Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:7

Μήπως το ψεύδος μάς οδήγησε κοντά στην απώλεια, διότι, όπως λέει, «θα καταστρέψεις αυτούς που λαλούν το ψεύδος»; Ας σταματήσει τον κίνδυνο η άσκηση της αλήθειας. Μήπως ο παραβιασμένος όρκος φέρνει το ιπτάμενο δρέπανο του Ζαχαρία να απειλεί από τον αέρα με την κόψη του; Ας ενδυθούμε όλη την πανοπλία της μετανοίας, για να αποκρούσουμε την αιχμή του δρεπάνου. Μήπως υποδουλώθηκε κάποιος με ασέβεια σε αιρετικά δόγματα; Ας αποδιώξει τη δεισιδαιμονία με το φρόνημα της ορθής πίστεως.

Αφού συνέταξε την Καινή Διαθήκη πέθανε, και η Εκκλησία έγινε η κληρονόμος. Διότι εάν ακούσεις, αδελφέ, ότι κάποιος που πέθανε συνέταξε διαθήκη για εσένα και σε κατέστησε κληρονόμο, αμέσως τρέχεις, αναμειγνύοντας την ταραχή με χαρά και τη ζάλη με γαλήνη, και ερευνάς με ακρίβεια και ρωτάς τους δημόσιους συμβολαιογράφους και ξοδεύεις χρήματα και αγοράζεις έγγραφα και ζητάς αντίγραφα της διαθήκης, για να κληρονομήσεις φθαρτά χρήματα. Εδώ όμως, όπου ο Χριστός που πέθανε σε κατέστησε κληρονόμο, όπου ο πλούτος είναι ασύλητος και η κληρονομία ουράνια και διαθήκη αζήμια είναι ο ψαλμός, πόσο μάλλον οφείλεις, σαν διαθήκη σε καθαρό χαρτί, να τον μεταγράψεις στην ψυχή σου, για να δεις αν σου αρμόζει η κληρονομία ή όχι. Διότι η κληρονομία δεν έχει αφεθεί χωρίς προϋποθέσεις, αλλά με φανερό όρο. Άκουσε και τον προφήτη, σαν συμβολαιογράφο, να την αναγιγνώσκει ενώπιον του Θεού στον προκείμενο ψαλμό και να λέει για τους αποκληρωθέντες: «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία. Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός, ούτε θα σταθούν παράνομοι απέναντι στα μάτια σου. Εμίσησας όλους όσους εργάζονται την ανομία». Αποκλήρωσες τους Ιουδαίους ως μισητούς. «Θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος», τους κυριοκτόνους, διότι εξαγόρασαν ψευδομάρτυρες εναντίον σου. Ιδού, ανέφερες τους αποκληρωμένους. Πες μας, ποιοι είναι αυτοί που απόλαυσαν την κληρονομία; Ποιοι; Οι συμμύστες της κληρονομίας.

Αλλά, αφού αμάρτησα, παρακάλεσα: «Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου». Είπα: «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· εκείνος δε που γνωρίζει ότι αυτός που ψεύδεται καταστρέφεται, δεν θα σπίλωνε τη γλώσσα του με το ψεύδος, ούτε θα την έκανε οδό απωλείας λέγοντας ψέματα. Είπα: «Άνδρα αιμάτων και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος»· και τον δόλιο τον ονόμασε άνδρα αιμάτων. Γιατί; Επειδή ο δόλιος φονεύει τόσους, όσους εξαπατά.

Ο προηγούμενος από αυτόν ψαλμός επιγράφηκε «υπέρ της κληρονομούσης», δηλαδή της εκκλησίας ή της ψυχής, και για μεν τους κληρονόμους έλεγε: «Θα ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα, αιώνια θα αγαλλιούν»· για δε αυτούς που χάνουν την κληρονομιά: «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός, ούτε θα σταθούν παράνομοι μπροστά στα μάτια σου». Επειδή έμαθε ο Δαβίδ ότι «άνδρα αιμάτων και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος», και αυτός με δόλο σκότωσε τον Ουρία, και ότι «κάθε πόρνος ή ακάθαρτος δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού», για να μη χάσει την κληρονομιά εξαιτίας του μιάσματος, ψάλλοντας τον ψαλμό υπέρ της ογδόης και της αναστάσεως των νεκρών, παρακαλούσε: Επειδή η μοιχεία και ο φόνος με διώχνουν από την κληρονομιά, «Κύριε, με τον θυμό σου μην με ελέγξεις και με την οργή σου μην με παιδεύσεις». Μην οργιστείς εναντίον μου για τον Ουρία, μη θυμώσεις μαζί μου για την Βηρσαβεέ. Και για ποιο λόγο η περιτομή γίνεται την όγδοη ημέρα;

Εμίσησες όλους όσους εργάζονται την ανομία, θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος. Εκείνους μεν που σφάλλουν ως προς τον τρόπο της ζωής τους, τους ονόμασε ανθρώπους που «εργάζονται την ανομία»· και αυτούς τους μισεί ο Θεός. Εκείνους δε που έχουν εκπέσει από την αλήθεια, δηλαδή τους ετεροδόξους, τους ονόμασε ανθρώπους που «λαλούν το ψεύδος», τους οποίους ο Θεός θα εξολοθρεύσει. Και παρατήρησε τη διαφορά ανάμεσα στο «εμίσησες» και στο «θα εξολοθρεύσεις». Πρώτον μεν, αν το «θα εξολοθρεύσεις» είναι βαρύτερο από το «εμίσησες»· δεύτερον δε, για ποιο λόγο το ένα το διατύπωσε σε χρόνο παρελθοντικό, ενώ το άλλο σε μελλοντικό. [Ως ανθρώπους που «λαλούν το ψεύδος» εννοεί και εκείνους που αποκαλούν τα είδωλα θεούς, αλλά και τους ίδιους τους δαίμονες, οι οποίοι μέσα από τα είδωλα εκφέρουν λόγους ψευδείς, διφορούμενους και χρησμούς.] Τον άνθρωπο των αιμάτων και τον δόλιο τον βδελύσσεται ο Κύριος.

Προς τον Επίσκοπο Βοσπόριο Πώς νομίζεις ότι πλήγωσε την ψυχή μου το άκουσμα εκείνης της συκοφαντίας, την οποία εξέχεαν εναντίον μου μερικοί από εκείνους που δεν φοβούνται τον Κριτή, ο οποίος θα αφανίσει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος; Ώστε όλη τη νύχτα εξαιτίας των λόγων της αγάπης σου έμεινα σχεδόν άυπνος, τόσο πολύ άγγιξε τα βάθη της καρδιάς μου η λύπη. Διότι πράγματι, σύμφωνα με τον Σολομώντα, «η συκοφαντία ταπεινώνει τον άνθρωπο», και κανείς δεν είναι τόσο ανάλγητος ώστε να μην πονέσει η ψυχή του και να μην καμφθεί προς τη γη, όταν πέσει σε στόματα επιρρεπή στη ψευδολογία. Αλλά βέβαια είναι ανάγκη όλα να τα ανεχόμαστε, όλα να τα υπομένουμε, αφήνοντας την εκδίκηση για τον εαυτό μας στον Κύριο, ο οποίος δεν θα μας παραβλέψει, διότι «όποιος συκοφαντεί τον πένητα, παροξύνει Εκείνον που τον εποίησε». Εκείνοι όμως που συνέθεσαν αυτό το καινούργιο δράμα της εναντίον μας βλασφημίας, φαίνεται ότι απιστούν εντελώς στον Κύριο, ο οποίος αποφάνθηκε ότι θα δώσουμε λόγο ακόμη και για τον κάθε αργό λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως. Εγώ δε, πες μου, αναθεμάτισα τον μακαριώτατο Διάνιο; Διότι αυτό κατήγγειλαν για εμάς. Πού ή πότε;

Ο φθόνος και η υπερηφάνεια είχαν αποδιωχθεί από την άδολη εκείνη ψυχή. Δεν θα παρουσιαζόταν στο θυσιαστήριο προτού συμφιλιωθεί με τον αδελφό του. Τον ψευδή και έντεχνο λόγο, που είχε κατασκευαστεί για τη συκοφάντηση κάποιων, τον βδελυσσόταν τόσο πολύ, καθώς γνώριζε ότι το ψεύδος έχει γεννηθεί από τον διάβολο και ότι ο Κύριος θα αφανίσει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος. Εάν τίποτε από αυτά δεν υπάρχει μέσα σας, αλλά είστε καθαροί από όλα, τότε πράγματι είστε μαθητές του μαθητή των εντολών του Κυρίου. Ειδάλλως, προσέξτε μήπως διυλίζετε τον κώνωπα, με το να ακριβολογείτε για τον ήχο της φωνής κατά τις ψαλμωδίες, ενώ καταλύετε τις μέγιστες των εντολών. Σε αυτούς τους λόγους με οδήγησε η ανάγκη της απολογίας, ώστε να διδαχθείτε να βγάζετε πρώτα το δοκάρι από τα μάτια σας και έπειτα να αφαιρείτε τα ξένα κάρφη. Πλην όμως, τα συγχωρούμε όλα, αν και τίποτα δεν μένει ανεξέταστο από τον Θεό. Μόνο ας αφεθούν κατά μέρος τα προηγούμενα και κατασιγάστε τις καινοτομίες σχετικά με την πίστη. Μην αθετείτε τις υποστάσεις. Μην απαρνείστε το όνομα του Χριστού. Μην παρερμηνεύετε τους λόγους του Γρηγορίου. Ειδάλλως, εφόσον αναπνέουμε και μπορούμε να μιλούμε, είναι αδύνατον να σιωπούμε μπροστά σε τέτοιο όλεθρο των ψυχών.

ΨΑΛΜΟΣ Ε΄. <Κατανόησε την κραυγή μου.> (D f. 42 b, E f. 8 b.) Το «σύνες» (κατανόησε) εδώ χρησιμοποιείται αντί του «εξέτασε προσεκτικά και δοκίμασε τον σκοπό της κραυγής μου». Διότι δεν ζητώ κάτι από τα ανθρώπινα ούτε από εκείνα που δεν συνάδουν με τους δικούς σου νόμους, ω Δέσποτα· μάλλον ζητώ εκείνα τα οποία και για αυτούς που τα λαμβάνουν είναι χρήσιμα και αναγκαία για τη σωτηρία, και αρμόζει στη δική σου αγαθότητα να τα χαρίζεις. <Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.> (A f. 95) Ως «πρωία» θα μπορούσε να νοηθεί και ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρος· διότι τότε έγιναν δεκτές οι προσευχές όλων. (C f. 9.) Αποτελεί μεγάλο καύχημα αγνείας το να παραστέκεται κανείς ενώπιον του Θεού από πολύ πρωί, και να προλαβαίνει την ανατολή του ηλίου με ευχαριστία· διότι έτσι, λέει, θα αντικρίσω τα θεία και άγιά σου μυστήρια, τα οποία ετοίμασες για εκείνους που σε αγαπούν. <Εμίσησας, Κύριε, όλους αυτούς που εργάζονται την ανομία, κ.λπ.> (C f. 9.) Αυτούς μεν που σφάλλουν στον τρόπο ζωής τους, τους ονόμασε «εργαζομένους την ανομία»· και αυτούς τους μισεί ο Θεός, επειδή εξέπεσαν από την αλήθεια. Τους ετεροδόξους, τους αποκάλεσε «λαλούντας ψεύδος», τους οποίους θα καταστρέψει ο Θεός· και πρόσεξε τη διαφορά μεταξύ του «Εμίσησας» και του «Απολείς»· πρώτον μεν, αν το «Εμίσησας» είναι χειρότερο από το «Απολείς»· δεύτερον δε, για ποιο λόγο το ένα έχει κλιθεί σε παρελθοντικό χρόνο, ενώ το άλλο σε μελλοντικό. <Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, κ.λπ.> (C f. 9 b.)

Ιδού, αυτά σου γνωστοποιήθηκαν εκ των προτέρων, ώστε να προετοιμάσεις και εσύ τον λογισμό σου, γνωρίζοντας ότι σε αυτό θα φανεί η δοκιμή σου. Κατανόησε τα λεγόμενα, αγαπητέ, ώστε να μην πεις σήμερα, ευρισκόμενος προ των θυρών και ερωτώμενος, «όλα τα υπομένω», και αύριο με λόγια και με έργα παραιτηθείς· διότι οι Άγγελοι του Θεού παρίστανται και ακούνε όλα όσα εκπορεύονται από τα χείλη σου. Πρόσεξε, αγαπητέ, κανείς δεν σε βιάζει, και εάν αληθινά συντάσσεσαι, πρόσεξε να μην ψευσθείς, διότι ο Κύριος θα αφανίσει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος.

Και τι λέω ακόμη; Μίσησες τα επουράνια και αγάπησες τα επίγεια, και κατηγορείς ακόμη τον μοναχικό βίο; Δεν γνωρίζεις ότι είναι γραμμένο: θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλους όσοι λαλούν το ψεύδος; Και πάλι: μην μιλάτε άδικα εναντίον του Θεού, διότι ο Θεός είναι κριτής.

Διότι η Γραφή γνωρίζει, αν βέβαια πιστεύουμε στα λόγια του Πνεύματος, να θεωρεί τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής όμοια με τα αμαρτήματα που γίνονται με έργα· επειδή αποτελούν βλαστάρια της μιας και αυτής ρίζας. Διότι λέει: «ο Κύριος διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων»· και, «ο Κύριος βδελύσσεται τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα», συγκαταλέγοντας τον δόλο και τον φόνο σε ένα και το αυτό παράπτωμα. Και για εκείνους «που μιλούν ειρηνικά με τον πλησίον τους, ενώ υπάρχουν κακά στις καρδιές τους, απόδωσέ τους, Κύριε, σύμφωνα με τα έργα τους». Και πάλι: «διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη». Και ο Κύριος, ελέγχοντας τους ανθρωπαρέσκους, λέει: «όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι».

Εμίσησες, Κύριε, όλους όσους εργάζονται την ανομία, θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος. Τον αιμοσταγή και δόλιο άνθρωπο βδελύσσεται ο Κύριος. Ο Θεός μισεί όχι αυτούς που κάποτε έπραξαν την ανομία, αλλά αυτούς που εξακολουθούν ακόμη και τώρα να την πράττουν, εφόσον επιμένουν στην κακία. Περισσότερο δε από όλους αυτούς παραδίδει στην απώλεια εκείνους που όχι μόνο συλλογίζονται τα ψεύδη από πλάνη, αλλά και τα εκφράζουν και τα μεταδίδουν σε άλλους, όπως ακριβώς είναι οι άθεοι και οι αιρετικοί. Και πέρα από όλους αυτούς, τον αιμοσταγή άνθρωπο τον βδελύσσεται ο Κύριος, και στην ίδια τιμωρία με αυτόν κατατάσσει και τον δόλιο. Ο δε βδελυγμός φανερώνει την υπερβολική αποστροφή, σαν απέναντι σε μεγάλο μίασμα, εκείνου που αισθάνεται τον αποτροπιασμό προς τον βδελυρό.

Πρέπει, λοιπόν, αυτός που επιθυμεί να οικειωθεί με κάποιον, να υιοθετήσει μέσω της μίμησης τον τρόπο ζωής εκείνου με τον οποίο συνδέεται. Επομένως, είναι ανάγκη και η ψυχή που ποθεί να γίνει νύμφη του Χριστού, να ομοιάσει προς το κάλλος του Χριστού μέσω της αρετής, ανάλογα με τις δυνάμεις της. Διότι δεν είναι δυνατόν ποτέ να ενωθεί κάποιος με το φως, εάν δεν λάμψει και ο ίδιος προς το φως εκείνο. Έχω ακούσει δε και τον απόστολο Ιωάννη να λέει: «Διότι καθένας», λέει, «που έχει αυτή την ελπίδα αγνίζει τον εαυτό του, καθώς Εκείνος είναι αγνός». Αλλά και ο απόστολος Παύλος: «Γίνεστε μιμητές μου, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού». Διότι πρέπει η ψυχή, η οποία πρόκειται να ανυψωθεί προς το Θείο και να ενωθεί στενά με τον Χριστό, να απομακρύνει από τον εαυτό της κάθε αμαρτία, τόσο εκείνη που συντελείται φανερά με τις πράξεις –εννοώ την κλοπή και την αρπαγή, τη μοιχεία και την πλεονεξία, την πορνεία και τη νόσο της γλώσσας, καθώς και κάθε προφανές είδος αμαρτημάτων– όσο και εκείνη που εγκαθίσταται κρυφά στις ψυχές και, μένοντας απαρατήρητη από τους έξω, κατατρώει τον άνθρωπο πικρά με τα πιο μοχθηρά δόντια. Και αυτή είναι ο φθόνος, η απιστία, η κακοήθεια, ο δόλος, η επιθυμία για όσα δεν πρέπει, το μίσος, η αλαζονεία, η κενοδοξία και όλο το ύπουλο σμήνος της κακίας, το οποίο η Γραφή μισεί και βδελύσσεται εξίσου με το φανερό είδος των αμαρτημάτων, αφού είναι συγγενικά μεταξύ τους και βλαστάνουν από την ίδια κακία. Άλλωστε, ποιανού σκόρπισε τα οστά ο Κύριος; Δεν σκόρπισε των ανθρωπαρέσκων; Ποιον βδελύσσεται ο Κύριος όπως τον μιαρό και τον δολοφόνο; Δεν βδελύσσεται τον ύπουλο και δόλιο άνθρωπο;

Διότι τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα τον βδελύσσεται ο Κύριος. Δεν καταριέται φανερά ο Δαβίδ αυτούς που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, αλλά έχουν κακία στις καρδιές τους, φωνάζοντας προς τον Θεό: «Δώσε τους σύμφωνα με τα έργα τους»; Και «Μέσα στην καρδιά σας», λέει, «κατεργάζεστε ανομίες πάνω στη γη». Την κρυφή κίνηση της αμαρτίας ο Θεός την ονόμασε έργο· γι' αυτό παραγγέλλει ούτε τους επαίνους των ανθρώπων να επιδιώκουμε, ούτε για τις ατιμώσεις τους να ντρεπόμαστε. Διότι αυτούς που ελεούν τον φτωχό με επίδειξη και διατυμπανίζουν την ελεημοσύνη τους πάνω στη γη, η Γραφή τους στερεί από τους μισθούς στους ουρανούς. Αν δηλαδή ζητάς να αρέσεις στους ανθρώπους, και γι' αυτόν τον λόγο δίνεις, προκειμένου να επαινεθείς, έχει ήδη εξοφληθεί ο μισθός της αγαθοεργίας σου με τους επαίνους των ανθρώπων, για χάρη των οποίων επιδείκνυες το έλεός σου. Μην αναζητάς λοιπόν μισθό στους ουρανούς, έχοντας εναποθέσει τα έργα σου κάτω στη γη, ούτε να προσδοκάς τιμή από τον Θεό, διότι αυτήν την έχεις ήδη λάβει από τους ανθρώπους. Ποθείς την αθάνατη δόξα; Σε Εκείνον που μπορεί να σου παράσχει αυτήν που ποθείς, δείξε τη ζωή σου στα κρυφά. Φοβάσαι την αιώνια αισχύνη; Φοβήσου Εκείνον που θα την αποκαλύψει κατά την ημέρα της κρίσεως. Πώς, λοιπόν, λέει ο Κύριος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»;

Γι' αυτό ο Ανανίας και η Σαπφείρα, παρόλο που δεν διέπραξαν την κλοπή σε ξένα αγαθά, αλλά στα δικά τους, εξαιτίας του ψεύδους, το οποίο συνοδεύει πάντα την κλοπή, θανατώνονται από τον Πέτρο, ή μάλλον από τον Θεό, προς τον οποίο λέει ο προφήτης Δαβίδ: «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Ο Παύλος, πάλι, παραδίδει στον σατανά εκείνον που πόρνευσε στην Κόρινθο και παραγγέλλει γράφοντας στους Κορινθίους: «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Και δεν επικύρωσε την αγάπη, μέχρις ότου εκείνος, αφού απομακρύνθηκε από την πονηρή πράξη, απέδειξε με έργα τη μετάνοιά του. Προς τον πλεονέκτη, όμως, του οποίου τα χωράφια καρποφόρησαν άφθονα, και δεν μοιράζει σε αυτούς που δεν έχουν, αλλά μεγαλώνει τις αποθήκες του, τι λέει στα ευαγγέλια ο Κύριος; «Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά, λοιπόν, που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Και για να μη νομίσει κανείς ότι αυτή η απόφαση αφορά μόνο έναν, προσθέτει: «έτσι παθαίνει αυτός που θησαυρίζει για τον εαυτό του, και δεν πλουτίζει κατά Θεόν». Αν και εκείνος ο πλούσιος δεν πλούτιζε από αδικία· διότι τι αδίκησε εκείνος, εάν τα χωράφια του καρποφόρησαν άφθονα; Αλλά όμως, επειδή δεν χρησιμοποίησε καλά την αφθονία των πραγμάτων που του δόθηκε από τον Θεό, ούτε πλούτισε κατά Θεόν μέσω της ελεημοσύνης, έγινε άξιος θανάτου, χωρίς να απολαύσει καθόλου τον πλούτο του.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΥΣΤΕΡΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ. ΕΞΙΣΤΟΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΟΣΩΝ ΣΥΝΕΓΡΑΨΕ Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΒΑΡΛΑΑΜ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΙΕΡΩΣ ΗΣΥΧΑΖΟΝΤΩΝ. ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΩΤΗΡΙΑ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΛΗΘΙΝΟΥΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΑΞΙΟΣΠΟΥΔΑΣΤΗ, Η ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΟΤΙ Η ΓΝΩΣΗ ΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΥΡΑΘΕΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΩΤΗΡΙΑ. Τίποτα δεν είναι πιο φοβερό από το ψέμα, τίποτα δεν είναι πιο βαρύ από το άχθος της συκοφαντίας για εκείνους που τα διαπράττουν, αλλά όχι για εκείνους που τα υφίστανται. Διότι οι τελευταίοι μερικές φορές γίνονται πιο δοκιμασμένοι και μέσω της υπομονής επιτυγχάνουν τα ουράνια βραβεία, ενώ «ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλους όσους λαλούν το ψέμα». Αν μάλιστα κάποιος, ενώ είναι ο ίδιος καταχραστής, κραυγάζει σαν να έχει αποστερηθεί, και ως συκοφάντης, θρηνεί σαν να έχει συκοφαντηθεί εις βάρος εκείνου που έχει υποφέρει και δεν έχει πράξει τίποτα το δεινό, ποια υπερβολή κακίας παραλείπει; Και ποιας καταδίκης δεν είναι άξιος; Ακόμη και αν δεν υφίσταται αυτή την καταδίκη τώρα, εντούτοις «θησαυρίζει για τον εαυτό του οργή κατά την ημέρα της δίκαιης κρίσης και της αποκάλυψης του Θεού». Αυτά, λοιπόν, αναλογιζόμενος για εκείνον που ήρθε από τη Σικελία και επαγγέλλεται ότι φιλοσοφεί την έξωθεν παιδεία, τα θρηνώ.

«Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Ο λόγος αφορά την Εκκλησία, διότι αυτή κληρονομεί τα του Χριστού. Επειδή η συναγωγή (των Ιουδαίων) έχει αποκληρωθεί. Υπέρ αυτής λοιπόν (της Εκκλησίας) έγινε η προφητεία στο τέλος. «Τα ρήματα». Αυτά τα λόγια βοά η Εκκλησία προς τον Θεό· διότι δεν είχε ακόμη νυμφευθεί τον Χριστό. «Πρόσχες». Δηλαδή, μην προσέξεις επιφανειακά, για να μη με ονειδίσουν πάλι οι δαίμονες, αλλά πρόσεξε τη φωνή (της δέησής) μου, για να μάθουν ότι αυτός που με εξέλεξε είναι και Θεός και Βασιλεύς. «Ότι προς σε». Διότι, λέει η Εκκλησία, μέσω εμού και εντός εμού κάθε προσευχή προσφέρεται σε σένα, τον Θεό. «Το πρωί». Δηλαδή κατά την ανάσταση [διότι τον όρθρο έγινε η ανάσταση]· διότι τότε ενώθηκα μαζί σου, με τον Χριστό, λέει η Εκκλησία, τότε έριξες το βλέμμα σου και με ανακάλεσες. «Ότι ουχί Θεός». Δηλαδή, ως παντοδύναμος Θεός δεν με άφησες για πολύ να υφίσταμαι την ανομία των δαιμόνων. «Ουδέ παροικήσει — ου διαμενούσιν». Διότι ούτε οι πονηροί και ασεβείς και παράνομοι άνθρωποι μπορούν να μένουν με τον Θεό ή κοντά στον Θεό· επειδή ο Θεός είναι καθαρός, θέλει να λατρεύεται με καθαρότητα. «Εμίσησας». Τους Ιουδαίους προπαντός, οι οποίοι αμελούσαν τον νόμο και προσκυνούσαν είδωλα [και οπλίζονταν κατά του Θεού]. «Απολείς πάντας». Όλους μεν τους ψεύστες γενικά τους περιμένει η απώλεια, προπάντων όμως τους Ιουδαίους, οι οποίοι συκοφάντησαν τον Χριστό.

«Άνδρα αιμάτων»: Διότι σφόδρα αγανακτεί ο Θεός για τον φόνο της ψυχής και το άδικο αίμα και τον δόλο, επειδή αυτά είναι μισητά στον Θεό, όπως οι Ιουδαίοι που σκότωσαν τον Κύριο [της δόξης]. «Εγώ δε εν τω πλήθει»: Αυτά ανακράζει ο προφήτης, καταφεύγοντας στο έλεος του Θεού σαν σε οίκο. «Προσκυνήσω»: Τον νοητό ναό, τον οποίο ο Σωτήρας (Κύριος) έλεγε ότι θα γκρεμίσει και θα οικοδομήσει σε τρεις ημέρες. «Κύριε οδήγησον»: Για να πορεύομαι σε αυτήν και να γίνω ευάρεστος σε εσένα, λέει ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος. «Ένεκα των εχθρών»: Την άνοδο στους ουρανούς, ώστε οι Ιουδαίοι, βλέποντάς την, να λιώσουν. Το ίδιο παθαίνουν και οι δαίμονες, όταν βλέπουν τον άνθρωπο να πορεύεται στην οδό της δικαιοσύνης. «Ότι ουκ έστιν»: [Διότι επινόησαν δεύτερη πλάνη μετά την ανάσταση, δίνοντας αργύρια στους στρατιώτες, ώστε να συκοφαντήσουν την ανάσταση του Χριστού]. «Η καρδία αυτών»: Και πράγματι, έχοντας διαβουλευτεί έτσι, ματαιώθηκαν. «Τάφος ανεωγμένος»: Διότι οι ανοιγμένοι τάφοι αναδίδουν δυσοσμία. Και αυτοί ξεστόμισαν δυσώδη και βορβορώδη λόγια, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι δυσάρεστος. «Ταις γλώσσαις—κρίνον»: Λέγοντας στον Σωτήρα: επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι; Αλλά Εκείνος τους έκρινε, ελέγχοντας τον δόλο τους, και τους είπε: υποκριτές, γιατί με πειράζετε; «Αποπεσάτωσαν»: Διότι εξέπεσαν από τη μάταιη βουλή τους, καθώς δεν μπόρεσαν να του κρυφτούν, επειδή ακριβώς ήταν Θεός (να του κρυφτούν ως Θεού).

Να αποφεύγεις την υπερηφάνεια, διότι ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Να αποστρέφεσαι την ψευδολογία, διότι θα αφανίσει ο Θεός όλους όσους μιλούν το ψεύδος. Να φυλάγεσαι από τον φθόνο, διότι αρχηγός του είναι ο διάβολος και διάδοχός του ο Κάιν, ο οποίος φθόνησε τον αδελφό του και από φθόνο διέπραξε φόνο. Να συμβουλεύεις τις αδελφές μου να αγαπούν τον Θεό και να αρκούνται μόνο στους δικούς τους άνδρες. Παρομοίως, να συμβουλεύεις και τους αδελφούς μου να αρκούνται στις συζύγους τους. Τις παρθένους να τις προφυλάσσεις ως κειμήλια του Χριστού. Να είσαι μακρόθυμος, για να έχεις πολλή φρόνηση. Να μην παραμελείς τους φτωχούς, ανάλογα με την ευχέρειά σου, διότι με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.

26. Προς τον επίσκοπο Ευσέβιο. Περί δωροληψίας, ότι είναι υπερβολικά φρικτό να πωλεί κανείς την ιερωσύνη. Πολλοί σε χλευάζουν ότι χορηγείς τις χειροθεσίες της μυσταγωγίας με χρήματα, και όχι με το Πνεύμα. Και αν μεν σε συκοφαντούν, επισύρουν πάνω τους τη θεία δίκη, επειδή «ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος». Εάν όμως λένε την αλήθεια, γνώριζε πού καταλήγει το κακό, ότι δηλαδή αντάλλαξες την προσβολή προς τον Θεό με ένα μικρό κέρδος. Και ποιος θα προσευχηθεί για σένα; Επειδή ούτε για τον Οφνί και τον Φινεές, που αμάρτησαν απέναντι στον Θεό και την ιερωσύνη Του, βρέθηκε κανείς να μεσιτεύσει, αλλά παραδόθηκαν στον έσχατο όλεθρο, επειδή ξεπούλησαν το αξίωμα της ιερωσύνης.

Εδώ υπαινίσσεται τα είδωλα· διότι σε αυτά χαίρονταν, καθώς και σε κάθε παρανομία και στα υπόλοιπα πονηρά έργα. Ούτε θα κατοικήσει κοντά σου όποιος πράττει την πονηριά. Δεν θα γίνει, λέει, φίλος σου, δεν θα βρεθεί πλησίον σου. Ούτε θα παραμείνουν οι παράνομοι μπροστά στα μάτια σου. Εδώ καταδεικνύει την αποστροφή του Θεού προς την πονηριά, διδάσκοντας εκείνους που βρίσκονται κοντά Του να προετοιμάζουν τους εαυτούς τους να γίνουν τέτοιοι, καθώς διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να βρεθούν κοντά Του. Διότι, αν σε έναν ενάρετο άνθρωπο δεν θα μπορούσε κανείς να βρεθεί πλησίον του όταν διαφέρει από εκείνον στους τρόπους, πολύ περισσότερο δεν μπορεί σε Αυτόν. Διότι, αναφορικά με το αν μπορούν οι πονηροί να βρεθούν κοντά σε ενάρετους άνδρες, άκουσε τι λένε για τον δίκαιο: Μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε. Έτσι και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν στη φυλακή και δεν τον έβλεπαν, ενοχλούσε την Ηρωδιάδα· καίτοι η γυναίκα αυτή βρισκόταν τόσο μακριά του· και μετά τον θάνατό του, συντάραξε τότε και τη συνείδηση εκείνου του τυράννου. Ας μη νομίζει, λοιπόν, κανείς από όσους ζουν ενάρετα ότι πάσχει κάτι το φοβερό, ακόμη κι αν δέχεται τις επιβουλές των πονηρών. Διότι αυτοί που πραγματικά κακοπαθούν είναι εκείνοι που πράττουν το κακό. Εμίσησας όλους όσοι εργάζονται την ανομία, θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λαλούν το ψεύδος. Άνδρα αιμοχαρή και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος. Αυτά λέγονται, όχι μόνο για να τα ακούμε, αλλά για να διαπαιδαγωγούμαστε ακούγοντάς τα συνεχώς, ώστε να εναρμονιζόμαστε με τους τρόπους του Νυμφίου και να βρεθούμε πλησίον Του.

Τέτοια είναι άλλωστε η φύση του Θεού· αποστρέφεται την πονηρία, την μισεί πάντοτε και την απεχθάνεται. Ως εκείνους που λαλούν το ψεύδος, εδώ εννοεί όσους ζουν μέσα στην πονηρία, όσους επιδιώκουν τα ψεύτικα πράγματα, όσους έχουν κυριευθεί από το πάθος για τις ηδονές, τη γαστριμαργία και την πλεονεξία. Διότι όλα αυτά γνωρίζει να τα ονομάζει ψεύδη. Τον αιμοσταγή και δόλιο άνθρωπο βδελύσσεται ο Κύριος. Εδώ εννοεί τον φονικό, εκείνον που επιβουλεύεται τους άλλους, τον ύπουλο, εκείνον που άλλα λέει με το στόμα του και άλλα έχει στη σκέψη του, αυτόν που φορά το προσωπείο της επιείκειας, αλλά επιδεικνύει συμπεριφορά λύκου, από τον οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερο. Διότι από τον φανερό εχθρό μπορεί κανείς εύκολα να προφυλαχθεί· εκείνος όμως που συγκαλύπτει την πονηρία του και μεταχειρίζεται την κακία, επειδή είναι δύσκολο να αποκαλυφθεί, διαπράττει πολλά δεινά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός έδωσε την εντολή να επαγρυπνούμε, όποτε αυτοί εμφανίζονται. Διότι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. «Εγώ όμως με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου». Επειδή, λοιπόν, η Εκκλησία είχε συγκροτηθεί από τέτοιους ανθρώπους, από ειδωλολάτρες, μάγους, φονιάδες, αγύρτες, ψεύτες και ύπουλους, και αφού ανέφερε προηγουμένως ότι τους μισείς και τους αποστρέφεσαι, θέλοντας να καταδείξει ότι η ίδια δεν οδηγήθηκε στα ενδότερα χάρη στη δικαιοσύνη και τα κατορθώματά της, αλλά αφού απαλλάχθηκε από εκείνα τα αμαρτήματα χάρη στη θεία φιλανθρωπία, πρόσθεσε: «Εγώ όμως με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου».

Διότι σε εσάς υπέδειξε το καλό, ώστε να ακολουθήσετε τα ίχνη Του, προσέχοντας με ακρίβεια από παντού, εκδιώκοντας τους λύκους και φυλάσσοντας το ποίμνιο. Έπειτα, αφού εξέβαλε έξω τους πάντες, δηλαδή εκείνους που φρονούν τα αντίθετα, προείπε τελικά και την ερήμωση και τον αφανισμό τους, που επρόκειτο να συμβαίνει από γενιά σε γενιά σε όσους φρονούν τα αντίθετα, λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Δες πώς τα λόγια έγιναν πράξη· διότι οι εχθροί και οι επίβουλοι της Εκκλησίας, δηλαδή οι αιρετικοί, σε κάθε γενιά παραδίδονται στην απώλεια, σύμφωνα με τον λόγο που είπε ο Κύριος, ότι «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί»· πράγμα που και έγινε. Διότι Εκείνος πρώτος το έπραξε αυτό και το υπέδειξε· μετά δε την ανάληψή Του στους ουρανούς, οι μακάριοι απόστολοι παρατάχθηκαν εναντίον τους. Έπειτα από αυτούς, τα θεία τους διδάγματα και οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας, καθώς και οι άγιες σύνοδοι που συνήλθαν κατά καιρούς, ξεριζώνοντας αυτούς που παρέμεναν αμετανόητοι, τους παρέδωσαν στην απώλεια σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα απολέσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Επομένως, όλοι εξέλιπαν και χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους. Διότι πού βρίσκονται εκείνοι που κάποτε πολέμησαν την Εκκλησία, βασιλείς, δυνάστες και σοφοί; Δεν διασκορπίστηκαν, δεν χάθηκαν και δεν κατέληξαν στο μηδέν;

Εάν θα εξολοθρεύσεις όλους όσους μιλούν το ψεύδος, όπως λέει ο Δαβίδ προς τον Θεό, τι λοιπόν θα πάθουν εκείνοι που κατασκευάζουν το ψέμα με όρκους; Είδα μερικούς να υπερηφανεύονται για το ψέμα τους και, με αστειότητες και φλυαρίες, να πλέκουν γελοιότητες, και να εξαφανίζουν ελεεινά το πένθος αυτών που τους ακούν. Όταν οι δαίμονες μας δουν να προσπαθούμε να απομακρυνθούμε, σαν από μολυσματική ασθένεια, από την ακρόαση των αστείων, μετά την πρώτη αφορμή που δίνει ο κακός υποκινητής, τότε λοιπόν επιχειρούν να μας δελεάσουν με δύο λογισμούς:

«Και τον έβγαλαν έξω από την πόλη, και τον λιθοβόλησαν με πέτρες, και πέθανε.» «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λένε ψέματα.» «Ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλα τα δόλια χείλη.» «Εκείνος που μιλάει με αδικία δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου.» «Όποιος στηρίζεται σε ψέματα, αυτός θα ποιμάνει ανέμους· και ο ίδιος θα κυνηγάει φτερωτά πουλιά.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψεύτικα χείλη.» «Εκείνος που συγκεντρώνει θησαυρούς με ψεύτικη γλώσσα, κυνηγάει μάταια πράγματα, και οδηγείται σε παγίδες θανάτου.» «Η ψεύτικη γλώσσα μισεί την αλήθεια.» «Τον μάταιο και ψεύτικο λόγο απομάκρυνέ τον από εσένα.» «Ο ψευδομάρτυρας θα καταστραφεί.» «Μην γίνεσαι ψευδομάρτυρας εναντίον του συμπολίτη σου.» «Η συκοφαντία παραφρονεί τον σοφό, και καταστρέφει το σθένος της καρδιάς του.» «Το στόμα που λέει ψέματα θανατώνει την ψυχή.» «Να μην αγαπάτε τον ψεύτικο όρκο· διότι αυτά τα εμίσησα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Σηκώθηκαν οι δύο πρεσβύτεροι ανάμεσα στον λαό, και έβαλαν τα χέρια τους πάνω στο κεφάλι της Σωσάννας.»

Διότι, καθώς επιθυμεί καθημερινά να αφιερώνεται στον Θεό, δεν αρκείται μόνο στους πρωινούς ύμνους, αλλά και από την πρώτη ώρα της ημέρας, έχοντας την αίσθηση ότι στέκεται ενώπιον του Θεού, λέγει με σεβασμό: «Το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου, το πρωί θα παραστώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Εγώ βέβαια, λέγει, νωρίς το πρωί όσο είναι δυνατόν παραστάθηκα σε εσένα, αλλά το να με επιβλέψεις με το ιλαρό σου βλέμμα εναπόκειται στους δικούς σου οικτιρμούς. «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία», όπως οι θεοί των εθνών που θέλουν την ανομία, επειδή είναι άνομοι. «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός» σε εσένα που είσαι φύσει αγαθός, «ούτε θα παραμείνουν παράνομοι απέναντι από τα μάτια σου» εσένα που εισάγεις σωτήριους νόμους στον κόσμο. «Εμίσησας όλους όσους εργάζονται την ανομία», ως υπέρτατα δίκαιος, «θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος», είτε κατά των δογμάτων της ευσέβειας είτε αυτούς που ψεύδονται κατά του πλησίον. «Άνδρα αιμάτων και δόλιο», τον αιμοχαρή και σκαιό, «βδελύσσεται ο Κύριος». «Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου, θα προσκυνήσω προς τον άγιό σου ναό με φόβο προς εσένα». Διότι, παραμένοντας καθαρός από τα προαναφερθέντα ατοπήματα, θα εισέλθω για να προσκυνήσω με φόβο στον ναό σου και θα παρακαλέσω. «Κύριε, οδήγησέ με στη δικαιοσύνη σου», για να μην παρεκκλίνω προς παράνομες οδούς· «εξαιτίας των εχθρών μου κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου», για να μην καυχηθούν εναντίον μου, ότι τάχα εξομοιώθηκα με αυτούς. «

Και «καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας». Καλή μεν η πίστη και αμόλυντη, αλλά χρειάζεται οπωσδήποτε να αναδειχθούν καλοί και άμεμπτοι οι εργάτες της, είτε μέσω της μετάνοιας, είτε μέσω της αγαθοεργίας από νεαρή ηλικία. Και όπως ακριβώς έχουμε πολλές και αναντίρρητες μαρτυρίες περί της ένσαρκης οικονομίας και πιστεύουμε ότι έτσι έχουν τα πράγματα, έτσι και για τους αμαρτωλούς και τους δικαίους έχουμε πάρα πολλές. «Εξολόθρευσας», λέει ο Δαβίδ, «καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα» και «όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν οι αμαρτωλοί από το πρόσωπο του Θεού» και «μίσησας όλους όσους εργάζονται την ανομία» και «άνθρωπο αιμοβόρο και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος». Και αυτά μεν λέει ο θείος Δαβίδ, καθώς και πάρα πολλά άλλα παρόμοια. Τι λέει όμως ο Σειράχ; «Δεν έχει ανάγκη», λέει, «από αμαρτωλό άνθρωπο, διότι κάθε βδέλυγμα το μίσησε ο Κύριος» και «μην πεις: Η ευσπλαχνία του Θεού είναι μεγάλη, θα συγχωρήσει το πλήθος των αμαρτιών μου. Διότι κοντά Του υπάρχει έλεος και οργή, και πάνω στους αμαρτωλούς θα αναπαυθεί ο θυμός Του» και «όσο μεγάλο είναι το έλεός Του, τόσο μεγάλος είναι και ο έλεγχός Του, διότι θα κρίνει τον άνθρωπο σύμφωνα με τα έργα του» και «ο καθένας θα βρει σύμφωνα με τα έργα του». Και ο θείος Ιεζεκιήλ λέει: «Θα σας κρίνω τον καθέναν σας σύμφωνα με τους δρόμους σας, λέει ο Κύριος». Ακόμη και ο Ησαΐας συμφωνεί με αυτά: «Αλίμονο στον άνομο αμαρτωλό», λέει, «γιατί πονηρά πράγματα θα του συμβούν, σύμφωνα με τα έργα των χεριών του».

Περί ψεύδους. Και όπως είναι αδύνατον ο πόρνος να μην είναι και κλέφτης, έτσι είναι αδύνατον και ο κλέφτης να μην είναι και ψεύτης. Προσπαθώντας, τάχα, να αποβάλει τη μομφή της κλοπής, σκαρφίζεται πολλές ψευδολογίες με όρκους, τις οποίες μη μπορώντας να στηρίξει, παραδίδεται στην ατιμία· όπως ακριβώς και ο Κάιν, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Θεό για τον ίδιο του τον αδελφό, παραδόθηκε στον τρόμο και την κατάρα, και όπως ο Γιεζή, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Νεεμάν, ότι δήθεν στάλθηκε από τον δάσκαλό του για να πάρει χρήματα, παραδόθηκε στη λέπρα, και όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα, οι οποίοι, επειδή έκλεψαν και είπαν ψέματα, παραδόθηκαν στον θάνατο. Διότι ορθά είπε εκείνος που είπε ότι «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· διότι η κλοπή, το ψεύδος και η επιορκία αποτελούν μια πονηρή και ολέθρια συντροφιά, η οποία συνυπάρχει, και η μία υπηρετεί και περιποιείται την άλλη, σαν κάποιες πόρνες και σαν φοβερές μητέρες και κόρες. Και αυτά μεν είναι αρκετά για τούτα τα ζητήματα.

Είναι ολοφάνερο ότι και ο Θεός είναι αληθινός· διότι πώς είναι δυνατόν να είναι ψευδής Αυτός, για τον οποίο ο ψαλμός διακηρύσσει ότι εξολοθρεύει όλους όσοι λαλούν το ψεύδος; Επειδή δε ο Θεός είναι αληθινός, ο Οποίος είπε: «Αν μεν επιστρέψεις στον άνθρωπο τη γυναίκα του, θα ζήσεις· ειδάλλως, θα πεθάνεις εσύ και όλα τα δικά σου», δεν υφίσταται προκαθορισμένο όριο στη ζωή του καθενός· διότι το όριο είναι νόμος αμετάθετος, σφραγίδα ασφαλείας και αποκλεισμός αναβολών ή ελλείψεων, για να μνημονεύσω πάλι τα προηγούμενα της Γραφής.

Πρέπει να εξορίζεται από τους σωζομένους η αιτία της απώλειας· διότι «θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λαλούν το ψεύδος», λέει εν Πνεύματι ο προφήτης προς τον Θεό. Ολέθρια είναι η καταλαλιά, και πρέπει να απομακρύνεται εκείνος που τη μετέρχεται· διότι λέει: «αυτόν που κακολογεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα».

Διότι η Γραφή γνωρίζει, εφόσον πιστεύουμε στα λόγια του Πνεύματος, να θεωρεί τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής ίσα και όμοια με τα εξωτερικά αμαρτήματα. Διότι, όπως λέει, ο Κύριος διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων, και «άνδρα αιμάτων και δόλιον βδελύσσεται ο Κύριος», συναριθμώντας τον δόλο και τον φόνο σε ένα παράπτωμα. Και εναντίον εκείνων που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, αλλά έχουν κακά μέσα στις καρδιές τους, λέει: «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, κατά τα έργα τους». Και πάλι: «Διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη». Και ο Κύριος, μέμφοντας τους ανθρωπαρέσκους, λέει: «Όλα τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους». Γι' αυτό και παραγγέλλει λέγοντας: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό παρά τω Πατρί σας τω εν τοις ουρανοίς». Δηλαδή, να μην επιθυμείτε να αναζητάτε και να θηρεύετε τον έπαινο ή τη δόξα από τους ανθρώπους για τα καλά σας έργα, αλλά μάλλον από τον Θεό, του οποίου η δόξα είναι αληθινή και αιώνια και του οποίου η ατιμία είναι αιώνια. Και το «Αλίμονο σε εσάς όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς», σημαίνει όταν επιθυμείτε να ακούτε καλά λόγια από τους ανθρώπους και να χαίρεστε με τις δόξες και τους επαίνους που προέρχονται από αυτούς. Επειδή, πώς θα ήταν δυνατόν αυτοί που αγαθοεργούν να μην είναι φανεροί σε όλους; Αφού ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Εάν όμως ψεύδομαι, πού θα ξεφύγω από το αναπόδραστο της κρίσεως, το οποίο παραπέμπει τους ψευδομένους στην απώλεια; Διότι λέγει: «Θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Και όπως ακριβώς εκείνος που απιστεί σε αυτόν που ομιλεί μέσω του Πνεύματος, αμαρτάνει και βλασφημεί εις βάρος του Πνεύματος που ομιλεί, έτσι πάλι και εκείνος που στερείται την άνωθεν χάρη του Πνεύματος, εάν τολμήσει να πει ότι «ομιλώ εν Αγίω Πνεύματι», όπως ο Σίμων ο Μάγος και οι ομοϊδεάτες του, θα καταστεί ξένος προς τον Θεό και αντίθετος. Διότι αυτός που εναντιώνεται στους λόγους του Πνεύματος είναι εξάπαντος αντίθεος. Διότι ο Θεός είναι αχώριστος και αδιαίρετος· επειδή το Άγιο Πνεύμα είναι αχώριστο από την αϊδιότητα και τη βασιλεία του Πατρός και του Υιού.