Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 52:5

Τόση αγρυπνία υπέμεινα και επιθυμία και χαμευνία· έμεινα ξύπνιος από τον όρθρο, έδεσα τον εαυτό μου με όρκους, ορκίστηκα στον Κύριο λέγοντας: «Αν εισέλθω στο σκήνωμα του οίκου μου, αν ανεβώ στην κλίνη της στρωμνής μου, αν δώσω ύπνο στους οφθαλμούς μου και στα βλέφαρά μου νυσταγμό και ανάπαυση στους κροτάφους μου, έως ότου βρω τόπο για τον Κύριο, σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ». Και δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Σε ρωτώ για τους παροίκους ως επίτροπος· ως δεσπότης αποκρίσου μου. Βλέπω, Δέσποτα, και την εκκλησία σου, την αληθινή σκηνή, «την οποία έπηξε ο Κύριος και όχι άνθρωπος». Αλλά επειδή οι μεν πατριάρχες τελεύτησαν, οι προφήτες κοιμήθηκαν, οι δίκαιοι αρπάχθηκαν, οι Ιουδαίοι σταύρωσαν, οι Έλληνες βλασφήμησαν, οι αιρετικοί πλανήθηκαν, «Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου;» Φωτίστηκα από το Άγιο Πνεύμα. Έμαθα «ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου». Εκείνος ο λαός θα παροικήσει, ο οποίος μνημονεύεται στον προηγούμενο ψαλμό, αυτός που εξαιτίας του ονόματός σου καταναλίσκεται «ως βρώση άρτου», για τον οποίο έλεγες: «Αυτοί που κατατρώγουν τον λαό μου ως βρώση άρτου». Αυτοί που κατατρώγουν δεν παροικούν· αυτοί που κατατρώγονται παροικούν. Διότι τα πρόβατα μπορούν να σταυλίζονται σε αυλές.

Διότι, ενώ έπρεπε να ακολουθήσουν την ευθεία οδό, και από την ομορφιά και την τάξη των κτισμάτων να αναγνωρίσουν αναλογικά τον Δημιουργό, και μέσω των προφητικών φωνών να οδηγηθούν προς την αλήθεια, αυτό δεν έγινε. Αντιθέτως, εξετράπησαν σε μύριες οδούς πλάνης και απώλειας, και αχρειώθηκαν με τα έργα της αισχύνης, και δεν υπήρχε κανένας που να πράττει το αγαθό. <Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους, κ.τ.λ.> (K f. 43 b.) Ο Διόδωρος, και ο Θεόδωρος, και ο Κύριλλος, και ο Δίδυμος, «Τάφος ανοιγμένος,» κ.τ.λ. έως το «Στις οδούς αυτών.» Στο Εξαπλούν όμως αυτά δεν βρίσκονται. <Δεν θα γνωρίσουν άραγε όλοι όσοι εργάζονται την ανομία;> (A f. 83 b.) Αυτός ο στίχος πρέπει να διαβαστεί ως ερώτηση. Διότι, επειδή είπε ότι «Όλοι εξέκλιναν» και εργάζονται την ανομία, τώρα λέει: «Και άραγε δεν πρόκειται αυτοί να γνωρίσουν τον Κύριο, και να πιστέψουν σε αυτόν;» Ναι, οπωσδήποτε πολλοί θα πιστέψουν. Υπάρχουν όμως και αυτοί που θα παραμείνουν στην απιστία, και θα διώξουν και θα τυραννήσουν εκείνους που πίστεψαν στον Χριστό. <Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος.> (A f. 84.) Διότι ο Ψαλμωδός κατακρίνει τέτοιου είδους ανθρώπους.

Μήπως, λοιπόν, θα συνεχίσουν για πάντα να τα πράττουν αυτά; Έστω ότι τώρα δεν επικαλέστηκαν τον Θεό, ενεργώντας με τρόπο αντίθετο και εχθρικό προς τον Θεό· μήπως όμως κάποτε δεν θα αντιληφθούν τη θεία δίκη που πρόκειται να τους βρει; Και βέβαια θα υπάρξει καιρός, κατά τον οποίο θα καταληφθούν από μεγάλο φόβο. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός ο καιρός, παρά εκείνος κατά τον οποίο, όταν θα λάμψει η σωτηρία, δεν θα επικρέμαται πλέον κανένας φόβος στα δικά μου θρέμματα· αντίθετα, τους ίδιους τους φοβερούς θήρες και τους αφανείς και αόρατους δαίμονες θα τους καταλάβει φόβος, εκεί όπου δεν θα υπάρχει πια φόβος;

Εάν, λοιπόν, δεν δίνεις από τα δικά σου στον φτωχό, και μάλιστα ενώ σου περισσεύουν, τουλάχιστον μην τα αποκτάς εις βάρος του φτωχού· αν και ο Δεσπότης των πάντων Χριστός, όταν αποπέμπει στο πυρ αυτούς που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά και τους καταράται, δεν τους καταδικάζει ως άρπαγες, αλλά επειδή δεν έδωσαν σε όποιον είχε ανάγκη. Επομένως, οι άρπαγες και οι άδικοι ούτε καν θα αναστηθούν για να παραστούν σε κρίση, αλλά αμέσως για μεγαλύτερη καταδίκη και κατάκριση, επειδή και εδώ, όπως φαίνεται, αυτοί ποτέ δεν παραστάθηκαν ολοψύχως ενώπιον του Θεού· διότι λέει: «αυτοί που τρώνε τον λαό μου σαν να τρώνε ψωμί, δεν επικαλέστηκαν τον Θεό». Ο πλούσιος του οποίου τα χωράφια έφεραν άφθονη σοδειά και εκείνος που ήταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο, δικαίως καταδικάζονται, όχι επειδή αδίκησαν κάποιον, αλλά επειδή δεν έδωσαν από όσα είχαν αποκτήσει· διότι τα αγαθά προέρχονται από τα κοινά ταμεία των δημιουργημάτων του Θεού και είναι κοινά. Πώς λοιπόν δεν είναι πλεονέκτης αυτός που ιδιοποιείται τα κοινά, έστω κι αν δεν είναι σαν εκείνον που σφετερίζεται ξεκάθαρα τα ξένα;

«Είπεν άφρων» (Είπε ο άφρων): Ο διάβολος είναι [ο άφρων]· διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τον διάβολο άφρονα, επειδή συμπεριφέρθηκε με αφροσύνη και έχασε το αξίωμά του. Το ίδιο ισχύει και για τους Έλληνες (ειδωλολάτρες). «Διέφθειραν» (Διαφθάρηκαν): Οι δαίμονες, επειδή εξέπεσαν από το αξίωμά τους, έγιναν βδελυροί ενώπιον του Θεού. «Ουκ έστιν ο ποιών» (Δεν υπάρχει αυτός που πράττει): Ο διάβολος και οι δαίμονες, επειδή είναι πονηροί. «Ο Θεός εκ του ουρανού» (Ο Θεός από τον ουρανό): Ο Χριστός, ο οποίος ήλθε εν σαρκί επί της γης. «Του ιδείν» (Για να δει): Διότι γι' αυτό ήλθε, για να αναζητήσει [και να σώσει] το απολωλός· επειδή γνώριζε ότι κανείς δεν έχει σύνεση ώστε να αναζητήσει τον Θεό. «Πάντες εξέκλιναν» (Όλοι παρεξέκλιναν): Διότι, με το να παρεκκλίνουν από τον Θεό, έγιναν όλοι άχρηστοι, μη μπορώντας πλέον να επιστρέψουν. «Ουκ έστιν ποιών» (Δεν υπάρχει αυτός που πράττει): Δηλαδή οι δαίμονες· διότι κανένα απολύτως αγαθό έργο δεν υπήρχε (ή δεν υπάρχει) σε αυτούς. «Ουχί γνώσονται» (Δεν θα γνωρίσουν): Οι δαίμονες και όσοι τους ακολούθησαν, θα μάθουν μετά από λίγο τη δική τους απώλεια και καταστροφή. «Οι έσθοντες» (Αυτοί που τρώνε): Διότι οι δαίμονες κατέπιαν τους πάντες με την πλάνη, καταβροχθίζοντάς τους με τα δόντια τους, δηλαδή με τα είδωλα των θυσιών. «Εκεί φοβηθήσονται» (Εκεί θα φοβηθούν): Διότι εκεί, στον τόπο της κρίσεως, θα κυριευθούν από πολύ φόβο, τον οποίο δεν είχαν αισθανθεί εξαιτίας της απιστίας (αποστασίας) τους. Να εννοήσεις δε εδώ και τους Ιουδαίους, ότι επρόκειτο [τότε] να κυριευθούν από πολύ φόβο. «Ότι ο Θεός διεσκόρπισεν» (Επειδή ο Θεός διεσκόρπισε): Όσων σπεύδουν να αρέσουν περισσότερο στους ανθρώπους και όχι στον Θεό, αυτών η κυριαρχία διασκορπίζεται. Διότι με τη λέξη οστά νοείται η ισχύς.

Αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι δεν επικαλέστηκαν τον αληθινό Θεό, τον Χριστό, και κυριεύθηκαν από περιττό φόβο, εκεί όπου δεν υπήρχε λόγος φόβου, όταν έλεγαν μεταξύ τους: «Εάν αφήσουμε αυτόν τον άνθρωπο, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και τον τόπο μας και το έθνος μας». Αν και αυτό δεν θα συνέβαινε, εάν διατηρούσαν την πίστη τους σε αυτόν. Παρομοίως δε και όλοι οι άνθρωποι, όσοι αμελούν να επικαλούνται τον Θεό, τον φόβο που πρέπει να έχουν δεν τον αισθάνονται, εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Θεό. Φοβούνται όμως μάταια τις απειλές των ανθρώπων και την κυριαρχία των εχθρών, μη γνωρίζοντας ότι αυτά δεν μας βλάπτουν καθόλου, όταν έχουμε την εύνοια του Θεού. Αναφέρεται δε σε αυτούς ως ανθρωπάρεσκους· διότι πάντοτε επιθυμούν να αρέσουν στους ανθρώπους παρά στον Θεό, των οποίων τα οστά, δηλαδή τις φυλές, διεσκόρπισε ο Θεός. Καταισχύνθηκαν. Διότι από αυτόν που αποκαλούν νεκρό, από αυτόν καταδιώκονται. Τα ίδια όμως συμβαίνουν και στους όποιους ανθρωπάρεσκους· διότι τα οστά τους, δηλαδή ο πλούτος και η δόξα τους, σκορπίζονται από τον Θεό.

Ψαλμός 52 (νβ΄) Στον αρχιμουσικό, υπέρ της Μαελέθ· ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ. «Είπε ο άφρονας στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός». Αυτό βέβαια το εξέφρασε ο θείος Δαβίδ για κάποια Μαελέθ, ελληνόφωνη και άθεη, αλλά επικρίνει και πάρα πολλούς άλλους. Άκουσε λοιπόν και πόσο μεγάλος είναι ο καρπός μιας τέτοιας αθεΐας. «Διαφθάρηκαν», λέει, «και έγιναν βδελυροί μέσα στις ανομίες». Και όταν «ο Θεός έσκυψε από τον ουρανό» και κατέβηκε για να επιβλέψει «τους υιούς των ανθρώπων», τους βρήκε όλους μαζί «εξαχρειωμένους και να μην υπάρχει κανένας που να πράττει το αγαθό». Διότι αυτό φανερώνει το «δεν υπάρχει ούτε ένας. Δεν θα συνετιστούν όλοι αυτοί που εργάζονται την ανομία;» Μήπως θα μπορέσουν να περάσουν απαρατήρητοι από τον Θεό σύμφωνα με τον λογισμό τους, επειδή λένε «δεν υπάρχει Θεός;» «Αυτοί που καταβροχθίζουν τον λαό μου όπως τρώνε το ψωμί, δεν επικαλέστηκαν τον Θεό». Δες πώς συγκαταλέγει τους πλεονέκτες και τους άρπαγες μαζί με τους άθεους. Όσο για τους ολιγόπιστους και όσους έχουν υποδουλωθεί στη μάταιη δόξα: «Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος, διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά αυτών που επιδιώκουν να αρέσουν στους ανθρώπους». Και πρόσεξέ μου πάλι το ολίσθημα της ανθρωπαρέσκειας· πώς «καταισχύνονται και εξουθενώνονται από τον Θεό», εφόσον δεν αγωνίζονται να αρέσουν σε Αυτόν αλλά στους ανθρώπους. «Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ, όταν επιστρέψει ο λαός από την αιχμαλωσία;» Κανένας άλλος, προφανώς, παρά πάλι ο Ίδιος που ελευθέρωσε και επανέφερε τον λαό από την αιχμαλωσία.