Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 5:8

Διότι ο Θεός μισεί τον τέτοιον άνθρωπο και τον αποστρέφεται. Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, θα εισέλθω στον οίκο σου. Την επουράνια Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των πρωτοτόκων. Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου. Ναός του Θεού, λέγει, είναι η ενάρετη και άγια κατάσταση, την οποία όσοι κατέχουν μιλούν με παρρησία. Ο δε Χριστός, ως Υιός, θα αναπαυθεί στον οίκο του, του οποίου οίκος είμαστε εμείς. Διότι, απολαμβάνοντας τη δική σου φιλανθρωπία και φρουρούμενη από τη δεξιά σου, σου προσφέρω τη συνεχή προσκύνηση μέσα στον ναό που είναι αφιερωμένος στη δόξα σου, λέγει η άγια και καθαρή ψυχή· διότι, φέροντας πάντοτε μέσα μου τον δικό σου φόβο, δεν θα ανεχθώ να τον αποβάλω, αντλώντας θάρρος από τη φιλανθρωπία σου. Εξαιτίας των εχθρών μου, κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου. Των νοητών εχθρών, προφανώς.

ΨΑΛΜΟΣ Ε΄. <Κατανόησε την κραυγή μου.> (D f. 42 b, E f. 8 b.) Το «σύνες» (κατανόησε) εδώ χρησιμοποιείται αντί του «εξέτασε προσεκτικά και δοκίμασε τον σκοπό της κραυγής μου». Διότι δεν ζητώ κάτι από τα ανθρώπινα ούτε από εκείνα που δεν συνάδουν με τους δικούς σου νόμους, ω Δέσποτα· μάλλον ζητώ εκείνα τα οποία και για αυτούς που τα λαμβάνουν είναι χρήσιμα και αναγκαία για τη σωτηρία, και αρμόζει στη δική σου αγαθότητα να τα χαρίζεις. <Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου.> (A f. 95) Ως «πρωία» θα μπορούσε να νοηθεί και ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρος· διότι τότε έγιναν δεκτές οι προσευχές όλων. (C f. 9.) Αποτελεί μεγάλο καύχημα αγνείας το να παραστέκεται κανείς ενώπιον του Θεού από πολύ πρωί, και να προλαβαίνει την ανατολή του ηλίου με ευχαριστία· διότι έτσι, λέει, θα αντικρίσω τα θεία και άγιά σου μυστήρια, τα οποία ετοίμασες για εκείνους που σε αγαπούν. <Εμίσησας, Κύριε, όλους αυτούς που εργάζονται την ανομία, κ.λπ.> (C f. 9.) Αυτούς μεν που σφάλλουν στον τρόπο ζωής τους, τους ονόμασε «εργαζομένους την ανομία»· και αυτούς τους μισεί ο Θεός, επειδή εξέπεσαν από την αλήθεια. Τους ετεροδόξους, τους αποκάλεσε «λαλούντας ψεύδος», τους οποίους θα καταστρέψει ο Θεός· και πρόσεξε τη διαφορά μεταξύ του «Εμίσησας» και του «Απολείς»· πρώτον μεν, αν το «Εμίσησας» είναι χειρότερο από το «Απολείς»· δεύτερον δε, για ποιο λόγο το ένα έχει κλιθεί σε παρελθοντικό χρόνο, ενώ το άλλο σε μελλοντικό. <Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου, κ.λπ.> (C f. 9 b.)

«Άνδρα αιμάτων»: Διότι σφόδρα αγανακτεί ο Θεός για τον φόνο της ψυχής και το άδικο αίμα και τον δόλο, επειδή αυτά είναι μισητά στον Θεό, όπως οι Ιουδαίοι που σκότωσαν τον Κύριο [της δόξης]. «Εγώ δε εν τω πλήθει»: Αυτά ανακράζει ο προφήτης, καταφεύγοντας στο έλεος του Θεού σαν σε οίκο. «Προσκυνήσω»: Τον νοητό ναό, τον οποίο ο Σωτήρας (Κύριος) έλεγε ότι θα γκρεμίσει και θα οικοδομήσει σε τρεις ημέρες. «Κύριε οδήγησον»: Για να πορεύομαι σε αυτήν και να γίνω ευάρεστος σε εσένα, λέει ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος. «Ένεκα των εχθρών»: Την άνοδο στους ουρανούς, ώστε οι Ιουδαίοι, βλέποντάς την, να λιώσουν. Το ίδιο παθαίνουν και οι δαίμονες, όταν βλέπουν τον άνθρωπο να πορεύεται στην οδό της δικαιοσύνης. «Ότι ουκ έστιν»: [Διότι επινόησαν δεύτερη πλάνη μετά την ανάσταση, δίνοντας αργύρια στους στρατιώτες, ώστε να συκοφαντήσουν την ανάσταση του Χριστού]. «Η καρδία αυτών»: Και πράγματι, έχοντας διαβουλευτεί έτσι, ματαιώθηκαν. «Τάφος ανεωγμένος»: Διότι οι ανοιγμένοι τάφοι αναδίδουν δυσοσμία. Και αυτοί ξεστόμισαν δυσώδη και βορβορώδη λόγια, λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο, επειδή μας είναι δυσάρεστος. «Ταις γλώσσαις—κρίνον»: Λέγοντας στον Σωτήρα: επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι; Αλλά Εκείνος τους έκρινε, ελέγχοντας τον δόλο τους, και τους είπε: υποκριτές, γιατί με πειράζετε; «Αποπεσάτωσαν»: Διότι εξέπεσαν από τη μάταιη βουλή τους, καθώς δεν μπόρεσαν να του κρυφτούν, επειδή ακριβώς ήταν Θεός (να του κρυφτούν ως Θεού).

Μεταξύ των οποίων, λέει, και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε. Όλοι· διότι δεν είναι δυνατόν να πει κανείς ότι εξαιρέθηκε κάποιος. «Στις επιθυμίες της σαρκός μας, πράττοντας τα θελήματα της σαρκός και των διανοιών, και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και όλοι οι υπόλοιποι»· δηλαδή, μη έχοντας κανένα πνευματικό φρόνημα. Αλλά για να μη δημιουργηθεί η υποψία ότι τα λέει αυτά για να κατηγορήσει τη σάρκα, ούτε να νομίσει κανείς ότι το σφάλμα είναι μεγάλο, δες πώς προφυλάσσεται: Πράττοντας, λέει, τα θελήματα της σαρκός μας και των διανοιών, δηλαδή τα πάθη της ηδονής. Παροξύναμε, λέει, τον Θεό, και τον εξοργίσαμε· δηλαδή, ήμασταν οργή, και τίποτε άλλο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι τέκνο ανθρώπου είναι εκ φύσεως άνθρωπος, έτσι κι εμείς ήμασταν τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι· δηλαδή, κανείς δεν ήταν απαλλαγμένος, αλλά όλοι πράτταμε έργα άξια οργής. «Ο δε Θεός, όντας πλούσιος σε έλεος». Δεν λέει απλώς, Ελεήμων, αλλά Πλούσιος, όπως ακριβώς λέει και σε άλλο σημείο: «Στο πλήθος του ελέους σου»· και πάλι: «Ελέησέ με κατά το μέγα έλεός σου». «Εξαιτίας της πολλής του αγάπης, με την οποία μας αγάπησε». Δείχνει την αιτία για την οποία μας αγάπησε. Διότι τα έργα μας δεν ήταν άξια αγάπης, αλλά οργής και της έσχατης τιμωρίας. Και έτσι, λοιπόν, προήλθε από το πολύ του έλεος. «Και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας συνεζωοποίησε εν Χριστώ». Πάλι ο Χριστός βρίσκεται στο μέσο, και το γεγονός καθίσταται αξιόπιστο. Διότι, αν η απαρχή ζει, ζούμε κι εμείς· εζωοποίησε και εκείνον, και εμάς.

Τέτοια είναι άλλωστε η φύση του Θεού· αποστρέφεται την πονηρία, την μισεί πάντοτε και την απεχθάνεται. Ως εκείνους που λαλούν το ψεύδος, εδώ εννοεί όσους ζουν μέσα στην πονηρία, όσους επιδιώκουν τα ψεύτικα πράγματα, όσους έχουν κυριευθεί από το πάθος για τις ηδονές, τη γαστριμαργία και την πλεονεξία. Διότι όλα αυτά γνωρίζει να τα ονομάζει ψεύδη. Τον αιμοσταγή και δόλιο άνθρωπο βδελύσσεται ο Κύριος. Εδώ εννοεί τον φονικό, εκείνον που επιβουλεύεται τους άλλους, τον ύπουλο, εκείνον που άλλα λέει με το στόμα του και άλλα έχει στη σκέψη του, αυτόν που φορά το προσωπείο της επιείκειας, αλλά επιδεικνύει συμπεριφορά λύκου, από τον οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερο. Διότι από τον φανερό εχθρό μπορεί κανείς εύκολα να προφυλαχθεί· εκείνος όμως που συγκαλύπτει την πονηρία του και μεταχειρίζεται την κακία, επειδή είναι δύσκολο να αποκαλυφθεί, διαπράττει πολλά δεινά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός έδωσε την εντολή να επαγρυπνούμε, όποτε αυτοί εμφανίζονται. Διότι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. «Εγώ όμως με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου». Επειδή, λοιπόν, η Εκκλησία είχε συγκροτηθεί από τέτοιους ανθρώπους, από ειδωλολάτρες, μάγους, φονιάδες, αγύρτες, ψεύτες και ύπουλους, και αφού ανέφερε προηγουμένως ότι τους μισείς και τους αποστρέφεσαι, θέλοντας να καταδείξει ότι η ίδια δεν οδηγήθηκε στα ενδότερα χάρη στη δικαιοσύνη και τα κατορθώματά της, αλλά αφού απαλλάχθηκε από εκείνα τα αμαρτήματα χάρη στη θεία φιλανθρωπία, πρόσθεσε: «Εγώ όμως με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου».

Διότι, για να μην πει κάποιος: «Πώς λοιπόν εσύ, που έπραξες αυτά και αυτά, σώθηκες;», ανέφερε τον τρόπο της σωτηρίας, λέγοντας: «Σώθηκα χάρη στην πολλή φιλανθρωπία, χάρη στην άφατη αγαθότητα». Αλλά υπάρχουν μερικοί που ούτε το έλεος δεν αποδέχονται, επειδή νοσούν ανίατα, όπως ήταν οι Ιουδαίοι. Διότι η χάρη και το έλεος, έστω κι αν είναι χάρη και έλεος, σώζουν εκείνους που το επιθυμούν και έχουν ευγνωμοσύνη, όχι εκείνους που αντιδρούν και δεν θέλουν να δεχθούν τη δωρεά, όπως έγιναν οι Ιουδαίοι, για τους οποίους έλεγε και ο Παύλος ότι: «Αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και επιζητώντας να καθιερώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Έπειτα, αφού ανέφερε τα όσα προέρχονται από τον Θεό, λέγει και τα όσα προέρχονται από την ίδια: «Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου».

Διότι, όταν απολαύσω τη χάρη και προσφέρω αυτά που εξαρτώνται από εμένα, αυτήν τη θυσία θα σου προσφέρω, λέει: «Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου». Όχι όπως οι περισσότεροι από αυτούς που προσεύχονται, οι οποίοι ξύνονται, χασμουριούνται και νωθρεύονται, αλλά με φόβο και τρόμο, λέει. Διότι εκείνος που προσεύχεται με αυτόν τον τρόπο αποβάλλει κάθε κακία, καθοδηγείται προς κάθε αρετή, και καθιστά τον Θεό ίλεω προς τον εαυτό του. «Κύριε, οδήγησέ με στη δικαιοσύνη σου εξαιτίας των εχθρών μου». Ανέφερε τους ύμνους προς τον Θεό, την απέχθειά Του για την πονηρία, τη φιλανθρωπία Του, την προνοητική Του φροντίδα· ανέφερε τη δική της σωτηρία, τον τρόπο με τον οποίο σώθηκε, καθώς και το τι προσέφερε η ίδια μετά τη σωτηρία της· απομάκρυνε από την κακία, καθοδήγησε προς την αρετή· φανέρωσε αγαθές ελπίδες ακόμη και σε εκείνους που ζουν μέσα στην πονηρία, εάν βεβαίως θελήσουν να μεταστραφούν, αποδεικνύοντας ότι μπορούν να αξιωθούν το έλεος. Στρέφει πλέον τον λόγο σε ικεσία λέγοντας: «Κύριε, οδήγησέ με στη δικαιοσύνη σου». Μέσα από αυτά διδάσκει τον ακροατή πρώτα να αναπέμπει ύμνους στον Θεό και να ευχαριστεί για όσες ευεργεσίες έχει λάβει· και έπειτα να ζητά όσα επιθυμεί, και πάλι να ευχαριστεί για όσα πρόκειται να λάβει. Αλλά ας δούμε και ποια είναι εκείνα που ζητά. Μήπως κάτι το βιωτικό; Μήπως κάτι το φθαρτό; Μήπως κάτι από τα εφήμερα;

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί της εκκλησίας, και του οίκου του Θεού, και του θυσιαστηρίου, και της ιερατικής θυσίας· και ότι δεν πρέπει να εμπορεύονται [να καπηλεύονται] μέσα στις εκκλησίες. «Το θυσιαστήριο θα είναι άγιο των αγίων· και καθένας που αγγίζει το θυσιαστήριο, θα αγιασθεί.» «Τις απαρχές των πρωτογεννημάτων της γης σου θα τις φέρεις στον οίκο του Θεού σου.» «Δεν θα ανεβείς με σκαλοπάτια στο θυσιαστήριό μου, ώστε να μην αποκαλύψεις την ασχημοσύνη σου πάνω σε αυτό.» «Θα τοποθετείς πάνω στην τράπεζά μου άρτο ενώπιόν μου παντοτινά.» «Καθένας που θα αγγίξει τη θυσία των ιερέων θα αγιασθεί.» «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Μίλησε στον Ααρών τον αδελφό σου, και να μην εισέρχεται οποιαδήποτε ώρα στο άγιο εσωτερικό του καταπετάσματος, ενώπιον του ιλαστηρίου.» «Εγώ όμως με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου· θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου, και τα λοιπά.» «Εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω. Οι φοβούμενοι τον Κύριο, αινέστε αυτόν.» «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου, και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου.» «Ένα πράγμα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα αναζητήσω,» και τα λοιπά. «Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του.» «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου.» «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Θεό, τον Κύριο, όσοι προέρχεστε από τις πηγές του Ισραήλ.» «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων, ο βασιλιάς μου. Είναι προτιμότερη μία ημέρα στις αυλές σου παρά χιλιάδες.» «

Διότι, καθώς επιθυμεί καθημερινά να αφιερώνεται στον Θεό, δεν αρκείται μόνο στους πρωινούς ύμνους, αλλά και από την πρώτη ώρα της ημέρας, έχοντας την αίσθηση ότι στέκεται ενώπιον του Θεού, λέγει με σεβασμό: «Το πρωί εισάκουσε τη φωνή μου, το πρωί θα παραστώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Εγώ βέβαια, λέγει, νωρίς το πρωί όσο είναι δυνατόν παραστάθηκα σε εσένα, αλλά το να με επιβλέψεις με το ιλαρό σου βλέμμα εναπόκειται στους δικούς σου οικτιρμούς. «Διότι δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία», όπως οι θεοί των εθνών που θέλουν την ανομία, επειδή είναι άνομοι. «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου ο πονηρός» σε εσένα που είσαι φύσει αγαθός, «ούτε θα παραμείνουν παράνομοι απέναντι από τα μάτια σου» εσένα που εισάγεις σωτήριους νόμους στον κόσμο. «Εμίσησας όλους όσους εργάζονται την ανομία», ως υπέρτατα δίκαιος, «θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος», είτε κατά των δογμάτων της ευσέβειας είτε αυτούς που ψεύδονται κατά του πλησίον. «Άνδρα αιμάτων και δόλιο», τον αιμοχαρή και σκαιό, «βδελύσσεται ο Κύριος». «Εγώ όμως, με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου, θα προσκυνήσω προς τον άγιό σου ναό με φόβο προς εσένα». Διότι, παραμένοντας καθαρός από τα προαναφερθέντα ατοπήματα, θα εισέλθω για να προσκυνήσω με φόβο στον ναό σου και θα παρακαλέσω. «Κύριε, οδήγησέ με στη δικαιοσύνη σου», για να μην παρεκκλίνω προς παράνομες οδούς· «εξαιτίας των εχθρών μου κατεύθυνε ενώπιόν σου την οδό μου», για να μην καυχηθούν εναντίον μου, ότι τάχα εξομοιώθηκα με αυτούς. «

Τόσο πολύ λοιπόν έχουν τιμηθεί εκείνα τα παλαιά και τόσο σεβάσμια είναι τα χειροποίητα, ώστε να αναγνωρίζονται ως άγια αγίων. Όμως αυτός ο βέβηλος δεν θέλει ούτε με τα του νόμου να συγκρίνει τα της χάριτος. Και τι χρειάζεται να μιλάμε για τα της χάριτος, από τη στιγμή που αποδεικνύεται ότι παρανομεί και ως προς τον ίδιο τον νόμο; Ας μάθουν οι τωρινοί μαθητές του, αυτοί που από τον χριστιανισμό αυτομόλησαν στον ιουδαϊσμό, ότι εφόσον ο νόμος δεν έφερε τίποτα στην τελειότητα, παρά υπήρξε εισαγωγή μιας ανώτερης ελπίδας, για την οποία λέει ο θείος απόστολος: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, το έκανε ο Θεός στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατακρίνοντας την αμαρτία μέσα στη σάρκα, ώστε το δίκαιο αίτημα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα αλλά κατά πνεύμα». Εφόσον δε τα του νόμου έτυχαν τέτοιας σεβασμιότητας, πώς δεν είναι κατά πολύ υψηλότερα και πιο σεβάσμια τα της χάριτος, η οποία και τελειοποίησε τον νόμο; Δικαιολογημένα λοιπόν ο πιστός, έχοντας αποκτήσει ως πλούτο το τέλειο και το άρτιο μέσα στη χάρη, τιμά τα σύμβολα της χάριτος. Ποιος λοιπόν νόμος επιβάλλει στο εξής να αναγόμαστε στον νόμο και πριν από τον νόμο, και από εκεί να μας κηρύσσεται και πάλι η πίστη; Πόση κατηγορία δεν επιρρίπτουν αυτά στον παραλογισμό και την απιστία του άφρονος; Τι λοιπόν πίστευε ότι έλεγε ο άθλιος σε εκείνον που έχει πει: «Θα προσκυνήσω προς τον άγιό σου ναό με τον φόβο σου»;

Διότι του δείχνει τη χάρη μέσω της μάστιγας της ασθένειας ή της λύπης ή της ντροπής για το σφάλμα, ώστε, αφού το αισθανθεί, να έλθει στο μέσο αυτής της στενής οδού και να μην παρεκκλίνει πλέον ούτε ένα βήμα ποδιού μέχρι να την περάσει, διότι η οδός έχει πλάτος τέσσερα πόδια. Όποιος, όμως, εκπίπτει από εκεί, είναι όπως ο Ιούδας, ο οποίος, αν και ευεργετήθηκε πολύ από τον Κύριο και είδε μεγάλα σημεία έως και αναστάσεις νεκρών, έχοντας και το ταμείο, δεν αισθάνθηκε τη χάρη, και γι' αυτό, αφού εξέκλινε από την οδό μέσω της φιλαργυρίας και της προδοσίας, καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Οι καλοί όμως, ακόμη κι αν αμελήσουν λίγο, καθαρίζονται αποβάλλοντας τη σκουριά όπως το ασήμι που δοκιμάζεται στη φωτιά. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Εγώ, όμως, με το πλήθος του ελέους σου θα εισέλθω στον οίκο σου». Και αν εκείνος λέει τέτοια λόγια, πόσο μάλλον εμείς οι ταλαίπωροι;» «Ας κατανοήσουμε δε και αυτό το κέρδος, το οποίο πολλές φορές, μέσα από τα νοήματα των θείων Γραφών, ακούσαμε από τον πατέρα μας, ότι ο άνθρωπος που θέλει να καθαριστεί από το πάθος της οργής, εάν, όταν λοιδορηθεί μία φορά, δεν πει μέσα του: «Ιδού, κέρδισα σήμερα ένα χρυσό νόμισμα», και εάν υβριστεί δεύτερη φορά, δεν το θεωρήσει ως πρόσθετο κέρδος μέχρι να συγκεντρώσει πλήθος χρυσού, δεν είναι δυνατόν να μην οργιστεί. Διότι, εάν υπομείνει αναγκαστικά τον πρώτο ονειδισμό, στον δεύτερο τι θα κάνει εάν δεν τον θεωρήσει ως κέρδος;

Γι' αυτό λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Εγώ όμως, χάρη στο πλήθος του ελέους σου, θα εισέλθω στον οίκο σου.» Αν λοιπόν αυτός λέει έτσι, πόσο μάλλον εμείς οι ταλαίπωροι;» 194. «Ας κατανοήσουμε δε και τούτο το κέρδος, το οποίο ακούσαμε από τον πατέρα μας μέσα από τα νοήματα των θείων Γραφών, ότι ο άνθρωπος που θέλει να καθαριστεί από κάποια αμαρτία, όπως από την οργή ή από άλλο πάθος, εάν όταν λοιδορείται δεν πει μια φορά μέσα του: «Ιδού, κέρδισα σήμερα ένα χρυσό νόμισμα», και εάν υβριστεί πάλι για δεύτερη φορά, δεν πει: «Κέρδισα πλήθος χρυσού», δεν είναι δυνατόν να αποφύγει την οργή.» Ρωτήθηκε δε ο αββάς Θεόδωρος από τους αδελφούς: «Και εάν συμβεί να υπομείνει τον ονειδισμό με βία (με δυσκολία) μία φορά, τι θα κάνει και στον δεύτερο ονειδισμό, ή μάλλον όταν επαναληφθεί πολλές φορές;» Και αποκρίθηκε ο Θεόδωρος: «Οι εντολές του Κυρίου είναι αληθινά χρυσός και πολύτιμοι λίθοι, και πιο γλυκές από το μέλι και την κηρήθρα, όπως έχει γραφτεί. Αλλά δεν τις γνωρίσαμε ούτε τις κατανοήσαμε εξαιτίας του σαρκικού φρονήματος. Ποιος λοιπόν λέει ποτέ σε άνθρωπο που του έριξε καθαρό ψωμί: «Σε ανέχομαι να το κάνεις αυτό μία φορά. Εάν όμως συνεχίσεις να μου δίνεις και άλλο, θα σου βγάλω τα μάτια»; Και δεν θα αγαπήσει μάλλον αυτόν που του δίνει και τον τρέφει; Διότι οι άνθρωποι του Θεού όχι μόνο υπέμεναν αυτούς που τους δίωκαν και τους κακοποιούσαν, αλλά προσεύχονταν και υπέρ αυτών, σύμφωνα με την εντολή του Σωτήρα.»}``` 💯 (Wait, Σωτήρος -> Σωτήρα). Correcting typo manually: Σωτήρα.»