Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 52:7

Μετά από εκείνον τον καιρό λοιπόν, κατά τον οποίο προφανώς θα γίνει η επιφάνεια· θα νιώσουν φόβο εκεί όπου δεν υπάρχει φόβος, δηλαδή όχι εξαιτίας νομικής απειλής, αλλά πρόκειται μάλλον για την ευλάβεια που αρμόζει στους ελεύθερους. <Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;> (A f. 84.) Δες πώς διψά για τον Κύριο, και σχεδόν δεν ανέχεται την αναμονή για τον καιρό κατά τον οποίο επρόκειτο να λάμψει η σωτηρία του Θεού και Πατρός, δηλαδή ο Χριστός. Τον ονομάζει δε σωτηρία του Ισραήλ, επειδή ήρθε ίσως πρωτίστως για χάρη του Ισραήλ.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΜΑΕΛΕΘ, ΣΥΝΕΣΕΩΣ ΤΩ ΔΑΥΙΔ ΝΒʹ Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί με τις ανομίες τους, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό. Ο μεν 50ος ψαλμός περιείχε την εξομολόγηση ενός ανθρώπου που μετανόησε για όσα αμάρτησε· ενώ ο επόμενός του, την αλαζονεία εκείνου που ήταν ισχυρός στην κακία και είχε άθεο τρόπο ζωής· καθώς και ποιο τέλος ακολούθησε τον έναν και ποιο τον άλλον. Διότι, σε εκείνον που καυχιόταν για τα δικά του κακά, αναφερόταν: Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε εκδιώξει από το σκήνωμά σου· ενώ εκ μέρους εκείνου που εξομολογήθηκε, προσθέτονταν αμέσως μετά τα εξής: Εγώ όμως, σαν την κατάκαρπη ελιά στον οίκο του Θεού, ήλπισα στο έλεός Του στον αιώνα. Ο παρών όμως, μη όντας ψαλμός —διότι δεν φέρει τέτοια επιγραφή— ούτε ωδή, ούτε κάτι παρόμοιο, περιέχει την προφητεία της σωτήριας θεοφάνειας, την οποία πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν. Έτσι λοιπόν και ο προκείμενος, εξαιτίας της πτώσης όλων των ανθρώπων, σαν να βρίσκεται σε ένα κοινό ναυάγιο, προσεύχεται και λέει: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;

Εάν λοιπόν τέτοια ήταν η κατάσταση των ανθρώπων, ώστε να μη βρίσκεται κανένας αγαθός ανάμεσα στους υιούς των ανθρώπων, πώς εννοείται ότι τα λόγια της επιγραφής λέγονται υπέρ της χορείας; Αλλά θα πεις ότι, επειδή όλοι ανεξαιρέτως παρεξέκλιναν, και διαφθάρηκαν οι επί της γης και έγιναν βδελυροί μέσα στις ανομίες, εύλογα ο προφήτης προσευχήθηκε στα όσα είπε στη συνέχεια: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ; Όταν ο Κύριος επαναφέρει τον λαό του από την αιχμαλωσία, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ». Διότι διείδε, με την πρόγνωση του προφητικού πνεύματος, ότι μέσω του Σωτηρίου έμελλε ο αιχμάλωτος λαός να επιστρέψει και να ελευθερωθεί από την κυριαρχία των εχθρών· και όταν αυτά θα εκπληρώνονταν, η χορεία του Θεού θα συγκροτούνταν από εκείνους ακριβώς που ελευθερώνονταν από την αιχμαλωσία. Εύλογα λοιπόν τα λεγόμενα ανάγονται στο τέλος και έχουν ειπωθεί «υπέρ Μαελέθ», δηλαδή υπέρ της χορείας, σαν να ερμηνευόταν με μεγαλύτερη σαφήνεια «υπέρ εκείνων που επρόκειτο να ελευθερωθούν από την αιχμαλωσία»· γι' αυτό άλλωστε μας παραπέμπει και «εις σύνεσιν».

Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ; Όταν ο Θεός επαναφέρει τον λαό του από την αιχμαλωσία, θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ. Έχοντας οραματιστεί σπουδαία πράγματα ο Προφήτης μέσω της αποκαλύψεως του Αγίου Πνεύματος σχετικά με την καταστροφή των εχθρών του ανθρώπινου γένους, στη συνέχεια πρόσθεσε το: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία;», σαν να έλεγε: «Ποιος θα κάνει επιτέλους κάποτε αυτά να γίνουν πράξη;»

Σε αυτούς, αν με κάποιον τρόπο μπορούσε να γίνει αποδεκτό το νερό, θα ήταν θεραπευτικό της πάθησης για τον ασθενή· αλλά φοβούνται κατά κάποιον τρόπο αυτό που προσφέρεται για σωτηρία και αποξενώνονται από τον σώζοντα, κατασκευάζοντας οι ίδιοι για τον εαυτό τους την απώλεια, από τον φόβο μήπως χαθούν. Έτσι και εκείνοι, ενώ η πηγή τούς φωνάζει δυνατά: «Αν κάποιος διψά, ας έρθει προς εμένα και ας πιει», έχοντας τα αισθητήρια της ψυχής κυριευμένα από τη λύσσα της απιστίας, φοβήθηκαν φόβο εκεί όπου δεν υπήρχε φόβος, αποστρεφόμενοι το ποτό της σωτηρίας, μη γνωρίζοντας ότι ο Θεός βρίσκεται σε γενεά δικαίων, Αυτός που δίνει από τη Σιών το σωτήριο στον Ισραήλ και που επιστρέφει πάλι προς τον εαυτό Του την αιχμαλωσία του λαού Του από εκείνον που μας αιχμαλώτισε με πονηριά μέσω της αμαρτίας, οπότε ο αληθινός Ισραηλίτης και ο πνευματικός Ιακώβ βρίσκεται σε ευφροσύνη και αγαλλίαση. Το μεν λοιπόν νόημα της ψαλμωδίας, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει προχωρώντας μέσα από τις ίδιες τις λέξεις της ψαλμωδίας, είναι τέτοιο. Η δε επιγραφή του ψαλμού συμφωνεί με το νόημα. Διότι η επιγραφή σημαίνει ότι ο λόγος της ψαλμωδίας είναι επινίκιος, ο οποίος τελείται μέσω χορείας με σύνεση· διότι λέει: «Εις το τέλος, υπέρ Μαελέθ, συνέσεως τω Δαβίδ»· και το Μαελέθ ερμηνεύεται ως χορεία. Και αντί για το «Εις το τέλος», άλλοι ερμηνευτές έχουν αποδώσει τον όρο «επινίκιον».

Καταισχύνθηκαν: Κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν οι αμαρτωλοί απορριφθούν από τον Θεό, τότε λαμβάνουν την αιώνια αισχύνη, όπως ακριβώς (ή όπως) οι Ιουδαίοι τότε. Ποιος θα δώσει: Ο Κύριος δίνει μέσα στην Εκκλησία τη σωτηρία στον νέο λαό, ο οποίος βλέπει τον Θεό· διότι η λέξη Ισραήλ ερμηνεύεται ως αυτός που βλέπει τον Θεό (τον Κύριο). Κατά την επιστροφή: Τότε εννοούσε τον λαό των Εβραίων, αργότερα όμως τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτός ήταν αιχμάλωτος στους δαίμονες. Θα αγαλλιάσει: Και τα δύο είναι ο Χριστός, και Ιακώβ και Ισραήλ· διότι Αυτός ευφραίνεται για εκείνους που σώζονται.

Ψαλμός 52 (νβ΄) Στον αρχιμουσικό, υπέρ της Μαελέθ· ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ. «Είπε ο άφρονας στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός». Αυτό βέβαια το εξέφρασε ο θείος Δαβίδ για κάποια Μαελέθ, ελληνόφωνη και άθεη, αλλά επικρίνει και πάρα πολλούς άλλους. Άκουσε λοιπόν και πόσο μεγάλος είναι ο καρπός μιας τέτοιας αθεΐας. «Διαφθάρηκαν», λέει, «και έγιναν βδελυροί μέσα στις ανομίες». Και όταν «ο Θεός έσκυψε από τον ουρανό» και κατέβηκε για να επιβλέψει «τους υιούς των ανθρώπων», τους βρήκε όλους μαζί «εξαχρειωμένους και να μην υπάρχει κανένας που να πράττει το αγαθό». Διότι αυτό φανερώνει το «δεν υπάρχει ούτε ένας. Δεν θα συνετιστούν όλοι αυτοί που εργάζονται την ανομία;» Μήπως θα μπορέσουν να περάσουν απαρατήρητοι από τον Θεό σύμφωνα με τον λογισμό τους, επειδή λένε «δεν υπάρχει Θεός;» «Αυτοί που καταβροχθίζουν τον λαό μου όπως τρώνε το ψωμί, δεν επικαλέστηκαν τον Θεό». Δες πώς συγκαταλέγει τους πλεονέκτες και τους άρπαγες μαζί με τους άθεους. Όσο για τους ολιγόπιστους και όσους έχουν υποδουλωθεί στη μάταιη δόξα: «Εκεί κυριεύθηκαν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος, διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά αυτών που επιδιώκουν να αρέσουν στους ανθρώπους». Και πρόσεξέ μου πάλι το ολίσθημα της ανθρωπαρέσκειας· πώς «καταισχύνονται και εξουθενώνονται από τον Θεό», εφόσον δεν αγωνίζονται να αρέσουν σε Αυτόν αλλά στους ανθρώπους. «Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ, όταν επιστρέψει ο λαός από την αιχμαλωσία;» Κανένας άλλος, προφανώς, παρά πάλι ο Ίδιος που ελευθέρωσε και επανέφερε τον λαό από την αιχμαλωσία.