Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:15

Επειδή, λοιπόν, αφού πλανήθηκα επέστρεψα, και αφού αμάρτησα μετανόησα, αλλά δεν φέρθηκα με αναίδεια όπως ο Κάιν —Εκείνος, όταν ρωτήθηκε: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», είπε: «Δεν γνωρίζω». Εγώ είπα: «Διότι την ανομία μου εγώ την γνωρίζω—Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου», ώστε, αφού τύχω φιλανθρωπίας, να γίνω και για άλλους οδός μετανοίας, «για να διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε εσένα». Γιατί όμως επιγράφηκε ο ψαλμός «υπέρ της ογδόης»; «Εις το τέλος, εν ύμνοις υπέρ της ογδόης· ψαλμός του Δαβίδ». Ως ογδόη, η μεν Παλαιά Διαθήκη γνωρίζει την περιτομή, η δε Καινή την εκ νεκρών ανάσταση, στην οποία περιτέμνεται ο θάνατος.

Θα διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου. Διότι, λέει, εάν, αφού με λυτρώσεις από την αμαρτία, μου δώσεις και πάλι το άγιό σου Πνεύμα, τότε πλέον θα διδάξω ξανά αυτούς που παραβαίνουν τον νόμο να βαδίζουν στους δικούς σου δρόμους. Λύτρωσέ με από τα αίματα, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου. Πάλι απευθύνει ικεσία για τον φόνο του Ουρία, ώστε να λυτρωθεί από το δικό του μίασμα· ή μάλλον, με τη φράση «από τα αίματα» εννοεί τις αιματηρές θυσίες, όπως αποδεικνύουν τα αμέσως επόμενα λόγια του ψαλμού που λέει: «Επειδή, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει», και τα εξής. Η γλώσσα μου θα αγαλλιάσει για τη δικαιοσύνη σου. Αυτό ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: Η γλώσσα μου θα διαλαλήσει την ελεημοσύνη σου· διότι δεν θα σιωπήσω αφού έχω απολαύσει τη συγχώρεση, αλλά θα συνεχίσω να σε υμνώ και να διηγούμαι τις δωρεές σου. Επειδή, λέει, απέρριψες τις θυσίες του νόμου, καθώς αυτές δεν μπορούν να συγχωρήσουν αμαρτίες, για τον λόγο αυτόν σου προσέφερα αυτήν που αγάπησες. Και αυτή είναι η θυσία της μετανοίας και της συντετριμμένης καρδιάς.

Επομένως, τα ακάθαρτα και πονηρά τους ζητήματα βρήκαν τις δικές τους λύσεις, οι οποίες είχαν ήδη από παλιά δοθεί από τις θείες Γραφές. Στήριζε λοιπόν, ω πάτερ, τα ποίμνια που βρίσκονται υπό την ευθύνη σου, παραινώντας τα μέσα από τα αποστολικά κείμενα, καθοδηγώντας τα πνευματικά μέσα από τα ευαγγελικά, συμβουλεύοντάς τα μέσα από τους ψαλμούς, λέγοντας: «Ζῆσόν με κατὰ τὸ λόγιόν σου». Και λόγος Του είναι το να Τον λατρεύει κανείς με καθαρή καρδιά. Διότι, γνωρίζοντας το αυτό ο ίδιος ο προφήτης, σαν να εξηγεί τον εαυτό του, λέει: «Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός», για να μην με ταράξουν ρυπαροί λογισμοί. Και πάλι ο Δαβίδ: «Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με», ώστε, αν ποτέ με αναστατώσουν οι λογισμοί, κάποια ισχυρή δύναμη από Εσένα να με στηρίξει, λειτουργώντας ως θεμέλιο. Εσύ, λοιπόν, συμβουλεύοντας αυτά και τα παρόμοια, να λες προς εκείνους που βραδύνουν να πειστούν στην αλήθεια: «Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου». Και έχοντας θάρρος στον Κύριο ότι θα τους πείσεις να απέχουν από τέτοιου είδους κακία, ψάλλε: «Καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι».

«θα αγαλλιάσουν» Διότι μαζί με την ψυχή, η αμαρτία συντάραξε και συνέτριψε και τα οστά μου, λέει ο προφήτης· αναφέρεται δε και στην ανάσταση του Χριστού, μέσω της οποίας τα οστά των δικαίων, που είχαν φθαρεί από τον πολύ χρόνο, αγαλλίασαν. «απόστρεψον» Δηλαδή μην προσηλώσεις το πρόσωπό σου στις αμαρτίες μου, αλλά παράβλεψέ τες ως Θεός. «και πάσας» Διότι, αν το θελήσεις, με ένα σου νεύμα όλες εξαλείφονται. «καρδίαν καθαράν» Όπως δηλαδή την έκτισες εξαρχής, έτσι και τώρα, αφού την καθαρίσεις, κτίσε την καινούργια. «και πνεύμα» Το Άγιό σου Πνεύμα κάνε να κατοικήσει μέσα μου, ώστε να καθαρθεί ο εσωτερικός και ο εξωτερικός άνθρωπος. «μη απορρίψης» Μην με αποστραφείς επειδή μολύνθηκα από την αμαρτία, αλλά ανακαίνισέ με με τη χάρη (με την αρετή). «και το πνεύμα» Δηλαδή μην απομακρύνεις (μην αφαιρέσεις) το Πνεύμα σου από εμένα, επειδή μολύνθηκα, αλλά όπως εξαρχής ας φωτίσει (φώτισε) την καρδιά μου. «απόδος μοι» Εάν μου συγχωρείς, λέει, την αμαρτία μου, δώσε μου πάλι και το προφητικό μου χάρισμα. «και πνεύματι» Με πνεύμα ηγεμονικό, για να μην χάσω και τη βασιλεία, πλήρωσέ με [και με την προφητεία], ώστε να μπορώ πάλι να ομιλώ για τα μέλλοντα και για την έλευσή σου. «διδάξω ανόμους» Ως έχων πείρα της αμαρτίας και της παρανομίας, θα δώσω ωφέλιμες συμβουλές στους παρανομούντες, ώστε στο εξής να πορεύονται στην οδό της δικαιοσύνης. «και ασεβείς» Διότι, ακούγοντας και οι ασεβείς τα όσα συνέβησαν σε εμένα, από φόβο θα επιστρέψουν σε εσένα.

Επειδή άπαξ έλαβαν πείρα της ενέργειας του Πνεύματος μέσα μας μετά την παρακοή του Αδάμ, και της προφητικής χάρης, ή μέσω της πρακτικής αρετής εκείνοι που τηρούν τις εντολές του Θεού. Γι' αυτό, ευλόγως προσευχόταν να μην του αφαιρεθεί και πάλι, ώστε να μην υποστεί και δεύτερη στέρησή του. «Θα διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου». Δίδασκε βέβαια τους δρόμους του Θεού και προηγουμένως, αλλά ίσως όχι στους ανόμους, ούτε συνέδεε τη διδασκαλία τόσο πολύ με την προσευχή πριν από την αμαρτία, αλλά μάλλον τότε, αφότου μετανόησε αφού είχε αμαρτήσει. Διότι, όπως ακριβώς θεωρείται περισσότερο αξιόπιστος όταν μιλάει για θεραπεία εκείνος που νόσησε ο ίδιος και δοκίμασε το φάρμακο, έτσι και όσοι σώθηκαν μέσω της μετάνοιας, γίνονται θύρα επιστροφής και σωτηρίας για τους άλλους αμαρτωλούς, με αποτέλεσμα να αναφωνεί ο Παύλος με παρρησία:

Θα διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα. Εάν λάβω το Πνεύμα, απευθύνομαι στην οικουμένη: Όλα τα έθνη, κροτήστε τα χέρια, αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, βασιλιάς μέγας σε όλη τη γη.

Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κανείς δεν θα δώσει στον Θεό εξιλαστήριο αντάλλαγμα για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα για τη λύτρωση της ψυχής του»· και πάλι λέγω: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και πάλι: «Κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την». Θα διηγηθώ τις ευεργεσίες σου σε εμένα και θα πω: «Ελάτε, ακούστε, όλοι εσείς που φοβάστε τον Θεό, και θα σας διηγηθώ όσα έπραξε για την ψυχή μου. Θα διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα». Και τα ιουδαϊκά έθιμα πού είναι; Δεν μου θυσιάζεις πρόβατα ούτε μόσχους; Δεν τα ζητάς αυτά. «Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησες· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ζήτησας». Εσύ είπες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε τράγους από τα κοπάδια σου. Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι. Αυτά που πάλιωσε η αμαρτία, τα ανακαίνισε η χάρις. Και τι θα προσφέρεις, ω προφήτη; Θα διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα. Αφήνοντας κατά μέρος τη βασιλεία, μιλάει για την προφητεία. Έτσι με τίμησες, μου αποκάλυψες τον Υιό σου και τον έκανες γνωστό σε μένα. Έμαθα ότι έχεις Υιό ανθρωπογενή. Γνώρισα ότι έχεις σύνθρονο. Ευαγγελίστηκα στην οικουμένη τον σταυρό, τον τάφο, την κάθοδο, την ανάσταση. Μίλησα για το δικαστήριό του· μίλησα για τη σωτηρία των εθνών· μίλησα για την εκλογή των αποστόλων, μίλησα για την αποβολή των Ιουδαίων, μίλησα για την κλήση της Εκκλησίας· μίλησα για τον χορό των παρθένων, μίλησα για την καθέδρα εκ δεξιών.

Εγώ όμως που μολύνθηκα από την αμαρτία, «θα με ραντίσεις με καθαρτικό ύσσωπο, και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι», για να δεχθώ και πάλι τις ακτίνες του Αγίου Πνεύματος. «Θα με κάνεις να ακούσω αγαλλίαση και ευφροσύνη, θα αγαλλιάσουν τα οστά μου που είναι ταπεινωμένα» από την αμαρτία. «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου» και μην το στρέψεις επάνω μου με οργή, αλλά «εξάλειψε όλες τις ανομίες μου. Καθαρή καρδιά», άξια της χάρης σου ξανά, «κτίσε μέσα μου, Θεέ, και ανανέωσε πνεύμα ευθές στα σπλάχνα μου, και μην με απορρίψεις από το πρόσωπό σου» επειδή παρανόμησα, «και το Άγιο σου Πνεύμα μην το αποκόψεις από εμένα. Δώσε μου πίσω» μάλλον «την αγαλλίαση του εξιλασμού της αμαρτίας μου και με πνεύμα ηγεμονικό» και απολύτως κυριαρχικό «στήριξέ με» για να μην περιφέρομαι προς τις αμαρτίες κλονιζόμενος. Ώστε, αντλώντας θάρρος από αυτό, με έργα «να διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου και οι ασεβείς να επιστρέψουν σε εσένα», λαμβάνοντας από εμένα αληθινές αποδείξεις της ευσπλαχνίας σου. «Λύτρωσέ με από τα αίματα, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου», ώστε ούτε εγώ να χύσω ξένο αίμα ούτε πάλι το δικό μου από κάποιον άλλον. «Η γλώσσα μου θα αγαλλιάσει για τη δικαιοσύνη σου» και πάλι υμνώντας την με μεγαλοπρέπεια όπως πρώτα. «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου και το στόμα μου θα αναγγείλει τον αίνον σου.»

Διότι, γνωρίζοντας ότι αυτό είναι το πλέον ηγεμονικό και αρχικό, ο ίδιος προφήτης έλεγε: «και με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με»· «και το πνεύμα σου το άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα»· «και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα έγκατά μου», ώστε μέσω αυτού, φωτιζόμενος και ενδυναμούμενος, «να διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς σε σένα θα επιστρέψουν», εμένα δε να με «οδηγήσει» το πνεύμα σου το αγαθό «σε γη ευθεία» και στη μακάρια γη των πράων, και ενώ περιπλανώμαι στη γη, να μου υποδείξει την ευθεία οδό και το σωτήριο μονοπάτι.

Διότι θα λάβει, επειδή και αυτός φέρει τον καρπό των τριάντα. Αν όμως κάποιος ασπαστεί την αγνή και υπερκόσμια ζωή, αν και η οδός είναι αρχικά τραχιά και δυσκατόρθωτη, εντούτοις έχει χαρίσματα πιο θαυμαστά· διότι βλάστησε τον τέλειο καρπό, το εκατό. Επομένως, τα ακάθαρτα και πονηρά τους ζητήματα έλαβαν τις δικές τους λύσεις, οι οποίες έχουν προ πολλού δοθεί από τις θείες Γραφές. Υποστήριζε, λοιπόν, ω Πάτερ, τα ποίμνια που βρίσκονται υπό την εξουσία σου, παρακαλώντας μέσα από τα Αποστολικά κείμενα, καθοδηγώντας πνευματικά μέσα από τα Ευαγγελικά, συμβουλεύοντας μέσα από τους Ψαλμούς, λέγοντας: «Ζήσον με, κατά το λόγιόν σου», και λόγιό Του είναι το να Τον λατρεύει κανείς με καθαρή καρδιά. Διότι γνωρίζοντας αυτό ο ίδιος ο Προφήτης, σαν να ερμηνεύει τον εαυτό του, λέγει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί ο Θεός», για να μη με ταράξουν ρυπαροί λογισμοί. Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Και πνεύματι ηγεμονικώ στήριξόν με», ώστε αν ποτέ με θορυβήσουν διαλογισμοί, κάποια ισχυρή δύναμη από Σένα να με στηρίξει, αποτελώντας ένα στέρεο θεμέλιο. Εσύ, λοιπόν, συμβουλεύοντας αυτά και τα παρόμοια, λέγε προς εκείνους που πείθονται πιο αργά στην αλήθεια: «Διδάξω ανόμους τας οδούς σου», και έχοντας θάρρος στον Κύριο ότι θα τους πείσεις να απέχουν από τέτοια κακία, ψάλλε: «Και ασεβείς επί σε επιστρέψουσιν». Είθε δε, όσοι ερευνούν κακοήθως, να παύσουν τέτοια ματαιοπονία, και όσοι από ευσέβεια έχουν ενδοιασμούς, να κραταιωθούν με ηγεμονικό Πνεύμα.