Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 51:6

Ομιλία 4 στον Ψαλμό 5. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλο τρόπο: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, εννόησε την κραυγή μου.» «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που βαστάζεις τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς σου. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που δημιούργησες τα πάντα με ρήμα και λόγο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», του οποίου ο λόγος είναι μάχαιρα: «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.» Πρόσεχε, αδελφέ, πώς λες στον Θεό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε;» Έπειτα: «Εννόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Διότι πρώτα ο Κύριος ερευνά τα λόγια σου, αυτά που μιλάς διαρκώς, μήπως είναι λόγια αισχρολογίας ή βλασφημίας ή επιορκίας, μήπως είναι λόγια λοιδορίας, καταλαλιάς και συκοφαντίας, μήπως είναι λόγια καταποντισμού που με τη συκοφαντία μπορούν να καταποντίσουν τον συκοφαντούμενο —«Αγάπησες λόγια καταποντισμού, με γλώσσα δόλια»— μήπως είναι λόγια ανομίας: «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία.» Διότι, αν για έναν αργό λόγο μας ζητείται ευθύνη, όπως λέει: «Κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν», πόσο μάλλον όταν προφέρεις κακοποιά λόγια, τα οποία γίνονται προς βλάβη και απώλεια της δικής σου ψυχής;

Αγάπησες όλα τα λόγια καταποντισμού, τη δόλια γλώσσα. Διότι τα διέπραξε όλα αποβλέποντας στην επιβουλή, τον φθόνο και τον θάνατο του ιερέα και όλων των υπολοίπων που θανατώθηκαν μαζί του· γι' αυτό τα λόγια της ψευδολογίας του Δωήκ ονομάστηκαν λόγια καταποντισμού. Διότι μεμιάς καταπόντισε ολόκληρη την πόλη των ιερέων με τα ίδια του τα λόγια, σαν μέσα σε βυθό. Αυτά όμως θα μπορούσαν δικαίως να λεχθούν και για τους άρχοντες των Ιουδαίων, αλλά και για τον ίδιο τον Ιούδα.

Και άλλος προφήτης λέει: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία σου, εσύ ο δυνατός;» και λίγο παρακάτω: «Αγάπησες όλα τα λόγια της καταστροφής, και τη δόλια γλώσσα. Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε απομακρύνει από το σκήνωμά σου, και τη ρίζα σου από τη γη των ζωντανών. Θα το δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, θα γελάσουν εις βάρος του, και θα πουν: Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στηρίχθηκε στη ματαιότητά του». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας φοβηθούμε και ας φυλάξουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφανίας, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μας τον λόγο του Αποστόλου, όταν κατορθώνουμε κάποια αρετή: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»· και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»· και τον λόγο του Προφήτη: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν»· και πάλι: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι εξαιρετικά θερμός στην προθυμία και σπουδαίος στην προαίρεση, εφόσον είναι συνδεδεμένος με σάρκα και αίμα, δεν θα μπορέσει να φτάσει στην τελειότητα, εάν, εκτός από όλα αυτά, δεν ελπίζει στο έλεος του Χριστού και στη χάρη Του. Διότι, σύμφωνα με τον θείο Ιάκωβο, «κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα προέρχεται από άνω, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων».

Αυτά είναι και τα ιδιώματα του Σατανά, το να χαίρεται, λέγω, με την κακία και την αδικία. Επιτιμά λοιπόν και τους Ιουδαίους που δεν αποδέχονται τη δικαιοσύνη εν Χριστώ. <Αγάπησας όλα τα λόγια του καταποντισμού, δόλια γλώσσα.> (A f. 294.) Αυτά θα μπορούσαν να λεχθούν δικαίως και για τους άρχοντες των Ιουδαίων και για τον ίδιο τον Ιούδα· διότι και εκείνοι δυσφήμησαν ακατάσχετα τον Κύριο, και ο προδότης χρησιμοποίησε λόγια γεμάτα δόλο και υποκρισία. Λόγια καταποντισμού θα μπορούσαν να είναι εκείνα που καταφέρνουν την ψυχή του ανθρώπου στον θάνατο και στον άδη, οι ψιθυρισμοί, οι καταλαλιές και η κατά του Θεού βλασφημία. <Να σε απομακρύνει από το σκήνωμα, και το ρίζωμά σου από τη γη των ζώντων.> (A f. 294 b.) Και από τη σκηνή, δηλαδή από τον τόπο της μαθητείας, τον μετακίνησε, και τη ρίζα, σαν ακανθώδους φυτού, την ξερίζωσε από τη γη των ζώντων και από το γεώργιο των αποστόλων. Αυτά συνέβησαν και στους λαούς των Ιουδαίων, που δεν αποδέχθηκαν τη δικαίωση εν Χριστώ. Παρόμοιο δε είναι αυτό με το, «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Μετατέθηκαν δε και από την ιερατική σκηνή, αφού έγιναν αιχμάλωτοι εξαιτίας του σταυρού [της σταύρωσης] του Κυρίου. <Ήλπισα στο έλεος του Θεού εις τον αιώνα.> (A f. 295.) Εγώ, λέει, σε τίποτα από τα μάταια και χαμερπή δεν στηρίχθηκα, αλλά στο θείο έλεος που ακολουθεί τους αδικουμένους.

Ζ΄. Αξίζει, νομίζω, να εξετάσουμε με λεπτομέρεια ποιοι τυχόν εννοούνται ότι είναι αυτοί που εισέρχονται μαζί με τον Νώε στην κιβωτό και κερδίζουν τη σωτηρία διά της πίστεως και του ύδατος. Είναι γεγραμμένο λοιπόν ότι: «Εισήλθε ο Νώε στην κιβωτό, και οι υιοί του, και η γυναίκα του, και οι γυναίκες των υιών του μαζί του». Εισήγαγε δε μαζί με αυτούς, και από κάθε ζώο και από τα πτηνά, επτά από τα καθαρά, και ανά δύο από τα ακάθαρτα. Διότι έτσι ευδόκησε ο Θεός να ορίσει. Τα ονόματα δε των υιών του είναι Σημ, Χαμ, Ιάφεθ. Και ερμηνεύεται ο μεν Σημ φύτευμα και τελειότητα, ο Χαμ θερμότητα, και ο Ιάφεθ πλατυσμός. Διότι σωθήκαμε εν Χριστώ διά της πίστεως εμείς που από την ατελή, ας πούμε, πολιτεία του νόμου φυτευτήκαμε στην τελειότητα της ευαγγελικής παιδείας, σαν κάποια μικρά νεαρά βλαστάρια. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Δαβίδ επιτιμούσε τον λαό των Ιουδαίων που δεν αποδεχόταν τη δικαίωση εν Χριστώ, λέγοντας: «Αγάπησες την κακία περισσότερο από την αγαθοσύνη, την αδικία περισσότερο από το να μιλάς με δικαιοσύνη. Αγάπησες κάθε λόγο καταποντισμού, γλώσσα δόλια». Διότι βλασφήμησαν ακατάσχετα τον Υιό. «Γι' αυτό», λέει, «ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά. Θα σε ξεριζώσει και θα σε μετατοπίσει από το σκήνωμά σου, και το ρίζωμά σου από τη γη των ζώντων».

Διότι, κατ' εκείνον τον τρόπο, το θαύμα θα αφορούσε περισσότερο αυτούς που άκουγαν παρά αυτούς που μιλούσαν· ενώ κατ' αυτόν τον τρόπο αφορά εκείνους που μιλούσαν, οι οποίοι μάλιστα κατηγορούνται για μέθη, επειδή προφανώς οι ίδιοι θαυματουργούσαν μέσω του Πνεύματος ως προς τις γλώσσες. ΙΣΤ΄. Εξάλλου, είναι αξιέπαινη και η παλαιά διαίρεση των γλωσσών (όταν οικοδομούσαν τον πύργο εκείνοι που ομοφωνούσαν με κακό και άθεο τρόπο, όπως ακριβώς τολμούν να πράττουν και κάποιοι από τους σημερινούς)· διότι με τον διαχωρισμό της γλώσσας διαλύθηκε ταυτόχρονα και η ομοφωνία, και έτσι ματαιώθηκε το εγχείρημα. Περισσότερο αξιέπαινη όμως είναι αυτή που θαυματουργείται τώρα. Διότι, αφού εκχύθηκε από ένα Πνεύμα σε πολλούς, συνάγεται και πάλι σε μία αρμονία. Και υπάρχει διαφορά χαρισμάτων, η οποία έχει ανάγκη από ένα άλλο χάρισμα, για τη διάκριση του ανώτερου· επειδή όλα εμπεριέχουν το αξιέπαινο. Καλή, επίσης, θα μπορούσε να ονομαστεί και εκείνη η διαίρεση για την οποία λέει ο Δαβίδ: «Καταπόντισε, Κύριε, και διαίρεσε τις γλώσσες τους». Γιατί; Επειδή αγάπησαν όλα τα λόγια της καταστροφής και τη δόλια γλώσσα· κατηγορώντας σχεδόν φανερά τις σημερινές γλώσσες, οι οποίες διαιρούν τη Θεότητα. Αυτά, λοιπόν, ας ειπωθούν μέχρις εδώ.

Όταν, λοιπόν, εκείνος ο αλλόφυλος, τον οποίο έχουμε κατανοήσει, γίνει μηνυτής στον τύραννο για την παραμονή μας κοντά στον ιερέα, και έπειτα εμείς αυτόν που καυχιέται για την κακία του και έχει αποκτήσει τη δύναμή του μέσα στην ανομία, τον καθαιρέσουμε από την εξουσία του με τη θεία συμμαχία και τον ξεριζώσουμε σύρριζα από τη γη των ζώντων, αφού γίνουμε σαν ελιά που αγάλλεται και είναι κατάφορτη από το πλήθος των καρπών της, και, αφού ενδυναμωθούμε μέσω της ελπίδας στον Θεό, χορέψουμε τα επινίκια εναντίον του ηττημένου· τότε εύλογα ανεβαίνουμε στα υψηλότερα, πραγματικά σύμφωνα με τη φωνή στο Άσμα, υπερπηδώντας τα όρη και αναπηδώντας πάνω στους λόφους.

Διάψαλμα: διαίρεση του λόγου. «Αγάπησες τα πάντα» Αφού είπε ο Ιούδας: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;», μιλούσε μεν στον διδάσκαλο ως μαθητής, ενώ συμφωνούσε με τους Ιουδαίους ως έμπορος. Γι' αυτό ο Θεός, αφαιρώντας από τον Ιούδα το αποστολικό αξίωμα της χάριτος, τον απέρριψε οριστικά. «Να σε ξεριζώσει» Διότι ξερίζωσε τον Ιούδα από τη θέση του και τον μετέφερε στη γέεννα. «Και το ρίζωμά σου» Διότι ούτε ο Ιούδας πρόκειται πλέον να ριζώσει στη γη της επαγγελίας, ούτε ο διάβολος θα σταθεί στο αξίωμα του αρχαγγέλου.

ΣΤ΄. Έχοντας λοιπόν αυτά κατά νουν, ας φροντίζουμε τα μέλη μας και ας μην ακονίζουμε τη γλώσσα μας ο ένας εναντίον του άλλου, ούτε να προφέρουμε λόγια καταποντισμού, υποσκάπτοντας την υπόληψη του πλησίον μας, και, σαν να βρισκόμαστε σε πόλεμο και μάχη, να χτυπάμε και να χτυπιόμαστε. Ποιο είναι άλλωστε το όφελος της νηστείας ή της αγρυπνίας, όταν η γλώσσα μεθά και τρέφεται από τράπεζα πιο ακάθαρτη και από σκυλίσια κρέατα, γινόμενη αιμοβόρα, και αναβλύζει βούρκο, και κάνει το στόμα οχετό ακαθαρσιών, ή μάλλον πολύ πιο βδελυρό από αυτόν; Διότι εκείνο που εξέρχεται από τον οχετό μολύνει το σώμα· ενώ εκείνο που εξέρχεται από το στόμα πολλές φορές έπνιξε την ψυχή. Αυτά δεν τα λέω από ενδιαφέρον για εκείνους που κακολογούνται αδίκως (διότι εκείνοι είναι άξιοι ακόμη και για στεφάνια, όταν υπομένουν γενναία όσα λέγονται εις βάρος τους), αλλά για εσάς που τα λέτε. Διότι αυτόν που κακολογείται αδίκως τον μακαρίζουν οι Γραφές, ενώ αυτόν που κακολογεί τον αποβάλλουν από τα ιερά μυστήρια, ή μάλλον και από τους ίδιους τους περιβόλους των ναών· «Αυτόν που καταλαλεί», λέει, «κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εκδίωκα»· και προσθέτει ότι ο τέτοιος άνθρωπος είναι ανάξιος και για την ανάγνωση των ιερών βιβλίων. «Γιατί, άραγε», λέει, «εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και πιάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;» Έπειτα, εκθέτοντας την αιτία, λέει: «Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου». Και σε αυτό το σημείο μεν δεν διευκρίνισε εάν πρόκειται για αλήθειες ή για ψέματα· αλλού όμως απαγόρευσε ακόμη και αυτό, αποδεικνύοντας ότι, ακόμη και αν λες την αλήθεια, δεν επιτρέπεται σε εσένα να τα λες αυτά.

9. Ο δε λόφος που υψώνεται τώρα σαν πύργος από όσους καινοτομούν στην ασέβεια, είναι βεβαίως πολύ πιο απευκταίος και αθεότερος. Διότι δεν χτίζεται με πλίνθους ψημένους στη φωτιά και με άσφαλτο, αλλά κατασκευάζεται με βλάσφημες φωνές και θεομάχους συλλογισμούς κατά της δόξας του Μονογενούς, και μηχανεύεται να διαλύσει και να σκορπίσει τη συμφωνία εκείνων που έχουν καθοδηγηθεί καλά και ένθεα και έχουν ενωθεί σε μία ομολογία και σύμπνοια πίστεως, κατά την οποία συμφωνούμε μεταξύ μας εν Πνεύματι. Αυτούς, κινούμενος εν Πνεύματι, πολύ θεάρεστα θα τους καταραστεί ο μέγας Δαβίδ, λέγοντας: Καταπόντισε, Κύριε, και διαίρεσε τις γλώσσες τους. Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη, διότι αγάπησαν όλα τα λόγια του καταποντισμού και τη δόλια γλώσσα. Γι' αυτό ο Θεός θα τους καθαιρέσει ολοκληρωτικά, και, ξεριζώνοντας το ρίζωμά τους από τη γη των ζώντων, θα τους εκδιώξει.

Πράγματι, οι επινοητές τέτοιων ιστοριών αποδείχθηκαν ολοφάνερα μωροί και, ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί και προνοητικοί για τα μελλούμενα και ότι γνωρίζουν εκ των προτέρων τα επερχόμενα, ελέγχονταν πως δεν βλέπουν ούτε αυτά που βρίσκονταν μπροστά στα πόδια τους, αλλά, σύμφωνα με την προφητική κατάρα, βλέποντας δεν έβλεπαν και ακούγοντας δεν κατανοούσαν. Ή μάλλον έβλεπαν βέβαια και γνώριζαν με ακρίβεια, ξεστομίζοντας λόγια καταποντισμού και μετατρέποντας τα δόντια τους σε όπλα και βέλη, κολακεύοντας όμως με τα λόγια τους και μιλώντας με σκοπό το χρήμα και έχοντας εξαγοραστεί, επιδιώκοντας με κάθε τρόπο την ανθρωπαρέσκεια, τέτοιους επαινέτες των κακών, αν και δεν θα έπρεπε, εκτρέφουν τα ανάκτορα, οι οποίοι δεν θέλουν να γνωρίσουν το καλό, αλλά ασχολούνταν επιμελώς με τα πονηρά και επιδοκίμαζαν εκείνα με τα οποία χαιρόταν ο άρχοντας, και όχι Εκείνος μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν.

Του ιδίου: Λόγος, του οποίου η μεν υπόθεση είναι φανερή. Αυτό όμως πρέπει να γνωρίζει ο αναγνώστης, ότι εκείνος εναντίον του οποίου ειπώθηκε ο λόγος ήταν χαρτοφύλακας της Μεγάλης Εκκλησίας και αλλήθωρος. Και σε κάποια άλλα πρέπει να δοθεί προσοχή, τα οποία ο λόγος υποδηλώνει, έστω και όχι σαφώς. «Έπιασες τον τζίτζικα από το φτερό», θα μπορούσα να πω καθόλου παράταιρα αυτή την παροιμιώδη φράση προς τον κατήγορο και συκοφάντη που μάταια ακόνισε τη γλώσσα του εναντίον μας, και ο οποίος εξέμεσε από τον υβριστικό του λάρυγγα όλα εκείνα τα οποία αναδίδουν ολέθρια δυσωδία όπως ένας τάφος. Διότι εγώ, πάντοτε αναφλεγόμενος απέναντι στον φλύαρο από τις κενολογίες του εγγαστρίμυθου συκοφάντη, όπως ακριβώς οι καλλίφωνοι τζίτζικες που γεμίζουν με τις φωνές τους τα άλση κάτω από τον μεσημεριανό ήλιο που τους χτυπά, έχω γίνει τώρα κάπως πιο λαλίστατος από ό,τι συνήθως, επειδή και ο αντίπαλος, σαν άλλος Φαέθων, ένα νεαρό αγόρι άπειρο στην οδήγηση του άρματος, μας επιτέθηκε κατακαίγοντας και όχι απλώς θερμαίνοντας, και με τρόπο που δεν γνωρίζουμε αγάπησε λόγια καταποντισμού, και από τη γλώσσα της ψευδολογίας του άναψαν άνθρακες.

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.