Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 53:3

Αξίωναν, λοιπόν, να έλθει και να τον συλλάβει. Εκείνος όμως, παίρνοντας στα χέρια του τη λύρα, καθώς γνώριζε μέσω του προφητικού πνεύματος ότι δεν πρόκειται να πάθει κανένα κακό από τον Σαούλ, ψάλλει τα προκείμενα. Διότι πράγματι, όταν ο Σαούλ αναχώρησε για να τον συλλάβει, έλαβε την είδηση για τους αλλοφύλους και επέστρεψε εσπευσμένα μαζί με τους άνδρες του. Τα παρόντα λόγια θα μπορούσαν να αναφέρονται και στο πρόσωπο του αποστολικού χορού, καθώς, εξιστορώντας τις εξεγέρσεις εκ μέρους του ιουδαϊκού έθνους και τον θυμό των βασιλέων των εθνών, παρακαλεί τον Θεό να σωθεί από όλους αυτούς διά του ονόματός Του. Προφητικά δε φανερώνει ότι ο Θεός θα επιστρέψει τα κακά στα κεφάλια των εχθρών, ενώ ο ίδιος θα προσφέρει επινίκιες θυσίες. Γι' αυτό και φέρει την επιγραφή «συνέσεως», καθώς ο ψαλμός μάς ανάγει στο προαναφερθέν νόημα.

Θεέ μου, στο όνομά σου σώσε με. Δεν αξιώνει να σωθεί δι' ουδενός άλλου, παρά μόνο διά του ονόματός Του. [Επειδή δε, λέγει, το δικό σου όνομα επικαλούμαι, μέσω αυτού ακριβώς παράσχε μου τη σωτηρία. Και με την ισχύ σου, δηλαδή με τον Υιό σου, θα με κρίνεις· αντί του: Να μην παραδοθώ προς εξέταση σε άλλους κριτές, αλλά στη δική σου δύναμη.] Και με τη δύναμή σου θα με κρίνεις. Διότι, αφού έκρινε την υπόθεσή τους, άλλους μεν παρέδωσε στην απώλεια, άλλους δε έσωσε από τους εχθρούς.

Πού υπάρχει, λοιπόν, σε αυτά αμοιβή της αρετής, ή ποια προκοπή και βελτίωση μέσα στην ταπείνωση; Διότι, αν, όντας Θεός, έγινε άνθρωπος, και, αφού κατέβηκε από το ύψος, λέγεται ότι υψώνεται, πού υψώνεται εφόσον είναι Θεός; Καθώς είναι πάλι φανερό τούτο, ότι, επειδή ο Θεός είναι ύψιστος, κατ' ανάγκη πρέπει και ο Λόγος Του να είναι ύψιστος. Πού, λοιπόν, περισσότερο θα μπορούσε να υψωθεί Εκείνος που υπάρχει μέσα στον Πατέρα και είναι κατά πάντα όμοιος με τον Πατέρα; Συνεπώς δεν έχει ανάγκη από καμία προσθήκη, και δεν ισχύουν αυτά που υπονοούν οι Αρειανοί. Διότι, αν ο Λόγος κατέβηκε για να υψωθεί, και αυτά έχουν γραφτεί· ποια ανάγκη υπήρχε εξαρχής να ταπεινώσει τον εαυτό Του, ώστε να ζητήσει να λάβει αυτό ακριβώς το οποίο ήδη είχε; Και ποια χάρη έλαβε ο δοτήρας της χάριτος; Ή πώς έλαβε το όνομα για να προσκυνείται, Εκείνος που πάντοτε προσκυνείται στο όνομά Του; Και πριν καν γίνει άνθρωπος, παρακαλούν οι άγιοι: Θεέ μου, στο όνομά Σου σώσε με. Και πάλι: Αυτοί με άρματα, και αυτοί με άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε· και από μεν τους πατριάρχες προσκυνούνταν· για δε τους αγγέλους έχει γραφτεί: Και ας Τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.

Εφόσον είναι εξάλλου προφανές τούτο, ότι εφόσον ο Θεός είναι ύψιστος, εξ ανάγκης πρέπει και ο Λόγος Του να είναι ύψιστος. Πού λοιπόν θα μπορούσε να υψωθεί περισσότερο Αυτός που βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και είναι «όμοιος κατά πάντα» με τον Πατέρα; Επομένως, δεν έχει ανάγκη από καμία προσθήκη και δεν ισχύει αυτό που υπονοούν οι Αρειανοί. Διότι, εάν ο Λόγος κατέβηκε με σκοπό να υψωθεί και γι' αυτό έχουν γραφτεί αυτά, ποια ανάγκη υπήρχε να ταπεινώσει καθόλου τον εαυτό Του, ώστε να ζητήσει να λάβει αυτό που ήδη είχε; Και ποια χάρη έλαβε ο δοτήρας της χάριτος; Ή πώς έλαβε όνομα ώστε να προσκυνείται, Εκείνος που πάντοτε προσκυνούνταν στο όνομά Του; Αλλά και προτού γίνει άνθρωπος, παρακαλούν οι άγιοι: «Θεέ μου, στο όνομά Σου σώσε με»· και πάλι: «Αυτοί καυχώνται για άρματα και αυτοί για άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου και Θεού μας θα μεγαλυνθούμε»· και από τους πατριάρχες προσκυνούνταν, ενώ για τους αγγέλους έχει γραφτεί: «Και ας Τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού».

Επομένως, εμείς οι άθλιοι έχουμε αδικηθεί κατάφορα, καθώς ο σατανάς μας κατασπάρασσε σαν άγριο θηρίο και μας παρέσυρε στην πλάνη, ρίχνοντάς μας κατά την αρέσκειά του στους βόθρους της αμαρτίας, χωρίς να έχουμε καμία απολύτως δύναμη να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας. Διότι το θηρίο αυτό είναι πράγματι πάρα πολύ σκληρό, βιαιότατο και ανθρωποκτόνο. Επειδή, λοιπόν, σε τέτοιο σημείο ταλαιπωρίας κατήντησαν τα ανθρώπινα, οι μακάριοι προφήτες έκαναν συχνές ικεσίες προς Αυτόν που είχε τη δύναμη να βοηθήσει, και, φορώντας σχεδόν το κοινό προσωπείο της ανθρωπότητας, παρακαλούσαν τον Υιό να έλθει από τους ουρανούς ως συμπαραστάτης και βοηθός. Έλεγε, λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνον την γην» και πάλι: «Ο Θεός, εν τω ονόματί σου σώσον με, και εν τη δυνάμει σου κρινείς με». Έκρινε, λοιπόν, με δικαιοσύνη ο Θεός, και έσωσε αυτούς που είχαν αδικηθεί, ενώ απομάκρυνε τον μιαιφόνο και αλιτήριο σατανά, απέκρουσε την εις βάρος μας πλεονεξία του, και κατέλυσε την αλαζονική και φοβερή εξουσία των δαιμόνων. Και αυτό το μυστήριο ο Ίδιος μας το αποσαφήνισε, όταν επρόκειτο να υπομείνει τον σταυρό για τη ζωή όλων: «Νυν κρίσις εστί του κόσμου τούτου, νυν ο άρχων του κόσμου τούτου εκβληθήσεται έξω· καγώ εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και βέβαια δεν λέμε ότι εννοούσε πως θα γίνει από Αυτόν η κρίση αυτού του κόσμου κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του.

Ρητά περί του ότι ο Υιός είναι Θεός. «Ο Θεός, στο όνομά σου σώσε με»· και, «Ας προσκυνήσουν το όνομά σου, Κύριε, το μέγα. Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Δώστε δόξα στο όνομά του. Αυτοί με άρματα και αυτοί με άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε». Πώς λοιπόν έλαβε αυτό, το οποίο φαίνεται ότι έχει πάντοτε;

Θεέ μου, με το όνομά σου σώσε με, και με τη δύναμή σου κρίνε με. Εσύ είσαι ο Θεός που μόνος κάνεις θαύματα. Έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου. Λύτρωσες με τον βραχίονά σου τον λαό σου, τους γιους του Ιακώβ και του Ιωσήφ.

Από πού, λοιπόν, ενδυναμωνόταν ο Ισραήλ; Είναι φανερό πως μέσω του Μωυσή, του Ααρών και της Μαριάμ. Και οι άγιοι από πού στηρίζονταν περισσότερο; Βεβαίως, μέσω αυτών των τριών καθοδηγητών. Διότι έχει αναφερθεί ότι τρεις από αυτούς κοσμούσαν τους πάντες με τον λόγο της διδασκαλίας, δείχνοντας και σε αυτό το σημείο την καλοσύνη των Μαρτύρων: διότι και τις συμβουλές δέχονταν με προθυμία, και υποτάσσονταν ο ένας στον άλλον με αγάπη, και ήταν υπάκουοι σε κάθε αγαθό έργο. Λέει λοιπόν: γνωρίζετε, τους συμβούλευε ο Κυρίων λέγοντας, πώς υπερισχύσαμε των αντιπάλων και όσους επαναστάτησαν εναντίον μας τους σκοτώσαμε με το ξίφος, ενώ όσους συμφωνούσαν μαζί τους τους εκδιώξαμε. Αλλά δεν είναι αξιοθαύμαστο αυτό, το ότι δηλαδή συντρίψαμε τις επιθέσεις του αισθητού πολέμου· πολύ πιο θαυμαστό είναι το να νικήσουμε και τις ραδιουργίες αυτού του πειρασμού. Αυτή είναι πράγματι η αληθινή παλαίστρα· αυτή είναι ανδραγαθία και ισχυρή ανδρεία· αυτός είναι αγώνας ένδοξος και τρόπαιο φοβερό· αυτή είναι η νίκη και η δύναμη και το αιώνιο κλέος· αυτή είναι η πατρίδα και αυτός είναι ο στέφανος· αυτή είναι η δόξα και η τιμή και ο έπαινος προς τον Θεό. Ας πούμε λοιπόν, όπως πάντοτε και διαρκώς, προς τον Ελεήμονα: Θεέ μου, στο όνομά Σου σώσε μας· και αμέσως καταπέμπει τη βοήθειά Του και εδραιώνει δύναμη στις ψυχές μας. Διότι Αυτόν επικαλέστηκε και ο Δανιήλ μέσα στον λάκκο, και διέφυγε από τα στόματα των άγριων θηρίων· Αυτόν μνημόνευσε και ο Ιωνάς μέσα στο κήτος, και διασώθηκε η ζωή του από κάθε φθορά.

Εις το τέλος, με ύμνους, ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ, όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: «Ιδού, δεν κρύβεται ο Δαβίδ κοντά μας;» ΝΓ΄. Θεέ μου, στο όνομά σου σώσε με, και με τη δύναμή σου κρίνε με. Όπως ακριβώς αποδεικνυόταν, από την επιγραφή που προτάσσεται στον καθένα, ότι οι ψαλμοί του πρώτου μέρους του βιβλίου των Ψαλμών ειπώθηκαν μετά το αμάρτημα που διεπράχθη με τη σύζυγο του Ουρία, έτσι και τώρα οι επιγραφές του κάθε ψαλμού φανερώνουν τον χρόνο κατά τον οποίο αυτοί ειπώθηκαν.

Όταν, λοιπόν, ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: «Ιδού, δεν κρύβεται ο Δαβίδ κοντά μας;» Μαθαίνοντας το αυτό ο Δαβίδ, είτε από αποκάλυψη του προφητικού Πνεύματος είτε από κάποιον από εκείνους που συνήθιζαν να μεταφέρουν τέτοιες ειδήσεις, πήρε αμέσως το ψαλτήρι στα χέρια του, και μέσω αυτού προσφέρει στον Θεό τη λογική θυσία, λέγοντας τα προκείμενα, με τα οποία ζητά να σωθεί από τον Θεό, όχι διαφορετικά παρά μόνο διά του ονόματός Του· γι' αυτό λέει: «Θεέ, στο όνομά σου σώσε με». Διότι γνώριζε ότι υπάρχει κάποιο όνομα το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα. Επειδή, όπως ακριβώς υπάρχουν στις επωδούς εναντίον των ιοβόλων ερπετών λόγια και ονόματα, τα οποία φανερώνουν τόση ισχύ δύναμης, ώστε να αποκοιμίζουν ή και να νεκρώνουν τα πιο φοβερά από τα ερπετά, με τον ίδιο τρόπο γνώριζε ότι και το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα αποβαίνει σωτήριο για όσους είναι άξιοι σωτηρίας, ενώ συγχρόνως αποδιώκει τους εχθρούς και τις αντίπαλες δυνάμεις. Ήθελε, λοιπόν, να σωθεί στο όνομα του Θεού, και δεν το ήθελε αβασάνιστα, αλλά μόνον εάν βρισκόταν άξιος της σωτηρίας. Γι' αυτό προσθέτει: «Και με τη δύναμή σου θα με κρίνεις»· ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «θα με δικάσεις». Διότι πρωτίστως ζητά να κριθεί και να δικαστεί απέναντι σε εκείνους που τον καταδιώκουν ή και τον έχουν συκοφαντήσει· και έπειτα, εφόσον αποδειχθεί ότι αδικείται, να τύχει της δικαίωσης από τον Κριτή, ο οποίος θα τιμωρήσει αυτούς που τον αδικούν.

Όταν, λοιπόν, διαβούμε ανεμπόδιστα εκείνη τη στενή οδό, οι Ζιφαίοι καταμηνύουν τη σωτηρία μας στον τύραννο. Εμείς, όμως, στο όνομα Εκείνου που μας έσωσε αναθέτουμε την ισχύ της απόφασής μας για το καλό, λέγοντας: «Θεέ, στο όνομά σου σώσε με, και με τη δύναμή σου θα με κρίνεις». Διότι αυτό που έχει ήδη γίνει διατυπώνεται από τον λόγο ως κάτι που αναμένεται, καθώς η Γραφή παραβλέπει με αυτόν τον τρόπο τη χρονική ακρίβεια. Άλλωστε, η προφητεία πολλές φορές διηγήθηκε αυτό που πρόκειται να συμβεί ως παρελθόν, και αυτό που έχει συμβεί ως κάτι που αναμένεται, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει προς το τέλος και σε αυτή την ψαλμωδία. Διότι δεν είπε ότι «στους εχθρούς μου θα επιβλέψει», αλλά «επέβλεψε ο οφθαλμός μου». Μέσα από αυτά μαθαίνουμε ότι για τον Θεό τίποτε δεν είναι μελλοντικό και τίποτε δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά τα πάντα βρίσκονται στο παρόν. Ώστε, ακόμη κι αν τα λόγια περιέχουν κάποια ένδειξη παρελθόντος ή μέλλοντος σχετικά με τη θεία δύναμη, το νόημά τους δεν εκφεύγει από το παρόν. Λέει, λοιπόν, προς τον Θεό εκείνος που πορεύτηκε στην άνυδρη και στενή οδό και απέφυγε τη συνομοταξία των Ζιφαίων, ότι στο δικό σου όνομα επήλθε σε εμάς η σωτηρία και στη δική σου εξουσία έχει την ισχύ της η δίκαιη κρίση, και αυτά θα γίνονται εις το διηνεκές.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ'. «Ο Θεός, στο όνομά σου.» Όχι εξαιτίας των πράξεών μου, λέει, διότι δεν έχω αξιόλογες, ούτε εξαιτίας της ευγένειας των προγόνων (διότι ο ένας δεν μπορεί να διασώσει τον άλλον), αλλά στο όνομά σου· διότι αυτή η σωτηρία παραμένει παντοτινή και απαραβίαστη. Διότι, εάν κάποιοι που έπεσαν σε ληστές ή βαρβάρους, επικαλούμενοι έπειτα το όνομα ισχυρών αρχόντων ως οικείοι τους, αποφεύγουν τους κινδύνους, πώς πολύ περισσότερο δεν θα σωθούμε στο όνομα του Θεού από κάθε επιβουλή των δαιμόνων; «Και με τη δύναμή σου κρίνε με.» Επιθυμεί την κρίση, όχι για να κατακριθούμε, αλλά για να ελευθερωθούμε από εκείνον που μας τυραννά· γι' αυτό προσευχήθηκε να κριθεί με τη δύναμη του Θεού· ώστε, αφού ο αντίδικος, είτε ο αισθητός είτε ο νοητός, κατατροπωθεί από τη δύναμη του Θεού, εμείς να απαλλαγούμε από εκείνους που μας καταπιέζουν. «Ο Θεός, εισάκουσε την προσευχή μου.» Διότι δεν έχουμε κανένα όπλο ισχυρότερο εναντίον των εχθρών από την προσευχή, αρκεί μόνο να προσευχόμαστε για πράγματα άξια του Θεού. Αυτό ακριβώς έχοντας επίγνωση ο Προφήτης, επιθυμεί να αφουγκραστεί ο Θεός τα λόγια του στόματός του, ώστε Εκείνος, διαπιστώνοντας ότι δεν ζητά τίποτα το ανθρώπινο, να αποδεχθεί τη θυσία της προσευχής. «Διότι ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου.» Ξένοι είναι όλοι όσοι δεν φρονούν τα του Θεού, ακόμη κι αν τυγχάνει να είναι συγγενείς, φίλοι ή αδελφοί.

Ψαλμός 53. Εις το τέλος, με ύμνους· ωδή συνέσεως του Δαβίδ, όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: «Δεν κρύβεται άραγε ο Δαβίδ σε εμάς;». «Θεέ, στο όνομά σου σώσε με και με τη δύναμή σου κρίνε με». Αυτά, λοιπόν, και τα υπόλοιπα λόγια του ψαλμού έψαλλε ο Δαβίδ, όταν, αφού διέφυγε από το πρόσωπο του Σαούλ, κρύφτηκε στους Ζιφαίους, και εκείνοι πήγαν και ανέφεραν γι' αυτόν στον Σαούλ.

Ο Δαβίδ, σύμφωνα με τη συνήθειά του, αφού ικέτευσε τον Θεό και λυτρώθηκε από τους εχθρούς, λέει και πάλι: «Θα δοξολογήσω το όνομά σου, Κύριε, διότι είναι αγαθό· διότι από κάθε θλίψη με ελευθέρωσες, και το μάτι μου αντίκρισε τους εχθρούς μου», επειδή η εναντίον μου σκευωρία τους δεν πραγματοποιήθηκε. Είναι δυνατόν, λοιπόν, σε όλους εμάς σε κάθε πειρασμό να λέμε: «Θεέ μου, στο όνομά σου σώσε με» και τα εξής.