Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 51:9

Και εσύ μεν, λέγει, αυτά υπομένεις· οι δε δίκαιοι, δηλαδή οι δικοί σου λαοί, βλέποντας τη δική σου καταστροφή, θα κυριευθούν από φόβο. Διότι η τιμωρία σου είναι ικανή να φοβίσει και εκείνους, μολονότι εσύ πρόκειται να τα υποστείς αυτά προς ευεργεσία δική τους. «Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στήριξε την ελπίδα του στο πλήθος του πλούτου του».

Διότι ο προδότης αγάπησε περισσότερο να λάβει χρυσίο, παρά να έχει βοηθό τον Ιησού. Και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του. Αντί του: Και ενισχύθηκε για να ικανοποιήσει τη μάταιη καρδιά του, και δεν σταμάτησε μεταμελούμενος για την ασέβειά του. [Αλλά στήριξε την ελπίδα του στο πλήθος του πλούτου του. Ορθά δε αποκάλεσε τον πλούτο και την εξουσία ματαιότητα, κρίνοντας από τα ίδια τα πράγματα· διότι ούτε τον Δωήκ ωφέλησαν ούτε τους Ασσυρίους, όταν η παρουσία ενός μόνο αγγέλου τους εξόντωσε, και κείτονταν άταφοι.] Εγώ δε ως ελαία κατάκαρπος. Διότι είναι αειθαλής η δόξα εκείνων που πιστεύουν στον Χριστό. [Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη και τα εξής. Έχοντας λοιπόν αυτόν τον καρπό μέσα του ο άγιος, έλεγε: Εγώ δε ως ελαία κατάκαρπος· παρομοιάζει δε τον εαυτό του με κατάκαρπη ελιά, επειδή, καθώς κυριαρχούσε μέσα του η ελεημοσύνη, ακολουθούσαν κατόπιν και οι υπόλοιπες αρετές. Έτσι άλλωστε ονομάζουμε τον Ιώβ ανδρείο, και τον Ιωσήφ σώφρονα, και τους υπολοίπους, χαρακτηρίζοντάς τους από την αρετή που επικρατούσε στον καθένα.] Ήλπισα στο έλεος του Θεού εις τον αιώνα.

Και άλλος προφήτης λέει: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία σου, εσύ ο δυνατός;» και λίγο παρακάτω: «Αγάπησες όλα τα λόγια της καταστροφής, και τη δόλια γλώσσα. Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε απομακρύνει από το σκήνωμά σου, και τη ρίζα σου από τη γη των ζωντανών. Θα το δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, θα γελάσουν εις βάρος του, και θα πουν: Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στηρίχθηκε στη ματαιότητά του». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας φοβηθούμε και ας φυλάξουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφανίας, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μας τον λόγο του Αποστόλου, όταν κατορθώνουμε κάποια αρετή: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»· και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»· και τον λόγο του Προφήτη: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν»· και πάλι: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι εξαιρετικά θερμός στην προθυμία και σπουδαίος στην προαίρεση, εφόσον είναι συνδεδεμένος με σάρκα και αίμα, δεν θα μπορέσει να φτάσει στην τελειότητα, εάν, εκτός από όλα αυτά, δεν ελπίζει στο έλεος του Χριστού και στη χάρη Του. Διότι, σύμφωνα με τον θείο Ιάκωβο, «κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα προέρχεται από άνω, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων».

Διότι, ως αξιόπιστο μάρτυρα ότι τα πράγματα έχουν όντως έτσι, παρουσιάζουμε τον αγιώτατο και αρχιεπίσκοπο όλης της οικουμένης, Πατέρα και πατριάρχη Κελεστίνο της μεγαλουπόλεως της Ρώμης, ο οποίος και ο ίδιος σε προέτρεψε με επιστολές, ζητώντας σου να αποστείς από την εντελώς μανιώδη βλασφημία. Αλλά εσύ τον παράκουσες και καυχήθηκες στη ματαιότητα της μανίας σου. Αφού έγινες ξυράφι για όλη την οικουμένη, αναστάτωσες τα τέσσερα πέρατά της και συνάθροισες όλους τους αγίους σε αυτόν τον τόπο με πολύ κόπο και φόβο. Διότι σχεδίασες κακία και καθόλου αγαθότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός θα σε καθαιρέσει οριστικά από την ιεροσύνη και θα σε αποκόψει από τη σοφία των Πατέρων. Αφού σε ξεριζώσει πρώτα από τη βασιλική πόλη, έπειτα θα σε απομακρύνει και από τον θρόνο της αρχιεροσύνης, τον οποίο κατείχες αναξίως: «Γι' αυτό θα το δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, και θα γελάσουν εις βάρος σου και θα πουν: Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό ως βοηθό του, αλλά στήριξε την ελπίδα του στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε με τη ματαιότητά του».

Διότι είναι αλήθεια ότι «Κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού». Το ότι λοιπόν η επιδίωξη του πλούτου είναι εντελώς ανώφελη για τους ασεβείς, το διδάσκει λέγοντας ότι η δύναμή τους θα γίνει λεία αρπαγής από τους Χαλδαίους. Διότι υπάρχουν εκείνοι, για τους οποίους θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στήριξε την ελπίδα του στο πλήθος του πλούτου του, και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του». Και αν βεβαίως απέκτησαν σπίτια πολυτελώς διακοσμημένα, δεν θα τους ανήκουν· διότι θα κατακαούν. Και αν επιπλέον υπήρξαν καλλιεργητές αμπελιών, δεν θα πιουν οι ίδιοι τον οίνο· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι θα οδηγηθούν αιχμάλωτοι, εγκαταλείποντας τα σπίτια τους και στερημένοι από καθετί που μπορεί να τους προσφέρει ευφροσύνη. Και αυτό το έκανε σαφές ο Θεός διά της φωνής του Ιερεμία, λέγοντας προς κάποιον από αυτούς που βασίλευσαν στη Σαμάρεια: «Οικοδόμησες για τον εαυτό σου ευρύχωρο σπίτι, ευάερα ανώγεια διαχωρισμένα με παράθυρα και με ξύλινες επενδύσεις από κέδρο και βαμμένα με κόκκινο χρώμα. Μήπως θα βασιλεύσεις, επειδή εσύ παροξύνθηκες όπως ο Αχαάβ ο πατέρας σου; Δεν πρόκειται ούτε να φάνε ούτε να πιούν. Θα ήταν καλύτερο για εσένα να εφαρμόζεις κρίση και ορθή δικαιοσύνη».

Γράφει, λοιπόν, τα προκείμενα λόγια, έχοντας μάθει τα όσα διέπραξε ο Δωήκ ο Σύρος με τις συκοφαντίες εναντίον του. Γι' αυτό, απευθύνεται σε αυτόν λέγοντας: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός;», ή σαν να απευθύνεται στον διάβολο που ενεργούσε μέσα του. Διότι δεν αγνοούσε εκείνον που πάντοτε του εναντιωνόταν και διαρκώς τον πολεμούσε, άλλοτε μεν μέσω του Σαούλ, τώρα δε μέσω του Δωήκ, και άλλοτε διαφορετικά μέσω άλλων. Αυτός, λοιπόν, που είναι αδύναμος, άτονος και μικρός στην κακία, επειδή πλεονάζει μέσα του ο ενάρετος τρόπος ζωής, όντας πιο ασθενής στο κακό, θα ντραπεί όταν αμαρτάνει και, κεντούμενος από τη συνείδησή του, θα μετανοήσει, και θα επινοήσει για τον εαυτό του φάρμακο για τη δική του κακία μέσω της εξομολόγησης και της ειλικρινούς μετάνοιας· ενώ ο δυνατός στην κακία υπερηφανεύεται για αυτήν και καυχάται, καμαρώνοντας σαν να πρόκειται για μεγάλο κατόρθωμα. Και μου φαίνεται ότι ο παρών λόγος περιγράφει τον αντίθετο χαρακτήρα από εκείνον που προηγουμένως εξομολογήθηκε στον νʹ (50ό) ψαλμό. Διότι σε εκείνον, αφού ολίσθησε άπαξ στην κακία, στη συνέχεια μετανόησε και χτυπούσε το στήθος του εξομολογούμενος και θρηνώντας για τα δικά του σφάλματα. Ενώ ο παρών λόγος, για αυτόν που βρίσκεται μέσα στην κακία, λέει: «Και θα σε αποξέσει από τη σκηνή και θα σε εκριζώσει από τη γη των ζώντων για πάντα»· ώστε οι δίκαιοι, βλέποντάς το, να φοβούνται πάντοτε και να τον περιγελούν, λέγοντας: «Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό ως δύναμή του, αλλά εμπιστεύθηκε στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε με την καταστροφή του».

Μην απλώνεις τα χέρια σου σε ανομίες, ούτε να σφετερίζεσαι τα ξένα· αλλά τι πρέπει να κάνεις; Σπείρε με δικαιοσύνη, και αυτά θα τρυγήσουν από εκεί καρπό ζωής. Αν όμως θέλεις να πράττεις διαφορετικά, μάθε το τέλος των πράξεών σου από τη Θεόπνευστη Γραφή· και μάθε ότι, όπως ακριβώς έπραξες, έτσι θα γίνει και σε σένα. Αν πάλι δεν το μάθεις εσύ, επειδή θα σε έχει προλάβει το τέλος, θα το μάθουν τα παιδιά σου, διδασκόμενα το αλάνθαστο των θείων λόγων από τα ίδια τους τα έργα. Εσύ βέβαια ήδη ενεργείς ασυλλόγιστα και προβαίνεις προς τον Σέρβο εχθρό σε πράξεις που αρμόζουν σε συγγένεια και συμμαχία, με σκοπό να υπάρξει έκχυση αίματος, και σε όλα τα άλλα έργα που χαρακτηρίζουν μια βαρβαρική κίνηση. Έναντι ποιου αδικήματος, όμως, είτε μικρού είτε και μεγαλύτερου, που διαπράχθηκε από εμάς κάνεις αυτά τα πράγματα; Κανένα απολύτως δεν έχεις να επικαλεστείς. Μόνο ο εξαιρετικά πλεονεκτικός τρόπος σου σε παρακινεί σε αυτά, καθώς και το ότι δεν έχεις τον φόβο του Θεού απέναντι στα μάτια σου. Για τον Κύριο δεν ακούς ότι είναι δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη; Δεν γνωρίζεις ότι ο Θεός είναι Θεός εκδικήσεων; Και ότι αντιτάσσεται στους υπερήφανους, μισεί τους αλαζόνες και καταβάλλει τους καυχησιολόγους; Και ότι βδελύσσεται αυτούς που εναποθέτουν τις ελπίδες τους στο πλήθος του πλούτου τους και ενδυναμώνονται μέσα στη ματαιότητα;

Όταν, λοιπόν, εκείνος ο αλλόφυλος, τον οποίο έχουμε κατανοήσει, γίνει μηνυτής στον τύραννο για την παραμονή μας κοντά στον ιερέα, και έπειτα εμείς αυτόν που καυχιέται για την κακία του και έχει αποκτήσει τη δύναμή του μέσα στην ανομία, τον καθαιρέσουμε από την εξουσία του με τη θεία συμμαχία και τον ξεριζώσουμε σύρριζα από τη γη των ζώντων, αφού γίνουμε σαν ελιά που αγάλλεται και είναι κατάφορτη από το πλήθος των καρπών της, και, αφού ενδυναμωθούμε μέσω της ελπίδας στον Θεό, χορέψουμε τα επινίκια εναντίον του ηττημένου· τότε εύλογα ανεβαίνουμε στα υψηλότερα, πραγματικά σύμφωνα με τη φωνή στο Άσμα, υπερπηδώντας τα όρη και αναπηδώντας πάνω στους λόφους.

Διάψαλμα: ανοχή του πνεύματος. «Και θα δουν»: Οι υπόλοιποι απόστολοι, έχοντας δει την έκπτωση του Ιούδα, κυριεύθηκαν από μεγάλο φόβο. «Και για αυτόν»: Θα καταδικάσουν, λέγει, τον Ιούδα λέγοντας: γιατί, αφού εγκατέλειψες το φως, προσχώρησες στο σκοτάδι; «Ιδού ο άνθρωπος»: Όλοι οι πιστοί θα πουν: δες, ο ταλαίπωρος άνθρωπος, [τι έκανε· πώς] άφησε τη ζωή και προσκολλήθηκε στον θάνατο. «Αλλά ήλπισε»: Με λίγους οβολούς αντάλλαξε, λέγει, τη δόξα του Θεού και την ίδια του τη ζωή. «Και ενδυναμώθηκε»: Επέμεινε, λέγει, στην κακία και δεν επέδειξε μετάνοια, μη αναλογιζόμενος ότι ο Διδάσκαλος είναι Θεός. «Εγώ δε ωσάν ελιά»: Ο χορός των αποστόλων τα βοά αυτά με παρρησία, παραμένοντας στον οίκο της πίστεως και καρποφορώντας τις αρετές. «Ήλπισα»: Διότι ο μισθός των αποστόλων και όλων των δικαίων δεν εκλείπει (δεν θα εκλείψει) στους αιώνες. «Θα σε δοξολογήσω»: Ο χορός των αγίων λέγει προς τον Θεό: Σε δοξάζουμε, Κύριε, διότι έκανες θαυμαστά έργα για τον άνθρωπο. «Και θα υπομείνω»: Διότι κάθε άνθρωπος που επιθυμεί να επιτύχει την αιώνια ζωή, αποκτά την ψυχή του με υπομονή, καθώς βλέπει τους αγίους που υπέμειναν (που υπομένουν).

Ας κλάψουμε λοιπόν πικρά, αδελφοί, για να μην τιμωρηθούμε εκεί αιώνια· ας ελεήσουμε, για να ελεηθούμε, για να συγχωρεθούμε· ας διασκορπίσουμε εμείς οι ίδιοι τα χρήματα, για να μην έρθουν άλλοι μετά την τελευτή μας και, τρώγοντας και πίνοντας και σπαταλώντας τον κόπο μας, ψάλλουν λέγοντας: Μαζεύει θησαυρούς ο πλούσιος και δεν γνωρίζει για ποιον τους συγκεντρώνει· και πάλι: Ιδού ο άνθρωπος, ο οποίος δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του. Διότι ποιο είναι το όφελος, αδελφοί, όταν εμείς κοπιάζουμε και άλλοι απολαμβάνουν τον κόπο μας;

Θα δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, και θα γελάσουν εις βάρος του και θα πουν: «Ιδού ο άνθρωπος, ο οποίος δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά έλπισε στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του».

Αν σε τραβάει στην πλεονεξία και στην άπληστη επιθυμία των χρημάτων, πες στον εαυτό σου εκείνη τη δαβιδική φωνή, ή μάλλον τη φωνή του Πνεύματος: θησαυρίζεις και δεν γνωρίζεις για ποιον τα συγκεντρώνεις. Και: πολλοί οδηγήθηκαν στην πτώση εξαιτίας του χρυσού. Και: αυτός που αγαπά τον χρυσό δεν θα δικαιωθεί. Και: ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στήριξε τις ελπίδες του στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του. Πρόσθεσε, αν θέλεις, και την απειλή του Σωτήρος: άφρον, εσύ που μετασκευάζεις και κάνεις πολυτελέστερες τις οικίες και τα οικοδομήματα, ώστε να αποθησαυρίζεται για σένα, επιδεικτικά, μεγαλύτερος ο όγκος και το φορτίο της απληστίας, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που συγκέντρωσες, σε ποιον θα ανήκουν; Αν με υπερήφανο και αλαζονικό λογισμό επιχειρείς να εξάπτεις και να φουσκώνεις την ψυχή, μην προσπεράσεις το: ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Και το: ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά. Και το: χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις. Και: γιατί υπερηφανεύεται το χώμα και η στάχτη; Και: είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλοκάρδιος. Και: μην εξυψώνεις τον εαυτό σου, για να μην πέσεις και επιφέρεις ατιμία στην ψυχή σου και αποκαλύψει ο Κύριος τα κρυφά σου και σε καταρρίψει εν μέσω της εκκλησίας· διότι η υπερηφάνεια είναι μισητή ενώπιον του Κυρίου.