Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 51:3

«Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου»· και το: «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν»· και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα η γλώσσα σου λογάριασε αδικία· σαν ακονισμένο ξυράφι έπραξες δόλο». Ας γεύεται το στόμα αυτά που ωφελούν. Ας σωφρονεί και η μύτη, χωρίς να οσφραίνεται πάντοτε την τρυφή και χωρίς να ανασύρει προς το κεφάλι τους ατμούς ευωδίας από πολυτελή μύρα. Διότι τέτοιων πραγμάτων και ο Ησαΐας είναι σφοδρός κατήγορος. Ας θυμάται και το χέρι τις εντολές, για να μην αγγίζει τα πάντα ανεμπόδιστα. Ας εκτείνεται προς την ελεημοσύνη και όχι προς την αρπαγή. Ας κρατά τα δικά του και ας μη συγκεντρώνει τα ξένα. Ας αγγίζει σώματα αδύναμα και ταλαιπωρημένα μέσω αγαθής επίσκεψης, και όχι τα σφριγηλά και όσα έχουν παραδοθεί στις πορνείες.

Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ; Απευθύνει τον λόγο προς τον ίδιο τον Σύρο, ή προς τον διάβολο που ενήργησε μέσα του. Σαν ακονισμένο ξυράφι κατεργάστηκες δόλο. Αυτό το λέει, επειδή σαν να ξύρισε και να εξολόθρευσε ολόκληρη την πόλη των ιερέων.

Και άλλος προφήτης λέει: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία σου, εσύ ο δυνατός;» και λίγο παρακάτω: «Αγάπησες όλα τα λόγια της καταστροφής, και τη δόλια γλώσσα. Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε απομακρύνει από το σκήνωμά σου, και τη ρίζα σου από τη γη των ζωντανών. Θα το δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, θα γελάσουν εις βάρος του, και θα πουν: Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στηρίχθηκε στη ματαιότητά του». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας φοβηθούμε και ας φυλάξουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφανίας, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μας τον λόγο του Αποστόλου, όταν κατορθώνουμε κάποια αρετή: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»· και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»· και τον λόγο του Προφήτη: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν»· και πάλι: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι εξαιρετικά θερμός στην προθυμία και σπουδαίος στην προαίρεση, εφόσον είναι συνδεδεμένος με σάρκα και αίμα, δεν θα μπορέσει να φτάσει στην τελειότητα, εάν, εκτός από όλα αυτά, δεν ελπίζει στο έλεος του Χριστού και στη χάρη Του. Διότι, σύμφωνα με τον θείο Ιάκωβο, «κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα προέρχεται από άνω, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων».

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

Διότι πολέμησαν τον Ισραήλ που ήταν αδελφός τους, και δεν δίστασαν να υψώσουν θρασύ και άγριο ξίφος εναντίον εκείνων που ήταν κοντινοί τους και εξ αίματος, χωρίς να σεβαστούν τον νόμο της φύσης, ούτε να σκεφτούν κάτι το ανθρώπινο, αλλά έχοντας συνηθίσει να ξεπερνούν στην έχθρα προς τους αδελφούς ακόμη και τους πιο άσπονδους εξωτερικούς εχθρούς, και ίσως μάλιστα να υπερηφανεύονταν πολύ για αυτό. Ας ακούσουν λοιπόν και από εμάς: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία, δυνατέ;» και για αυτούς θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα: «Των οποίων η δόξα βρίσκεται στην αισχύνη τους». Διότι αυτά που θα ήταν προτιμότερο να κρατούν όσο πιο μακριά γίνεται, τιμώντας τα με εντελώς κακή κρίση, πάλι θα ακούσουν: «Αλίμονο σε αυτούς που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, που θέτουν το σκοτάδι ως φως και το φως ως σκοτάδι, που αποκαλούν το πικρό γλυκό και το γλυκό πικρό». <Και κατέστρεψε τη μήτρα πάνω στη γη.> Απαριθμεί ωφέλιμα τα εγκλήματα των Ιδουμαίων, και ανάγεται στον ίδιο τον Ησαύ, αποδεικνύοντας ότι είναι δυσγενείς και γεννημένοι από ανόσιο πατέρα, ώστε ίσως να κατανοήσουμε εκείνο που υποδηλώνεται πλαγίως μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Διότι από σπέρμα φιδιών θα εξέλθουν απόγονοι ασπίδων».

ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. «Τι εγκαυχά εν κακία ο δυνατός ανομίαν;» (A f. 293. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Ονομάζει «δυνατό» τον Δωήκ, ως οικείο του Σαούλ, ή και επειδή ήταν πολύ ισχυρός στην κακία· ή τον Ραψάκη, επειδή του ανατέθηκε η στρατηγία εναντίον της Ιερουσαλήμ, από την οποία ορμώμενος αιχμαλωτίστηκε από τους Ασσυρίους. Το προοίμιο εκφράζει, όπως είναι φυσικό, έκπληξη και απορία, διότι ορισμένοι προόδευσαν τόσο πολύ στην κακία, ώστε να καυχώνται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να πενθούν. Πλην όμως, η ιστορία αναφέρεται μεν στον Δωήκ, αινίσσεται δε τον προδότη Ιούδα, ο οποίος έγινε πάρα πολύ δυνατός στην κακία, ώστε να προδώσει τον ευεργέτη του. «Ωσεί ξυρόν ηκονημένον εποίησας δόλον.» (A f. 293 b.) Αυτό λέγεται αφενός για τον Δωήκ, επειδή ξύρισε και κατέκοψε ολόκληρη την πόλη των ιερέων, τόσο οξεία ήταν η συκοφαντία του· αφετέρου για τον Ραψάκη, επειδή ήθελε να εξαπατήσει τον λαό, ώστε να προδώσει την πόλη. Οξύς όμως και ανεπαίσθητα κοφτερός ήταν και ο δόλος του Ιούδα. Διότι τι θα μπορούσε να είναι οξύτερο από εκείνον τον δόλο, τον οποίο, αφού τον ακόνισε με τη γλώσσα της προδοσίας, συμφώνησε με εκείνους που συνέλαβαν τον Ιησού: «Όποιον φιλήσω, αυτός είναι, κρατήστε τον»; «Ηγάπησας κακίαν υπέρ αγαθωσύνην, αδικίαν υπέρ το λαλήσαι δικαιοσύνην.» (A f. 294. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Αδικούσε ο Δωήκ καταψευδόμενος εναντίον του ιερέα και λέγοντας εναντίον του πράγματα που δεν είχαν γίνει· διότι το να πει ότι ρώτησε τον Θεό για τον Δαβίδ, ήταν ψέμα και όχι αλήθεια.

Για μένα, το να είμαι προσκολλημένος στον Θεό είναι αγαθό. Και πάλι λέει: Οι εχθροί του Κυρίου, μόλις δοξάστηκαν και υψώθηκαν, χάθηκαν, εξαλείφθηκαν σαν καπνός· οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατατρυφήσουν σε άφθονη ειρήνη. Λέει επίσης και σε άλλον ψαλμό: Γιατί καυχιέσαι για την κακία, ω δυνατέ, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Και σε άλλον λέει: Δεν θα κατοικήσει στο μέσο του οίκου μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια· αυτός που λέει άδικα λόγια δεν κατευθύνθηκε ενώπιον των οφθαλμών μου. Διότι πολλούς εξαπάτησε ο λογισμός της υψηλοφροσύνης, κάνοντάς τους να φουσκώνουν από μάταιη υπερηφάνεια. Διότι είναι γραμμένο: Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συμπορεύεστε με τους ταπεινούς. Ησύχασε, λοιπόν, παρακαλώ, μήπως και, αφού απολαύσεις για λίγο το θέλημά σου, καταλήξεις στα έσχατά σου μέσα σε οδύνη. Ή μήπως μάλλον επιχειρείς να επιβουλευτείς τον άγιο τόπο, σύμφωνα με αυτόν που λέει: Αυτός που τρώει τον άρτο μου, μεγάλυνε εναντίον μου την προδοσία του; Επομένως, ας πορευθούμε στα κελιά μας. Ας κλάψουμε για τις αμαρτίες μας, για να εξευμενίσουμε τον Θεό, για χάρη του οποίου και εγκαταλείψαμε τον μάταιο τούτο κόσμο· μήπως μας αρπάξει, και δεν βρεθεί κανείς για να μας λυτρώσει. Ας το εννοήσουμε αυτό με σαφήνεια, ότι έστω και αν είμαστε χιλιάδες τώρα, την ημέρα του θανάτου ένας ένας θα αναχωρήσουμε από εδώ· μόνο τα έργα του καθενός τον συνοδεύουν, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε φαύλα, είτε αγαθά.

Και πάλι: Αυτός που τρώει το ψωμί μου, συμπεριφέρθηκε με μεγάλη δολιότητα εναντίον μου. Και πάλι στον νά' ψαλμό λέει: Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Η γλώσσα σου μηχανεύτηκε αδικία· σαν ακονισμένο ξυράφι μεταχειρίστηκες τον δόλο· αγάπησες την κακία περισσότερο από την αγαθοσύνη.

Μαθαίνοντας, λοιπόν, ο Δαβίδ ότι αυτά διαπράχθηκαν με αυτόν τον τρόπο, παραθέτει τους προκείμενους λόγους, οι οποίοι δεν περιέχουν ούτε ωδή, ούτε ύμνο, ούτε κάτι παρόμοιο. Διότι πώς θα ήταν άλλωστε δυνατόν, εξαιτίας της συμφοράς τόσων ιερέων, να ψάλλει ωδές και ψαλμούς; Γι' αυτό και δεν έχει επιγραφεί τίποτε τέτοιο· αναφέρεται μόνο το «εἰς τὸ τέλος» και το «συνέσεως»· επειδή τα τελευταία από τα λόγια αυτά εξαγγέλλουν αγαθά, στα οποία λέει: «Εγώ δε ωσεί ελαία κατάκαρπος», και τα εξής. Αλλά και το νόημα των λόγων που εμπεριέχονται απαιτεί σύνεση από τον Θεό. Όταν, λοιπόν, βρέθηκε κοντά στον Αβιμέλεχ και γεύθηκε την ιερατική τροφή, «αλλάζοντας την όψη του» ή τον τρόπο του σύμφωνα με την ερμηνεία των υπολοίπων, ανέπεμπε ευλογίες και ευχαριστίες στον Θεό λέγοντας: «Ευλογήσω τον Κύριον εν παντί καιρώ, διαπαντός η αίνεσις αυτού εν τω στόματί μου», και τα εξής. Τώρα, όμως, που έμαθε την πράξη του διαβολικού Δωήκ, και ότι σκότωσε τόσους ιερείς διαπράττοντας ένα διαβολικό έργο, συντάσσει τους προκείμενους λόγους σαν να απευθύνεται προς αυτόν, λέγοντας: «Τι εγκαυχά εν κακία, ο δυνατός; Ανομίαν όλην την ημέραν, και αδικίαν ελογίσατο η γλώσσα σου». Και τα παρόντα λόγια ειπώθηκαν πολύ παλαιότερα χρονικά από την ιστορία του 50ού Ψαλμού. Διότι, ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ, και προτού βασιλεύσει ο Δαβίδ, αυτά και διαπράχθηκαν και ειπώθηκαν.

Γράφει, λοιπόν, τα προκείμενα λόγια, έχοντας μάθει τα όσα διέπραξε ο Δωήκ ο Σύρος με τις συκοφαντίες εναντίον του. Γι' αυτό, απευθύνεται σε αυτόν λέγοντας: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός;», ή σαν να απευθύνεται στον διάβολο που ενεργούσε μέσα του. Διότι δεν αγνοούσε εκείνον που πάντοτε του εναντιωνόταν και διαρκώς τον πολεμούσε, άλλοτε μεν μέσω του Σαούλ, τώρα δε μέσω του Δωήκ, και άλλοτε διαφορετικά μέσω άλλων. Αυτός, λοιπόν, που είναι αδύναμος, άτονος και μικρός στην κακία, επειδή πλεονάζει μέσα του ο ενάρετος τρόπος ζωής, όντας πιο ασθενής στο κακό, θα ντραπεί όταν αμαρτάνει και, κεντούμενος από τη συνείδησή του, θα μετανοήσει, και θα επινοήσει για τον εαυτό του φάρμακο για τη δική του κακία μέσω της εξομολόγησης και της ειλικρινούς μετάνοιας· ενώ ο δυνατός στην κακία υπερηφανεύεται για αυτήν και καυχάται, καμαρώνοντας σαν να πρόκειται για μεγάλο κατόρθωμα. Και μου φαίνεται ότι ο παρών λόγος περιγράφει τον αντίθετο χαρακτήρα από εκείνον που προηγουμένως εξομολογήθηκε στον νʹ (50ό) ψαλμό. Διότι σε εκείνον, αφού ολίσθησε άπαξ στην κακία, στη συνέχεια μετανόησε και χτυπούσε το στήθος του εξομολογούμενος και θρηνώντας για τα δικά του σφάλματα. Ενώ ο παρών λόγος, για αυτόν που βρίσκεται μέσα στην κακία, λέει: «Και θα σε αποξέσει από τη σκηνή και θα σε εκριζώσει από τη γη των ζώντων για πάντα»· ώστε οι δίκαιοι, βλέποντάς το, να φοβούνται πάντοτε και να τον περιγελούν, λέγοντας: «Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό ως δύναμή του, αλλά εμπιστεύθηκε στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε με την καταστροφή του».

Έχει λεχθεί δε και για καθέναν που είναι ισχυρός στην κακία και χρησιμοποιεί τη γλώσσα αντί για ξίφος με σκοπό την απώλεια των ψυχών, ότι, σαν κάποια πικρή και καταστρεπτική ρίζα, ο γεωργός των ψυχών θα τον ξεριζώσει, έστω και αν φαίνεται για ένα σύντομο χρονικό διάστημα ότι έχει φυτευθεί στο σκήνωμα του Θεού και στην Εκκλησία Του. Όταν δε ξεριζωθεί ένας τέτοιος άνθρωπος και απορριφθεί μακριά από το σκήνωμα των αγίων, θα κείτεται ως οικτρό θέαμα για την ωφέλεια και τον σωφρονισμό όσων τον βλέπουν, οι οποίοι, αντικρίζοντας με τα μάτια τους την αυστηρή κρίση του Θεού εναντίον του, θα κυριευθούν από φόβο και θα φυλαχθούν για να μην περιπέσουν στα ίδια. Έπειτα, ανακαλώντας στη μνήμη τους την προγενέστερη αλαζονεία του ισχυρού στην κακία, την έπαρση και την υπερηφάνειά του, και βλέποντας συγχρόνως την ταπείνωση και την καταστροφή που τον βρήκε αργότερα, θα τον θεωρήσουν καταγέλαστο, βλέποντας από ποια κατάσταση σε ποια περιέπεσε· θα αποδεχθούν δε την κρίση του Θεού, ομολογώντας ότι αυτή είναι δίκαιη. Έπειτα θα εξετάσουν και τις αιτίες για τις οποίες ο ασεβής τα έπαθε αυτά, δικαιώνοντας την κρίση του Θεού.

Διότι, όπως ακριβώς η φύση των ημιόνων δεν συντηρεί τον εαυτό της από μόνη της, έτσι και η κακία δεν παραμένει στο διηνεκές η ίδια, αλλά πάντοτε μεταβάλλεται παίρνοντας ζωή η μία από την άλλη, όταν το ευγενές και αγέρωχο της φύσης μας, καθώς και το ταχύ και υπερήφανο, κατολισθήσει προς την επιθυμία της ονώδους και άλογης συζυγίας. Εκείνος λοιπόν ο αλλόφυλος Δωήκ, ο οποίος έγινε πληροφοριοδότης του Σαούλ εναντίον του Δαβίδ, ο βοσκός της άγονης αγέλης των ημιόνων, δεν θα μπορούσε να είναι κανείς άλλος παρά ο πονηρός άγγελος που παρασύρει την ανθρώπινη ψυχή προς το κακό μέσω των ποικίλων παθημάτων της αμαρτίας. Και όταν αυτός αντιληφθεί ότι η ψυχή βρίσκεται στον οίκο του αληθινού ιερέως, επειδή αδυνατεί να την πλήξει με τα λακτίσματα των ημιόνων, τότε την καταμηνύει στον άρχοντα της πονηρίας, του πνεύματος που ενεργεί στους υιούς της απείθειας. Αυτός όμως που είναι ριζωμένος σαν κατάκαρπη ελιά στον οίκο του Θεού, απευθύνει εναντίον του τυράννου εκείνους τους λόγους που ακούσαμε στην ψαλμωδία, λέγοντας: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία, εσύ που είσαι δυνατός στην ανομία;», του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι που, πάνω σε όσους επιβληθεί, τους αποστερεί από την ευπρέπεια των τριχών και αποκόπτει τις επτά πλεξούδες των μαλλιών, στις οποίες βρίσκεται η δύναμή μας.

Όταν, λοιπόν, εκείνος ο αλλόφυλος, τον οποίο έχουμε κατανοήσει, γίνει μηνυτής στον τύραννο για την παραμονή μας κοντά στον ιερέα, και έπειτα εμείς αυτόν που καυχιέται για την κακία του και έχει αποκτήσει τη δύναμή του μέσα στην ανομία, τον καθαιρέσουμε από την εξουσία του με τη θεία συμμαχία και τον ξεριζώσουμε σύρριζα από τη γη των ζώντων, αφού γίνουμε σαν ελιά που αγάλλεται και είναι κατάφορτη από το πλήθος των καρπών της, και, αφού ενδυναμωθούμε μέσω της ελπίδας στον Θεό, χορέψουμε τα επινίκια εναντίον του ηττημένου· τότε εύλογα ανεβαίνουμε στα υψηλότερα, πραγματικά σύμφωνα με τη φωνή στο Άσμα, υπερπηδώντας τα όρη και αναπηδώντας πάνω στους λόφους.

Πώς εκείνος, για τον οποίο λέγονται τόσο μεγάλα πράγματα, ο ανθρωποκτόνος, ο δυνατός στην κακία, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι, για τον οποίο λέει ο προφήτης ότι «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα ερημικά κάρβουνα», και «ενεδρεύει σαν λιοντάρι στη φωλιά του», ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο κοσμοκράτορας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και όσα εκ μέρους του διηγείται η προφητεία, αυτός που αφαιρεί τα όρια των εθνών τα οποία έστησε (δηλαδή ο Ύψιστος) σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του, αυτός που καταλαμβάνει την οικουμένη σαν φωλιά και την αρπάζει σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, αυτός που λέει ότι θα τοποθετήσει τον θρόνο του πάνω από τα σύννεφα και θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, και όσα φοβερά και φρικτά αναπτύσσει για αυτόν ο λόγος στο βιβλίο του Ιώβ, του οποίου τα πλευρά είναι χάλκινα, η ράχη του από χυτό σίδηρο και τα σπλάχνα του σμυρίτης λίθος, και όλα τα παρόμοια, με τα οποία ο λόγος περιγράφει εκείνη τη φοβερή φύση, αυτός λοιπόν, ο τόσο σπουδαίος και τέτοιας λογής, ο στρατηγός των δαιμονικών λεγεώνων, πώς ονομάζεται από την αληθινή και μόνη Δύναμη; Μικρό αλωπέκιο. Και όλοι όσοι τον περιστοιχίζουν, η υποταγμένη σε αυτόν στρατιά, όλοι εξίσου εξευτελισμένοι κατονομάζονται από Εκείνον που παροτρύνει τους θηρευτές προς την άγρα τους.

Αλλά βλέπεις πώς συλλαμβάνεσαι να συκοφαντείς και να διαβάλλεις, σαν εκείνους τους πρεσβυτέρους της εποχής της Σωσάννας που είχαν γεράσει μέσα στην κακία, ή μάλλον και πολύ χειρότερα από εκείνους; Διότι εκείνοι μεν ήταν ασύμφωνοι μεταξύ τους, εσύ όμως αποδείχθηκες ασύμφωνος με τον ίδιο σου τον εαυτό. Επομένως, όντας εχθρός της ευσέβειας, πολύ χειρότερος και πιο μανιώδης από όσο ήταν εκείνοι εχθροί της σωφροσύνης, εξεγείρεσαι εναντίον όσων την κρατούν σταθερά, όπως και η Σωσάννα τη σωφροσύνη, ενεργώντας αφανώς μέχρι πρότινος, κολακεύοντας με δόλο και θέλγοντας με υποκρισίες, προσποιούμενος αγάπη και ενίοτε υποκινώντας μετριοπαθώς τα λόγια της απάτης. Όταν όμως κατάλαβες ότι αποκρούστηκες οριστικά σαν από άσειστους προμαχώνες, μαίνεσαι εναντίον τους και επιτίθεσαι ακράτητα και γεμίζεις τα πάντα με κραυγές, και γίνεσαι πατέρας ασυνεπούς ψεύδους και καυχιέσαι ανερυθρίαστα για την κακία σύμφωνα με τον ψαλμωδό, και φλυαρείς ξεκάθαρα, σαν τα κύματα που συντρίβονται στους βράχους και βγάζουν ως αφρό τη δική τους αισχύνη, σύμφωνα με το αποστολικό λόγιο.

Αυτήν λοιπόν τη μέθη που προέρχεται από το μίσος, η οποία περισσότερο από καθετί άλλο γίνεται αιτία για τη θεία αποστροφή, επιχειρεί ο διάβολος να προκαλέσει σε εκείνους που προσεύχονται και νηστεύουν, και τους υποβάλλει την ανάμνηση των κατηγοριών και κινεί τους λογισμούς προς τη μνησικακία και οξύνει τη γλώσσα προς την καταλαλιά, κάνοντάς τους τέτοιους, σαν αυτόν που περιγράφει ο Δαβίδ ότι προσεύχεται με κακία, λέγοντας: «ανομία συλλογίστηκε όλη την ημέρα, η γλώσσα του είναι σαν ακονισμένο ξυράφι», και από τους οποίους προσεύχεται στον Θεό να λυτρωθεί, λέγοντας: «ελευθέρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο, από τον άδικο άνδρα λύτρωσέ με· οι οποίοι ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους».

Το όνομα Σαούλ πάλι ερμηνεύεται «αιτητός»· διότι αυτόν τον ζήτησε ο σατανάς, γεγονός που αποτελεί τύπο του Ιούδα στο χωρίο: «Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμέλεχ». Το Αβιμέλεχ σημαίνει βασιλεία του πατέρα, που είναι ο Χριστός, στους πατρικούς κόλπους. «Γιατί καυχάσαι;»: Γιατί, λέει, καυχάται ο διάβολος ως δυνατός, σαν να έκανε με δική του δύναμη τον Χριστό να πάθει; Μη γένοιτο (διότι δεν έγινε έτσι), αλλά Εκείνος από δική Του συγκατάβαση έπαθε. «Ανομία όλη την ημέρα, αδικία διαλογίστηκε»: Διότι σε όλο τον αιώνα παραμένει υποκείμενος σε μαρτυρία (τιμωρούμενος, τηρούμενος), επειδή διαλογίστηκε πονηρά κατά του Κυρίου (Χριστού) και Θεού. Να το εννοείς αυτό και για τον Ιούδα. «Σαν ξυράφι»: Λέγοντας χρηστά λόγια για τον Χριστό, αλλά απεργαζόμενος τον φόνο εξαιτίας του Ιούδα (ή μέσω του Ιούδα). «Αγάπησας»: Ο Ιούδας, που μίσησε την αποστολή του και προσχώρησε στους Ιουδαίους. «Την αδικία»: Διότι αντί να πει: «Προσκυνήστε τον Χριστό», λέει: «Κρατήστε τον».

Αυτό δε δεν το κάνουν από άγνοια, αλλά από θρασύτητα. Όπως ακριβώς εκείνοι που ληστεύουν στην ερημιά δεν ληστεύουν αγνοώντας ότι υπάρχουν κριτές και δικαστές, αλλά από ανοησία δεν έχουν καμία έγνοια ή φόβο γι' αυτούς. Αυτούς δεν τους ονόμασε μόνο παράνομους, αλλά και συναγωγή ισχυρών, εκείνων που δυναστεύουν στην κακία, τους οποίους σε άλλο μέρος της προφητείας κατέκρινε: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ;». Και γιατί ονόμασε αυτούς που επαναστάτησαν όχι μόνο παράνομους, αλλά και ισχυρούς στην κακία, το οποίο είπαμε ότι σημαίνει δυνατούς; Επειδή δεν επιζητούσαν να επιβουλευτούν έναν αγρό, ούτε οικία, ούτε ενδύματα, ή δούλους, αλλά το μοναδικό κτήμα του ανθρώπου, την ψυχή, θέλοντας να τη θανατώσουν. Επομένως, αυτά λέγονταν ξεκάθαρα για τους όντως παράνομους και ισχυρούς στην κακία, τους δαίμονες, γι' αυτό και έστρεψε εναντίον τους τον Θεό: «Και συ, Κύριε ο Θεός μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και αληθινός· επίβλεψε σε μένα και ελέησέ με». Μάταια, λέει, επαναστάτησαν· διότι συ, ως Θεός, υπερασπίζεσαι το πλάσμα, ως οικτίρμων και ελεήμων συμπάσχεις με αυτόν που δέχεται επιβουλή, ως μακρόθυμος δεν παραδίδεις τον αμαρτωλό στα χέρια των εχθρών, ως πολυέλεος δεν ελεείς μόνο μία φορά, αλλά πολλές φορές, ως αληθινός απωθείς αυτόν που αδικεί και σώζεις αυτόν που αδικείται. Γι' αυτό «Επίβλεψε σε μένα»· διότι το πρόβατο, το οποίο επιβλέπει ο ποιμένας, δεν μπορεί να το αρπάξει ο λύκος.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. «Γιατί καυχάσαι για την κακία;» Το προοίμιο αυτό εκφράζει απορία και έκπληξη, όπως είναι φυσικό, διότι κάποιοι προχώρησαν τόσο πολύ στην κακία, ώστε να καυχώνται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να πενθούν. Πλην όμως, ενώ η ιστορία αναφέρεται στον Δωήκ, ο Ψαλμωδός υπαινίσσεται τον Ιούδα τον προδότη, ο οποίος κατέστη υπερβολικά δυνατός στην κακία, ώστε να προδώσει τον ευεργέτη, τροφοδότη και δάσκαλό του, και να μην ντραπεί ούτε τους συνεχείς ελέγχους ούτε τις παραινέσεις. «Ανομία μελετούσε όλη την ημέρα.» Αυτό αναφέρεται στη στιγμή που ο Ιούδας έλεγε στους Φαρισαίους: Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω; Εκείνοι του όρισαν τριάντα αργύρια, και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Επομένως, έμεινε όλη την ημέρα μελετώντας την αμαρτία της προδοσίας, μέχρι που έφτασε η νύχτα, κατά την οποία διέπραξε το δράμα. «Αδικία συλλογίστηκε η γλώσσα σου.» Το δε «σαν ξυράφι» σημαίνει εκείνον που κόβει ανεπαίσθητα.

«Οι εχθροί του Κυρίου, την ίδια στιγμή που δοξάστηκαν και υψώθηκαν.» «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται.» «Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε την υπόθεσή μου απέναντι σε έθνος.» «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα.» «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά και από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη.» «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα· πλανήθηκαν.» «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· τα χέρια, κ.τ.λ.» «Σκέπασέ με από τη συστροφή των πονηρών, από το πλήθος.» «Όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν.» «Θα ανταποδώσει σε αυτούς ο Κύριος σύμφωνα με την ανομία τους· και σύμφωνα με, κ.τ.λ.» «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη.» «Η επιθυμία του αμαρτωλού θα χαθεί.» «Ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν.» «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία, επειδή τα δικαιώματα, κ.τ.λ.» «Όλους τους αμαρτωλούς θα τους εξολοθρεύσει.» «Τα κακά θα καταδιώξουν αυτούς που αμαρτάνουν.» «Οι οδοί των ασεβών θα καταστραφούν.» «Οι οδοί των ασεβών είναι σκοτεινές, και δεν γνωρίζουν πού σκοντάφτουν.» «Κακό γέννημα, που τα δόντια του είναι μαχαίρια, και οι τραπεζίτες του κοπίδια, ώστε να καταβροχθίζει τους ταπεινούς της γης.» «Γρήγορη και περιχαρής γίνεται η καταστροφή των ασεβών.» «Όπου κι αν εισέλθει ο ασεβής, αφανίζεται.» «Τους καρπούς των ασεβών θα τους ανατρέψει ο Κύριος.» «Ο ασεβής κάνει άδικα έργα.» «Το στόμα των ασεβών το σκεπάζει πρόωρο πένθος.» «Η συντριβή των ασεβών είναι η φτώχεια.» «

Έτσι, αφού καυχήθηκε αυτός που είναι δυνατός στην κακία και αφού μελέτησε την ανομία όλη την ημέρα (διότι ας ενώσει τη φωνή του μαζί μας ο Δαβίδ), και αφού πότισε τον πλησίον του με θολερή ανατροπή, όπως λέει ο Ησαΐας, με τη συνέργεια των πονηρών πνευμάτων που τον συνόδευαν, έκανε τον βασιλιά να λησμονήσει ολοκληρωτικά τους λογισμούς που του υπενθύμιζαν τη σωτηρία και να αφοσιωθεί πάλι με επιμέλεια στις παλιές του συνήθειες. Έτσι λοιπόν, αφού κυκλοφόρησαν παντού βασιλικά διατάγματα προκειμένου να συγκεντρωθούν όλοι στη μυσαρή γιορτή τους, μπορούσε κανείς να δει τα πλήθη να συρρέουν, και να οδηγούνται εκεί πρόβατα και βόδια και διάφορα είδη ζώων.

Διότι ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. —Δηλητήριο από οχιές υπάρχει κάτω από τα χείλη τους, και όλη την ημέρα ανομία και αδικία συλλογίστηκε η γλώσσα τους. —Διότι τα λόγια του στόματός τους είναι ανομία και δόλος. ιη'. Ποια είναι η δική μας ομολογία, των Χριστιανών, και τι ακριβώς είναι, είναι καιρός να το πούμε όσο το δυνατόν πιο συνοπτικά. Εμείς, λοιπόν, σύμφωνα με όσα μας παρέδωσαν οι απ' αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, καθώς και οι θεοφάντορες και θείοι διδάσκαλοί μας που τους διαδέχθηκαν, πιστεύουμε σε έναν Θεό Πατέρα παντοκράτορα, ποιητή και κύριο όλων των ορατών και αοράτων, άναρχο, αόρατο, ακατάληπτο, αναλλοίωτο, ατελεύτητο. Και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του τον μονογενή, ο οποίος έλαμψε ανάρχως και αχρόνως και προ πάντων των αιώνων από την πατρική ουσία· και σε ένα Πνεύμα Άγιο, που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, και συνθεολογείται και συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, ως συμφυές και συναΐδιο. Δοξάζοντας μεν την Τριάδα σε υποστάσεις, δηλαδή σε πρόσωπα, και διατηρώντας στο καθένα από τα προειρημένα αμιγείς και ασύγχυτες τις διακριτικές τους ιδιότητες, επειδή αυτές σε καμία περίπτωση δεν μεταβάλλονται ούτε αλλοιώνονται. Αποδίδοντας στον μεν Πατέρα την αγεννησία και το ότι είναι η αιτία αυτών που προέρχονται από Αυτόν·