Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:7

Εις τον Ψαλμό 17, 5, Αστέριος. «Ωδίνες θανάτου», με συνέλαβαν οι κυοφορούσες αμαρτίες· «Διότι ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην, και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου». Επειδή, όταν κάποιος συλληφθεί μέσα σε αμαρτίες, κρατείται προσωρινά στην κοιλιά του διαβόλου ως έμβρυο.

Εάν λοιπόν μετανοήσει, εξέρχεται ζωντανός από την κοιλιά του διαβόλου, όπως ο Ιωνάς από την κοιλιά του κήτους. Εάν όμως παραμείνει αμετανόητος, εξέρχεται νεκρός και υιός θανάτου. Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ συνελήφθη μέσα σε αμαρτίες, μετανόησε όμως, και ο Θεός διέρρηξε τα δεσμά της αμαρτίας του, ώστε να λέει: «Εσύ διέρρηξες τα δεσμά μου», ομολογώντας τις ολέθριες ωδίνες του θανάτου, τη μοιχεία και την ανδροφονία που προήλθαν από τον διάβολο, λέει: «Με περικύκλωσαν ωδίνες θανάτου»· με περικύκλωσαν, αλλά δεν με κυρίευσαν. «Και χείμαρροι ανομίας», που είναι οι λογισμοί της επιθυμίας, οι ορμές των κακών. Εάν λοιπόν η ψυχή έχει θεμελιωθεί στον φόβο του Θεού σαν πάνω σε πέτρα, οι χείμαρροι της ανομίας την ταράζουν μεν, δεν την καταστρέφουν όμως.

Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Επειδή ο αρχικός σκοπός του Θεού ήταν να μη γεννηθούμε εμείς μέσω γάμου και φθοράς· η παράβαση όμως της εντολής εισήγαγε τον γάμο εξαιτίας της παρανομίας του Αδάμ, δηλαδή της αθέτησης του νόμου που του είχε δοθεί από τον Θεό.

Όλοι λοιπόν όσοι προέρχονται από τον Αδάμ συλλαμβάνονται μέσα σε ανομίες, υποκείμενοι στην καταδίκη του προπάτορα. Το δε χωρίο, «Και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου», σημαίνει ότι η Εύα, η μητέρα όλων μας, πρώτη συνέλαβε την αμαρτία, επιθυμώντας παράφορα την ηδονή. Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς, υποπίπτοντας στην καταδίκη της μητέρας μας, λέμε ότι συλλαμβανόμαστε μέσα σε αμαρτίες.

Φρονώ, λοιπόν, ότι η χρήση της λέξης «άνωθεν» δηλώνει την επανόρθωση της προηγούμενης γέννησης, η οποία έλαβε χώρα μέσα στη ρυπαρότητα των αμαρτημάτων· δεδομένου ότι αφενός ο Ιώβ λέει πως «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μόνο μία ημέρα»· και ο Δαβίδ θρηνεί και λέει ότι «μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· αφετέρου δε ο Απόστολος διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του μέσω της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, τον οποίο ο Θεός έθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του.»

Ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Διότι ιδού, αγάπησες την αλήθεια· τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσας. Θα με ραντίσεις με ύσσωπο και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι.

Πάλι, εκ προσώπου του Υιού: «Διεμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Μήπως αυτά ταιριάζουν στο Πνεύμα; Μήπως διεμοιράστηκαν μεταξύ τους τα ιμάτια του Πνεύματος; Μήπως κατέκοψαν τους χιτώνες του Πνεύματος; Αλλά το Πνεύμα ομιλεί εκ προσώπου του Υιού. Ομιλεί πάλι εκ του ιδίου του προσώπου όταν λέει: «Ξεχωρίστε μου τον Σαύλο και τον Βαρνάβα για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει». Ιδού, αυτό λέγεται εκ προσώπου του Πνεύματος και βεβαίως δεν ταιριάζει στον Πατέρα ή στον Υιό η φωνή αυτή. Διότι, όταν ακούμε εμείς ότι το Άγιο Πνεύμα είπε: «Ξεχωρίστε μου τον Σαύλο και τον Βαρνάβα για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει», στο Άγιο Πνεύμα αναφέρουμε το νόημα των ρητών, χωρίς να αποξενώνουμε τον λόγο από τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά αποδίδοντας στο χωρίο το αρμόζον πρόσωπο. Πάλι, εκ προσώπου του προφήτη: «Ιδού, διότι συνελήφθηκα μέσα σε ανομίες και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου». Άραγε δεν το είπε εν Πνεύματι; Μήπως ταιριάζει στο Πνεύμα η φωνή αυτή; Μήπως συνελήφθη μέσα σε ανομίες και μέσα σε αμαρτίες κυοφόρησε η μητέρα; Όπως λοιπόν εδώ ακούς τον Δαβίδ, αλλά κατανοείς ότι ο προφήτης ομιλεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, έτσι και εδώ, όταν ακούσεις «Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν αυτού που πατάει στο πατητήρι;», να κατανοήσεις ότι λέγεται μέσω του Πνεύματος εκ προσώπου των αγγέλων. «

Επειδή λοιπόν δεν υπήρχε κανείς που να μπορούσε να με ελέγξει ως αμαρτήσαντα, αλλά εσύ μόνος με διόρθωσες, [λέει:] «Σε εσένα και μόνο αμάρτησα». Ορθώς δε πρόσθεσε: «Και το πονηρό έπραξα ενώπιόν σου»· διότι αυτό έχει καταγραφεί και στην ιστορία· φάνηκε, λέει, το γεγονός πονηρό ενώπιον του Κυρίου. <Για να δικαιωθείς στους λόγους σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι.> (I f. 288 b.) Εγώ μεν, λέει, έγινα πρόξενος κακών, το δικό σου δίκαιο όμως αναλάμπει και έτσι. Διότι, όταν γίνει η κρίση, και παρουσιαστούν στο μέσον όσα εσύ έκανες για εμένα, και συγκριθούν με αυτά όσα εγώ τόλμησα να πράξω, εσύ μεν θα αναδειχθείς δίκαιος και φιλάνθρωπος, ενώ εγώ θα φανώ παράνομος και αχάριστος. Το «όπως» (για να), λοιπόν, δεν δηλώνει εδώ αιτία· διότι δεν αμάρτησε ο Δαβίδ για αυτόν τον λόγο, προκειμένου να δικαιωθεί ο Θεός, αλλά, αντιθέτως, ακόμη και από την αμαρτία αυτού, αναδεικνύεται το δίκαιο του Θεού. Διότι έχει λάβει πρόνοια για όλους τους ανθρώπους. <Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην.> (A f. 288 b.) Αυτό όμως το λέει όχι επειδή η ενέργεια της αμαρτίας είναι φυσική (διότι τότε θα έμενε ατιμώρητη), αλλά επειδή η επιρρέπεια στο σφάλμα έχει κληροδοτηθεί στη φύση· νικάται όμως με τη θέληση και τους κόπους, και δεν κυριαρχείται κατ' ανάγκην, λόγω του αυτεξούσιου. (A f. 289.)

Κατά κάποιον τρόπο, λοιπόν, κληρονόμησα την αγνωμοσύνη των πατέρων μου, και εξαιτίας τους παρασύρομαι στην αμαρτία. (B f. 198 b, I f. 298.) Είναι συνήθεια των αγίων να εξευμενίζουν τον Θεό και να τον παρακαλούν για έλεος, μερικές φορές με πάρα πολλούς λόγους, αλλά και σπεύδοντας να κατηγορήσουν την αδυναμία που ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Μπορεί, λοιπόν, κανείς να τους ακούσει να αναφωνούν: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι». Και πάλι: «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου». Θέτοντας αυτό εναργέστερα, ο πολυπαθέστατος Ιώβ αναφωνούσε προς τον Θεό: «Δεν με άρμεξες σαν γάλα και με έπηξες σαν τυρί; Με δέρμα και σάρκα με έντυσες, και με οστά και νεύρα με συνέπλεξες; Ζωή και έλεος χάρισες σε εμένα». Αυτό ακριβώς λέμε ότι υποδηλώνεται και τώρα μέσα από τους προκείμενους στίχους. Διότι λέει ότι η ίδια η αρχή της γέννησής μας δεν έγινε χωρίς τον ρύπο της φιλοσαρκίας. Επειδή, ομολογουμένως, ο γάμος είναι τίμιος και το γεγονός είναι υπεράνω κατηγορίας ενώπιον του Θεού. Πλην όμως, αν κανείς εξετάσει προσεκτικά την αφορμή της συνεύρεσης, θα βρει ότι αυτή είναι όρεξη της σάρκας... έστω και αν αυτό που πράττεται δεν λογίζεται ως αμαρτία. Τιμωρείται, λοιπόν, η συνεύρεση, εάν δεν έχει ως κριτή τον νόμο, και ως αληθινή αφορμή του πράγματος την επιθυμία της τεκνοποιίας. Επομένως, όσον αφορά μόνο τις ορέξεις και τη σαρκική κίνηση, η σύλληψή μας γίνεται μέσα σε ανομίες, και μέσα σε αμαρτίες κυοφορούν οι μητέρες.

Η δε γυναίκα που γεννά και είναι ακάθαρτη εξαιτίας αυτού, θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με το εύλογο και τον άμεμπτο νου, η ανθρώπινη φύση. Διότι, προς το παρόν, θα αποδώσουμε το πρόσωπο της γυναίκας στη φύση. Κατηγορείται δε από τον νόμο, και ονομάζεται ένοχη μολυσμών, εξαιτίας του ότι γεννά για τη φθορά, και δεν βρίσκεται πλέον στην κατάσταση στην οποία βρισκόταν αμέσως μόλις έλαβε την ύπαρξη από τον Θεό (διότι δημιουργήθηκε για την αφθαρσία)· αντίθετα, έχει παρασυρθεί στην αναγκαιότητα της φθοράς, καταδικασμένη εξαιτίας της παράβασης, και υπομένοντας η φύση παρά φύσιν την τιμωρία από τη θεϊκή κατάρα. «Διότι ο Θεός δεν εποίησε τον θάνατο», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «ούτε τέρπεται με την απώλεια των ζώντων, και δεν υπάρχει βασίλειο του άδη επί της γης. Διότι έκτισε τα πάντα για να υπάρχουν, και είναι σωτήρια τα δημιουργήματα του κόσμου· με τον φθόνο δε του διαβόλου, εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Μολύνει λοιπόν τη φύση η επείσακτη φθορά, και ο θάνατος που επικράτησε λόγω του διαβολικού φθόνου, έχοντας ως ρίζα του την αμαρτία. Τη μιαίνει δε και με άλλον τρόπο, με το ότι τα γεννώμενα σπέρνονται μέσα σε σαρκική φιληδονία. Και κάτι τέτοιο φαίνεται να υποδηλώνει ο θεσπέσιος Δαβίδ, όταν ψάλλει και λέει: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην, και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με η μήτηρ μου». Ακάθαρτη λοιπόν είναι η φύση, καθώς εξαιτίας της παράβασης και της κατάρας υπομένει τη φθορά, αντίθετα με το θέλημα του Θεού.

Εάν όμως κάποιος από όσους αμφισβητούν, προβάλλοντας το σώμα του Χριστού, επειδή ονομάστηκε «πρωτότοκος των νεκρών» και «απαρχή των κεκοιμημένων», πει ότι, όπως ακριβώς εκείνος αναστήθηκε, έτσι πρέπει να προσδοκούμε ότι θα αναστηθούν και τα σώματα όλων ομοίως με εκείνον, ώστε, όπως εγέρθηκε ο Χριστός, «έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί του», και ότι εγέρθηκε το σώμα του Ιησού, έχοντας τις ίδιες σάρκες και τα οστά που είχε, όπως πείστηκε και ο Θωμάς, σε αυτόν θα απαντήσουμε: το σώμα του Χριστού δεν προήλθε «από θέλημα ανδρός», ούτε από «ηδονή που συνήλθε με τον ύπνο», ούτε «συνελήφθη μέσα σε ανομίες και κυοφορήθηκε μέσα σε αμαρτίες», αλλά προήλθε «από το Άγιο Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου και από Παρθένο», ενώ το δικό σου είναι ύπνος και ηδονή και ρύπος. Και γι' αυτό και ο σοφός Σειράχ αποφθέγγεται: «διότι όταν πεθάνει ο άνθρωπος, θα κληρονομήσει ερπετά και θηρία και σκώληκες», και ο Δαβίδ στον ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Μήπως στους νεκρούς θα κάνεις θαυμάσια; Ή μήπως ιατροί θα τους αναστήσουν και θα σε δοξολογήσουν; Μήπως θα διηγηθεί κάποιος στον τάφο το έλεός σου και την αλήθειά σου στην απώλεια; Μήπως θα γίνουν γνωστά στο σκοτάδι τα θαυμάσιά σου και η δικαιοσύνη σου σε γη λησμονημένη;» Και άλλα τέτοια λόγια είναι διαθέσιμα σε όποιον θέλει να τα συγκεντρώσει από τις Γραφές, τα οποία [παραλείπουμε], για να μην αυξήσουμε τον λόγο μας πολλαπλάσια από τα όσα έχουν ειπωθεί, μνημονεύοντάς τα όλα στο πλήθος τους.

Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθηκα, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Παρόμοια θα ήταν αυτά και με τα λόγια του Ιώβ: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα, και η νύχτα κατά την οποία είπαν: Ιδού, άρρεν». Διότι, γιατί ήταν επικατάρατη, παρά μόνο επειδή συνελήφθη μέσα σε ανομίες; Επειδή ήταν φυσικό επακόλουθο η κατάρα να ακολουθεί την αμαρτία. Τα ίδια λόγια χρησιμοποίησε και ο Ιερεμίας, λέγοντας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα, και η νύχτα κατά την οποία με συνέλαβε η μητέρα μου».

Διότι θα ήταν μακάριο να μην είχε παραβεί την εντολή η πρώτη γυναίκα και να μην είχε υπηρετήσει τη φθαρτή γένεση, αλλά να παρέμενε στον Παράδεισο εξομοιωμένη με τους θείους αγγέλους· όμως από φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο. Εξαιτίας του θανάτου, η γένεση μέσω αίματος και σάρκας τέθηκε στην υπηρεσία για τη διατήρηση του θνητού γένους. Γι' αυτό και η σύλληψη, ως υποκείμενη στον θάνατο, αποδοκιμαζόταν από τους μακαρίους. Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: «Σε αδικία γεννήθηκα με ωδίνες, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου». Διότι γεννήθηκα με ωδίνες και κυοφορήθηκα, λέει, για να περιέλθω στην αδικία, και ώστε, ευρισκόμενος μέσα σε αμαρτίες, να ελεγχθώ σύμφωνα με αυτή την έννοια: «Δεν συνελήφθην», λέει, «μέσα στις ανομίες της μητέρας μου, ούτε με τις δικές της ανομίες με κυοφόρησε· αλλά εγώ γεννήθηκα στην αδικία, περιβαλλόμενος θνητή σάρκα. Και τα λέω αυτά, επειδή αγάπησας την αλήθεια».

Όπως λοιπόν ούτε άλλος ουρανός δημιουργήθηκε έκτοτε, ούτε κάποιο άλλο από τα μέρη του κόσμου προστέθηκε σε όσα δημιουργήθηκαν εξ αρχής, αλλά η κτίση παρέμεινε αυτοτελής, πλήρης και αμείωτη στα δικά της μέτρα· έτσι ούτε άλλος χρόνος δημιουργήθηκε πέρα από αυτόν που εμφανίστηκε μαζί με την κατασκευή του κόσμου, αλλά η φύση του χρόνου περιορίστηκε στην εβδομάδα των ημερών. Και εξαιτίας αυτού, όταν καταμετρούμε τον χρόνο με τις ημέρες, αρχίζοντας από την πρώτη και κλείνοντας την αρίθμηση στην έβδομη, επιστρέφουμε πάλι στην πρώτη, υπολογίζοντας πάντοτε ολόκληρο το διάστημα του χρόνου μέσω του κύκλου των εβδομάδων, μέχρις ότου, αφού παρέλθουν τα κινούμενα και παύσει κάποτε η ρευστή κίνηση του κόσμου, καθώς λέει ο απόστολος, έλθουν εκείνα που δεν κλονίζονται πλέον, τα οποία δεν τα αγγίζει πια μεταβολή και αλλοίωση, εφόσον εκείνη η κτίση θα παραμένει πάντοτε απολύτως η ίδια στους μελλοντικούς αιώνες· στην οποία συντελείται η αληθινή περιτομή της ανθρώπινης φύσης με την αφαίρεση της σωματικής ζωής και το αληθινό καθαρτήριο του αληθινού ρύπου. Ρύπος δε του ανθρώπου είναι η αμαρτία που συμπαράγεται με την ανθρώπινη φύση (διότι «εν αμαρτίαις με συνέλαβε η μητέρα μου»), την οποία Εκείνος, που πραγματοποίησε τον καθαρισμό των αμαρτιών μας, τότε θα εκκαθαρίσει ολοκληρωτικά, αναλώνοντας από τη φύση των όντων καθετί που είναι αιματώδες, ρυπαρό και απερίτμητο.

Αυτός παρουσίασε τα ελεεινά και γεμάτα δάκρυα θεάματα: παιδιά που έμειναν ορφανά σε ανώριμη ηλικία και εκτίθενται ως λάφυρο στους ισχυρούς, τα οποία πολλές φορές χαμογελούν μπροστά στη δυστυχία τους εξαιτίας της άγνοιας των κακών. Και ποια άλλη είναι η αιτία της χηρείας, αν όχι ο γάμος; Επομένως, η αποχή από αυτόν συνεπάγεται τη ματαίωση όλων ανεξαιρέτως αυτών των κακών λειτουργιών, και αυτό δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι, όπου αναιρείται η αρχική καταδίκη που επιβλήθηκε σε εκείνους που αμάρτησαν, και δεν πληθύνονται πλέον οι θλίψεις των μητέρων, σύμφωνα με τη Γραφή, ούτε προηγείται η λύπη της ανθρώπινης γέννησης, εκεί καταργείται οπωσδήποτε μαζί και η συμφορά από τη ζωή και σκουπίζεται το δάκρυ από τα πρόσωπα, καθώς λέει ο προφήτης. Διότι η σύλληψη δεν γίνεται πλέον μέσα σε ανομίες, ούτε η κύηση μέσα σε αμαρτίες, ούτε προέρχεται από αίματα, ούτε από θέλημα άνδρα και από θέλημα σάρκας, αλλά η γέννηση προέρχεται μόνο από τον Θεό. Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος συλλαμβάνει στο ζωτικό κέντρο της καρδιάς του την αφθαρσία του Πνεύματος και γεννά «σοφία και δικαιοσύνη, αγιασμό και απολύτρωση». Διότι είναι δυνατόν στον καθένα να γίνει μητέρα Εκείνου που τα αποτελεί όλα αυτά, καθώς λέει κάπου ο Κύριος, ότι «Όποιος κάνει το θέλημά μου, αυτός είναι και αδελφός μου και αδελφή μου και μητέρα μου». Ποια θέση λοιπόν έχει πλέον ο θάνατος πάνω σε τέτοιου είδους κυήματα;

Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, τον ανέβασαν για να τον παραστήσουν στον Κύριο. Ποιων «αυτών»; Ο λόγος του νόμου αναφέρεται στους γονείς καθώς και σε όσους γεννιούνται από σαρκική συνεύρεση, ως έχοντες ανάγκη καθαρισμού· επειδή και ο ψαλμωδός λέει: «μέσα σε ανομίες συνελήφθηκα και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· όπου όμως δεν υπάρχουν δύο γονείς, αλλά μόνο μητέρα που γέννησε, και αυτή μάλιστα παρθένος, και γέννηση παιδιού που συνελήφθη ασπόρως, ασφαλώς δεν υπήρχε ανάγκη καθαρισμού, αλλά ήταν και αυτό έργο υπακοής, η οποία επανέφερε την παρακούσασα φύση και την απάλλαξε από την ευθύνη που προήλθε εξαιτίας της παρακοής. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, τον ανέβασαν για να τον παραστήσουν στον Κύριο, να τον αφιερώσουν, να φανερώσουν ότι είναι πρωτότοκος, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο».

Ο Θεός, λοιπόν, στέλνει τον αρχάγγελο σε Παρθένο, και αυτήν, ενώ παραμένει παρθένος, την κάνει δική του μητέρα με μόνη την προσφώνηση, επειδή, αν είχε συλληφθεί από σπέρμα, δεν θα ήταν νέος άνθρωπος, ούτε θα ήταν αναμάρτητος και σωτήρας αυτών που αμάρτησαν. Διότι η κίνηση της σάρκας προς τη γένεση, καθώς είναι ανυπότακτη προς τον νου, ο οποίος έχει ταχθεί από τον Θεό να μας κυβερνά, δεν είναι εντελώς απαλλαγμένη από την αμαρτία. Γι' αυτό και ο Δαβίδ έλεγε: «Σε ανομίες συνελήφθην και σε αμαρτίες με εκυοφόρησε η μητέρα μου». Εάν, λοιπόν, η σύλληψη του Θεού γινόταν από σπέρμα, δεν θα ήταν νέος άνθρωπος, ούτε αρχηγός της νέας ζωής που δεν παλιώνει ποτέ. Διότι, προερχόμενος από την παλαιά κοπή και όντας κληρονόμος εκείνου του πταίσματος, δεν θα μπορούσε να φέρει μέσα του το πλήρωμα της ακήρατης θεότητας και να κάνει τη σάρκα του ανεξάντλητη πηγή αγιασμού, ώστε και τον μολυσμό εκείνων των προπατόρων να ξεπλύνει με την περίσσεια της δύναμής του και να επαρκεί για τον αγιασμό όλων των μεταγενεστέρων. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε άγγελος ούτε άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος ήλθε και μας έσωσε, αφού συνελήφθη και σαρκώθηκε στη μήτρα της Παρθένου και παρέμεινε αναλλοίωτα Θεός.

Επιπλέον, έπρεπε η φύση που είχε νικηθεί να νικήσει αυτόν που την νίκησε, και αυτός που εξαπάτησε να εξαπατηθεί. Γι' αυτόν τον λόγο, έπρεπε και ήταν αναγκαίο να γίνει άνθρωπος εκείνος που θα ήταν άγευστος αμαρτίας. Αυτό όμως ήταν αδύνατο· διότι «κανείς», όπως λέει η Γραφή, «δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα», και «ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;», και «κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνο ένας, ο Θεός». Εξαιτίας αυτών, ο εκ Θεού Θεός Λόγος, ο οποίος υπάρχει εξ αϊδίου από Εκείνον, αλλά βρίσκεται και μέσα σε Εκείνον (διότι δεν είναι δυνατόν ούτε καν να διανοηθούμε ποτέ Θεό χωρίς Λόγο), και υπάρχει μαζί με Εκείνον ως ένας Θεός (επειδή ούτε το ηλιακό απαύγασμα είναι φως διαφορετικό από τον ήλιο, ούτε η ακτίνα του ήλιου είναι άλλος ήλιος πέρα από τον ένα)· γι' αυτά λοιπόν ο μόνος αναμάρτητος Υιός και Λόγος του Θεού γίνεται υιός ανθρώπου, άτρεπτος κατά τη θεότητα και άμεμπτος κατά την ανθρωπότητα, «ο οποίος, μόνος», όπως ακριβώς είχε προμαρτυρήσει ο Ησαΐας, «δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», και όχι μόνο αυτό, αλλά είναι και ο μόνος που ούτε σε ανομίες συνελήφθη ούτε σε αμαρτίες κυοφορήθηκε, όπως ακριβώς μαρτυρεί στους Ψαλμούς ο Δαβίδ για τον εαυτό του, ή μάλλον για κάθε άνθρωπο.

Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο γεννιέται ως Θεός ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά και από Παρθένο αγία, η οποία είναι ανώτερη από τους μολυσμένους λογισμούς της σάρκας, σύμφωνα με τους προφήτες· Παρθένο της οποίας τη σύλληψη επέφερε η έλευση του Αγίου Πνεύματος και όχι η όρεξη της σάρκας, και της οποίας προηγήθηκε ο ευαγγελισμός και η πίστη στην παρουσία του Θεού, και όχι η συγκατάθεση και η εμπειρία της εμπαθούς επιθυμίας. Διότι, έχοντας απομακρυνθεί παντελώς από αυτήν, με προσευχή και πνευματική αγαλλίαση η άσπιλος Παρθένος είπε προς τον άγγελο του ευαγγελισμού: «Ιδού η δούλη του Κυρίου, ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου», και αφού συνέλαβε, γέννησε, ώστε ο νικητής του διαβόλου, όντας άνθρωπος θεάνθρωπος, να έλκει την καταγωγή του μόνο από το ανθρώπινο γένος, αλλά όχι και από την αμαρτία· καθώς είναι ο μόνος από όλους που δεν συνελήφθη μέσα σε ανομίες, ούτε κυοφορήθηκε μέσα σε αμαρτίες, δηλαδή με την ηδονή της σάρκας, το πάθος και τους ρυπαρούς λογισμούς της φύσης που έχει μιανθεί από την παράβαση· ώστε να είναι και ως προς το πρόσλημμα τελείως καθαρός και αμόλυντος, και να μην έχει ο ίδιος εξαιτίας του προσλήμματος ανάγκη από καθαρμούς, αλλά για χάρη μας να τα δέχεται όλα με σοφία, και έτσι να αναδειχθεί όντως νέος Αδάμ και να παραμείνει όντως νέος και ρωμαλέος, χωρίς να παλαιώνεται καθόλου, και να αναδημιουργήσει τον παλαιό Αδάμ μέσα στον εαυτό του και δι' αυτού, και να τον διατηρήσει για πάντα νέο, όντας ικανός να αποτινάξει πλήρως την παλαιότητα.

Διότι ποια είναι για εμάς η αρχή της γέννησης του καθενός; Δεν είναι παρόμοια με αυτήν των άλογων ζώων; Μάλλον μάλιστα είναι και χειρότερη. Διότι εκείνη δεν προήλθε από την αμαρτία, ενώ στο δικό μας γένος η παρακοή της εντολής εισήγαγε τον γάμο. Γι' αυτό και λαμβάνουμε την αναγέννηση από το θείο βάπτισμα, η οποία περιτέμνει το κάλυμμα που προέρχεται από τη γέννηση. Διότι, αν και ο γάμος είναι ανεπίληπτος εφόσον τον παραχώρησε ο Θεός, η φύση όμως φέρει ακόμη τα σύμβολα των γεγονότων που μας κατέστησαν υπόλογους. Γι' αυτό και κάποιος από τους ιερούς θεολόγους μας λέει ότι αυτή η δική μας γέννηση είναι «νυκτερινή και δούλη και εμπαθής», και ο Δαβίδ πριν από αυτόν λέει: «μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με εκυοφόρησε η μητέρα μου».

Γι' αυτό και όσα συντέλεσαν κάποτε σε αυτό, εορτάζονται σήμερα από εμάς, επειδή από το αποτέλεσμα αναγνωρίζουμε κυρίως το μεγαλείο εκείνων που οδήγησαν σε ένα τόσο σπουδαίο σκοπό. Διότι Αυτός που προέρχεται από τον Θεό, και είναι προς τον Θεό, και είναι Θεός, και είναι Λόγος του Θεού και Υιός, συνάναρχος και συναΐδιος με τον ύψιστο Πατέρα, γίνεται υιός ανθρώπου, από αυτήν την Αειπάρθενο. «Ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος και στους αιώνες», κατά την θεότητα άτρεπτος, κατά την ανθρωπότητα άμεμπτος· «ο οποίος μόνος», όπως ακριβώς προφητεύοντας μαρτύρησε ο Ησαΐας, «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»· και όχι μόνο αυτό, αλλά ο οποίος μόνος ούτε σε ανομίες συνελήφθη, ούτε σε αμαρτίες κυοφορήθηκε, όπως ακριβώς μαρτυρεί ο Δαβίδ στους Ψαλμούς για τον εαυτό του και για κάθε άνθρωπο, ώστε να είναι και ως προς την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε τέλεια καθαρός και αμόλυντος, και ούτε ως προς αυτήν να έχει ανάγκη καθαρμών για τον εαυτό του, ώστε έτσι, για εμάς και προς εμάς μεταβιβάζοντάς τα, με δικαιοσύνη συγχρόνως και με πάνσοφο τρόπο να δεχθεί και την κάθαρση και το πάθος και τον θάνατο και την ανάσταση.

«Σοι μόνω ήμαρτον» Μόνο σε σένα, ως Θεό, έγιναν γνωστά τα έργα μου, και γι' αυτό μόνο εσένα έχω ανάγκη για τη συγχώρεση. «Όπως αν δικαιωθής» Διότι ποιος θα μπορέσει να σου απαντήσει, όταν εσύ ως Θεός κρίνεις δίκαια τον αμαρτωλό; «Και νικήσης» Διότι, όταν κρίνεις τα όσα έχουμε πράξει, τότε εσύ ο ίδιος αναλαμβάνεις το τρόπαιο της νίκης, ως δίκαιος κριτής. «Ιδού γαρ» Όχι μόνο στην κοιλιά, αλλά επειδή με παρέλαβαν τα έργα της ανομίας, του φόνου και της ξένης κλίνης, την οποία παράνομα σύλησα. «Και εν αμαρτίαις» Ο προφήτης υπονοεί τα έργα της ηδονής. «Ιδού γαρ αλήθειαν» Ως αληθινός Θεός αγάπησας την αλήθεια· εγώ όμως, λέει, προσχώρησα στο ψεύδος. «Τα άδηλα» Με την προφητεία, λέει, με στόλισες, μου έδειξες (με δίδαξες) τα όσα δεν έχουν ακόμη συμβεί και, παρ' όλα αυτά, επειδή αμέλησα, ολίσθησα. «Ραντιείς με» Ο προφήτης προαναγγέλλει το βάπτισμα, επειδή στον Νόμο ο ραντισμός γινόταν με ύσσωπο· και ο ύσσωπος είναι το άνθος του καλαμιού. «Πλυνείς με» Διότι ο Θεός (ο Χριστός), όπου (όποτε) συγκατανεύσει να δώσει συγχώρεση, επιτελείται ο μέγιστος καθαρμός, και η ψυχή γίνεται πιο λευκή και από το χιόνι. Να εννοείς εδώ το βάπτισμα. «Ακουτιείς» [Αφού μου προανήγγειλες τα μυστήρια της παρουσίας σου, κατά την οποία επρόκειτο να αγαλλιάσουν οι πιστοί.]

Ίσως, όμως, το «Και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα» ειπώθηκε επειδή, ενώ όλοι του έκαναν χάρες ως βασιλιά και με τη σιωπή τους έκρυβαν το αμάρτημα, ο Θεός έστειλε τον Νάθαν και ήλεγξε την πράξη του ως πονηρή, και τον λόγο για τον οποίο έγινε αυτό, τον δείχνουν τα όσα ακολουθούν: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην». Αυτά δεν λέγονται μόνο εξαιτίας του ρύπου που προέρχεται από τον Αδάμ· διότι εξαιτίας αυτού θεωρείται ότι γινόμαστε ρυπαροί, ώστε ακόμη και πριν φτάσουμε στην ηλικία που επιδέχεται τη διάκριση του καλού και του κακού, να έχουμε ανάγκη από κάθαρση ως μολυσμένοι από τους προπάτορές μας. Διότι αυτό θα βρούμε να έχει λεχθεί και στον Ιώβ: «Ποιος», λέγει, «θα καυχηθεί ότι είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε καν το βρέφος, έστω και αν η ζωή του είναι μόνο μία ημέρα». Επιπλέον, η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να ονομάζει μητέρα της αμαρτίας την επιθυμία. Και απόγονο, πάλι, και των δύο τον θάνατο, όπως μαρτυρεί ο Ιάκωβος λέγοντας:

«Άραγε δεν γνωρίζεις για ποιον λόγο ήρθα;» «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;» Μήπως «συνελήφθης σε ανομίες», όπως εγώ; Μήπως «σε αμαρτίες σε κυοφόρησε η μητέρα σου» ή προήλθε από σπέρμα η γέννησή σου;

Ρ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΥΡΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Κατά των Ναυατιανών. Πες στον μαθητή της αλαζονείας του Ναυάτου: Γιατί φρυάζεις ως καθαρός, φερόμενος ανόητα; Γιατί παριστάνεις υποκριτικά τον αναμάρτητο; Γιατί αρνείσαι την κοινωνία της ανθρώπινης φύσης; Ο Ησαΐας διακηρύσσει τον εαυτό του ακάθαρτο. Ο Δαβίδ γνωρίζει ότι κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης, και ότι όλοι συνελήφθησαν και κυοφορήθηκαν μέσα στις αμαρτίες. Και ο ίδιος ο Θεός γνωρίζει ότι οι άνθρωποι είναι ισχυρά προσκολλημένοι στην πονηρία, και ότι έχουν ανάγκη μόνο από το έλεος της θείας φιλανθρωπίας, και εσύ αλαζονεύεσαι με την έπαρση της καθαρότητας; Ή, λοιπόν, πάψε να ψεύδεσαι, ή μέσα από τις πράξεις σου θα γίνεις καταγέλαστος, ή μάλλον θα ντροπιαστείς οικτρά.

Άλλον απέβαλες, και εμένα εισήγαγες· τόσο μεγάλο πλούτο μου έδωσες. ε΄. Για να δικαιωθείς στα λόγια σου, και να νικήσεις όταν κρίνεσαι. Εάν πεις εσύ τα αμαρτήματά μου, και δεν τα πω εγώ, καταδικάζομαι. Γι' αυτό έχω ανάγκη ελέους. Διότι, ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Ανέκαθεν, λέγει, και από την αρχή της ανθρώπινης φύσεως, η αμαρτία έχει κυριαρχήσει.

Διότι η παράβαση της εντολής προηγήθηκε της συλλήψεως από την Εύα. Διότι, μετά την παράβαση και τη στέρηση του παραδείσου, ο Αδάμ γνώρισε την Εύα τη γυναίκα του, και εκείνη αφού συνέλαβε γέννησε τον Κάιν. Αυτό λοιπόν θέλει να πει, ότι η αμαρτία, αφού κυρίευσε τους προγόνους μας, άνοιξε κάποια οδό και κάποιο μονοπάτι μέσα στο ανθρώπινο γένος. Διδασκόμαστε δε μέσω όλων αυτών, όχι ότι η ενέργεια της αμαρτίας είναι φυσική —διότι τότε θα ήμασταν απαλλαγμένοι από την τιμωρία— αλλά ότι η φύση ρέπει προς το σφάλμα, καθώς κλονίζεται από τα πάθη· ωστόσο, η προαίρεση νικά, χρησιμοποιώντας ως βοηθούς της τους πνευματικούς κόπους. Δεν κατηγορεί, επομένως, τον γάμο, όπως ανόητα υπέθεσαν μερικοί, κατανοώντας με αυτόν τον τρόπο το «ἐν ἀνομίαις συνελήφθην»· αλλά φέρνει στο προσκήνιο την παρανομία που διαπράχθηκε παλαιότερα από τους προγόνους, και λέει ότι εκείνη έγινε η πηγή αυτών των ρευμάτων. Διότι εάν εκείνοι, λέει, δεν αμάρταναν, δεν θα είχαν δεχθεί την ποινή του θανάτου· και εφόσον δεν θα ήταν θνητοί, θα ήταν ανώτεροι από τη φθορά· μαζί δε με την αφθαρσία, οπωσδήποτε θα συνυπήρχε και η απάθεια· και εάν κυριαρχούσε η απάθεια, η αμαρτία δεν θα έβρισκε χώρο. Επειδή όμως αμάρτησαν, παραδόθηκαν στη φθορά· και αφού έγιναν φθαρτοί, τέτοια παιδιά και γέννησαν· και σε τέτοιου είδους ανθρώπους συμπαρομαρτούν επιθυμίες και φόβοι και ηδονές. Εναντίον αυτών αγωνίζεται και ο λογισμός, και εάν μεν νικήσει ανακηρύσσεται νικητής, εάν όμως ηττηθεί φορτώνεται με αίσχος. Ο δε Σύμμαχος, αντί της λέξεως «ἐκίσσησεν», έθεσε τη λέξη «ἐκύησε».

Τι σημαίνει το: «Μέσα σε ανομίες συνελήφθηκα και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»; Επειδή ο πρωταρχικός σκοπός του Θεού ήταν να μη γεννιόμαστε μέσω γάμου και φθοράς, η παράβαση όμως της εντολής εισήγαγε τον γάμο εξαιτίας της ανομίας του Αδάμ, δηλαδή της αθέτησης του νόμου που του είχε δοθεί από τον Θεό. Επομένως, όλοι όσοι γεννιούνται από τον Αδάμ συλλαμβάνονται μέσα σε ανομίες, υποπίπτοντας στην καταδίκη του προπάτορα. Το δε «και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου» σημαίνει ότι η Εύα, η μητέρα όλων μας, πρώτη επιθύμησε διακαώς την αμαρτία, έχοντας σφοδρή επιθυμία για την ηδονή. Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς, υποπίπτοντας στην καταδίκη της μητέρας, λέμε ότι κυοφορούμαστε μέσα σε αμαρτίες.

Διότι όπου είναι μεγάλο το τραύμα, υπάρχει ανάγκη και για μεγάλη θεραπεία. Γι' αυτό και ο ίδιος, αναλόγως προς τη μεγάλη του αμαρτία, ζητά σύμφωνα με το μέγα έλεος του Θεού να «εξαλειφθεί η ανομία» και να αξιωθεί άφθονης άφεσης και κάθαρσης από τον ρύπο της αμαρτίας. Διότι δεν αγνοώ το μέγεθος της ανομίας μου, αλλά κατακρινόμενος από την ίδια μου τη συνείδηση, «η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός», αλησμόνητη. Διότι έτσι πρέπει να εννοηθεί το «διαπαντός» και όχι όπως ισχυρίζονται κάποιοι ότι τάχα αναφέρεται στον Σολομώντα, αποκαλώντας τον αμαρτία· διότι δεν είχε καν γεννηθεί όταν ο Δαβίδ τα είπε αυτά. «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν Σου έπραξα», αποδεικνυόμενος αγνώμων απέναντι στον ευεργέτη, «έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια Σου και να αναδειχθείς νικητής όταν θα κρίνεσαι», καθώς δεν βρίσκεται πλέον κανένας ανεύθυνος σφάλματος. «Ιδού γαρ, μέσα σε ανομίες συνελήφθην» εξαιτίας της παράβασης της πρώτης εντολής, έστω και αν ο γάμος είναι τίμιος σε σύγκριση με την παράνομη μοιχεία, «και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου. Διότι, ιδού, αγάπησας την αλήθεια», το στήριγμα της δικαιοσύνης, «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου μου φανέρωσας», στολίζοντάς με με το προφητικό Σου χάρισμα.

Εκείνος, λοιπόν, που συνηγορεί υπέρ των παθών της ατιμίας ως φυσικών και όχι ως επίκτητων, μετέτρεψε «την αλήθεια του Θεού στο δικό του ψεύδος». Διότι, όπως προείπαμε, ο άχραντος και καθαρός κατασκεύασε και την εικόνα Του όμοια με τον εαυτό Του, «με τον φθόνο όμως του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Επειδή, λοιπόν, το γένος των ανθρώπων, αφού συνελήφθη σε ανομίες και γεννήθηκε σε αμαρτίες, αποξενώθηκε από τη μήτρα και πλανήθηκε από την κοιλιά, και αφού βασίλευσε η αμαρτία από τον Αδάμ μέχρι την παρουσία του Χριστού και σε αυτούς που δεν είχαν αμαρτήσει, ήλθε ιλεούμενος «ο αμνός του Θεού για να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου», δένοντας με τη δική του δύναμη τον ισχυρό, και διαρπάζοντας έτσι εμάς, τα αιχμαλωτισμένα σκεύη του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία». Εάν, λοιπόν, φροντίζουμε να ανακληθούμε από την αιχμαλωσία και να φορέσουμε «την εικόνα του επουρανίου» και να παραστήσουμε τα μέλη μας δούλα στη δικαιοσύνη και στον αγιασμό, όπως ακριβώς τα παραστήσαμε στην αμαρτία, ας πιστέψουμε ότι οφείλουμε, περπατώντας στο φως, να βλέπουμε απρόσκοπτα τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «άνοιξε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Διότι, όπως στα αισθητά εκείνος που περπατά στο φως δεν σκοντάφτει, έτσι και στα νοητά εκείνος που βρίσκεται σε τέλειο αγιασμό δεν διαλογίζεται πονηρά, ούτε σκέφτεται φαύλα.

Άγγελος το είπε; —Ναι, λέγει, και το είπε και το έδειξε, και ο Θεός και πλάστης των αγγέλων εμφανίστηκε στη Μαρία και είπε: «Πες στους δικούς μου: αναστήθηκε ο Κύριος.» Ελάτε λοιπόν, σαν κριάρια και σαν αρνιά προβάτων, όλοι σκιρτώντας ας πούμε: «Ποιμένα μας, έλα, συγκέντρωσε εμάς που σκορπιστήκαμε από τη δειλία· πάτησες τον θάνατο, στάσου δίπλα σε αυτούς που σε ποθούν, εσύ που στους πεσμένους παρέχεις την ανάσταση.» Ας αναστηθεί μαζί σου, Σωτήρα, η νεκρωμένη ψυχή μου, ας μην τη φθείρει η λύπη και τελικά λησμονήσει τα άσματα αυτά που την αγιάζουν· ναι, Ελεήμον, σε ικετεύω να μην παραβλέψεις εμένα που είμαι στιγματισμένος από τα σφάλματα· διότι μέσα σε ανομίες και σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου, Πατέρα μου άγιε και φιλεύσπλαχνε, ας αγιάζεται το όνομά σου πάντοτε στο στόμα μου και στα χείλη μου, στη φωνή μου και στην ωδή μου· δώσε χάρη σε εμένα που κηρύττω τους ύμνους σου, διότι το μπορείς, εσύ που στους πεσμένους παρέχεις την ανάσταση.