Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:21

«Ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς, διότι αν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει.» Αλλά ποιες θυσίες; Αυτές που γίνονται μέσω των αίνων και της νεκρώσεως των μελών, άκουσέ τον να λέει: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα. Και το ολοκαύτωμά σου ας γίνει ευπρόσδεκτο.» Λες μαζί με τον Παύλο: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο.»

Τότε θα ευαρεστηθείς με θυσία δικαιοσύνης. Όταν, λέει, ευεργετήσεις τη Σιών και οικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ, τότε ακριβώς θα προσφερθούν θυσίες, όχι αυτές που γίνονται με αίματα, αλλά της δικαιοσύνης, δηλαδή της αινέσεως. Με την αναφορά και τα ολοκαυτώματα, υποδηλώνει και πάλι αυτά της δικαιοσύνης και της αναίμακτης θυσίας. Τότε θα προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους. Και αυτούς της δικαιοσύνης, ώστε να είναι τα πάντα της δικαιοσύνης: θυσίες, αναφορές δικαιοσύνης, ολοκαυτώματα δικαιοσύνης, μόσχοι δικαιοσύνης.

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα περί ακηδίας και άλλων τινών λογισμών. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Ο Θεός, ο μόνος αναμάρτητος, «ο οποίος σώζει εκείνους που ελπίζουν σε αυτόν», είθε να ενδυναμώσει την αγάπη σου, «ώστε να τον λατρεύεις με οσιότητα και δικαιοσύνη όλες τις ημέρες της ζωής σου» μέχρι την έσχατη αναπνοή, στον ναό του θυσιαστηρίου του έσω ανθρώπου, όπου νοητές θυσίες προσφέρονται στον Θεό, όπου προσφέρεται το δοκιμασμένο χρυσάφι και λιβάνι και σμύρνα, όπου θυσιάζεται ο σιτευτός μόσχος, και ραντίζεται το τίμιο αίμα του άμωμου Αμνού, όπου υψώνονται οι φωνές των αγίων αγγέλων με συμφωνία. «Τότε θα προσφέρουν πάνω στο θυσιαστήριό σου μόσχους.» Πότε όμως θα γίνει αυτό; Όταν παραστεί ο μέγας αρχιερέας που προσφέρει και δέχεται την αναίμακτη θυσία, όταν στο όνομά του ακουστεί στα αυτιά του παραλυτικού, ο οποίος κάθεται δίπλα στην ωραία πύλη του ιερού, η φωνή της χαράς: «Σήκω και περπάτα». Όταν εισέρχεται «στο ιερό περπατώντας και πηδώντας και αινώντας τον Θεό», τότε παύει ο ύπνος της ακηδίας και της αμάθειας, τότε καταργείται η νύστα της ραθυμίας από τα βλέφαρα.

Ελευθέρωσέ με από την ενοχή των αιμάτων, Θεέ, ο Θεός της σωτηρίας μου· η γλώσσα μου θα υμνήσει με αγαλλίαση τη δικαιοσύνη σου. Κύριε, θα ανοίξεις το στόμα μου, και τα χείλη μου θα αναγγείλουν την αίνεσή σου. Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς.

Επομένως, ως θυσία στον Θεό και ως αφιέρωση πνευματικής ευωδίας θα μπορούσε πολύ εύλογα να είναι ένα συντετριμμένο πνεύμα, δηλαδή μια ψυχή τρυφερή και υποταγμένη στους θείους λόγους. <Αγάθυνον, Κύριε, εν τη ευδοκία σου την Σιών.> (A f. 292 b. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Κατά δε την αναγωγική ερμηνεία, όταν, λέει, αγαθύνεις τη Σιών, δηλαδή την Εκκλησία, ευδοκώντας να ανακεφαλαιώσεις τα πάντα εν τω Υιώ, και όταν οικοδομηθούν τα τείχη της Εκκλησίας, τα οποία είναι οι ιερουργοί και οι μυσταγωγοί που την περιφράσσουν, τότε και θα αναφερθούν θυσίες όχι δι' αιμάτων, αλλά αυτές της δικαιοσύνης, δηλαδή της αινέσεως. Ομοίως και η αναφορά και τα ολοκαυτώματα, και αυτά αποτελούν δικαιοσύνη. <Τότε ανοίσουσιν επί το θυσιαστήριόν σου μόσχους.> (A f. 292 b, B f. 203, K f. 100 b.) Ο μόσχος είναι ζώο ιερό σύμφωνα και με τον νόμο· διότι προσφέρεται ως θυσία ως κάτι καθαρό, μεγαλύτερο μάλιστα και από την αίγα και από το πρόβατο. Λόγω του μεγέθους του σώματός του αποτελεί και αυτός τύπο της τελειότατης θυσίας και της ευωδίας που φτάνει στην κορύφωσή της, της νοητής προφανώς. Διότι ο όγκος του σώματος θα αποτελούσε εικόνα της πνευματικής ποσότητας που νοείται ως προς τις αρετές. «Θα αναφέρουν λοιπόν, λέει, μόσχους στο θυσιαστήριό σου», δηλαδή τελειότατες θυσίες. Ή ίσως εδώ ονομάζει αινιγματικά μόσχους τους ηγέτες των λαών, εξαιτίας της πνευματικής και νοητής τους ευανδρίας, των οποίων ο βίος είναι επίσης ιερός.

«Τότε θα ευδοκήσεις θυσία δικαιοσύνης, αναφορά και ολοκαυτώματα». Αλλά απέναντι σε αυτά θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: πώς, ενώ προηγουμένως είπε «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την προσέφερα», τώρα λέγει «Τότε θα ευδοκήσεις θυσία», ωσάν ο Θεός να πρόκειται να δεχθεί θυσία μετά την ανοικοδόμηση της πόλεως; Αλλά δεν μίλησε απλώς για θυσία, αλλά για θυσία δικαιοσύνης. Διότι, όταν θα δείξεις την ευαρέσκειά σου στη Σιών και ανοικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ, τέτοιου είδους θυσία θα σου προσφερθεί. Επειδή το θεοσεβές πολίτευμα αποτελεί εικόνα της επουράνιας πόλεως του Θεού· γι' αυτό και η Εκκλησία του Θεού είναι ομώνυμή της, και ως τείχη της εννοεί τους αγγέλους που την περιφρουρούν, ή ακόμη και τους ιερωμένους που προμαχούν υπέρ αυτής. Ο Σύμμαχος, εξάλλου, αντί του ρήματος «ευδοκήσεις», μετέφρασε «θα αποδεχθείς» (προσδέξῃ). Και η αναφορά και τα ολοκαυτώματα, πρέπει να νοηθούν ως έργα δικαιοσύνης, όπως επιπροσθέτως και οι μόσχοι.

Και όμως, ο ίδιος ο Δαβίδ εξομολογούμενος στα προηγούμενα έλεγε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα προσέφερα· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα ετοίμασες για μένα. Σε ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες». «Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή μου». Οι ίδιοι και στα προηγούμενα έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, που είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και αυτά τα έλεγαν προς τα έθνη. Και τώρα λοιπόν πάλι οι ίδιοι απευθύνονται σε αυτούς λέγοντας: «Ελάτε και ακούστε, και θα σας διηγηθώ». Και ποιοι να έρθουν; Προσθέτει στη συνέχεια: «Όλοι όσοι φοβούνται τον Θεό»· αυτούς δηλαδή που πιο πάνω άλλοτε ονόμαζαν όλη τη γη, και άλλοτε όλα τα έθνη. Διότι τους ίδιους υποδηλώνουν και στο παρόν σημείο, αποκαλώντας τους ως αυτούς που φοβούνται τον Θεό.

Λύτρωσέ με, για να μη μολύνω πλέον τα χέρια μου στο αίμα, όπως στην περίπτωση του Ουρία. Θα αγαλλιάσει. Διότι, αφού καθαρίστηκε, άρχισε να λαλεί τα μεγαλεία του Θεού ως προφήτης. Κύριε, τα χείλη μου. Διότι, αφού καθαρίστηκαν τα χείλη διά της μετανοίας (με τη μετάνοια), δύνανται και πάλι να φθέγγονται τα της προφητείας. Διότι εάν ήθελες. Αλλά δεν ευαρεστείσαι πλέον στις νομικές θυσίες. Ολοκαυτώματα. Διότι με την αναίμακτη θυσία, αυτήν της προσευχής, θεραπεύεσαι (αναπαύεσαι) και με εκείνην της ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό. Διότι ενώπιον του Θεού η ταπείνωση είναι εκλεκτή, καθώς λέει ο Ίδιος: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι. Καρδιά συντετριμμένη. Διότι ούτε ο πλούτος ούτε η εξουσία ούτε η περιουσία δυσωπούν τον Θεό, όσο η καρδιά η ταπεινή (καθαρή). Αγάθυνον. Της νέας Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία, στην οποία ας ευδοκήσεις να στηριχθούν τα τείχη, δηλαδή να πληθύνουν οι πιστοί, οι οποίοι είναι τα τείχη. Τότε θα ευδοκήσεις. [Τότε. Πότε; Όταν πληθυνθεί η πίστη και πλεονάσει η χάρη, τότε το θέλημα του Θεού ας γίνει (θα γίνει).] Αναφορά. Διότι τότε με το πυρ του Αγίου Πνεύματος σφραγίζονται οι πιστοί, αναφέροντας (προσφέροντας) τους εαυτούς τους στον Άγιο Θεό. Τότε θα προσφέρουν. Αυτούς που αναγεννώνται διά του βαπτίσματος, ως απαλά μοσχάρια, προσφέροντας στη μυστική τράπεζα.

Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, θα σας διδάξω τον φόβο του Κυρίου και την αγαλλίαση, τη θυσία της δικαιοσύνης και την αναφορά. Ελάτε να δείτε πάνω στο θυσιαστήριο τον σιτευτό μόσχο και τον αμνό του Θεού να θυσιάζεται και να μη θανατώνεται. Μεγαλύνετε τον Κύριο και ας υψώσουμε το όνομά Του όλοι μαζί. Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός.

Ενώ, λοιπόν, αυτά τελούνταν στο εσωτερικό, ο μεγαλύτερος γιος, φθάνοντας από μακριά, άκουσε μουσική και χορούς· και αφού προσκάλεσε έναν από τους υπηρέτες, ρωτούσε τι να είναι άραγε αυτό: «Κάποιος ήχος αντηχούσε στα αυτιά μου». Εκείνος του απαντά: «Ο προφήτης Δαβίδ ψάλλει μέσα: "Τότε θα προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους". Ο ίδιος πάλι προτρέπει τους παρισταμένους στο δείπνο και λέει: "Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός". Ο Παύλος, ο εξηγητής των θείων μυστηρίων, αναφωνεί και λέει: "Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς". Η Εκκλησία πανηγυρίζει ευφραινόμενη και χορεύει». Εκείνος τότε λέει προς τον δούλο: «Μάλιστα, και χωρίς να είμαι εγώ παρών, άλλοι μοιράζονται τα δικά μου μυστήρια, κατά την απουσία μου, μέσα στη δική μου αυλή».

Παρακαλεί, λοιπόν, ο προφήτης, μέσω της άφεσης να ανακτήσει την προηγούμενη παρρησία, και να κινήσει τη γλώσσα σε υμνωδία. «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Συμφωνούν αυτά και με όσα έχουν λεχθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Διότι ακούσαμε εκεί τον Θεό να λέει: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους». Γι' αυτό ακριβώς, έχοντας ακούσει τη θεία φωνή, ευλόγως είπε: «Διότι, εάν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει», και τα εξής. [Διότι Εσύ, λέει, είπες ότι δεν σου είναι ευάρεστες οι θυσίες των άλογων ζώων, για τον λόγο αυτό θα σου προσφέρω τη θυσία που σου είναι αρεστή.] Εφόσον, λοιπόν, δεν θέλω αυτά, τι μου δίνεις; Έχω και άλλη θυσία, την οποία ευαρεστήθηκες: «Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». [Θυσία, λέει, αρεστή και ευχάριστη σε Εσένα τον Θεό μας, είναι η ταπεινότητα του φρονήματος. Γι' αυτό, αφού ταπείνωσα σφόδρα την καρδιά μου, και οιονεί την συνέτριψα πάρα πολύ, θα προσκομίσω τη θυσία που σου είναι αρεστή.] Θα σου προσφέρω ως θυσία την ταπεινοφροσύνη· μόνο συγχώρησέ μου το αμάρτημα, δώσε μου το Πνεύμα το Άγιο.

Αγάθυνε, Κύριε, με την ευδοκία σου τη Σιών, και ας οικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ. Τότε θα ευαρεστηθείς σε θυσία δικαιοσύνης, σε αναφορά και ολοκαυτώματα· τότε θα προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους. [Σαφέστερα από αυτά τα λόγια διδαχθήκαμε ότι ο ψαλμός είναι πλήρης προφητείας. Διότι σε εκείνους που ήταν αναγκασμένοι να κατοικούν στη Βαβυλώνα και ποθούσαν την απαλλαγή από τη δουλεία, αρμόζουν αυτά τα λόγια.

Διότι, αφού προηγουμένως εξέθεσε τα δώρα του Παναγίου Πνεύματος, έπειτα προχωρώντας έδειξε ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται με τις κατά τον Νόμο θυσίες, ικετεύει να φανερωθεί η νέα Σιών, και να οικοδομηθεί πάνω στη γη η επουράνια Ιερουσαλήμ, και να παρασχεθεί τάχιστα η καινή πολιτεία, η οποία δεν προσφέρει άλογα θύματα, αλλά την αναφορά και τη θυσία της δικαιοσύνης. Λοιπόν, προσέξτε εδώ, σας παρακαλώ· διότι θέλω να σας κάνω όλους διδασκάλους, όλους μοναχούς· όχι με το να μην έχετε γυναίκες, αλλά με το να επιδεικνύετε ευλάβεια, να είστε ευλαβείς και να πνέετε πυρ. Ποιο είναι, λοιπόν, το ζητούμενο; Είναι το εξής: προσευχήθηκε, εξομολογήθηκε, παρακάλεσε, δεήθηκε, ικέτευσε, έχυσε δάκρυα, ζήτησε καθαρή καρδιά, έδωσε πίστη.

Έπειτα μεταφέρει τον λόγο του σχετικά με την πόλη του, ικετεύοντας τον Κύριο λέγοντας: «Αγάθυνε, Κύριε, με την ευδοκία σου τη Σιών και ας οικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ». Και όταν ευδοκήσεις να γίνει αυτό, «τότε» εσύ μεν «θα ευδοκήσεις θυσία δικαιοσύνης», ενώ εκείνοι που προσφέρουν θυσία δικαιοσύνης, όντας σε απορία, θα επιλέξουν και πάλι να σε λατρεύσουν με προσφορές και ολοκαυτώματα, εσένα που πριν από λίγο δεν τα αποδέχθηκες από εμένα. Θα ανεχθείς και πάλι να τις αποδεχθείς, προνοώντας για τη σωτηρία εκείνων που προσφέρουν θυσίες, ώστε να μην αυτομολήσουν ξανά σε αντίθετες θυσίες, και θα τους επιτρέψεις να «προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους», οι οποίοι αποτελούν τύπους και προεικονίσεις του νέου θυσιαστηρίου και του σιτευτού μόσχου.

Και: Αν ήθελες θυσία, θα την είχα προσφέρει· με τα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς. Εισηγείται δε τις πνευματικές θυσίες, προτρέποντας: Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Αυτό δε το καθιστά σαφέστερο η συνέχεια· διότι, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, δεν εννοούσε τη μερική και περιορισμένη σε συγκεκριμένο χώρο συναγωγή που συγκροτήθηκε από τους Ισραηλίτες, αλλά με αυτά τα λόγια υπέδειξε την καθολική και υπεράνω αριθμού Εκκλησία.