Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:4

Διότι υπάρχουν πολλές δικαιοσύνες· καθώς «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τις δικαιοσύνες». Και η γυναίκα είπε στον Τωβίτ: «Πού είναι οι δικαιοσύνες σου;» Γι' αυτό ο Δαβίδ πουθενά δεν αποκάλεσε τον εαυτό του δίκαιο, αλλά είπε ότι είχε δικαιοσύνη. Πες μας, ω Δαβίδ, αν μετά τον Ουρία ακολούθησε η ιστορία του Αβεσσαλώμ, πώς είσαι δίκαιος εσύ που λες: «Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου;» Αλλά δικαιώθηκα μέσω της πίστεως, επειδή πίστεψα σε εκείνον που είπε: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος». Επειδή λοιπόν έλαβα δίκαιη εκδίκηση, «με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου. Δίκαιη είναι η βοήθειά μου από τον Θεό». Διότι ήταν δίκαιο να αποδοθεί δικαιοσύνη σε έναν πατέρα έναντι του φονιά γιου του.

Αλλά, αφού αμάρτησα, παρακάλεσα: «Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου». Είπα: «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· εκείνος δε που γνωρίζει ότι αυτός που ψεύδεται καταστρέφεται, δεν θα σπίλωνε τη γλώσσα του με το ψεύδος, ούτε θα την έκανε οδό απωλείας λέγοντας ψέματα. Είπα: «Άνδρα αιμάτων και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος»· και τον δόλιο τον ονόμασε άνδρα αιμάτων. Γιατί; Επειδή ο δόλιος φονεύει τόσους, όσους εξαπατά.

Παντού δε θα τον βρεις να ζητά εξιλέωση για τα δύο παραπτώματα. «Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου». Επειδή πρόκειται για μεγάλο αμάρτημα, δέεται να τύχει του μεγάλου ελέους του Θεού. «Και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψον το ανόμημά μου». Διότι μόνο οι οικτιρμοί του Θεού είναι ικανοί να ξεπλύνουν τα χέρια από τη μιαιφονία. [Κάνοντας δε σαφέστερο αυτό που λέει, αναφέρει: «Επί πλείον πλύνον με». Και εδώ ζήτησε τον πλεονασμό της κάθαρσης, για να δείξει παντού ότι το σφάλμα είναι μεγάλο· ή, επειδή άκουσε από τον Νάθαν τη συγχώρηση, και οι παντοειδείς συμφορές περιέκοπταν το μεγαλύτερο μέρος της αμαρτίας, λέει τώρα: Έχω ανάγκη από καθαρμούς και εκπλύσεις, ώστε να αποξεστεί τελείως ο προσκολλημένος ρύπος.] «Επί πλείον πλύνον με από της ανομίας μου», εννοώντας αυτήν του φόνου, λέει. «Και από της αμαρτίας μου καθάρισόν με», εννοώντας αυτήν της μοιχείας. «Ότι την ανομίαν μου εγώ γινώσκω». Και αυτό το έχει πει για τον φόνο. «Και η αμαρτία μου ενώπιόν μού εστι διαπαντός».

Στριφογυρίζει αδιάκοπα στον νου του την ανάμνηση της αμαρτίας που διαπράχθηκε με τη μοιχεία, καθώς αυτή ούτε τον αφήνει ούτε απομακρύνεται, αλλά βρίσκεται διαρκώς μαζί του και τον κατατρύχει. [Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου, και από την αμαρτία μου καθάρισέ με.]

Οι μεν αμαρτίες που διαπράττονται από άγνοια, επειδή είναι σαν κάποιος ρύπος που αμαυρώνει την επιφάνεια της ψυχής και λυμαίνεται το φυσικό της κάλλος, έχουν ανάγκη από τον καθαρισμό της πλύσης. Οι δε προς θάνατον αμαρτίες εκείνων που αμαρτάνουν εκουσίως, αφού πρώτα έχουν λάβει την επίγνωση, ονομάζονται αίμα και έχουν ανάγκη από την κρίση δια του πυρός. Επειδή, λοιπόν, ο εξομολογούμενος ζητά και να πλυθεί και να καθαριστεί, αναφέρει ότι η μεν ανομία έχει ανάγκη από πλύση, η δε αμαρτία από καθαρισμό, λέγοντας: Επί πλείον πλύνε με από την ανομία μου και από την αμαρτία μου καθάρισέ με.

Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου και από την αμαρτία μου καθάρισέ με. Διότι εγώ γνωρίζω την ανομία μου, και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Σε σένα μόνο αμάρτησα και έπραξα το πονηρό ενώπιόν σου, έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι.

Πρέπει, λοιπόν, να προσεγγίσουμε τον ιατρό των πνευμάτων, για να χαρίσει σθένος στον νου· διότι κάθε δύναμη προέρχεται από αυτόν. Ίσως δε ο Δαβίδ, έχοντας προγνωρίσει ότι στον κατάλληλο καιρό θα λάμψει στους ανθρώπους της γης ο Χριστός εξαλείφοντας κάθε αμαρτία του κόσμου, δικαιολογημένα ονομάζει μέγα έλεος αυτή την τόσο λαμπρή χάρη. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Κάθε αμαρτία θα κλείσει το στόμα της.» Σύμφωνα δε με τον Απόστολο: «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Και το σφάλμα είναι ανόμημα, διότι εμπεριέχει διπλή παράβαση του νόμου. <Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου, κ.τ.λ.> (A f. 287 b, B f. 197 b, I f. 288, K f. 98 b.) Λέγοντας δε το «Πλύνε με περισσότερο», αποβλέπει και πάλι, όπως είναι φυσικό, στο μυστήριο του Χριστού. Διότι και ο νόμος είχε την κάθαρση διά του ύδατος, την οποία και ο πάνσοφος Παύλος υπενθυμίζει λέγοντας: «Διότι εάν το αίμα των ταύρων και των τράγων, και η στάχτη της δαμάλεως που ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει ως προς την καθαρότητα της σάρκας.» Όμως ο τύπος ήταν ανενεργός στο να ξεπλύνει την αμαρτία, και γινόταν μόνο για την καθαρότητα της σάρκας· ενώ η χάρη και η δύναμη διά του Χριστού και διά του αγίου βαπτίσματος, ξεπερνώντας την κάθαρση του νόμου, ξεπλένει περισσότερο· ή μάλλον, επιτελεί τον ολοκληρωτικό καθαρισμό και αυτής της ίδιας της ψυχής. <Σε σένα μόνο αμάρτησα, κ.τ.λ.> (A f. 288, B f. 198, I f. 288 b, K f. 99.) Ασεβής είναι αυτός που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς, ανέφερε κάπου η θεία Γραφή.

Σε ποιον λοιπόν να καταφύγω, παρά σε σένα, φιλάνθρωπε, παρά σε σένα, αμνησίκακε; Ελέησέ με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου, και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου και από την αμαρτία μου καθάρισέ με. Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα. Σε σένα καταφεύγω για την πολλή σου ευσπλαχνία. Σένα παρόργισα, και σε σένα καταφεύγω για την πολλή σου αμνησικακία. Σένα αθέτησα, και σε σένα καταφεύγω για την πολλή σου αγαθότητα και φιλανθρωπία, και δεόμενος φωνάζω: απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου, και όλες τις ανομίες μου εξάλειψε, μόνο και μόνο για το όνομά σου· διότι δεν έχω τίποτα να σου προσφέρω, ούτε καλή πράξη, ούτε καθαρή καρδιά, αλλά έχοντας θάρρος στους οικτιρμούς σου, ρίχνω τον εαυτό μου σε αυτούς, ώστε να κτίσεις μέσα μου καρδιά καθαρή και με πνεύμα ηγεμονικό να με στηρίξεις, για να μην ξαναπέφτω εύκολα στην αμαρτία, αλλά από τώρα και στο εξής να σε λατρεύω με οσιότητα και δικαιοσύνη όλες τις ημέρες μου· διότι δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου, και από την αμαρτία μου καθάρισέ με. Στρέψε όμως την προσοχή σου πάλι στο μυστήριο του Χριστού· διότι η δύναμη του βαπτίσματος, υπερβαίνοντας τον καθαρμό που όριζε ο νόμος, απεργάζεται τον καθαρισμό και αυτής της ίδιας της ψυχής. Διότι εκείνη η κάθαρση εφαρμοζόταν αποσκοπώντας στην καθαρότητα της ψυχής.

Της μετανοίας προηγείται η επίγνωση των δικών μας σφαλμάτων, η οποία αποτελεί μεγάλη αφορμή για εξιλέωση. Διότι «ελέησέ με», λέει προς τον Θεό ο ψαλμωδός προφήτης, «επειδή εγώ γνωρίζω την ανομία μου», ελκύοντας το έλεος μέσω της επιγνώσεως και λαμβάνοντας την τέλεια άφεση μέσω της εξαγορεύσεως και της αυτομεμψίας. «Διότι είπα», λέει, «θα εξαγορεύσω ο ίδιος εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Διότι την επίγνωση των προσωπικών αμαρτημάτων ακολουθεί η αυτοκατάκριση, και αυτήν την ακολουθεί η λύπη για τα αμαρτήματα, την οποία ο Παύλος ονόμασε κατά Θεόν λύπη. Την κατά Θεόν λύπη αυτή είναι φυσικό να την ακολουθεί η με συντετριμμένη καρδιά εξαγόρευση και δέηση προς τον Θεό, καθώς και η υπόσχεση για αποχή από τις κακίες στο εξής. Και αυτό είναι η μετάνοια.

Εις το τέλος. Ψαλμός του Δαβίδ. Όταν ήλθε προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν, αφού είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ, τη γυναίκα του Ουρία. Όταν ο Δαβίδ διέπραξε την αμαρτία και την ανομία, αποστέλλεται προς αυτόν ο προφήτης Νάθαν, όνομα το οποίο ερμηνεύεται ως «δόση». Διότι ο Θεός γνώριζε ότι θα δοθεί άφεση στον προφήτη, ο οποίος είχε πέσει (με την πτώση του) στο φρέαρ της πλάνης. Διότι Βηρσαβεέ ερμηνεύεται «φρέαρ». Επειδή ο Δαβίδ έγινε τύπος για όλους όσους μετανοούν, γράφοντας ψαλμό εξομολογήσεως. «Ελέησόν με»: Έχω ανάγκη από μεγάλο έλεος, λέγει ο Δαβίδ, διότι μεγάλη υπήρξε η αμαρτία μου. «Και κατά το πλήθος»: Έχω ανάγκη από πολλούς οικτιρμούς για το τραύμα της αμαρτίας, διότι έγινε υπέρογκο και βαρύ. Εάν λοιπόν θεραπεύσεις το τραύμα, αφαίρεσε (παράβλεψε) και την ουλή, για να μην έχει (να μην έχω) ψεγάδι. «Επί πλείον»: Διότι, εάν δεν με πλύνεις εσύ από την παρανομία μου, δεν υπάρχει άλλος που να δύναται να με πλύνει από αυτήν. Υπαινίσσεται δε και το βάπτισμα. «Και από της αμαρτίας»: Τουτέστιν, εάν συγχωρείς την ανομία, συγχώρησε και την αμαρτία, και εκεί μεν τότε με τα δάκρυα, εδώ δε μετέπειτα με τα ύδατα του βαπτίσματος. «Ότι την ανομίαν»: Διότι γνωρίζω πώς έπραξα την ανομία (αμαρτία)· γι' αυτό αιτούμαι τη συγχώρηση. «Και η αμαρτία»: Διότι όχι μόνο έπραξα το κακό, αλλά και καρπός βλάστησε από αυτήν για μένα, τον οποίο βλέποντας πάντοτε συνταράσσομαι.

Διότι δεν μπορεί να σωθεί ο αμαρτωλός από μία μόνο ευσπλαχνία, δηλαδή από τη συγχώρεση για ένα μόνο παράπτωμα, αλλά έχουμε ανάγκη από πολλές ευσπλαχνίες και για πολλά παραπτώματα, ώστε να διαφύγουμε την απειλή και την κόλαση. Δεν ικέτευσε απλώς να πλυθεί, αλλά να πλυθεί περισσότερο, παρακαλώντας να γίνει η κάθαρση ανάλογα με το πταίσμα.

Ελέησέ με, Θεέ, κατά το μέγα σου έλεος, και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου, και από την αμαρτία μου καθάρισέ με. Διότι εγώ αναγνωρίζω την ανομία μου, και η αμαρτία μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου. Σε εσένα μόνο αμάρτησα, και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα.

Δεν ζητώ μόνον αυτό· το κάλλος μου ζητώ, την παρρησία μου ζητώ. Και κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. Βλέπεις τι ζητεί; Τι λοιπόν; Δεν έχει εξαλειφθεί; Τι άλλο θέλεις; Πλύνε με περισσότερο από την αμαρτία μου και από την ανομία μου καθάρισέ με. Γιατί; Ζητώ περισσότερα, καθαρότητα μεγαλύτερης λαμπρότητας. Πλύνε με περισσότερο από την αμαρτία μου. Διότι τι έπραξες για να συμβεί αυτό;

Ε΄. Αυτό παρακαλεί και ο Δαβίδ, το να αποπλυθούν δηλαδή αυτά. Τι έκανε λοιπόν ο Δαβίδ; Τι προσέφερε ο Δαβίδ; «Ελέησέ με»· και, «πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου, και από την αμαρτία μου καθάρισέ με». [Διότι ήδη, λέει, μέσω του προφήτη Νάθαν μου έδωσες την άφεση, και μου επέφερες κάθε είδους συμφορές, σαν κάποιους καυτηριασμούς και τομές· αλλά έχω ακόμη ανάγκη από καθαρμό, επειδή δέχτηκα μέσα μου πολλή από τη δυσοσμία της αμαρτίας.]

Και τι λέγεις; Πες μου. Άκουσες τον προφήτη να λέει: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου». Τι περισσότερο ζητάς; «Δεν ζητώ μόνο αυτό», λέει, «αλλά ζητώ την ωραιότητά μου, ζητώ την παρρησία μου: Πλύνε με ακόμη περισσότερο από την ανομία μου». Βλέπεις τι ζητά; Ζητά ακόμη μεγαλύτερη λαμπρότητα και μεγαλύτερη καθαρότητα. Και τι προσφέρεις, ω Δαβίδ, για να ζητάς αυτά; «Τι προσφέρω; Το ότι εγώ αναγνωρίζω την ανομία μου». Αυτό προσφέρεις; Και ποιος άνθρωπος δεν αναγνωρίζει την αμαρτία του; Ναι, λέει, πόσοι είναι αυτοί που αμαρτάνουν και συμπεριφέρονται με θράσος; Πόσοι προκαλούν θλίψη στους συνανθρώπους τους και δεν πενθούν; Αντίθετα, «εγώ γνωρίζω την ανομία μου, και η αμαρτία μου βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου». Ω, ευγένεια ψυχής! Δεν παρέδωσε στη λήθη τη μνήμη της αμαρτίας του, αλλά, μολονότι αυτή συγχωρήθηκε, την αποτύπωσε στη συνείδησή του σαν σε εικόνα. Και δες τι συμβαίνει: Εάν εσύ τη θυμάσαι, ο Θεός δεν τη θυμάται· εάν όμως εσύ την ξεχάσεις, ο Θεός τη θυμάται. Έπραξες κάποιο κακό; Να το θυμάσαι, ώστε ο Δεσπότης σου να το ξεχάσει.

Μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται; Στάσου όρθιος, έχοντας πόδια ευαγγελικά, λογισμούς φιλόθεους, χέρια φιλότιμα, γόνατα ακλόνητα, μηρούς αμέτοχους σε ηδονές, νεφρούς ελεύθερους από επιθυμίες, οσφύ και κοιλιά ασφαλισμένες, μελέτη του νόμου του Θεού, στήθος, καρδιά καθαρή, τράχηλο, τρόπο ευπειθή, ψυχή, φρόνημα ευλαβικό, στόμα σεμνό, βλέμμα που δεν παρεκκλίνει, ακοή σταθερή, χείλη που προφέρουν όσα είναι αγαπητά στον Χριστό. Τέτοιος να γίνεις κατά την Τεσσαρακοστή, έχοντας λάβει πείρα από αυτήν ως από πνευματική κολυμβήθρα. Διότι μέσα από αυτήν θέλει ο Ιησούς να σε πλύνει ακόμη περισσότερο από την ανομία σου· μέσα από αυτήν θέλει να σε καθαρίσει από την αμαρτία Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· μέσα από αυτήν να σε ιατρέψει, μέσα από αυτήν να σε ανακαινίσει, μέσα από αυτήν να σε αγνίσει, μέσα από αυτήν να σε επαναφέρει και πάλι στο μέτρο της ηλικίας.

Ποτέ μην απελπίζεσαι για κανέναν άνθρωπο, παρά μόνον για εκείνον που απελπίζεται για τον εαυτό του. Αναλογίσου, λοιπόν, τον προφήτη, ο οποίος μετά τη χάρη του Πνεύματος, μετά την παρρησία προς τον Θεό, μετά το πλήθος των κατορθωμάτων, μετά από τέτοια τρόπαια, διακηρύσσει και λέει: Ελέησέ με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου. Έριξα τον εαυτό μου στο πέλαγος της φιλανθρωπίας του Δεσπότη. Και τι θέλεις, πες μου; Άκουσες τον προφήτη να λέει: Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά μου. Δεν ζητώ μόνον αυτό· την ωραιότητά μου ζητώ, την παρρησία μου ζητώ. Κατά το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου. Ζητώ ακόμη περισσότερα, μεγαλύτερη λαμπρότητα, μεγαλύτερη καθαρότητα: Πλύνε με περισσότερο από την ανομία μου και από την αμαρτία μου καθάρισέ με.