Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 51:4

«Θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου»· και το: «Με τις γλώσσες τους δολιεύονταν»· και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα η γλώσσα σου λογάριασε αδικία· σαν ακονισμένο ξυράφι έπραξες δόλο». Ας γεύεται το στόμα αυτά που ωφελούν. Ας σωφρονεί και η μύτη, χωρίς να οσφραίνεται πάντοτε την τρυφή και χωρίς να ανασύρει προς το κεφάλι τους ατμούς ευωδίας από πολυτελή μύρα. Διότι τέτοιων πραγμάτων και ο Ησαΐας είναι σφοδρός κατήγορος. Ας θυμάται και το χέρι τις εντολές, για να μην αγγίζει τα πάντα ανεμπόδιστα. Ας εκτείνεται προς την ελεημοσύνη και όχι προς την αρπαγή. Ας κρατά τα δικά του και ας μη συγκεντρώνει τα ξένα. Ας αγγίζει σώματα αδύναμα και ταλαιπωρημένα μέσω αγαθής επίσκεψης, και όχι τα σφριγηλά και όσα έχουν παραδοθεί στις πορνείες.

Γιατί καυχάσαι για την κακία, δυνατέ; Απευθύνει τον λόγο προς τον ίδιο τον Σύρο, ή προς τον διάβολο που ενήργησε μέσα του. Σαν ακονισμένο ξυράφι κατεργάστηκες δόλο. Αυτό το λέει, επειδή σαν να ξύρισε και να εξολόθρευσε ολόκληρη την πόλη των ιερέων.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. «Τι εγκαυχά εν κακία ο δυνατός ανομίαν;» (A f. 293. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Ονομάζει «δυνατό» τον Δωήκ, ως οικείο του Σαούλ, ή και επειδή ήταν πολύ ισχυρός στην κακία· ή τον Ραψάκη, επειδή του ανατέθηκε η στρατηγία εναντίον της Ιερουσαλήμ, από την οποία ορμώμενος αιχμαλωτίστηκε από τους Ασσυρίους. Το προοίμιο εκφράζει, όπως είναι φυσικό, έκπληξη και απορία, διότι ορισμένοι προόδευσαν τόσο πολύ στην κακία, ώστε να καυχώνται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να πενθούν. Πλην όμως, η ιστορία αναφέρεται μεν στον Δωήκ, αινίσσεται δε τον προδότη Ιούδα, ο οποίος έγινε πάρα πολύ δυνατός στην κακία, ώστε να προδώσει τον ευεργέτη του. «Ωσεί ξυρόν ηκονημένον εποίησας δόλον.» (A f. 293 b.) Αυτό λέγεται αφενός για τον Δωήκ, επειδή ξύρισε και κατέκοψε ολόκληρη την πόλη των ιερέων, τόσο οξεία ήταν η συκοφαντία του· αφετέρου για τον Ραψάκη, επειδή ήθελε να εξαπατήσει τον λαό, ώστε να προδώσει την πόλη. Οξύς όμως και ανεπαίσθητα κοφτερός ήταν και ο δόλος του Ιούδα. Διότι τι θα μπορούσε να είναι οξύτερο από εκείνον τον δόλο, τον οποίο, αφού τον ακόνισε με τη γλώσσα της προδοσίας, συμφώνησε με εκείνους που συνέλαβαν τον Ιησού: «Όποιον φιλήσω, αυτός είναι, κρατήστε τον»; «Ηγάπησας κακίαν υπέρ αγαθωσύνην, αδικίαν υπέρ το λαλήσαι δικαιοσύνην.» (A f. 294. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Αδικούσε ο Δωήκ καταψευδόμενος εναντίον του ιερέα και λέγοντας εναντίον του πράγματα που δεν είχαν γίνει· διότι το να πει ότι ρώτησε τον Θεό για τον Δαβίδ, ήταν ψέμα και όχι αλήθεια.

Διότι έρχονται προς εμάς στρατιές και δυνάμεις ουράνιες· και από τις αντίθετες δυνάμεις, οι άρχοντες του σκότους, οι κοσμοκράτορες της πονηρίας, οι τελωνάρχες, και οι λογοθέτες, και οι αυστηροί ελεγκτές του αέρα· και μαζί τους ο ανθρωποκτόνος διάβολος, ο δυνάστης της κακίας, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι· για τον οποίο λέει ο προφήτης: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με αναμμένα κάρβουνα της ερήμου»· και στήνει ενέδρα σαν λιοντάρι στη φωλιά του, ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης, που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο άρχοντας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και κατά κάποιον τρόπο δικάζοντας, κρατά την ψυχή, προβάλλοντας και καταμετρώντας όλα όσα έχω πράξει με έργο και λόγο, εν γνώσει και εν αγνοία, τις ανομίες και τα αμαρτήματα, από τα νεανικά μου χρόνια έως την ημέρα του τέλους που με βρήκε ο θάνατος, ερευνώντας τα όλα λεπτομερώς. Πόσον φόβο και τρόμο νομίζεις ότι έχει η ψυχή εκείνη την ημέρα, βλέποντας τους φοβερούς, και άγριους, και σκληρούς, και ανελέητους, και ατίθασους δαίμονες, να στέκονται εκεί σαν σκοτεινοί Αιθίοπες, των οποίων και μόνο η όψη είναι χειρότερη από κάθε κόλαση, και τους οποίους βλέποντας η ψυχή θορυβείται, τρομάζει, οδυνάται, ταράζεται και συρρικνώνεται, καταφεύγοντας προς τους αγγέλους του Θεού;

Και πάλι: Αυτός που τρώει το ψωμί μου, συμπεριφέρθηκε με μεγάλη δολιότητα εναντίον μου. Και πάλι στον νά' ψαλμό λέει: Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Η γλώσσα σου μηχανεύτηκε αδικία· σαν ακονισμένο ξυράφι μεταχειρίστηκες τον δόλο· αγάπησες την κακία περισσότερο από την αγαθοσύνη.

Μαθαίνοντας, λοιπόν, ο Δαβίδ ότι αυτά διαπράχθηκαν με αυτόν τον τρόπο, παραθέτει τους προκείμενους λόγους, οι οποίοι δεν περιέχουν ούτε ωδή, ούτε ύμνο, ούτε κάτι παρόμοιο. Διότι πώς θα ήταν άλλωστε δυνατόν, εξαιτίας της συμφοράς τόσων ιερέων, να ψάλλει ωδές και ψαλμούς; Γι' αυτό και δεν έχει επιγραφεί τίποτε τέτοιο· αναφέρεται μόνο το «εἰς τὸ τέλος» και το «συνέσεως»· επειδή τα τελευταία από τα λόγια αυτά εξαγγέλλουν αγαθά, στα οποία λέει: «Εγώ δε ωσεί ελαία κατάκαρπος», και τα εξής. Αλλά και το νόημα των λόγων που εμπεριέχονται απαιτεί σύνεση από τον Θεό. Όταν, λοιπόν, βρέθηκε κοντά στον Αβιμέλεχ και γεύθηκε την ιερατική τροφή, «αλλάζοντας την όψη του» ή τον τρόπο του σύμφωνα με την ερμηνεία των υπολοίπων, ανέπεμπε ευλογίες και ευχαριστίες στον Θεό λέγοντας: «Ευλογήσω τον Κύριον εν παντί καιρώ, διαπαντός η αίνεσις αυτού εν τω στόματί μου», και τα εξής. Τώρα, όμως, που έμαθε την πράξη του διαβολικού Δωήκ, και ότι σκότωσε τόσους ιερείς διαπράττοντας ένα διαβολικό έργο, συντάσσει τους προκείμενους λόγους σαν να απευθύνεται προς αυτόν, λέγοντας: «Τι εγκαυχά εν κακία, ο δυνατός; Ανομίαν όλην την ημέραν, και αδικίαν ελογίσατο η γλώσσα σου». Και τα παρόντα λόγια ειπώθηκαν πολύ παλαιότερα χρονικά από την ιστορία του 50ού Ψαλμού. Διότι, ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ, και προτού βασιλεύσει ο Δαβίδ, αυτά και διαπράχθηκαν και ειπώθηκαν.

Ας φωτιστούμε στην ακοή, ας φωτιστούμε στη γλώσσα· για να ακούσουμε τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός, και να γίνει σε εμάς ακουστό το πρωινό Του έλεος, και να ακούσουμε αγαλλίαση και ευφροσύνη η οποία θα αντηχεί σε θείες ακοές· για να μην είμαστε κοφτερό μαχαίρι, ούτε ακονισμένο ξυράφι, ούτε κάτω από τη γλώσσα μας να κρύβουμε κόπο και πόνο, αλλά να λαλούμε τη σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκρυμμένη, τρέφοντας σεβασμό για τις πύρινες γλώσσες.

Διότι, όπως ακριβώς η φύση των ημιόνων δεν συντηρεί τον εαυτό της από μόνη της, έτσι και η κακία δεν παραμένει στο διηνεκές η ίδια, αλλά πάντοτε μεταβάλλεται παίρνοντας ζωή η μία από την άλλη, όταν το ευγενές και αγέρωχο της φύσης μας, καθώς και το ταχύ και υπερήφανο, κατολισθήσει προς την επιθυμία της ονώδους και άλογης συζυγίας. Εκείνος λοιπόν ο αλλόφυλος Δωήκ, ο οποίος έγινε πληροφοριοδότης του Σαούλ εναντίον του Δαβίδ, ο βοσκός της άγονης αγέλης των ημιόνων, δεν θα μπορούσε να είναι κανείς άλλος παρά ο πονηρός άγγελος που παρασύρει την ανθρώπινη ψυχή προς το κακό μέσω των ποικίλων παθημάτων της αμαρτίας. Και όταν αυτός αντιληφθεί ότι η ψυχή βρίσκεται στον οίκο του αληθινού ιερέως, επειδή αδυνατεί να την πλήξει με τα λακτίσματα των ημιόνων, τότε την καταμηνύει στον άρχοντα της πονηρίας, του πνεύματος που ενεργεί στους υιούς της απείθειας. Αυτός όμως που είναι ριζωμένος σαν κατάκαρπη ελιά στον οίκο του Θεού, απευθύνει εναντίον του τυράννου εκείνους τους λόγους που ακούσαμε στην ψαλμωδία, λέγοντας: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία, εσύ που είσαι δυνατός στην ανομία;», του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι που, πάνω σε όσους επιβληθεί, τους αποστερεί από την ευπρέπεια των τριχών και αποκόπτει τις επτά πλεξούδες των μαλλιών, στις οποίες βρίσκεται η δύναμή μας.

Όταν, λοιπόν, εκείνος ο αλλόφυλος, τον οποίο έχουμε κατανοήσει, γίνει μηνυτής στον τύραννο για την παραμονή μας κοντά στον ιερέα, και έπειτα εμείς αυτόν που καυχιέται για την κακία του και έχει αποκτήσει τη δύναμή του μέσα στην ανομία, τον καθαιρέσουμε από την εξουσία του με τη θεία συμμαχία και τον ξεριζώσουμε σύρριζα από τη γη των ζώντων, αφού γίνουμε σαν ελιά που αγάλλεται και είναι κατάφορτη από το πλήθος των καρπών της, και, αφού ενδυναμωθούμε μέσω της ελπίδας στον Θεό, χορέψουμε τα επινίκια εναντίον του ηττημένου· τότε εύλογα ανεβαίνουμε στα υψηλότερα, πραγματικά σύμφωνα με τη φωνή στο Άσμα, υπερπηδώντας τα όρη και αναπηδώντας πάνω στους λόφους.

Πώς εκείνος, για τον οποίο λέγονται τόσο μεγάλα πράγματα, ο ανθρωποκτόνος, ο δυνατός στην κακία, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι, για τον οποίο λέει ο προφήτης ότι «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα ερημικά κάρβουνα», και «ενεδρεύει σαν λιοντάρι στη φωλιά του», ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο κοσμοκράτορας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και όσα εκ μέρους του διηγείται η προφητεία, αυτός που αφαιρεί τα όρια των εθνών τα οποία έστησε (δηλαδή ο Ύψιστος) σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του, αυτός που καταλαμβάνει την οικουμένη σαν φωλιά και την αρπάζει σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, αυτός που λέει ότι θα τοποθετήσει τον θρόνο του πάνω από τα σύννεφα και θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, και όσα φοβερά και φρικτά αναπτύσσει για αυτόν ο λόγος στο βιβλίο του Ιώβ, του οποίου τα πλευρά είναι χάλκινα, η ράχη του από χυτό σίδηρο και τα σπλάχνα του σμυρίτης λίθος, και όλα τα παρόμοια, με τα οποία ο λόγος περιγράφει εκείνη τη φοβερή φύση, αυτός λοιπόν, ο τόσο σπουδαίος και τέτοιας λογής, ο στρατηγός των δαιμονικών λεγεώνων, πώς ονομάζεται από την αληθινή και μόνη Δύναμη; Μικρό αλωπέκιο. Και όλοι όσοι τον περιστοιχίζουν, η υποταγμένη σε αυτόν στρατιά, όλοι εξίσου εξευτελισμένοι κατονομάζονται από Εκείνον που παροτρύνει τους θηρευτές προς την άγρα τους.

Αυτήν λοιπόν τη μέθη που προέρχεται από το μίσος, η οποία περισσότερο από καθετί άλλο γίνεται αιτία για τη θεία αποστροφή, επιχειρεί ο διάβολος να προκαλέσει σε εκείνους που προσεύχονται και νηστεύουν, και τους υποβάλλει την ανάμνηση των κατηγοριών και κινεί τους λογισμούς προς τη μνησικακία και οξύνει τη γλώσσα προς την καταλαλιά, κάνοντάς τους τέτοιους, σαν αυτόν που περιγράφει ο Δαβίδ ότι προσεύχεται με κακία, λέγοντας: «ανομία συλλογίστηκε όλη την ημέρα, η γλώσσα του είναι σαν ακονισμένο ξυράφι», και από τους οποίους προσεύχεται στον Θεό να λυτρωθεί, λέγοντας: «ελευθέρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο, από τον άδικο άνδρα λύτρωσέ με· οι οποίοι ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού, δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους».

Το όνομα Σαούλ πάλι ερμηνεύεται «αιτητός»· διότι αυτόν τον ζήτησε ο σατανάς, γεγονός που αποτελεί τύπο του Ιούδα στο χωρίο: «Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμέλεχ». Το Αβιμέλεχ σημαίνει βασιλεία του πατέρα, που είναι ο Χριστός, στους πατρικούς κόλπους. «Γιατί καυχάσαι;»: Γιατί, λέει, καυχάται ο διάβολος ως δυνατός, σαν να έκανε με δική του δύναμη τον Χριστό να πάθει; Μη γένοιτο (διότι δεν έγινε έτσι), αλλά Εκείνος από δική Του συγκατάβαση έπαθε. «Ανομία όλη την ημέρα, αδικία διαλογίστηκε»: Διότι σε όλο τον αιώνα παραμένει υποκείμενος σε μαρτυρία (τιμωρούμενος, τηρούμενος), επειδή διαλογίστηκε πονηρά κατά του Κυρίου (Χριστού) και Θεού. Να το εννοείς αυτό και για τον Ιούδα. «Σαν ξυράφι»: Λέγοντας χρηστά λόγια για τον Χριστό, αλλά απεργαζόμενος τον φόνο εξαιτίας του Ιούδα (ή μέσω του Ιούδα). «Αγάπησας»: Ο Ιούδας, που μίσησε την αποστολή του και προσχώρησε στους Ιουδαίους. «Την αδικία»: Διότι αντί να πει: «Προσκυνήστε τον Χριστό», λέει: «Κρατήστε τον».

ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. «Γιατί καυχάσαι για την κακία;» Το προοίμιο αυτό εκφράζει απορία και έκπληξη, όπως είναι φυσικό, διότι κάποιοι προχώρησαν τόσο πολύ στην κακία, ώστε να καυχώνται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να πενθούν. Πλην όμως, ενώ η ιστορία αναφέρεται στον Δωήκ, ο Ψαλμωδός υπαινίσσεται τον Ιούδα τον προδότη, ο οποίος κατέστη υπερβολικά δυνατός στην κακία, ώστε να προδώσει τον ευεργέτη, τροφοδότη και δάσκαλό του, και να μην ντραπεί ούτε τους συνεχείς ελέγχους ούτε τις παραινέσεις. «Ανομία μελετούσε όλη την ημέρα.» Αυτό αναφέρεται στη στιγμή που ο Ιούδας έλεγε στους Φαρισαίους: Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω; Εκείνοι του όρισαν τριάντα αργύρια, και από τότε αναζητούσε ευκαιρία για να τον παραδώσει. Επομένως, έμεινε όλη την ημέρα μελετώντας την αμαρτία της προδοσίας, μέχρι που έφτασε η νύχτα, κατά την οποία διέπραξε το δράμα. «Αδικία συλλογίστηκε η γλώσσα σου.» Το δε «σαν ξυράφι» σημαίνει εκείνον που κόβει ανεπαίσθητα.

Δικαίως σε στηλίτευε από παλιά ο προφήτης φωνάζοντας: «Το στόμα του είναι γεμάτο από κατάρα, πίκρα και δόλο· κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος»· «σαν ακονισμένο ξυράφι εργάστηκες τον δόλο»· και συ καταφιλούσες τον Δεσπότη σου. Πλησίασε, φίλησε· ο Σωτήρας το ανέχεται με μακροθυμία, χωρίς να αποστρέφεται τη δυσωδία του φιλήματός σου, αλλά ζητώντας πίσω από τα χείλη σου τη χάρη που σου έδωσε, ως οφειλόμενο χρέος. Ω, πόσο φοβερό πράγμα είναι η φιλαργυρία! Εξαιτίας αυτής, ο μαθητής, αφού αποκόπηκε από την αποστολική χορεία, κληρονομεί το σκοινί του πνιγμού και αναδεικνύει άξιο της αγχόνης τον λαιμό του, από τον οποίο προήλθαν τα λόγια της προδοσίας. Ω, πόσο μεγάλο αγαθό είναι η νήψη! Διότι χάρη σε αυτήν ο ληστής πήδηξε από τον σταυρό στον Παράδεισο· επειδή, καθώς είδε τον Δεσπότη να κρέμεται στο μέσον και όλη την κτίση να συγκλονίζεται από τον φόβο, και τον μεν ήλιο να καλύπτεται από βαρύ πένθος, το δε φως της ημέρας να υποχωρεί, τα στοιχεία της φύσης να αρνούνται την τάξη τους, τις πέτρες να σχίζονται — μόλις τα παρατήρησε όλα αυτά, και έπειτα αφού εξέτασε τη δική του συνείδηση και χωρίς να αγνοεί τις πράξεις του συλληστή του, βλέποντας την κτίση να κλυδωνίζεται εδώ κι εκεί και να τρέμει, αναγνώρισε τον Δεσπότη όλων αυτών που έτρεμαν στο πρόσωπο Εκείνου που βρισκόταν στο μέσον, και αφού τον αναγνώρισε, αμέσως αναφώνησε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου».

Μην δέχεστε χελιδόνια στα σπίτια σας, δηλαδή φλύαρους ανθρώπους, και μην κάνετε ομόστεγούς σας εκείνους που είναι ακράτητοι ως προς τη γλώσσα. Η κακή γλώσσα του ανθρώπου είναι η πτώση του. Και πάλι: Η γλώσσα σου, σαν ακονισμένο ξυράφι, μηχανεύτηκε δόλο. Και πάλι: Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα; Και πάλι: Θεέ μου, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Και πάλι: Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού· δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους.

Ο Θευδάς, λοιπόν, αφού έκλινε ευήκοον ους στον πονηρό και μυήθηκε από αυτόν σε πονηρό και ολέθριο σχέδιο, γενόμενος γλώσσα και στόμα του, λέει στον βασιλιά: Εάν θέλεις να υποτάξεις τον γιο σου και να καταστήσεις μάταιη την αντίστασή του, βρήκα ένα τέχνασμα στο οποίο δεν θα μπορέσει να αντισταθεί, αλλά ο άκαμπτος και αμείλικτος λογισμός του θα μαλακώσει πιο εύκολα από το κερί που έρχεται σε επαφή με σφοδρότατη φωτιά. Ο δε βασιλιάς, βλέποντας τον μάταιο αυτόν άνθρωπο να καυχιέται έτσι ανώφελα, κυριεύθηκε αμέσως από ευχαρίστηση και φαιδρότητα, ελπίζοντας ότι εκείνη η ακόλαστη και θρασεία γλώσσα θα κατίσχυε της θεοδίδακτης και πλήρους φιλοσοφίας ψυχής. Και ρώτησε να μάθει ποιο ήταν το τέχνασμα. Τότε ο Θευδάς, σαν ακονισμένο ξυράφι, εξυφαίνει το κακούργημα και παρασκευάζει φοβερά τα δηλητήρια. Και δες κακότεχνο σόφισμα και υποβολή του πονηρού: «Αφού απομακρύνεις», λέει, «ω βασιλιά, όλους όσους βρίσκονται κοντά στον γιο σου και τον υπηρετούν, διάταξε να είναι διαρκώς μαζί του, να τον εξυπηρετούν, να διαμένουν μαζί του και να συγκοιμούνται, γυναίκες ευειδείς και εξαιρετικά όμορφες, στολισμένες με τον πιο σαγηνευτικό τρόπο. Εγώ δε, αποστέλλοντάς του ένα από τα πνεύματα που είναι τεταγμένα στην υπηρεσία μου για τέτοια έργα, θα ανάψω πιο βίαια τη φωτιά της ηδονής».

Διότι έχουν γλώσσα σαν δίκοπο σπαθί και ακονισμένο ξυράφι, η οποία σφάζει ψυχές, τις στέλνει στην παγίδα του άδη και στο βάραθρο του σκότους, και τις στερεί από την εν Χριστώ ζωή μέσω των απατηλών και γλυκών τους λόγων. Αυτός δε ο Κύριος ημών και Θεός, ο Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού και Πατρός, ο δημιουργός όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, ο οποίος καταδέχθηκε υπέρ ημών, λόγω της ανέκφραστης φιλανθρωπίας του, τον θάνατο, όπως ο ίδιος ευδόκησε, και μας ελευθέρωσε με το ίδιο του το αίμα από την εξουσία του σκότους· αυτός ας κρατήσει το δεξί σας χέρι, ας σας οδηγήσει στον φόβο του, και ας σας γεμίσει με την επίγνωση του θελήματός του, με κάθε πνευματική σοφία και σύνεση, και ας σας παρακινήσει να πορευθείτε με τρόπο αντάξιό του, καρποφορώντας σε κάθε αγαθό έργο, και αυξανόμενοι στην επίγνωση της αλήθειάς του, και ας σας δυναμώσει με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του για κάθε οικοδομή και μακροθυμία· και αφού σας διαφυλάξει να συναγωνίζεστε με χαρά και ευχαριστία για το ευαγγέλιο της χάριτός του, ας σας αξιώσει της μερίδας των αγίων στο φως, με τις ευχές και ικεσίες της πανενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και όλων των αγίων. Αμήν.

Και τα υπόλοιπα, ακολούθως, περιέχονται στην προηγούμενη επιστολή· σύμφωνα με την οποία επισήμανα εν μέρει τα πράγματα στον ευλογημένο μου δεσπότη και μέσω άλλου γράμματος. Διότι το να περιληφθούν όλα τα κατορθώματα του ανδρός με τη δύναμη του λόγου ανήκει στα αδύνατα και ακατόρθωτα· και αυτά τα έχω φανερώσει, ώστε ο θεοφύλακτος δεσπότης μου, ο οποίος και μόνος γνωρίζει τη φιλοθεΐα του ανδρός –εφόσον αποδεικνύεται τέτοιος από τα ίδια τα πράγματα μέσω της θείας χάριτος– να τον αποδεχθεί και να τον τιμήσει· και να τα παραθέσει στους ευσεβείς και πανημέρους βασιλείς μας, οι οποίοι εικονίζουν επί της γης τη θεία εξουσία· και να τους πείσει να μην αποδέχονται τις άδικες γλώσσες παράνομων ανδρών, οι οποίες μηχανεύονται δόλο σαν ακονισμένο ξυράφι και αγαπούν την κακία περισσότερο από την αγαθότητα· ώστε να μη δοθεί τόπος στο ψεύδος έναντι της αλήθειας και να μη λάβει θάρρος η αδικία έναντι της δικαιοσύνης· και γενικότερα η κακία έναντι κάθε αρετής, μέσω της μεταξύ τους εναλλαγής και σύγχυσης. Διότι έχει γραφτεί: «Το να ζημιώνεις δίκαιο άνδρα, δεν είναι καλό· ούτε είναι όσιο να επιβουλεύεσαι δίκαιους άρχοντες». Αυτό λοιπόν αρμόζει να πράττει ο ευλογημένος μου δεσπότης, ο οποίος είναι εραστής της σοφίας και της φρονήσεως· την οποία εύχομαι να διατηρεί διαπαντός ο θεοφύλακτος δεσπότης μου, ως φύλακα της ψυχής και του σώματός του.

Τι σημαίνει κατά την πνευματική θεωρία η τύφλωση του Σαμψών; Ο Σαμψών ερμηνεύεται ως ήλιος, ενώ η Δαλιδά ως πτωχεύουσα. Έπεσε, λοιπόν, ο Σαμψών πάνω στον μηρό της Δαλιδά, δηλαδή στο παθητικό μέρος της ηδονής, και πτώχευσε από την αρετή που τον φώτιζε. Τότε εκείνη έφερε κουρέα και ξυράφι και του ξύρισε τους επτά βοστρύχους. Κουρέας είναι ο διάβολος, και ξυράφι η απάτη, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «σαν ακονισμένο ξυράφι διέπραξες δόλο», ενώ οι επτά βόστρυχοι είναι οι επτά ενέργειες του Πνεύματος, σύμφωνα με τον προφήτη Ησαΐα.

Διότι ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. —Δηλητήριο από οχιές υπάρχει κάτω από τα χείλη τους, και όλη την ημέρα ανομία και αδικία συλλογίστηκε η γλώσσα τους. —Διότι τα λόγια του στόματός τους είναι ανομία και δόλος. ιη'. Ποια είναι η δική μας ομολογία, των Χριστιανών, και τι ακριβώς είναι, είναι καιρός να το πούμε όσο το δυνατόν πιο συνοπτικά. Εμείς, λοιπόν, σύμφωνα με όσα μας παρέδωσαν οι απ' αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου, καθώς και οι θεοφάντορες και θείοι διδάσκαλοί μας που τους διαδέχθηκαν, πιστεύουμε σε έναν Θεό Πατέρα παντοκράτορα, ποιητή και κύριο όλων των ορατών και αοράτων, άναρχο, αόρατο, ακατάληπτο, αναλλοίωτο, ατελεύτητο. Και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του τον μονογενή, ο οποίος έλαμψε ανάρχως και αχρόνως και προ πάντων των αιώνων από την πατρική ουσία· και σε ένα Πνεύμα Άγιο, που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, και συνθεολογείται και συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, ως συμφυές και συναΐδιο. Δοξάζοντας μεν την Τριάδα σε υποστάσεις, δηλαδή σε πρόσωπα, και διατηρώντας στο καθένα από τα προειρημένα αμιγείς και ασύγχυτες τις διακριτικές τους ιδιότητες, επειδή αυτές σε καμία περίπτωση δεν μεταβάλλονται ούτε αλλοιώνονται. Αποδίδοντας στον μεν Πατέρα την αγεννησία και το ότι είναι η αιτία αυτών που προέρχονται από Αυτόν·

Ότι η εξομολόγηση πρέπει να είναι ευθεία. Δ΄. Πρέπει να εξομολογείσαι με αλήθεια και ευθύτητα της καρδιάς σου, φανερώνοντας όλες τις αμαρτίες σου με τέτοιον τρόπο, ακριβώς όπως τις έπραξες, με όλες τις περιστάσεις του τόπου, του χρόνου, του προσώπου, της αιτίας, του αριθμού και του τρόπου, χωρίς να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις κάτι, χωρίς να λες τις μισές αμαρτίες σου σε έναν Πνευματικό και τις μισές σε άλλον, όπως κάνουν μερικοί πανούργοι, χωρίς να τις λες με κάποια έντεχνα λόγια, με τα οποία ταυτόχρονα και κρύβεις και φανερώνεις την αμαρτία σου, με σκοπό να λιγοστέψεις την ντροπή. Αλλά να εξομολογείσαι απλά και ευθέως, με καρδιά άδολη και αληθινή. Διότι, αν εξομολογηθείς με δόλο και μόνο επιφανειακά, να ξέρεις ότι όχι μόνο θα γίνει μισητή η εξομολόγησή σου στον Θεό, ο Οποίος αγαπά πάντοτε την αλήθεια («Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας»), αλλά ακόμη και οι αμαρτίες σου, που εξομολογήθηκες, θα ξεφυτρώσουν πάλι μετά από λίγο μέσα σου, όπως ξεφυτρώνουν και οι άσπρες τρίχες σε εκείνους τους γέροντες που δεν τις ξεριζώνουν, αλλά μόνο επιφανειακά τις ξυρίζουν. Σε αυτό παρομοιάζεσαι και εσύ, όπως λέει ο Δαβίδ: «Ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον».