Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 50:8

Και επειδή είναι αναιδής ο δραπέτης, ο Δεσπότης τον επιπλήττει ως δούλο: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Και προτείνοντας τη Γραφή ως ασπίδα, συνέτριψε τις ρομφαίες του εχθρού. Και επειδή «οι ρομφαίες του εχθρού εξέλιπαν οριστικά», λέει ο ευαγγελιστής: «Και αφού ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό ο διάβολος. Στο τέλος», όταν ο πειράζων πείραζε τον απείραστο. «Υπέρ των κρυφίων του Υιού». Και ποιος είναι ο Υιός; Ο μονογενής Θεός Λόγος, ο Υιός του Πατρός ο ομοούσιος, ο δημιουργός του κόσμου. Μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος: «Είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ». Μάρτυρας και ο Πατέρας: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός». Εφόσον δε μαρτυρούν ο Πατέρας και ο Υιός, κάθε άλλη μαρτυρία είναι περιττή. Και από πού γνώριζε τα κρύφια του Υιού ο Δαβίδ; Από εκείνα που του αποκάλυψε ο Υιός. Ο ίδιος λέει: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· διότι στον Δαβίδ, ως κατά σάρκα πατέρα του, του εμπιστεύτηκε τα μυστήρια. Και ποια είναι τα κρύφια του Υιού; Τα μυστήρια περί της ενανθρωπήσεώς του, τα οποία ήταν αποκρυμμένα από τους αιώνες και από τις γενεές, αλλά φανερώθηκαν στους αγίους του, όπως και στον Δαβίδ. Και για το ότι φανερώθηκαν στον Δαβίδ τα κρύφια μυστήρια του Υιού, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο προφήτης, καθώς λέει για την κατάβασή του από τους ουρανούς: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του».

«Διότι, ιδού, αγάπησες την αλήθεια, τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσας». Το νόημα είναι το εξής: Εσύ, λέγει, Κύριε, που είσαι η αλήθεια και αγαπάς την αλήθεια, επειδή επιθυμείς να ζούμε μέσα στην αλήθεια, θα μας καθαρίσεις από την αρχαία αμαρτία· και έτσι θα μας καθαρίσεις με ύσσωπο, ώστε να γίνουμε πιο λευκοί και από το χιόνι. Με τον ύσσωπο παρομοιάζει την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, η οποία είναι θερμή και αποκαθαίρει κάθε ρύπο που υπάρχει μέσα μας. [Ο καθαρισμός θα γίνει με ύσσωπο, δηλαδή διά του Αγίου Πνεύματος.]

Διότι ο ύσσωπος είναι καθαρτικό βότανο.] Το δε, «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μού φανέρωσες», υποδηλώνει ότι όλα τα μελλούμενα, όσα ο Θεός έθεσε στη δική του σοφία, του τα αποκάλυψε διά του Αγίου Πνεύματος.

Διότι, ας τον εξετάσουμε, από πού ισχυρίζεται ότι έχει αποκτήσει την πλήρη κατανόησή της; Άραγε από την κοινή έννοια; Όμως αυτή μας υποδεικνύει το ότι υπάρχει ο Θεός, όχι το τι ακριβώς είναι. Μήπως, τότε, από τη διδασκαλία του Πνεύματος; Από ποια διδασκαλία; Ή πού βρίσκεται αυτή καταγεγραμμένη; Δεν είναι ο μέγας Δαβίδ, στον οποίο ο Θεός φανέρωσε τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Του, εκείνος που ομολογεί φανερά το απρόσιτο της γνώσεως, λέγοντας: «Στάθηκε θαυμαστή η γνώση σου σε εμένα, ξεπέρασε τις δυνάμεις μου· μου είναι αδύνατον να την φθάσω»; Ο δε Ησαΐας, ο οποίος αξιώθηκε τη θεωρία της δόξας του Θεού, τι μας φανέρωσε για τη θεία ουσία; Αυτός, βεβαίως, στην προφητεία του για τον Χριστό αναφωνεί λέγοντας: «Τη γενεά Του ποιος θα μπορέσει να τη διηγηθεί;». Και το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, που είχε μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που άκουσε άρρητα ρήματα τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει, ποια διδασκαλία μας άφησε για την ουσία του Θεού; Αυτός, ο οποίος, όταν ενέκυψε στους επιμέρους λόγους της θείας Οικονομίας, σαν να τον έπιασε ίλιγγος μπροστά στο απροσπέλαστο της θεωρίας, αναφώνησε εκείνα τα λόγια: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι Του!»

Διότι το να θεωρεί κανείς ότι έχει ανακαλύψει την ίδια την ουσία του επί πάντων Θεού, αποτελεί γνώρισμα μεγάλης υπερηφάνειας και έπαρσης· διότι, με την αλαζονεία τους, σχεδόν επισκιάζουν ακόμη και εκείνον που είπε: «Πάνω από τα άστρα θα θέσω τον θρόνο μου». Μήπως ο μέγας Δαβίδ, στον οποίο ο Θεός φανέρωσε τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Του, δεν ομολογεί φανερά το απρόσιτο της γνώσης, λέγοντας: «Υπήρξε πολύ θαυμαστή η γνώση Σου για εμένα»; Και ο Ησαΐας, ο οποίος έφθασε στη θεωρία της δόξας του Θεού, τι μας φανέρωσε περί της θείας ουσίας; Ο οποίος, βεβαίως, στην προφητεία του για τον Χριστό διακηρύσσει λέγοντας: «Τη γενεά Του ποιος θα μπορέσει να τη διηγηθεί;»

Ιδού, μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου. Διότι ιδού, αγάπησες την αλήθεια· τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσας. Θα με ραντίσεις με ύσσωπο και θα καθαριστώ· θα με πλύνεις και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι.

Διότι μέσα σε αυτά βλέπουμε ολόκληρο το μυστήριο της ευσέβειας. Αλλά, όσο ο Χριστός δεν είχε ακόμη υπομείνει τον σαρκικό θάνατο αγωνιζόμενος υπέρ της ζωής μας, το καταπέτασμα ήταν κατά κάποιον τρόπο ακόμη απλωμένο· διότι ίσχυε ακόμη η δύναμη της νομικής εντολής. Όταν όμως ολοκληρώθηκαν όλα τα εγκλήματα της ανοσιότητας των Ιουδαίων κατά του Χριστού, και πλέον εξέπνευσε για εμάς, και αφού ο Εμμανουήλ υπέστη αυτό το πάθος, είχε πλέον έρθει ο καιρός να σχιστεί εκείνο το αρχαίο και πλατύ καταπέτασμα, δηλαδή η ασφάλεια του νομικού γράμματος, και να αποκαλυφθεί σε όσους έχουν αγιαστεί εν Χριστώ μέσω της πίστεως η ομορφιά της αλήθειας. Και το καταπέτασμα σχίζεται εντελώς, διότι τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει για εμάς το «από πάνω έως κάτω» παρά αυτό; Και για ποια αιτία; Διότι το σωτήριο κήρυγμα δεν προσφέρει μερική την αποκάλυψη, αλλά μας μεταδίδει τον τελειότατο φωτισμό των θείων μυστηρίων. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός είπε κάπου προς τον Θεό, ως εκ προσώπου του νέου λαού: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· και βεβαίως και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει προς αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό: «Ευχαριστώ τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε σοφία και σε κάθε γνώση».

Και θα το επιβεβαιώσει [πάλι ο] θεσπέσιος Παύλος: «Επειδή εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, καθότι ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς, που δεν περιπατούμε σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα» <Διότι, ιδού, αγάπησες την αλήθεια· τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες.> (A f. 289, B f. 199 b.) Έδειξε πώς εξ αρχής η ανθρώπινη φύση εξέπεσε υπό την αμαρτία από την παράβαση της Εύας, και η γέννηση βρέθηκε υπό κατάρα.

Εσύ λοιπόν, λέει, Κύριε, που είσαι η αλήθεια και αγαπάς την αλήθεια, επειδή θέλεις να ζούμε μέσα στην αλήθεια, θα μας καθαρίσεις από την αρχαία αμαρτία για να λευκανθούμε σαν το χιόνι. Το δε, «Τα κρυφά μού φανέρωσες», σημαίνει πώς όλα όσα επρόκειτο να γίνουν, τα οποία ο Θεός έθεσε με τη δική του σοφία, του τα αποκάλυψε μέσω του Αγίου Πνεύματος. Ίσως όμως και να μεγεθύνει τη δική του αμαρτία προς ντροπή του, δείχνοντας ότι δεν αμάρτησε από άγνοια, αλλά ενώ είχε τη γνώση από τον νόμο και, μαζί με τη βασιλεία, είχε τιμηθεί και με το προφητικό χάρισμα. Αφού, λοιπόν, έδειξε από αυτά την ισχύ της αμαρτίας, ζητά τη λύτρωση στα επόμενα, λέγοντας: «Θα με ραντίσεις με ύσσωπο, και θα καθαριστώ». (A f. 289 b, F f. 77 b, K f. 99 b.) Με τον ύσσωπο παρομοιάζει την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, επειδή αυτή θερμαίνει και αποκαθαίρει κάθε ρύπο που υπάρχει μέσα μας.

Κύριε Ιησού Χριστέ, Βασιλεύ των βασιλευόντων, εσύ που έχεις εξουσία ζωής και θανάτου, εσύ που γνωρίζεις τα άδηλα και τα κρυφά, από τον οποίο δεν ξεφεύγει καμία ενθύμηση και κανένας διαλογισμός, καθάρισέ με από τα κρυφά μου σφάλματα, διότι έπραξα το πονηρό ενώπιόν σου. Ιδού, οι ημέρες μου εκλείπουν μέρα με τη μέρα και οι αμαρτίες μου πληθύνονται. Εσύ, Κύριε, ο Θεός των πνευμάτων και κάθε σάρκας, γνωρίζεις την πολλή ασθένεια της ψυχής μου και του σώματος. Δώσε, Κύριε, ισχύ στην αδυναμία μου και βοήθησέ με τον ταλαίπωρο. Διότι εσύ γνωρίζεις ότι έγινα σαν τέρας για τους πολλούς, και εσύ είσαι ο κραταιός βοηθός μου. Δώσε μου καρδιά, Κύριε, ευγνώμονα, για να μνημονεύω τις ευεργεσίες σου διαπαντός, αγαθέ Κύριε, και μην θυμηθείς τις πολλές μου αμαρτίες, αλλά δείξε ανεξικακία για τα παραπτώματά μου. Μην παραβλέψεις, Κύριε, τη δέησή μου, του ευτελούς και αμαρτωλού, αλλά όπως με σκέπασε η χάρη σου μέχρι τώρα, έτσι και έως το τέλος μην την αφαιρέσεις από εμένα. Διότι αυτή με έκανε σοφό ώστε να κατανοώ αυτά, και μακάριοι είναι όσοι τηρούν τις οδούς της, διότι θα τους γίνει στέφανος δόξας. Σε δοξολογώ, Κύριε, και σε αινώ εγώ ο ανάξιος, εσένα που έδειξες σε μένα πλήθος οικτιρμών, διότι έγινες σκεπαστής και βοηθός μου, επειδή το όνομα της μεγαλωσύνης σου είναι ευλογημένο στους αιώνες. Διότι σε σένα πρέπει μεγαλωσύνη, στον Κύριο και Θεό μας.

Κεφάλαιο 89. Ότι δεν πρέπει να κάνουμε τίποτα για επίδειξη στους ανθρώπους, αλλά τα πάντα από καθαρή καρδιά, γνωρίζοντας ότι ο Θεός βλέπει τα άδηλα και τα κρύφια, και ελπίζοντας να λάβουμε την ανταπόδοση μόνο από Αυτόν. Ότι δεν πρέπει ο μοναχός να εισάγει ξένες συζητήσεις, και μάλιστα κατά τον χρόνο της συνάξεως, για να μην προκαλούμε απόσπαση στους άλλους. Ιδού, οι αδελφοί μας εργάζονται, και εμείς αδρανούμε· αυτοί ακούγοντας τις θείες Γραφές τις απορροφούν, όπως η διψασμένη γη τη βροχή, εμείς, αν και βρισκόμαστε μέσα, περιπλανιόμαστε έξω με τον λογισμό· αυτοί νήφουν, ενώ εμείς αμελούμε· αυτοί αγρυπνούν στις προσευχές, ενώ εμείς έχουμε δέσει τους εαυτούς μας με τον ύπνο και τη ραθυμία· αυτοί κατέκτησαν τους στεφάνους, ενώ εμείς παραμείναμε στη ραθυμία μας· αυτοί έγιναν αρεστοί στον Κύριο, ενώ εμείς στον κόσμο. Γι' αυτό, λοιπόν, ας ανανήψουμε και εμείς, για να τους φτάσουμε. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και εκείνος που ψάχνει βρίσκει, και σε εκείνον που χτυπά θα του ανοιχτεί· διότι ο Κύριος είναι αγαθός προς όλους, και οι οικτιρμοί του απλώνονται σε όλα τα έργα του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Διότι θα ήταν μακάριο να μην είχε παραβεί την εντολή η πρώτη γυναίκα και να μην είχε υπηρετήσει τη φθαρτή γένεση, αλλά να παρέμενε στον Παράδεισο εξομοιωμένη με τους θείους αγγέλους· όμως από φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο. Εξαιτίας του θανάτου, η γένεση μέσω αίματος και σάρκας τέθηκε στην υπηρεσία για τη διατήρηση του θνητού γένους. Γι' αυτό και η σύλληψη, ως υποκείμενη στον θάνατο, αποδοκιμαζόταν από τους μακαρίους. Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: «Σε αδικία γεννήθηκα με ωδίνες, και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου». Διότι γεννήθηκα με ωδίνες και κυοφορήθηκα, λέει, για να περιέλθω στην αδικία, και ώστε, ευρισκόμενος μέσα σε αμαρτίες, να ελεγχθώ σύμφωνα με αυτή την έννοια: «Δεν συνελήφθην», λέει, «μέσα στις ανομίες της μητέρας μου, ούτε με τις δικές της ανομίες με κυοφόρησε· αλλά εγώ γεννήθηκα στην αδικία, περιβαλλόμενος θνητή σάρκα. Και τα λέω αυτά, επειδή αγάπησας την αλήθεια».

Διότι ο αληθινά θεόπνευστος και θεοδίδακτος Παύλος, ο οποίος ερευνούσε μέσα στο βάθος του πλούτου της σοφίας και της γνώσης του Θεού τα άδηλα και τα κρύφια των θείων μυστηρίων, τις ελλάμψεις που λάμβανε από τον Θεό σχετικά με την κατανόηση των ανεξερεύνητων και των ανεξιχνίαστων, έχοντας τη γλώσσα πιο αδύναμη από τη διάνοια, τις υπέδειξε με κάποια εναύσματα στο μέτρο που τις χωρούσε η ακοή εκείνων που αποδέχονταν τη σύνεσή του για το μυστήριο, εκφέροντας μόνο τόσα όσα μπορούσε ο λόγος να υπηρετήσει τη διάνοια. Διότι, αφού κατανόησε όλα όσα μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη δύναμη περί της θείας φύσεως, αποφαίνεται ότι ο λόγος περί της υπερκείμενης ουσίας είναι ανέφικτος και ακατάληπτος από τους ανθρώπινους λογισμούς.

«Σοι μόνω ήμαρτον» Μόνο σε σένα, ως Θεό, έγιναν γνωστά τα έργα μου, και γι' αυτό μόνο εσένα έχω ανάγκη για τη συγχώρεση. «Όπως αν δικαιωθής» Διότι ποιος θα μπορέσει να σου απαντήσει, όταν εσύ ως Θεός κρίνεις δίκαια τον αμαρτωλό; «Και νικήσης» Διότι, όταν κρίνεις τα όσα έχουμε πράξει, τότε εσύ ο ίδιος αναλαμβάνεις το τρόπαιο της νίκης, ως δίκαιος κριτής. «Ιδού γαρ» Όχι μόνο στην κοιλιά, αλλά επειδή με παρέλαβαν τα έργα της ανομίας, του φόνου και της ξένης κλίνης, την οποία παράνομα σύλησα. «Και εν αμαρτίαις» Ο προφήτης υπονοεί τα έργα της ηδονής. «Ιδού γαρ αλήθειαν» Ως αληθινός Θεός αγάπησας την αλήθεια· εγώ όμως, λέει, προσχώρησα στο ψεύδος. «Τα άδηλα» Με την προφητεία, λέει, με στόλισες, μου έδειξες (με δίδαξες) τα όσα δεν έχουν ακόμη συμβεί και, παρ' όλα αυτά, επειδή αμέλησα, ολίσθησα. «Ραντιείς με» Ο προφήτης προαναγγέλλει το βάπτισμα, επειδή στον Νόμο ο ραντισμός γινόταν με ύσσωπο· και ο ύσσωπος είναι το άνθος του καλαμιού. «Πλυνείς με» Διότι ο Θεός (ο Χριστός), όπου (όποτε) συγκατανεύσει να δώσει συγχώρεση, επιτελείται ο μέγιστος καθαρμός, και η ψυχή γίνεται πιο λευκή και από το χιόνι. Να εννοείς εδώ το βάπτισμα. «Ακουτιείς» [Αφού μου προανήγγειλες τα μυστήρια της παρουσίας σου, κατά την οποία επρόκειτο να αγαλλιάσουν οι πιστοί.]

Ανέτειλε, λοιπόν, για να δούμε καθαρά με τα μάτια της διανοίας τα κρυμμένα και άδηλα λόγια των θείων γραφών, φωτιζόμενοι από τις δικές του ακτίνες, ώστε κι εμείς, ψάλλοντας μαζί με τον μακάριο Δαβίδ, να πούμε προς αυτόν: Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μού φανέρωσες, σοφίας όχι του τωρινού αιώνα, αλλά εκείνης που ήταν κρυμμένη προ των αιώνων στον Πατέρα, η οποία φανερώθηκε κατά τις έσχατες ημέρες, όχι μόνο μέσω της γνώσης αλλά και με απτή μορφή και πρόσωπο, ώστε όσοι πιστεύουν σε αυτόν να έχουν ισχυρή βεβαιότητα μέσω της αληθινής μαρτυρίας εκείνων που τον είδαν και πριν από το πάθος του και μετά την ανάσταση. Εκείνος, λοιπόν, φανερώνοντας τον εαυτό του στον κόσμο, ως αληθινός ήλιος της δικαιοσύνης, αφού φανέρωσε και τώρα σε εμάς τη χάρη του, μας οδήγησε μέσω αυτής στον ανεξιχνίαστο πλούτο των θησαυρών της γνώσης των λογίων του. Διότι ευελπιστώ, αδελφοί, ότι, αφού μας αποκάλυψε τον Πατέρα του, ο ίδιος θα μας κάνει γνωστές και τις αέναες πηγές των πραγμάτων, ώστε οι ληνοί μας να αναβλύζουν τη χάρη του, για να τη μεταδίδουμε σε όσους έχουν ανάγκη και το επιθυμούν, ώστε να εκπληρωθεί σε εμάς το: «Όποιος ποτίσει με ένα ποτήρι κρύο νερό έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, δεν θα χάσει τον μισθό του».

Διότι, εάν ο μακάριος προφήτης Δαβίδ, έχοντας κατανοήσει την αρμονική διάταξη των ορατών πραγμάτων, αναφωνούσε λέγοντας: «Πόσο μεγαλειώδη είναι τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα τα εποίησας με σοφία» – ένας άνδρας που αξιώθηκε τόσης χάρης του Πνεύματος και καταξιώθηκε να γνωρίσει τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Του –, τι θα μπορούσαμε να πούμε εμείς, που είμαστε χώμα και στάχτη, και που οφείλουμε αδιαλείπτως να σκύβουμε το κεφάλι και να εκπλησσόμαστε μπροστά στην άφατη φιλανθρωπία του Δεσπότη των πάντων;

Εμείς όμως, έχοντας γνωρίσει με τη χάρη του Θεού τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας Του, και θεωρώντας το γεγονός αυτό ως αποδημία, δεν θα ήταν δίκαιο να τρέμουμε, αλλά μάλλον να χαιρόμαστε και να ευθυμούμε, διότι εγκαταλείποντας αυτόν τον φθαρτό βίο, πορευόμαστε προς έναν άλλον, πολύ καλύτερο και λαμπρότερο, ο οποίος δεν έχει τέλος. Αυτά ακριβώς διδάσκοντας και ο Χριστός με τα έργα Του, δεν προσέρχεται στο πάθος με τη βία και κατ' ανάγκην, αλλά εκούσια. «Αυτά», λέει, «είπε ο Ιησούς, και αναχώρησε πέρα από τον χείμαρρο των Κέδρων, όπου υπήρχε κήπος, στον οποίο εισήλθε ο ίδιος και οι μαθητές του. Γνώριζε δε τον τόπο και ο Ιούδας που τον παρέδιδε, διότι πολλές φορές είχε συγκεντρωθεί εκεί με τους μαθητές του». Οδοιπορεί τα μεσάνυχτα, διαβαίνει το ποτάμι και σπεύδει να φτάσει στον τόπο που ήταν γνωστός στον προδότη, αφαιρώντας τον κόπο από εκείνους που τον επιβουλεύονταν, απαλλάσσοντάς τους από κάθε ταλαιπωρία, και δείχνει στους μαθητές Του ότι προσέρχεται στο γεγονός εκούσια· πράγμα το οποίο ήταν απολύτως ικανό να τους παρηγορήσει. Και θέτει τον εαυτό Του μέσα στον κήπο σαν να βρίσκεται σε δεσμωτήριο. «Αυτά τους είπε». Τι λες;

Διότι, ιδού, αγάπησας την αλήθεια. Έτσι, λέγει, κρίνεις, και άλλους μεν τιμωρείς, άλλους δε στεφανώνεις, επειδή αγαπάς την αλήθεια. Και εφόσον αγαπάς την αλήθεια και γνωρίζεις την αδυναμία της φύσεως, παράσχε συγχώρηση σε αυτούς που ζητούν τα φάρμακα. Και τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου μου φανέρωσας. Παραλείποντας να κάνει λόγο για τη βασιλεία, αναφέρεται στην προφητεία: Τόσο πολύ με τίμησας, που μου απεκάλυψες τον Υιό Σου και μου Τον κατέστησες γνωστό.

Έμαθα ότι έχεις Υιό, ότι έχεις σύνθρονο, έμαθα ότι πρόκειται να γίνει άνθρωπος. Κηρύξαμε τα Ευαγγέλια στην οικουμένη, τον σταυρό, τον τάφο, την ανάσταση, την ανάληψη· ανήγγειλα την κατάβασή του, ανήγγειλα την ανάβασή του, ανήγγειλα την εκ δεξιών καθέδρα του, ανήγγειλα την κλήση της Εκκλησίας, ανήγγειλα τη σωτηρία των εθνών, ανήγγειλα την αποβολή των Ιουδαίων, ανήγγειλα την εκλογή των αποστόλων. Διότι, ιδού, τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες. Έτσι με τίμησες, έτσι με αγάπησες, ώστε μου αποκάλυψες και το μέγιστο μυστήριο, τον Υιό σου. Και πού τα φανέρωσε αυτά; Άκουσε τον ίδιο τον προφήτη, πώς αναγγέλλει την εξ ουρανού κατάβασή του.

Πες και για τον χορό των παρθένων: Θα οδηγηθούν παρθένοι οπίσω της. Πες και για την εκλογή των αποστόλων: Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν οι υιοί σου. Πες και για το βάπτισμα: Σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε. Πες και για τα μυστήρια: Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν· πες και για το χρίσμα: Άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά σαν το άριστο. Πες και για την αίτηση των εθνών: Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης. Διότι ιδού, Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες. [Εγώ βέβαια δεν θεωρώ τον εαυτό μου άξιο καμίας συγγνώμης, καθώς έπειτα από τόσες δωρεές έγινα αχάριστος. Διότι όχι μόνο με εγκαθίδρυσες σε βασιλικούς θρόνους, αλλά και μου προανήγγειλες όσα επρόκειτο να συμβούν έπειτα από μακρύ χρόνο, και όσα στους άλλους ήταν άδηλα σε εμένα τα κατέστησες φανερά, ώστε να διδάξω και στους άλλους την ενανθρώπηση του μονογενούς σου Υιού και το σωτήριο πάθος και την ανάσταση.

Διότι, ιδού, μου φανέρωσες τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας σου. Και πού τα φανέρωσε αυτά; Άκουσε τον ίδιο τον προφήτη να λέει για την κατάβασή Του από τον ουρανό: Και θα κατέλθει σαν βροχή πάνω στο δέρας. Επειδή, όταν παρουσιάστηκε ο Υιός του Θεού, δεν ήρθε συνταράσσοντας την οικουμένη, ούτε εξαπολύοντας αστραπές, ούτε εκπέμποντας κεραυνούς, ούτε με γυμνή τη θεότητά Του.

Πώς, λοιπόν, δεν αποτελεί έσχατη ανοησία, εκείνοι που απέχουν τόσο πολύ από τη δική του χάρη, να περιεργάζονται την ίδια την ουσία του Θεού; Καίτοι αυτός είναι ο προφήτης που λέει: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου φανέρωσες». Αλλά όμως, αν και έμαθε τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Του, για αυτήν ακριβώς λέει ότι είναι απρόσιτη και ακατάληπτη: «Διότι μέγας είναι ο Κύριος», λέει, «και μεγάλη η ισχύς Του, και η σύνεσή Του δεν έχει αριθμό», δηλαδή, δεν επιδέχεται κατάληψη. Τι λέγεις; Η σοφία είναι ακατάληπτη στον προφήτη και η ουσία καταληπτή σε εμάς; Άραγε, δεν είναι ολοφάνερη αυτή η μανία; Η μεγαλωσύνη Του δεν έχει πέρας, και εσύ περιγράφεις την ουσία Του;

Διότι όπου είναι μεγάλο το τραύμα, υπάρχει ανάγκη και για μεγάλη θεραπεία. Γι' αυτό και ο ίδιος, αναλόγως προς τη μεγάλη του αμαρτία, ζητά σύμφωνα με το μέγα έλεος του Θεού να «εξαλειφθεί η ανομία» και να αξιωθεί άφθονης άφεσης και κάθαρσης από τον ρύπο της αμαρτίας. Διότι δεν αγνοώ το μέγεθος της ανομίας μου, αλλά κατακρινόμενος από την ίδια μου τη συνείδηση, «η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός», αλησμόνητη. Διότι έτσι πρέπει να εννοηθεί το «διαπαντός» και όχι όπως ισχυρίζονται κάποιοι ότι τάχα αναφέρεται στον Σολομώντα, αποκαλώντας τον αμαρτία· διότι δεν είχε καν γεννηθεί όταν ο Δαβίδ τα είπε αυτά. «Σε Σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν Σου έπραξα», αποδεικνυόμενος αγνώμων απέναντι στον ευεργέτη, «έτσι ώστε να δικαιωθείς στα λόγια Σου και να αναδειχθείς νικητής όταν θα κρίνεσαι», καθώς δεν βρίσκεται πλέον κανένας ανεύθυνος σφάλματος. «Ιδού γαρ, μέσα σε ανομίες συνελήφθην» εξαιτίας της παράβασης της πρώτης εντολής, έστω και αν ο γάμος είναι τίμιος σε σύγκριση με την παράνομη μοιχεία, «και μέσα σε αμαρτίες με συνέλαβε η μητέρα μου. Διότι, ιδού, αγάπησας την αλήθεια», το στήριγμα της δικαιοσύνης, «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας Σου μου φανέρωσας», στολίζοντάς με με το προφητικό Σου χάρισμα.

«Ρώτησε τον πατέρα σου» τον Αβραάμ, «και θα σου αναγγείλει» «για το σπέρμα του», μέσω του οποίου ευλογήθηκαν «όλες οι φυλές της γης», «τους πρεσβυτέρους σου» τους προφήτες, «και θα σου πουν» μέσα από τα βιβλία τους ποιος είναι ο Χριστός, ότι αυτός είναι «ο ύψιστος», ο οποίος και «διαμέρισε τα έθνη, τα οποία διέσπειρε ως υιούς του Αδάμ», ο οποίος και «έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ»· διότι, αφού έθεσε τα όρια των εθνών και τα διέσπειρε σε όλο τον κόσμο, εξέλεξε εσένα ως κληρονόμο υιό «ξεχωρίζοντάς σε από όλα τα έθνη» και σου δώρισε τη γη της επαγγελίας και σου μιλούσε μέσω των προφητών για «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας» του, και εσύ ξεσηκώθηκες εναντίον του, καρφώνοντάς τον στον σταυρό;

«Τον Κύριο», λέει, «υπέμεινα», δηλαδή τον περίμενα με υπομονή, για να με λυτρώσει από τα δεινά, και δεν διαψεύστηκα, αλλά «με ανέσυρε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας» των δεινών που με πολιορκούσαν, «και από τον βούρκο του πηλού» των πολλών πειρασμών, «και έστησε» σε ευρύχωρο τόπο «τα πόδια μου», προσφέροντάς μου τη βασιλεία, «και έβαλε στο στόμα μου άσμα νέο», το χάρισμα της προφητείας· ώστε μου φανέρωσε και τα άδηλα και τα κρυφά της σοφίας του.

Και αυτό το έχω μάθει από πείρα και έχω διδαχθεί στην πράξη, ότι δεν περιμένεις προφορικό λόγο για να μάθεις τα απόρρητα της καρδιάς. Διότι ο άνθρωπος μεν κατανοεί μέσω του λόγου, εσύ όμως, ως δημιουργός του ανθρώπου, επιβλέπεις ξεκάθαρα και τα κινήματα της καρδιάς του. Και μου αναγγέλθηκαν «αυτά που δεν γνώριζα, μεγάλα και θαυμαστά, τα οποία δεν κατανοούσα». Τόσο πολύ, λέγει, απείχα από τη γνώση όσων μου ειπώθηκαν από εσένα, Δέσποτα, ώστε ποτέ να μην μπορέσω καν να διανοηθώ αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά, για τα οποία μου έγινε αναγγελία. Όντως μεγάλα και θαυμαστά και ακατάληπτα για την ανθρώπινη γνώση· και κάποια από αυτά έχουν ήδη γίνει, ενώ άλλα πρόκειται να γίνουν. Όταν, σύμφωνα με την ευδοκία σου, ο μονογενής σου Υιός από φιλανθρωπία γίνει άνθρωπος και έλθει στην πηγή της θάλασσας βαδίζοντας πάνω στα ύδατα, και όταν οι πύλες του θανάτου ανοίξουν διάπλατα από τον φόβο τους προς αυτόν, και οι πυλωροί του άδη πτήξουν από την κάθοδό του, και κατά τη συνάντησή του στα κατώτατα της γης ο άδης, αφού πικρανθεί, θα εξεμέσει το πλάσμα σου, τότε και αυτά θα πραγματοποιηθούν στην πράξη. «Άκουσέ με, Κύριε, για να μιλήσω και εγώ· θα σε ρωτήσω, και εσύ δίδαξέ με»· διότι δεν είναι δικό σου αλλά δικό μου έργο το να ρωτώ και να μαθαίνω «τα κρύφια της σοφίας σου», ενώ δικό σου είναι να διδάσκεις και να αποκαλύπτεις τα αδιανόητα για τους ανθρώπους. «Με την ακοή του αυτιού σε άκουγα προηγουμένως», τώρα όμως μου έδωσες αυτό που υπερβαίνει κάθε παρηγοριά, ότι δηλαδή «ο οφθαλμός μου τώρα σε είδε».

Ότι η εξομολόγηση πρέπει να είναι ευθεία. Δ΄. Πρέπει να εξομολογείσαι με αλήθεια και ευθύτητα της καρδιάς σου, φανερώνοντας όλες τις αμαρτίες σου με τέτοιον τρόπο, ακριβώς όπως τις έπραξες, με όλες τις περιστάσεις του τόπου, του χρόνου, του προσώπου, της αιτίας, του αριθμού και του τρόπου, χωρίς να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις κάτι, χωρίς να λες τις μισές αμαρτίες σου σε έναν Πνευματικό και τις μισές σε άλλον, όπως κάνουν μερικοί πανούργοι, χωρίς να τις λες με κάποια έντεχνα λόγια, με τα οποία ταυτόχρονα και κρύβεις και φανερώνεις την αμαρτία σου, με σκοπό να λιγοστέψεις την ντροπή. Αλλά να εξομολογείσαι απλά και ευθέως, με καρδιά άδολη και αληθινή. Διότι, αν εξομολογηθείς με δόλο και μόνο επιφανειακά, να ξέρεις ότι όχι μόνο θα γίνει μισητή η εξομολόγησή σου στον Θεό, ο Οποίος αγαπά πάντοτε την αλήθεια («Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας»), αλλά ακόμη και οι αμαρτίες σου, που εξομολογήθηκες, θα ξεφυτρώσουν πάλι μετά από λίγο μέσα σου, όπως ξεφυτρώνουν και οι άσπρες τρίχες σε εκείνους τους γέροντες που δεν τις ξεριζώνουν, αλλά μόνο επιφανειακά τις ξυρίζουν. Σε αυτό παρομοιάζεσαι και εσύ, όπως λέει ο Δαβίδ: «Ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον».