Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:10

«Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση και ευφροσύνη». Θα με κάνεις, λέει, να ακούσω πάλι διά του Πνεύματος την αγαλλίαση και την ευφροσύνη που πρόκειται να υπάρξει στους έσχατους καιρούς. Και ποια θα μπορούσε να είναι αυτή, παρά εκείνη η γνώση περί της αναστάσεως, την οποία δίδαξε λέγοντας: «Θα αγαλλιάσουν τα ταπεινωμένα οστά»;

Και πότε θα αγαλλιάσουν τα σαπισμένα οστά μας, παρά κατά τον καιρό της αναστάσεως, κατά τον οποίο, όπως λέει ένας άλλος προφήτης, «Τα οστά μας θα βλαστήσουν σαν χορτάρι»; Θα αγαλλιάσουν τα ταπεινωμένα οστά. Θα αγαλλιάσει η δύναμη της ψυχής μου, η οποία προηγουμένως ασθενούσε εξαιτίας της αμαρτίας.

Η αποκάθαρση, λοιπόν, θα γίνει με ύσσωπο, δηλαδή μέσω του Αγίου Πνεύματος. Διότι λένε ότι ο ύσσωπος είναι φυτό θερμότατο και έχει συνεκτική ενέργεια· και μάλιστα και οι γιατροί τον θαυμάζουν, επειδή μπορεί να διαλύει την ακαθαρσία στα σπλάχνα και να λεπτύνει πολύ καλά τα πηγμένα φλέγματα, καθώς και τη σύσταση και παχύτητα άλλων χυμών, εξαιτίας της ισχυρής φυσικής θερμότητας που υπάρχει μέσα του. Εμμέσως, λοιπόν, υποδηλώνει την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που συντελείται μέσα μας, του οποίου η χάρη μάς καθιστά ζέοντες στο πνεύμα, και διαλύει κάθε ρύπο μέσα μας, εισερχόμενη αοράτως σαν φωτιά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οι πνευματοφόροι λένε ότι βαπτιζόμαστε από τον Χριστό με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Και το τίμιο αίμα του Χριστού όχι μόνο μας απαλλάσσει από τη φθορά, αλλά και από κάθε ακαθαρσία που είναι κρυμμένη στο εσωτερικό μας, και δεν μας αφήνει να ψυχρανθούμε πέφτοντας στη ραθυμία. <Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση και ευφροσύνη κ.λπ.> (Α φ. 290) Θα με κάνεις, λέει, να ακούσω μέσω του Πνεύματος την αγαλλίαση που πρόκειται να υπάρξει στους έσχατους καιρούς. Και ποια θα μπορούσε να είναι αυτή, παρά εκείνη η γνώση περί της αναστάσεως; Την οποία και κατέδειξε λέγοντας: «Θα αγαλλιάσουν τα ταπεινωμένα οστά.» Και πότε άλλοτε θα αγαλλιάσουν τα σαπισμένα μας οστά, παρά κατά τον καιρό της αναστάσεως, κατά τον οποίο, σύμφωνα με την προφητεία, «Τα οστά μας θα βλαστήσουν σαν χορτάρι;»

Ας φωτιστούμε στην ακοή, ας φωτιστούμε στη γλώσσα· για να ακούσουμε τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός, και να γίνει σε εμάς ακουστό το πρωινό Του έλεος, και να ακούσουμε αγαλλίαση και ευφροσύνη η οποία θα αντηχεί σε θείες ακοές· για να μην είμαστε κοφτερό μαχαίρι, ούτε ακονισμένο ξυράφι, ούτε κάτω από τη γλώσσα μας να κρύβουμε κόπο και πόνο, αλλά να λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκρυμμένη, τρέφοντας σεβασμό για τις πύρινες γλώσσες.

Διότι μέσα από την τετράδα και την πεντάδα, καθώς και από την εβδόμη και τη δεκάτη, υποδηλώνεται κάθε σαρκική εκδήλωση που είναι προσκολλημένη στο ευεξαπάτητο των αισθήσεων και περιορίζεται στον παρόντα βίο. Επειδή τον πιο σωματικό και φιλόσαρκο τρόπο ζωής τον μαθαίνουμε μέσω της τετράδας, καθώς τα σώματα είναι συγκροτημένα από τέσσερα στοιχεία· ενώ το πόσο ευόλισθα πέφτει κανείς μέσω των αισθήσεων (καθώς αυτές είναι πέντε), το υπονοεί το όνομα της πεντάδας. Η εβδόμη, πάλι, κατά τον Σολομώντα, είναι γνωστό ότι φανερώνει τον αιώνα της κατώτερης, επίγειας πραγματικότητας, ο οποίος ανακυκλώνεται στον εαυτό του με εβδομαδιαίο ρυθμό. Η δεκάτη, ωστόσο, υποδεικνύει την κάθαρση των αισθήσεων του εσωτερικού ανθρώπου, ο οποίος έχει ανυψωθεί και απομακρυνθεί από τα εξωτερικά πράγματα· έτσι ώστε ο οφθαλμός του νου να είναι απλούς και διαυγής, για να γίνει και όλο το σώμα φωτεινό, όπως λέει το Άγιο Ευαγγέλιο· και η ακοή της ψυχής να πληρούται με τη θεία αγαλλίαση και ευφροσύνη, την οποία προσεύχεται να ακούσει και ο μέγας Δαβίδ· η δε γευστική της δύναμη να εξασκείται στη χρηστότητα του Κυρίου, όπως αναφωνεί ο ψαλμωδός προφήτης, και η οσφρητική της έξη να εδραιώνεται στην αντίληψη της ευωδίας του Χριστού, την οποία απέπνεε ο θείος Παύλος· και με τα εσωτερικά χέρια της διάκρισης να ψηλαφά τον λόγο της ζωής, όπως διακήρυξε ο υιός της βροντής.

«Σοι μόνω ήμαρτον» Μόνο σε σένα, ως Θεό, έγιναν γνωστά τα έργα μου, και γι' αυτό μόνο εσένα έχω ανάγκη για τη συγχώρεση. «Όπως αν δικαιωθής» Διότι ποιος θα μπορέσει να σου απαντήσει, όταν εσύ ως Θεός κρίνεις δίκαια τον αμαρτωλό; «Και νικήσης» Διότι, όταν κρίνεις τα όσα έχουμε πράξει, τότε εσύ ο ίδιος αναλαμβάνεις το τρόπαιο της νίκης, ως δίκαιος κριτής. «Ιδού γαρ» Όχι μόνο στην κοιλιά, αλλά επειδή με παρέλαβαν τα έργα της ανομίας, του φόνου και της ξένης κλίνης, την οποία παράνομα σύλησα. «Και εν αμαρτίαις» Ο προφήτης υπονοεί τα έργα της ηδονής. «Ιδού γαρ αλήθειαν» Ως αληθινός Θεός αγάπησας την αλήθεια· εγώ όμως, λέει, προσχώρησα στο ψεύδος. «Τα άδηλα» Με την προφητεία, λέει, με στόλισες, μου έδειξες (με δίδαξες) τα όσα δεν έχουν ακόμη συμβεί και, παρ' όλα αυτά, επειδή αμέλησα, ολίσθησα. «Ραντιείς με» Ο προφήτης προαναγγέλλει το βάπτισμα, επειδή στον Νόμο ο ραντισμός γινόταν με ύσσωπο· και ο ύσσωπος είναι το άνθος του καλαμιού. «Πλυνείς με» Διότι ο Θεός (ο Χριστός), όπου (όποτε) συγκατανεύσει να δώσει συγχώρεση, επιτελείται ο μέγιστος καθαρμός, και η ψυχή γίνεται πιο λευκή και από το χιόνι. Να εννοείς εδώ το βάπτισμα. «Ακουτιείς» [Αφού μου προανήγγειλες τα μυστήρια της παρουσίας σου, κατά την οποία επρόκειτο να αγαλλιάσουν οι πιστοί.]

«θα αγαλλιάσουν» Διότι μαζί με την ψυχή, η αμαρτία συντάραξε και συνέτριψε και τα οστά μου, λέει ο προφήτης· αναφέρεται δε και στην ανάσταση του Χριστού, μέσω της οποίας τα οστά των δικαίων, που είχαν φθαρεί από τον πολύ χρόνο, αγαλλίασαν. «απόστρεψον» Δηλαδή μην προσηλώσεις το πρόσωπό σου στις αμαρτίες μου, αλλά παράβλεψέ τες ως Θεός. «και πάσας» Διότι, αν το θελήσεις, με ένα σου νεύμα όλες εξαλείφονται. «καρδίαν καθαράν» Όπως δηλαδή την έκτισες εξαρχής, έτσι και τώρα, αφού την καθαρίσεις, κτίσε την καινούργια. «και πνεύμα» Το Άγιό σου Πνεύμα κάνε να κατοικήσει μέσα μου, ώστε να καθαρθεί ο εσωτερικός και ο εξωτερικός άνθρωπος. «μη απορρίψης» Μην με αποστραφείς επειδή μολύνθηκα από την αμαρτία, αλλά ανακαίνισέ με με τη χάρη (με την αρετή). «και το πνεύμα» Δηλαδή μην απομακρύνεις (μην αφαιρέσεις) το Πνεύμα σου από εμένα, επειδή μολύνθηκα, αλλά όπως εξαρχής ας φωτίσει (φώτισε) την καρδιά μου. «απόδος μοι» Εάν μου συγχωρείς, λέει, την αμαρτία μου, δώσε μου πάλι και το προφητικό μου χάρισμα. «και πνεύματι» Με πνεύμα ηγεμονικό, για να μην χάσω και τη βασιλεία, πλήρωσέ με [και με την προφητεία], ώστε να μπορώ πάλι να ομιλώ για τα μέλλοντα και για την έλευσή σου. «διδάξω ανόμους» Ως έχων πείρα της αμαρτίας και της παρανομίας, θα δώσω ωφέλιμες συμβουλές στους παρανομούντες, ώστε στο εξής να πορεύονται στην οδό της δικαιοσύνης. «και ασεβείς» Διότι, ακούγοντας και οι ασεβείς τα όσα συνέβησαν σε εμένα, από φόβο θα επιστρέψουν σε εσένα.

Η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο. Ώστε, όταν αμαρτάνουμε, μέσα σε αμαρτίες συλλαμβανόμαστε. «Θα με ραντίσεις με ύσσωπο.» Όπως ακριβώς και εμείς, με τη δωρεά του βαπτίσματος, με το νερό πλενόμαστε, ενώ με το Πνεύμα λαμπρυνόμαστε. «Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση.» Ταπεινώνονται βέβαια τα οστά της ψυχής, δηλαδή οι δυνάμεις της, από την αμαρτία, και συντρίβονται· αλλά, όταν σωθούν με τη μετάνοια, αναθάλλουν και επανέρχονται στην αρχική τους χαρά. «Απόστρεψε το πρόσωπό σου.» Διότι, εάν δεν παραβλέψει τα πταίσματά μας, δεν μπορούμε να σωθούμε. Πώς όμως κατορθώνεται αυτό;

Εκείνα δε ήταν τύπος των σωτηρίων παθών. Διότι και εδώ υπάρχει αίμα, και σωτήριο ξύλο, και σωτηρία που χορηγείται σε όσους προσέρχονται με πίστη. Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση και ευφροσύνη· θα αγαλλιάσουν τα ταπεινωμένα οστά.

Γέμισε, λέει, τα αυτιά μου με αυτήν την ευφροσύνη, υποσχόμενος την τέλεια κάθαρση, ώστε η χαρά να διατρέξει σε όλα τα μέρη του σώματος, και τα οστά που τώρα είναι ταπεινωμένα από την κακουχία να ανθίσουν και πάλι, και να ανακτήσουν τη φυσική τους ισχύ. Και μη δεις, λέει, τις ανομίες που τόλμησα να διαπράξω, αλλά εμένα που οδύρομαι γι' αυτές, και εξάλειψε την ανομία μου. Τι θέλεις, ω προφήτη; Συγχωρήθηκε το αμάρτημά σου, εξαλείφθηκε η τιμωρία σου. Δεν αρκούμαι σε αυτά· έχω φιλάνθρωπο Δεσπότη, ο οποίος δίνει περισσότερα από όσα ζητώ. Και τι θέλεις; Προφήτης ήμουν· θέλω να γίνω πάλι προφήτης. Εκείνη την παρρησία ζητώ, τη δωρεά του Πνεύματος, τη μεγάλη χάρη. Απομακρύνθηκε από εμένα η χάρις, σαν το περιστέρι που αντικρίζει βούρκο· σαν τη μέλισσα επιθυμώ να επιστρέψει. Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου και εξάλειψε όλες τις ανομίες μου.

Στα πνευματικά ζητήματα είμαστε όλοι ορφανοί· δεν έχουμε κανέναν βοηθό, παρά μόνο τον Θεό και τον δικό μας ζήλο. Επομένως, αφού αποστραφούμε τα πάντα, ας φροντίσουμε τον εαυτό μας. Θυμήσου τον εαυτό σου και τα κακά που σε περιβάλλουν· θυμήσου, λοιπόν, τις αμαρτίες σου και την κρίση σου· θυμήσου ότι είσαι άνθρωπος θνητός, ασθενής και ταλαίπωρος, ρυπαρός και ακάθαρτος· θυμήσου ότι είσαι άνθρωπος που διάγει έναν βίο θλιβερό και γεμάτο κινδύνους, ο οποίος έχει θανατώσει πολλούς, και καλούς και κακούς, και σοφούς και άσοφους, και πλούσιους και φτωχούς. Αγωνίζεσαι και κοπιάζεις για να φας και να πιεις, και δεν έχεις εξασφαλισμένη ούτε μία μπουκιά. Θυμήσου ότι είσαι άνθρωπος, οστά ταπεινωμένα από το κεφάλι έως τα πόδια, που δεν μπορείς να υπομείνεις τον κόπο μιας ημέρας ή την αγρυπνία μιας νύχτας· θυμήσου πόσο προσέκρουσες στον Θεό με έργα, με λόγια και με διαλογισμούς· θυμήσου ότι παλεύεις με λέοντα και δράκοντα ημέρα και νύχτα· αναλογίσου πόσες ψυχές βρίσκονται στον άδη επειδή καταφρόνησαν τον φόβο του Θεού, οι οποίες παρακαλούν να βρουν μικρή ανακούφιση και δεν την βρίσκουν, αλλά στα κατώτατα της γης θρηνούν για τις πορνείες τους και τις ραθυμίες τους και τις τρυφές, για τις πονηρίες τους και τις λογομαχίες τους.

Εγώ όμως που μολύνθηκα από την αμαρτία, «θα με ραντίσεις με καθαρτικό ύσσωπο, και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι», για να δεχθώ και πάλι τις ακτίνες του Αγίου Πνεύματος. «Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση και ευφροσύνη, θα αγαλλιάσουν τα οστά μου που είναι ταπεινωμένα» από την αμαρτία. «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου» και μην το στρέψεις επάνω μου με οργή, αλλά «εξάλειψε όλες τις ανομίες μου. Καθαρή καρδιά», άξια της χάρης σου ξανά, «κτίσε μέσα μου, Θεέ, και ανανέωσε πνεύμα ευθές στα σπλάχνα μου, και μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου» επειδή παρανόμησα, «και το Άγιο σου Πνεύμα μην το αποκόψεις από εμένα. Δώσε μου πίσω» μάλλον «την αγαλλίαση του εξιλασμού της αμαρτίας μου και με πνεύμα ηγεμονικό» και απολύτως κυριαρχικό «στήριξέ με» για να μην περιφέρομαι προς τις αμαρτίες κλονιζόμενος. Ώστε, αντλώντας θάρρος από αυτό, με έργα «να διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου και οι ασεβείς να επιστρέψουν σε εσένα», λαμβάνοντας από εμένα αληθινές αποδείξεις της ευσπλαχνίας σου. «Λύτρωσέ με από τα αίματα, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου», ώστε ούτε εγώ να χύσω ξένο αίμα ούτε πάλι το δικό μου από κάποιον άλλον. «Η γλώσσα μου θα αγαλλιάσει για τη δικαιοσύνη σου» και πάλι υμνώντας την με μεγαλοπρέπεια όπως πρώτα. «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου και το στόμα μου θα αναγγείλει τον αίνον σου.»

Διότι, αν και έπονται χρονικά της αμαρτίας και της μεταμέλειας του Δαβίδ, ωστόσο δεν υστερούν ως προς την προφητική γνώση του Δαβίδ. Επειδή και ο ίδιος ο ψαλμός δεν αποτυπώνει λιγότερο τη μετάνοια και την εξομολόγηση του Δαβίδ, καθώς και το έλεος για τα παραπτώματά του, από όσο προαναγγέλλει την αιχμαλωσία του Ισραήλ σε μεταγενέστερους χρόνους, και προφητεύει ότι αυτοί θα αξιωθούν έλεος και φιλανθρωπία, μέσω της διατύπωσης και της μορφής ενός ικέτη. Και με προφητική διάγνωση προλέγει ότι θα ακουστεί αγαλλίαση και ευφροσύνη, και θα αγαλλιάσουν τα ταπεινωμένα οστά και θα υπάρξει στήριξη με πνεύμα ηγεμονικό, και ότι η Σιών θα ευεργετηθεί με θεία ευδοκία, και θα ανοικοδομηθούν τα λεηλατημένα και ερειπωμένα τείχη της Ιερουσαλήμ. Εφόσον λοιπόν τα λόγια του Δαβίδ, αντί να διαμορφώνονται από την υπερβολή των ρητορικών τρόπων, συνδέονται ευθέως μεταξύ τους, τίποτα, όπως ελέχθη, δεν εμφανίζεται να αντιτίθεται στην ορθότητα και στο νόημα των προφητικών λογίων. Διότι επικαλούνται το άνωθεν έλεος και την ευμένεια, μέσα από τα οποία διαλάμπει περισσότερο η δικαιοσύνη και η αλήθεια του Θεού. Έτσι, λοιπόν, είναι ευκολότερο και αβίαστο να κατανοήσει κανείς πώς το αμφισβητούμενο ζήτημα διασαφηνίστηκε μέσω της συγγενούς ιερολογίας και δεν νόθευσε την προφητική θεογνωσία και αρετή, ούτε προκαλεί κάποιον δισταγμό στους λογισμούς και καμία αντίληψη ξένη προς τη θεοπρέπεια.

Ο Θεός συγκλόνισε και συνετάραξε τη γη. Συγκλονίστηκαν λοιπόν και οι κάτοικοι εκείνης της πόλης, και από το γεγονός διετάραχθηκαν τόσο, ώστε να απορούν και να διερωτώνται τι άραγε να σήμαινε αυτή η θεοσημεία. Όταν δε πλησίασαν στη φυλακή και είδαν τα όσα συνέβησαν στους αγίους, και πώς, αφού έπεσαν οι αλυσίδες τους, διέμεναν με κάθε άνεση, έχοντας ακούσει, όπως λέει ο Δαβίδ, τη θεία αγαλλίαση, προσήλθαν τρέχοντας στον άρχοντα και του είπαν: «Τι είναι τούτο; Μέχρι πότε θα μαχόμαστε τη δύναμη του Θεού; Μέχρι πότε δεν θα στρέφουμε το βλέμμα μας στο φως της αλήθειας; Αλλά έχουμε μάτια και δεν βλέπουμε, αυτιά και δεν ακούμε, σαν τα είδωλα για τα οποία μιλάει ο Δαβίδ, ή, αν προτιμάς, σαν εκείνους στον Ησαΐα που έλαβαν το πνεύμα της κατανύξεως».