θεό μου. Γιατί; «Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ», Κύριε. Και πρόσεξε την αρμονία: επειδή είπε, «Πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου», εξαιτίας της δεήσεως τον αποκάλεσε βασιλέα: «Ο Βασιλεύς μου.» Επειδή προτίθετο να προσευχηθεί, τον ομολόγησε Θεό: «Και ο Θεός μου.» Ως σε Βασιλέα προσέφερε τη δέηση, ως σε Θεό την προσευχή. «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.» Οι προφήτες είπαν για την κληρονόμο Εκκλησία: «Θα τη βοηθήσει ο Θεός πολύ νωρίς το πρωί», ο Μονογενής Θεός που ανασταίνεται από τους νεκρούς κατά τον όρθρο.

Εκείνη την πρωινή βοήθεια προς αυτήν κι εγώ επικαλούμαι: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου. Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου», ώστε, βλέποντάς σε να ανασταίνεσαι σαν νυμφίος από τον θάλαμο του τάφου, «για να παραστήσεις στον εαυτό σου ένδοξη την εκκλησία», να πω υμνώντας μαζί με τους αγγέλους: «Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου». Για να το δω λοιπόν αυτό, «το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με δεις, ή θα δω»· διότι και τα δύο αναφέρονται. Εάν μεν είναι το «Θα με δεις», σημαίνει αντί του: Με είδες να ποιμαίνω, «θα με δεις» να βασιλεύω· με είδες να ψάλλω, «θα με δεις» να προφητεύω· με είδες να χτυπώ το λιοντάρι και την αρκούδα, «θα με δεις» να πατάσσω τον Γολιάθ και τους αλλοφύλους· με είδες στον παρόντα αιώνα να σε δοξάζω μαζί με τους προφήτες, «θα με δεις» στον μέλλοντα να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, τότε που «και ενώπιον αγγέλων θα σου ψάλλω». Εάν δε είναι το «Θα δω»: Είδα, λέει, τα πρόσκαιρα θλιβερά, όσες πολλές θλίψεις και κακά μου έδειξες· θα δω τα αιώνια αγαθά· «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου εν γη ζώντων». Είδα προφήτες, θα δω ευαγγελιστές· είδα να κατεβαίνεις από τον ουρανό, θα δω να αναβαίνεις.

Αστέριος. «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.» Γιατί άραγε; Το μεσημέρι δεν εισακούει; Και το βράδυ ή μέσα στη νύχτα δεν συγκατανεύει; Και πώς σε άλλη περίπτωση έλεγες: «Το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι θα διηγηθώ και θα απαγγείλω, και θα εισακούσει τη φωνή μου;» Αλλά όταν, λέει, προσφέρω τις ικεσίες μου υπέρ του εαυτού μου ή υπέρ αυτών που είναι μαζί μου, τότε ικετεύω τον Θεό κάθε ώρα· διότι «θα ευλογήσω τον Κύριο σε κάθε καιρό». Επειδή όμως τώρα πρεσβεύω υπέρ της Εκκλησίας που προέρχεται από τα έθνη και καθίσταται κληρονόμος, η οποία εισάγεται στην κληρονομία μου τότε που ο κληρονόμος του Πατέρα θα αναστηθεί το πρωί και θα την αναδείξει συγκληρονόμο, γι' αυτόν τον λόγο, ζητώντας την επαγγελία για την Εκκλησία κατά το πρωί, λέω: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου», τότε που και η Μαρία, ως τύπος της Εκκλησίας, έχοντας έρθει τα χαράματα, αναζητά τον Νυμφίο στον τάφο σαν σε νυφικό θάλαμο. Η δε φράση «το πρωί» σημαίνει επίσης να λάβουμε την ταχεία και ολόθερμη βοήθεια του Θεού· διότι «ας επιδιώξουμε να γνωρίσουμε τον Κύριο, θα τον βρούμε έτοιμο σαν την αυγή, και θα έρθει σε εμάς σαν την πρώιμη και την όψιμη βροχή».

Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου. Είναι μεγάλο καύχημα πνευματικού αγώνα [μεγάλο καύχημα αγνείας] το να παρίσταται κανείς στον Θεό ευθύς μόλις εγερθεί από την κλίνη του και να προλαβαίνει την ανατολή του ήλιου προσφέροντας ευχαριστία. Διότι έτσι, λέγει, θα αντικρίσω τα θεία και άγιά σου μυστήρια, τα οποία ετοίμασες για όσους σε αγαπούν. Επειδή εσύ δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία. Γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, έχω το θάρρος ότι θα εισακουστώ, διότι δεν έπραξα τίποτε από εκείνα τα οποία εσύ εμίσησας. Αυτά δε είναι η ανομία, και η πονηρία, και η παρανομία, και το ψεύδος, και ο φθόνος, και ο δόλος.

Θα συγκεντρώσεις δε τα χωρία των Προφητών που βρίσκονται σε πολλά σημεία σχετικά με την πρωία ή τον όρθρο, ώστε με την παράθεση των περισσότερων να γίνει φανερό το προκείμενο ζήτημα. Για παράδειγμα: «Απέστελλα από τον όρθρο τους Προφήτες»· και το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου»· και το: «Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω»· και το: «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ»· και το: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω»· και το: «Κάθε πρωί εξολόθρευα όλους τους αμαρτωλούς της γης»· και το: «Το βράδυ θα καταλύσει κλαυθμός, και το πρωί αγαλλίαση».

Πώς, λοιπόν, με τρόπο που αρμόζει στην ευεργεσία του Θεού που γίνεται προς τους ανθρώπους, αποστέλλονται το πρωί οι Προφήτες; Επειδή κάθε λόγος, ο οποίος προέρχεται από τον Θεό, έρχεται σε εμάς που είμαστε ικανοί να υπακούσουμε στο θείο θέλημα, και δεν αγγίζει όσους βρίσκονται σε παιδική άγνοια, αλλά εκείνους που έχουν ήδη τις φυσικές έννοιες για τη διάκριση μεταξύ καλού και κακού. Γι' αυτούς λοιπόν γίνεται ο λόγος, διότι αμέσως μόλις απέκτησαν κατανόηση και τρόπον τινά ανύψωσαν τα μάτια της ψυχής τους από την προηγούμενη άγνοια και δέχθηκαν κάποια λάμψη στα μάτια της καρδιάς τους, εισήλθε ταυτόχρονα και ο λόγος του Θεού, καθορίζοντας τα πρακτέα και τα τίμια. —Το ίδιο ακριβώς νόημα έχει και το χωρίο του ψαλμού: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου».

Διότι, όσο υπάρχει νύχτα γύρω από την ψυχή μας και δεν έχει ανατείλει ακόμη ο ήλιος, δεν είναι δυνατόν να εισακουστούμε από τον Θεό· όταν όμως η ψυχή, αφού αποκαθαρθεί από την άγνοια περί του Θεού, αναπέμψει δεήσεις, ευρισκόμενη στη λαμπρότητα της λογικής και πνευματικής ημέρας, τότε ο Θεός εισακούει τη φωνή της. Γι' αυτό λέει: «Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα προσβλέπω». —Διότι, εάν πρόκειται να παρασταθείς ενώπιον του Θεού, μην παρίστασαι σε κανένα πονηρό έργο, αλλά να πράττεις εκείνα που έχουν προσταχθεί στον Μωυσή: «εσύ δε στάσου εκεί ενώπιόν μου», εδραίος, ασάλευτος και αμετακίνητος, παριστάμενος σε Αυτόν μέσω της πίστεως, προκειμένου να καταστείς άξιος να ατενίζεις τα θεάματα της αλήθειας.

«Θα παρασταθώ ενώπιόν σου» (λέγει) «και θα εποπτεύσω». Διότι, όσο μεν κάποιος είναι θεωρητής του κάλλους που εμφανίζεται στα ορατά πράγματα, ονομάζεται φυσικός ή φυσιολόγος· όταν, όμως, κάποιος υπερβεί αυτά και παρασταθεί στον ίδιο τον Θεό, αφού γνωρίσει με ποιον τρόπο τα πάντα είναι «καλά λίαν» και αναδράμει από το κάλλος που υπάρχει σε αυτά προς το όντως ωραίο και εράσμιο, του οποίου η θέα εκ φύσεως φανερώνεται μόνο στις καθαρές ψυχές, τότε, έχοντας προκόψει στα ανώτερα της φυσιολογίας, αυτά που ονομάζονται από μερικούς μεταφυσικά, δύναται να καταστεί εποπτικός. Όταν, λοιπόν (λέγει), παρασταθώ ενώπιόν σου και προσεγγίσω μέσω του νου την ίδια τη θεωρία περί εσού, τότε θα αναλάβω την εποπτική ενέργεια μέσω του φωτισμού της γνώσης.

Δεν πρέπει βέβαια, επειδή η ευχαριστία σε κάθε καιρό έχει προσταχθεί από τον νόμο και έχει αποδειχθεί αναγκαία στη ζωή μας σύμφωνα με τη φύση και τη λογική, να παραβλέπονται οι καθορισμένοι καιροί των προσευχών μέσα στις αδελφότητες, τους οποίους αναγκαίως επιλέξαμε, επειδή ο καθένας από αυτούς φέρει μια ιδιαίτερη υπενθύμιση των αγαθών του Θεού· κατά τον μεν όρθρο, ώστε τα πρώτα κινήματα της ψυχής και του νου να αποτελούν αφιερώματα στον Θεό, και να μην αναλαμβάνουμε καμία άλλη φροντίδα, προτού ευφρανθούμε με τη σκέψη του Θεού, καθώς είναι γραμμένο: «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα»· ούτε να κινούμε το σώμα για εργασία, προτού πράξουμε αυτό που έχει ειπωθεί: «Σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε· και το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω»· πάλι δε, κατά την τρίτη ώρα, πρέπει να σηκωνόμαστε για προσευχή και να συγκεντρώνεται η αδελφότητα, ακόμη και αν τυχαίνει άλλοι να είναι μοιρασμένοι σε άλλα έργα· και αφού υπενθυμίσουν στον εαυτό τους τη δωρεά του Πνεύματος, η οποία δόθηκε στους αποστόλους κατά την τρίτη ώρα, να προσκυνήσουν όλοι ομόθυμα, ώστε να γίνουν και αυτοί άξιοι της υποδοχής του αγιασμού, ζητώντας από Αυτό την καθοδήγηση και τη διδασκαλία προς το συμφέρον τους, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου· μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, και το Πνεύμα σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα· απόδωσέ μου την αγαλλίαση του σωτηρίου σου, και με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· και αλλού: «Το Πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε γη ευθεία»· και έτσι πάλι να καταπιάνονται με τα έργα τους.

ΨΑΛΜΟΣ Ε΄. <Κατανόησε την κραυγή μου.> (D f. 42 b, E f. 8 b.) Το «σύνες» (κατανόησε) εδώ χρησιμοποιείται αντί του «εξέτασε προσεκτικά και δοκίμασε τον σκοπό της κραυγής μου». Διότι δεν ζητώ κάτι από τα ανθρώπινα ούτε από εκείνα που δεν συνάδουν με τους δικούς σου νόμους, ω Δέσποτα· μάλλον ζητώ εκείνα τα οποία και για αυτούς που τα λαμβάνουν είναι χρήσιμα και αναγκαία για τη σωτηρία, και αρμόζει στη δική σου αγαθότητα να τα χαρίζεις. <Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.> (A f. 95) Ως «πρωία» θα μπορούσε να νοηθεί και ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρος· διότι τότε έγιναν δεκτές οι προσευχές όλων. (C f. 9.) Αποτελεί μεγάλο καύχημα αγνείας το να παραστέκεται κανείς ενώπιον του Θεού από πολύ πρωί, και να προλαβαίνει την ανατολή του ηλίου με ευχαριστία· διότι έτσι, λέει, θα αντικρίσω τα θεία και άγιά σου μυστήρια, τα οποία ετοίμασες για εκείνους που σε αγαπούν. <Εμίσησας, Κύριε, όλους αυτούς που εργάζονται την ανομία, κ.λπ.> (C f. 9.) Αυτούς μεν που σφάλλουν στον τρόπο ζωής τους, τους ονόμασε «εργαζομένους την ανομία»· και αυτούς τους μισεί ο Θεός, επειδή εξέπεσαν από την αλήθεια. Τους ετεροδόξους, τους αποκάλεσε «λαλούντας ψεύδος», τους οποίους θα καταστρέψει ο Θεός· και πρόσεξε τη διαφορά μεταξύ του «Εμίσησας» και του «Απολείς»· πρώτον μεν, αν το «Εμίσησας» είναι χειρότερο από το «Απολείς»· δεύτερον δε, για ποιο λόγο το ένα έχει κλιθεί σε παρελθοντικό χρόνο, ενώ το άλλο σε μελλοντικό. <Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, κ.λπ.> (C f. 9 b.)

Εγώ, λέει, με το δικό σου έλεος θα εισέλθω στον οίκο σου. Διότι έτσι θα μπορέσω να πω το, Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω, και ως ελεημένος, με ευλάβεια θα σε προσκυνήσω εν πνεύματι και αληθεία.

Σε αυτούς λοιπόν που έχουν φτάσει σε αυτήν τη λαμπρότατη κατάσταση θα ταίριαζε να πουν στη συνέχεια: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω». Και επιπλέον αυτού, το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Διότι, όταν ανατείλει στον νου μας το φως της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός, και ρίξει νοητή αυγή στις καρδιές μας, τότε λοιπόν, τότε θα παρασταθούμε ενώπιόν του πάρα πολύ λαμπροί διά της απόλυτης αρετής, και θα αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους της άνωθεν επίβλεψης· διότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέει, «είναι στραμμένοι στους δικαίους». Όταν λοιπόν η αυγή έχει πια ανατείλει, τερματίζει την πάλη. Δες λοιπόν πώς κατά θεία οικονομία και με εξαιρετική τέχνη διδάσκει τον Ιακώβ, ο οποίος ήθελε να φύγει, να αλλάξει γνώμη και να επιθυμήσει σφοδρά να του παραχωρήσει αυτά που ήταν αναγκαία για τη σωτηρία του. Διότι αυτός που έχει νικήσει ολοκληρωτικά και μπορούσε να απομακρυνθεί, ακόμη κι αν τυχόν ο νικημένος δεν τον άφηνε, παραχωρώντας του τρόπον τινά την εξουσία, αν το επιθυμούσε, να τον κρατάει σφιχτά, λέει: «Άφησέ με να φύγω». Παρόμοιο με αυτό θα βρούμε και εκείνο που ειπώθηκε προς τον Μωυσή από τον Θεό με σοφία και θεία οικονομία.

Τότε ακριβώς, τότε βρεθήκαμε και εμείς ενώπιον του προσώπου του Πατρός, και παρασταθήκαμε σε αυτόν προβάλλοντας την ευρωστία της διάνοιας, έτοιμη για κάθε τι το αγαθό, ως στάση παράστασης. Αυτό άλλωστε μας προανήγγειλε σαφώς και ο ίδιος ο θείος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής εκ μέρους όσων έχουν πιστέψει προς τον Θεό των όλων: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου. Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου, και θα με επιβλέψεις, διότι εσύ δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία, ούτε θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πράττει το πονηρό». Αφού λοιπόν αγιάστηκαν, και καθάρθηκαν με το αίμα ως σε προτύπωση, «Ανέβαιναν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, και ο Ναδάβ, και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, και είδαν κάτω από τα πόδια του κάτι σαν κατασκεύασμα από πλίνθο ζαφειριού, και όμοιο στην καθαρότητα με το κατασκεύασμα του στερεώματος του ουρανού. Και από τους εκλεκτούς του Ισραήλ δεν χάθηκε κανένας. Και εμφανίστηκαν στον τόπο του Θεού, και έφαγαν και ήπιαν». Ακούς πώς αντίκρισαν τον λεγόμενο τόπο του Θεού, σαν σε μορφή στερεώματος ουρανού. Διότι ο ουρανός είναι ολόλαμπρος, και το ανώτατο και αιθέριο χρώμα του μοιάζει με ζαφείρι.

Διότι ανέτειλε σαν κάποια ημέρα, και έλαμψε νοητό φως, το οποίο διώχνει το σκοτάδι της παλαιάς μας άγνοιας, και διασκορπίζει την καταχνιά που, σαν νύχτα, είχε σκεπάσει τις καρδιές όλων. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο μας μιλούσε για τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα και ο προφήτης λέγοντας: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου, και θα σε αντικρύσω». Διότι πότε θα γίνονταν δεκτές οι προσευχές όλων, και πότε εμείς που παλαιότερα πλανώμασταν θα παραστεκόμασταν ενώπιον του Θεού μέσω της πνευματικής οικειότητας, της υπακοής και της πίστεως, εάν δεν έλαμπε σε εμάς το εξ ουρανού φως, δηλαδή ο Χριστός; Επομένως, στην μεν εσωτερική σκηνή το φως των επτά λύχνων ήταν πλούσιο και καθαρό, ενώ στην πρώτη σκηνή ο λύχνος ήταν εκείνος που φώτιζε, υποδηλώνοντας, νομίζω, καθώς το πράγμα το αποδεικνύει, ότι ούτε εκείνοι που διαπαιδαγωγούνταν από τον Νόμο στερούνταν το θείο φως. Διότι και ο νόμος του Μωυσή καλούσε από την πολυθεΐα στην επίγνωση του κατά φύσιν και αληθινού Θεού, και απομάκρυνε τους παλαιότερους από το να λατρεύουν την κτίση παρά τον Κτίστη, και τους έπειθε ότι πρέπει να είναι προσηλωμένοι στον Δημιουργό των πάντων· και αυτά δεν θα είχαν κατορθωθεί στις ψυχές αυτών που διαπαιδαγωγούνταν χωρίς το νοητό φως.

Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ, Κύριε, το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις. Εκπαιδεύεται μέσω αυτών εκείνη που κληρονομεί στο να αφιερώνει την απαρχή των καθημερινών πράξεων στη λατρεία προς τον Θεό· πράγμα το οποίο δεν θα έπραττε, εάν δεν είχε την αγνωσία ήδη από την κλίνη της.

Στη συνέχεια νικάς με άλλον τρόπο. Διότι, εφόσον υπάρχουν δύο που διαμάχονται μεταξύ τους για τη θεία κληρονομιά, και ο μεν ένας προβάλλει τον νόμο, εσύ δε την πίστη, ο δίκαιος αγωνοθέτης δίνει σε εσένα τα νικητήρια εναντίον εκείνου, ώστε η καθαρή κατάσταση της ψυχής σου να γίνει σαν ανατολή ηλίου, αφού απομακρυνθεί το σκοτάδι που επιφέρει τον όρθρο, τον οποίο η ψαλμωδία ονομάζει πρωία. Και έτσι διαπιστώνεται ότι διαρκώς προστίθεται στον αθλητή νίκη επί νίκης, καθώς τα κατορθώματα που προέρχονται από τη νίκη προχωρούν πάντοτε προς το μεγαλύτερο και το πιο λαμπρό. Έπειτα ακολουθεί πάλι μια άλλη νίκη, η οποία κατορθώνεται μέσω όσων έχουν προηγουμένως επιτευχθεί. Διότι αυτός που κατέστησε γνωστή την κληρονομιά, ο ίδιος μνημονεύει και την Ογδόη· η οποία αποτελεί ταυτόχρονα το τέλος του παρόντος χρόνου και την αρχή του μέλλοντος αιώνος. Ίδιον δε της Ογδόης είναι το να μην παρέχει πλέον καιρό για την προετοιμασία καλών ή κακών σε όσους εισέρχονται σε αυτήν, αλλά, από όσα σπέρματα έσπειρε ο καθένας για τον εαυτό του μέσω των έργων του, να του ανταποδίδει τα αντίστοιχα δράγματα. Γι' αυτόν τον λόγο νομοθετεί να ενεργείται εδώ η μετάνοια (επειδή στον άδη μια τέτοια προσπάθεια αποβαίνει άπρακτη), αφού έχει κανείς γυμναστεί στις ίδιες νίκες. Πάλι ο λόγος τον αποστέλλει σε άλλους αγώνες· πάλι τον αλείφει για να αντιμετωπίσει την προσβολή των πειρασμών.

«Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Ο λόγος αφορά την Εκκλησία, διότι αυτή κληρονομεί τα του Χριστού. Επειδή η συναγωγή (των Ιουδαίων) έχει αποκληρωθεί. Υπέρ αυτής λοιπόν (της Εκκλησίας) έγινε η προφητεία στο τέλος. «Τα ρήματα». Αυτά τα λόγια βοά η Εκκλησία προς τον Θεό· διότι δεν είχε ακόμη νυμφευθεί τον Χριστό. «Πρόσχες». Δηλαδή, μην προσέξεις επιφανειακά, για να μη με ονειδίσουν πάλι οι δαίμονες, αλλά πρόσεξε τη φωνή (της δέησής) μου, για να μάθουν ότι αυτός που με εξέλεξε είναι και Θεός και Βασιλεύς. «Ότι προς σε». Διότι, λέει η Εκκλησία, μέσω εμού και εντός εμού κάθε προσευχή προσφέρεται σε σένα, τον Θεό. «Το πρωί». Δηλαδή κατά την ανάσταση [διότι τον όρθρο έγινε η ανάσταση]· διότι τότε ενώθηκα μαζί σου, με τον Χριστό, λέει η Εκκλησία, τότε έριξες το βλέμμα σου και με ανακάλεσες. «Ότι ουχί Θεός». Δηλαδή, ως παντοδύναμος Θεός δεν με άφησες για πολύ να υφίσταμαι την ανομία των δαιμόνων. «Ουδέ παροικήσει — ου διαμενούσιν». Διότι ούτε οι πονηροί και ασεβείς και παράνομοι άνθρωποι μπορούν να μένουν με τον Θεό ή κοντά στον Θεό· επειδή ο Θεός είναι καθαρός, θέλει να λατρεύεται με καθαρότητα. «Εμίσησας». Τους Ιουδαίους προπαντός, οι οποίοι αμελούσαν τον νόμο και προσκυνούσαν είδωλα [και οπλίζονταν κατά του Θεού]. «Απολείς πάντας». Όλους μεν τους ψεύστες γενικά τους περιμένει η απώλεια, προπάντων όμως τους Ιουδαίους, οι οποίοι συκοφάντησαν τον Χριστό.

Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω. Θα παρασταθώ ενώπιόν σου, λέγει, όχι τοπικά, αλλά με τα έργα. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δύναται να βρεθεί κοντά στον Θεό. Επειδή το κοντά και το μακριά από αυτό εξαρτάται· διότι ο Θεός είναι πανταχού παρών. Θα παρασταθώ ενώπιόν σου, και θα σε ατενίσω, διότι εσύ δεν είσαι Θεός που επιθυμεί την ανομία. Άλλος ερμηνευτής αναφέρει: Και θα προσέξω, ότι εσύ δεν είσαι Θεός που επιθυμεί την ανομία. Ούτε θα παροικήσει μαζί σου εκείνος που πράττει την πονηρία.

Διότι, καθώς επιθυμεί καθημερινά να αφιερώνεται στον Θεό, δεν αρκείται μόνο στους πρωινούς ύμνους, αλλά και από την πρώτη ώρα της ημέρας, έχοντας την αίσθηση ότι στέκεται ενώπιον του Θεού, λέγει με σεβασμό: «Το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου, το πρωί θα παραστώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Εγώ βέβαια, λέγει, νωρίς το πρωί όσο είναι δυνατόν παραστάθηκα σε εσένα, αλλά το να με επιβλέψεις με το ιλαρό σου βλέμμα εναπόκειται στους δικούς σου οικτιρμούς. «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία», όπως οι θεοί των εθνών που θέλουν την ανομία, επειδή είναι άνομοι. «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός» σε εσένα που είσαι φύσει αγαθός, «ούτε θα παραμείνουν παράνομοι απέναντι από τα μάτια σου» εσένα που εισάγεις σωτήριους νόμους στον κόσμο. «Εμίσησας όλους όσους εργάζονται την ανομία», ως υπέρτατα δίκαιος, «θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος», είτε κατά των δογμάτων της ευσέβειας είτε αυτούς που ψεύδονται κατά του πλησίον. «Άνδρα αιμάτων και δόλιο», τον αιμοχαρή και σκαιό, «βδελύσσεται ο Κύριος». «Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου, θα προσκυνήσω προς τον άγιό σου ναό με φόβο προς εσένα». Διότι, παραμένοντας καθαρός από τα προαναφερθέντα ατοπήματα, θα εισέλθω για να προσκυνήσω με φόβο στον ναό σου και θα παρακαλέσω. «Κύριε, οδήγησέ με στη δικαιοσύνη σου», για να μην παρεκκλίνω προς παράνομες οδούς· «εξαιτίας των εχθρών μου κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου», για να μην καυχηθούν εναντίον μου, ότι τάχα εξομοιώθηκα με αυτούς. «

Εγώ είμαι αυτός που ανατέλλει κάθε ώρα μέσα σε αυτούς σαν το πρωί και ορώμαι ως νοητός ήλιος, όπως ακριβώς και παλαιότερα φανέρωνα τον εαυτό μου στους προφήτες, και αυτοί βλέποντάς με με υμνούσαν, επικαλούμενοί με πάντοτε: «Διότι το πρωί», λέει ο Δαβίδ, «εισάκουσέ με· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με δεις», και κάποιος άλλος: «Τότε θα εκπηγάσει σαν το πρωινό το φως σου και οι θεραπείες σου θα ανατείλουν ταχέως», όταν δηλαδή και εσύ τηρήσεις τις εντολές μου». Και γιατί αναγκάζομαι με αυτόν τον τρόπο να τα λέω όλα αυτά προς την αγάπη σας, όσα δηλαδή ο Θεός, διψώντας για τη σωτηρία μας, λέει προς εμάς, παρά οπωσδήποτε για να μάθετε μέσα από όλα αυτά και να πειστείτε ότι εκείνοι που κάθονται στο σκοτάδι οφείλουν να βλέπουν το μεγάλο φως να λάμπει, εάν βέβαια έχουν καθόλου την όρασή τους, και για να μη νομίσουν κάποιοι από εσάς ότι αυτό έλαμψε μεν, είναι όμως αδύνατον να το βλέπουν καθαρά οι άνθρωποι που βρίσκονται ακόμη στο σώμα. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν, γιατί έλαμψε και λάμπει χωρίς να φαίνεται σε αυτούς; Μάλλον δε, το μεν φως πάντοτε υπήρχε και πάντοτε έλαμπε και λάμπει στους κεκαθαρμένους, και μέσα στο σκοτάδι έφεγγε και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε, και τώρα λάμπει και το σκοτάδι δεν το καταλαμβάνει, δηλαδή δεν το αγγίζει καθόλου. Το δε να πει κανείς το «τώρα», ότι δηλαδή ανέτειλε στον λαό που κάθεται στο σκοτάδι, σημαίνει ότι μόλις τώρα ευδόκησε να αποκαλυφθεί σε εκείνους στους οποίους και φανερώνεται· διότι οι υπόλοιποι που βρίσκονται στο σκοτάδι δεν το καταλαμβάνουν.

Γιατί, λοιπόν, χάνετε τη γλυκύτητα της σιωπής; Γιατί δεν είσαι καλυμμένος με το κουκούλι σου; Γιατί δεν αρχίζεις την ψαλμωδία και δεν αναχωρείς ταχύτερα για το διακόνημά σου; Η καλή ημέρα από τις απαρχές της φαίνεται. «Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου», λέει, «και θα με επιβλέψεις». Το πρωί, λοιπόν, άρχισε να εξολοθρεύεις τους αμαρτωλούς της γης, και ανέλαβε την ειρηνική σου διάθεση, και έτσι θα διέλθεις το διάστημα ολόκληρης της ημέρας κατά Θεόν. Σταματήστε, επομένως, να υψώνετε το βλέμμα και να κοιτάζεστε αναιδώς αναμεταξύ σας, ιδιαίτερα τους λειοπρόσωπους, διότι επιφέρουν πονηρές βλάβες.

Το πρωί, αμέσως, να ψάλλεις εκείνον τον ψαλμό του Δαβίδ με σύνεση: «Το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου· το πρωί θα παρουσιαστώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Και την τρίτη ώρα: «Το Πνεύμα σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα». Και την έκτη ώρα:

Ελάτε λοιπόν, τέκνα και αδελφοί, ας κάνουμε μια νέα αρχή εμείς που έχουμε ήδη λυγίσει, ας αναζωογονηθούμε εμείς που έχουμε ήδη νεκρωθεί, ας ανανήψουμε εμείς που έχουμε ήδη νυστάξει. Ένα μόνο χρειαζόμαστε, το να θελήσουμε, και τα πάντα έχουν επιτευχθεί· διότι, εάν έχουμε αγαθή προαίρεση, αυτήν ακριβώς την ημέρα φθάνουμε στα μέτρα της σωτηρίας· διότι δεν είμαστε προσκολλημένοι στις βιοτικές μέριμνες, ώστε να είναι δύσκολη για εμάς η ενέργεια προς το αγαθό. Αλλά είναι εύκολο σε εμάς να αδράξουμε τη σωτηρία κάθε μέρα, εάν το επιθυμούμε, ψάλλοντας με σύνεση αμέσως το πρωί εκείνον τον ψαλμό του Δαβίδ: «το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Και κατά την τρίτη ώρα: «το Πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα». Και κατά την έκτη: «λύτρωσέ με από τη μεσημβρινή συμφορά και από το βέλος που πετάει την ημέρα». Και κατά την ενάτη: «κλίνε, Κύριε, το αυτί σου και εισάκουσέ με». Και το εσπέρας: «ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριο», καθώς και όλα όσα προηγούνται και έπονται. Διότι, εάν πράττουμε έτσι κάθε μέρα, και ανυψώνουμε και φωτίζουμε ο ένας τον άλλον με αγαθούς τρόπους και λόγους, και δεν υποβιβάζουμε ούτε σκοτίζουμε ο ένας τον άλλον με την αδιαφορία και τη φλυαρία, τότε μπορούμε να σωθούμε, μπορούμε να διανύσουμε καλά το διάστημα της ημέρας, μπορούμε να εκπληρώσουμε τις οφειλές μας από το πρωί έως το εσπέρας.