Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:18

«Ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς, διότι αν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει.» Αλλά ποιες θυσίες; Αυτές που γίνονται μέσω των αίνων και της νεκρώσεως των μελών, άκουσέ τον να λέει: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα. Και το ολοκαύτωμά σου ας γίνει ευπρόσδεκτο.» Λες μαζί με τον Παύλο: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο.»

Θα διδάξω στους ανόμους τους δρόμους σου. Διότι, λέει, εάν, αφού με λυτρώσεις από την αμαρτία, μου δώσεις και πάλι το άγιό σου Πνεύμα, τότε πλέον θα διδάξω ξανά αυτούς που παραβαίνουν τον νόμο να βαδίζουν στους δικούς σου δρόμους. Λύτρωσέ με από τα αίματα, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου. Πάλι απευθύνει ικεσία για τον φόνο του Ουρία, ώστε να λυτρωθεί από το δικό του μίασμα· ή μάλλον, με τη φράση «από τα αίματα» εννοεί τις αιματηρές θυσίες, όπως αποδεικνύουν τα αμέσως επόμενα λόγια του ψαλμού που λέει: «Επειδή, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει», και τα εξής. Η γλώσσα μου θα αγαλλιάσει για τη δικαιοσύνη σου. Αυτό ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: Η γλώσσα μου θα διαλαλήσει την ελεημοσύνη σου· διότι δεν θα σιωπήσω αφού έχω απολαύσει τη συγχώρεση, αλλά θα συνεχίσω να σε υμνώ και να διηγούμαι τις δωρεές σου. Επειδή, λέει, απέρριψες τις θυσίες του νόμου, καθώς αυτές δεν μπορούν να συγχωρήσουν αμαρτίες, για τον λόγο αυτόν σου προσέφερα αυτήν που αγάπησες. Και αυτή είναι η θυσία της μετανοίας και της συντετριμμένης καρδιάς.

Ελευθέρωσέ με από την ενοχή των αιμάτων, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου· η γλώσσα μου θα υμνήσει με αγαλλίαση τη δικαιοσύνη σου. Κύριε, θα ανοίξεις το στόμα μου, και τα χείλη μου θα αναγγείλουν την αίνεσή σου. Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς.

ΨΑΛΜΟΣ Ν'. [Ακούγοντας ο Δαβίδ το προφητικό Πνεύμα που εξήγγειλε μέσω του προαναφερθέντος ψαλμού για την κρίση του Θεού, και καθώς έλεγε προς τον αμαρτωλό: «Αν έβλεπες κλέφτη, έτρεχες μαζί του, και με τους μοιχούς έβαζες τη μερίδα σου», συντετριμμένος από την ανάμνηση της κλεψίγαμης μοιχείας, προλαβαίνει την κρίση του Θεού, συντάσσοντας τον προκείμενο ψαλμό σαν μια στήλη κατηγορίας εναντίον του εαυτού του. Διότι φοβήθηκε ακούγοντας: «Ο Θεός θα έλθει φανερά, και φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα.» Γι' αυτό κατέφυγε στο έλεος του Θεού. Και πάλι ακούγοντας: «Το στόμα σου πλήθυνε την κακία, και η γλώσσα σου έπλεκε δολιότητα· καθισμένος καταλαλούσες τον αδελφό σου, και εναντίον του γιου της μητέρας σου έθετες σκάνδαλο», έφερε στον νου του τη σκευωρία κατά του Ουρία, για την οποία έγραψε ώστε να θανατωθεί στον πόλεμο. Και λέει: «Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω.» Και πάλι: «Λύτρωσέ με από τα αίματα, ω Θεέ.» Και πάλι ακούγοντας, «Θα σε ελέγξω και θα τις παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου,» λέει: «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου.» Και όταν πάλι άκουσε: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μοσχάρια, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους», ως προς αυτό πρόσθεσε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα την έδινα.» Τα σχετικά με τον Ουρία και τον έλεγχο του Νάθαν, είναι γραμμένα στο Δεύτερο Βιβλίο των Βασιλειών.]

«Τότε θα ευδοκήσεις θυσία δικαιοσύνης, αναφορά και ολοκαυτώματα». Αλλά απέναντι σε αυτά θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: πώς, ενώ προηγουμένως είπε «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την προσέφερα», τώρα λέγει «Τότε θα ευδοκήσεις θυσία», ωσάν ο Θεός να πρόκειται να δεχθεί θυσία μετά την ανοικοδόμηση της πόλεως; Αλλά δεν μίλησε απλώς για θυσία, αλλά για θυσία δικαιοσύνης. Διότι, όταν θα δείξεις την ευαρέσκειά σου στη Σιών και ανοικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ, τέτοιου είδους θυσία θα σου προσφερθεί. Επειδή το θεοσεβές πολίτευμα αποτελεί εικόνα της επουράνιας πόλεως του Θεού· γι' αυτό και η Εκκλησία του Θεού είναι ομώνυμή της, και ως τείχη της εννοεί τους αγγέλους που την περιφρουρούν, ή ακόμη και τους ιερωμένους που προμαχούν υπέρ αυτής. Ο Σύμμαχος, εξάλλου, αντί του ρήματος «ευδοκήσεις», μετέφρασε «θα αποδεχθείς» (προσδέξῃ). Και η αναφορά και τα ολοκαυτώματα, πρέπει να νοηθούν ως έργα δικαιοσύνης, όπως επιπροσθέτως και οι μόσχοι.

Και όμως, ο ίδιος ο Δαβίδ εξομολογούμενος στα προηγούμενα έλεγε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα προσέφερα· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα ετοίμασες για μένα. Σε ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες». «Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή μου». Οι ίδιοι και στα προηγούμενα έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, που είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και αυτά τα έλεγαν προς τα έθνη. Και τώρα λοιπόν πάλι οι ίδιοι απευθύνονται σε αυτούς λέγοντας: «Ελάτε και ακούστε, και θα σας διηγηθώ». Και ποιοι να έρθουν; Προσθέτει στη συνέχεια: «Όλοι όσοι φοβούνται τον Θεό»· αυτούς δηλαδή που πιο πάνω άλλοτε ονόμαζαν όλη τη γη, και άλλοτε όλα τα έθνη. Διότι τους ίδιους υποδηλώνουν και στο παρόν σημείο, αποκαλώντας τους ως αυτούς που φοβούνται τον Θεό.

Λύτρωσέ με, για να μη μολύνω πλέον τα χέρια μου στο αίμα, όπως στην περίπτωση του Ουρία. Θα αγαλλιάσει. Διότι, αφού καθαρίστηκε, άρχισε να λαλεί τα μεγαλεία του Θεού ως προφήτης. Κύριε, τα χείλη μου. Διότι, αφού καθαρίστηκαν τα χείλη διά της μετανοίας (με τη μετάνοια), δύνανται και πάλι να φθέγγονται τα της προφητείας. Διότι εάν ήθελες. Αλλά δεν ευαρεστείσαι πλέον στις νομικές θυσίες. Ολοκαυτώματα. Διότι με την αναίμακτη θυσία, αυτήν της προσευχής, θεραπεύεσαι (αναπαύεσαι) και με εκείνην της ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό. Διότι ενώπιον του Θεού η ταπείνωση είναι εκλεκτή, καθώς λέει ο Ίδιος: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι. Καρδιά συντετριμμένη. Διότι ούτε ο πλούτος ούτε η εξουσία ούτε η περιουσία δυσωπούν τον Θεό, όσο η καρδιά η ταπεινή (καθαρή). Αγάθυνον. Της νέας Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία, στην οποία ας ευδοκήσεις να στηριχθούν τα τείχη, δηλαδή να πληθύνουν οι πιστοί, οι οποίοι είναι τα τείχη. Τότε θα ευδοκήσεις. [Τότε. Πότε; Όταν πληθυνθεί η πίστη και πλεονάσει η χάρη, τότε το θέλημα του Θεού ας γίνει (θα γίνει).] Αναφορά. Διότι τότε με το πυρ του Αγίου Πνεύματος σφραγίζονται οι πιστοί, αναφέροντας (προσφέροντας) τους εαυτούς τους στον Άγιο Θεό. Τότε θα προσφέρουν. Αυτούς που αναγεννώνται διά του βαπτίσματος, ως απαλά μοσχάρια, προσφέροντας στη μυστική τράπεζα.

Τι σχέση έχει, λοιπόν, αυτό με το να προσφέρονται πολλές φορές οι θυσίες; Δεν είναι φανερό, λέει, μόνο από το γεγονός ότι προσφέρονται πολλές φορές πως είναι ανίσχυρες και ότι δεν κατόρθωσαν τίποτα, αλλά και από το ότι ο Θεός δεν τις αποδέχεται, θεωρώντας τις ανώφελες και άχρηστες. Το ίδιο ακριβώς δηλώνει και αλλού λέγοντας: «Εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει». Επομένως, και με αυτόν τον τρόπο δείχνει ότι δεν θέλει. Άρα, λοιπόν, οι θυσίες δεν αποτελούν το θέλημα του Θεού, αλλά η κατάργηση των θυσιών· επομένως, προσφέρουν θυσίες αντίθετα προς το θέλημά Του. Τι σημαίνει «για να πράξω το θέλημά σου»; Το να παραδώσω, λέει, τον εαυτό μου· αυτό είναι το θέλημα του Θεού. Και «με αυτό το θέλημα είμαστε αγιασμένοι». Ακόμη, μέσω αυτού αποδεικνύει και με άλλον τρόπο ότι οι θυσίες δεν καθαρίζουν τους ανθρώπους, αλλά το θέλημα του Θεού. Άρα λοιπόν, το να προσφέρουν θυσίες δεν αποτελεί θέλημα του Θεού. Και γιατί απορείς αν τώρα δεν είναι θέλημα του Θεού, εφόσον ούτε εξαρχής ήταν θέλημά Του; Διότι: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;», λέει. Πώς λοιπόν ο ίδιος τα διέταξε; Λόγω συγκατάβασης· όπως ακριβώς φαίνεται να λέει και ο Παύλος: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως ακριβώς εγώ, σε εγκράτεια»· και πάλι, προτρέποντας αλλού, λέει: «Θέλω οι νεότερες χήρες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν». Θέτει δύο θελήματα, αλλά δεν είναι και τα δύο (απολύτως) δικά του, μολονότι τα διατάζει· το μεν πρώτο είναι δικό του, γι' αυτό και το θέτει χωρίς να προσθέτει αιτιολογία· το δε δεύτερο δεν είναι δικό του, παρόλο που το επιθυμεί, γι' αυτό και το προσθέτει με αιτιολογία.

Παρακαλεί, λοιπόν, ο προφήτης, μέσω της άφεσης να ανακτήσει την προηγούμενη παρρησία, και να κινήσει τη γλώσσα σε υμνωδία. «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Συμφωνούν αυτά και με όσα έχουν λεχθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Διότι ακούσαμε εκεί τον Θεό να λέει: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους». Γι' αυτό ακριβώς, έχοντας ακούσει τη θεία φωνή, ευλόγως είπε: «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει», και τα εξής. [Διότι Εσύ, λέει, είπες ότι δεν σου είναι ευάρεστες οι θυσίες των άλογων ζώων, για τον λόγο αυτό θα σου προσφέρω τη θυσία που σου είναι αρεστή.] Εφόσον, λοιπόν, δεν θέλω αυτά, τι μου δίνεις; Έχω και άλλη θυσία, την οποία ευαρεστήθηκες: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». [Θυσία, λέει, αρεστή και ευχάριστη σε Εσένα τον Θεό μας, είναι η ταπεινότητα του φρονήματος. Γι' αυτό, αφού ταπείνωσα σφόδρα την καρδιά μου, και οιονεί την συνέτριψα πάρα πολύ, θα προσκομίσω τη θυσία που σου είναι αρεστή.] Θα σου προσφέρω ως θυσία την ταπεινοφροσύνη· μόνο συγχώρησέ μου το αμάρτημα, δώσε μου το Πνεύμα το Άγιο.

Και πάλι: «Γιατί μου φέρνεις λιβάνι από τη Σαβά, και κινάμωμο από μακρινή γη;» Και πάλι: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες». Και πάλι: «Μήπως ολοκαυτώματα και θυσίες θέλει ο Θεός ή την υπακοή σε Αυτόν;» Και: «Αν ήθελες θυσία, θα την έδινα». Και πάλι: «Η αγαθή υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία». Και απορρίπτοντας τις γιορτές λέει: «Μίσησα, αποστράφηκα τις γιορτές σας. Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου, και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω». Και: «Τη μεγάλη ημέρα δεν την ανέχομαι, και τη νηστεία και την αργία τις μισεί η ψυχή μου». Και πάλι: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εξέλεξα». Και ο Ιεζεκιήλ πάλι έλεγε: «Θα σας δώσω προστάγματα που δεν είναι καλά, με τα οποία δεν θα ζήσετε». Έτσι και το Σάββατο εδώ καταργείται. Αλλά γιατί λέει: «Ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;» Αυτό το αφήνω σε εσάς να το λύσετε· θα μπορέσετε δε να ανακαλύπτετε τέτοιου είδους ερμηνείες, εάν επιδείξετε καθαρό βίο.

Και ίσως για αυτόν τον λόγο ο μέγας εκείνος δίκαιος καθόταν στην κοπριά έξω από την πόλη. Διότι τότε, αφού απέκτησε την τέλεια ταπεινοφροσύνη, είπε με βαθιά συναίσθηση της ψυχής του: «Εξουθένωσα τον εαυτό μου και έλιωσα· και θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη». Βρίσκω ότι εκείνος ο Μανασσής αμάρτησε ανάμεσα στους ανθρώπους όσο κανένας άλλος, και μόλυνε τον ναό του Θεού με είδωλα και ολόκληρη τη λατρεία· για χάρη του, ακόμη και αν όλος ο κόσμος νήστευε, δεν θα μπορούσε να προσφέρει τίποτα το αντάξιο, αλλά η ταπείνωση μπόρεσε να θεραπεύσει τα ανίατα σε αυτόν. «Διότι αν ήθελες θυσία, θα την προσέφερα στον Θεό», λέει ο Δαβίδ, «σε ολοκαυτώματα (δηλαδή σώματα μέσω της νηστείας) δεν θα ευαρεστηθείς». «Θυσία στον Θεό» και τα υπόλοιπα είναι γνωστά σε όλους. «Αμάρτησα στον Κύριο», αναβόησε κάποτε προς τον Θεό η μακαρία ταπείνωση, εξαιτίας μοιχείας και φόνου, και αμέσως άκουσε: «Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

«Διότι αν ήθελες θυσία, θα την έδινα» πλουσιοπάροχα. Αλλά κατάλαβα ότι στα «ολοκαυτώματα» ζώων «δεν θα ευαρεστηθείς». Και αυτό το διακηρύττω σε όσους θέλουν να μάθουν, ότι «θυσία στον Θεό» δεν είναι τα τάδε και τα τάδε, αλλά «πνεύμα συντετριμμένο», δηλαδή, η ψυχή που μέσω του πένθους και των δακρύων συντρίβει την καρδιά, την οποία ο Θεός θα παρηγορήσει, αντί του «δεν θα εξουθενώσει».

Και: Αν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· με τα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς. Εισηγείται δε τις πνευματικές θυσίες, προτρέποντας: Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Αυτό δε το καθιστά σαφέστερο η συνέχεια· διότι, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, δεν εννοούσε τη μερική και περιορισμένη σε συγκεκριμένο χώρο συναγωγή που συγκροτήθηκε από τους Ισραηλίτες, αλλά με αυτά τα λόγια υπέδειξε την καθολική και υπεράνω αριθμού Εκκλησία.