Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 53:5

Αφού είπε αυτά, προσθέτει λέγοντας: «Ο Θεός, εισάκουσε την προσευχή μου, δώσε αυτί στα λόγια του στόματός μου»· σαν να προβάλλει τη δικαιολογία του ενώπιον εκείνου που κρίνει τόσο τον ίδιο όσο και αυτούς που τον αδικούν. Και για να γίνουν αποδεκτά τα επιχειρήματα της δικαιολογίας του, αναπέμπει την προσευχή, την οποία και ζητά να εισακουστεί λέγοντας: «Ο Θεός, εισάκουσε», και τα εξής. Το τι επιδίωκε με την προσευχή και ποια δικαιολογία προέβαλλε, το παρουσιάζει στη συνέχεια λέγοντας: «Διότι ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου, και ισχυροί αναζήτησαν την ψυχή μου, και δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους». Αυτά αποτελούσαν τη δικαιολογία του. Και πρόσεξε πώς δεν μακρηγορεί στα λόγια του, αλλά, καθώς συνομιλεί με τον Θεό που γνωρίζει τα πάντα, κάνει σε Αυτόν μόνο μία υπενθύμιση, αποσιωπώντας τη μακροσκελή εξιστόρηση των γεγονότων. Μήπως άραγε με τους «ξένους» υπονοούσε τους Ζιφαίους που τον διέβαλλαν στον Σαούλ; Και με τους «ισχυρούς που αναζητούσαν την ψυχή του» τον ίδιο τον Σαούλ και τους οπαδούς του, οι οποίοι, χωρίς να θέσουν τον Θεό ενώπιόν τους, κατεδίωκαν αυτόν που σε τίποτα δεν τους είχε αδικήσει, εξαπατώντας τους εαυτούς τους νομίζοντας ότι θα μπορέσουν να καταφέρουν κάτι εναντίον του ακόμη και ενάντια στο θέλημα του Θεού; Αυτό ακριβώς ήταν το γνώρισμα ανθρώπων που δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους.

Επειδή ακριβώς οι Ζιφαίοι, ενώ αυτός ήθελε να κρυφτεί ανάμεσά τους, σαν να τον άφηναν εκτεθειμένο και ανυπεράσπιστο, τον διέβαλαν στον Σαούλ, χρησιμοποιώντας συκοφαντικά λόγια εναντίον του· γι' αυτό, όπως ήταν φυσικό, υπονοώντας αυτούς έλεγε: «Θα ανταποδώσει τα κακά σε αυτούς που με αφήνουν ανυπεράσπιστο, και με την αλήθειά σου κάνε τους να σιωπήσουν». Διότι είναι καλή για αυτούς η σιωπή, ώστε να μη χρησιμοποιούν τέτοιες συκοφαντίες εναντίον μου. Πάρα πολύ κατάλληλα, εξάλλου, ονόμασε τον Θεό αντιλήπτορα, ή στήριγμα σύμφωνα με τον Σύμμαχο, της ψυχής του. Επειδή, δηλαδή, πιο πάνω οι ισχυροί ζητούσαν την ψυχή του, έχοντας σκοπό να επιβουλευτούν όχι τόσο το σώμα του όσο την ψυχή του· εύλογα και ο ίδιος ονόμασε τον Κύριο αντιλήπτορα της ψυχής του. Διότι δεν τον ένοιαζε καθόλου το σώμα, ούτε τα εξωτερικά αγαθά, ούτε αυτή η πρόσκαιρη ζωή, παρά μόνο η ψυχή του.

Και επικαλείται γι' αυτά τη θεία ακοή προς ακρόαση της ευχαριστίας του, αναφέροντας την εξέγερση των αλλοτρίων και την επιδίωξη της ψυχής του από τους ισχυρούς στην κακία, των οποίων δεν ηγείται ο Θεός, αλλά εκείνος που νοείται ως ο αντίπαλος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε λέει: εκείνοι μεν δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους, εμένα όμως με βοηθά ο Θεός, ο οποίος επιστρέφει τα κακά στους εφευρέτες της κακίας, και μέσω της αλήθειας εξαφανίζει καθετί που είναι εχθρικό και αλλόφυλο προς την αλήθεια. Εγώ δε, λέει, στο όνομα με το οποίο σώθηκα, σε αυτό θα απευθύνω ευχαριστία, διότι είναι καλό πράγμα η ευχαριστία για το γεγονός ότι απελευθερώθηκα από τις θλίψεις και είδα με τα μάτια μου τον αφανισμό των εχθρών. Σε αυτό άλλωστε ευφραίνεται ο προφητικός οφθαλμός, όταν πλέον δεν παρατηρείται τίποτα το αντίθετο προς την αρετή· διότι, όταν εξαλειφθεί η κακία, η οποία παρατάσσεται έναντι της αρετής σε θέση εχθρού, δεν θα απομείνει πλέον ούτε το όνομα των εχθρών. Πώς, άλλωστε, θα ονομαστεί πλέον κάποιος εχθρός, όταν δεν ζει πια η έχθρα, την οποία θανάτωσε η ειρήνη, όπως λέει ο απόστολος;

Εις το τέλος· συνέσεως τω Δαβίδ. Όταν ήλθαν... Στο τέλος, λέγει, όταν εκπληρώθηκαν οι καιροί (τα έτη, και) η ανθρωπότητα συνετίστηκε από τον Χριστό· διότι ο Δαβίδ είναι ο Χριστός, ως ικανός στα έργα. Επειδή τον φθόνησαν οι δαίμονες, δηλαδή οι Ζιφαίοι, διαβάλλουν τον Χριστό. «Ο Θεός, εν τω ονόματι...» Αυτά βοά ο προφήτης προς τον Θεό, ως διωκόμενος από τους εχθρούς: σώσε με, λέγει, και κρίνε την υπόθεσή μου, διότι διώκομαι αδίκως. Όσα συνέβαιναν ήταν τύπος του Χριστού. «Ο Θεός, εισάκουσον...» Ο Αδάμ ως θλιβόμενος [βοά]: εισάκουσε την προσευχή μου ως Θεός και δώσε προσοχή, δηλαδή μην δεχθείς επιφανειακά την προσευχή μου· διότι πολλοί είναι οι εχθροί μου και βρίσκονται παντού. «Ότι αλλότριοι...» Οι Ιουδαίοι στράφηκαν εναντίον του Χριστού, επειδή αποξενώθηκαν από τον Θεό και προσχώρησαν (προσκύνησαν) στα είδωλα. «Και κραταιοί...» Άρχοντες όπως ο Πιλάτος και βασιλείς όπως ο Ηρώδης· αυτοί που κυβερνούν με ισχύ. «Ου προέθεντο...» Δεν κατανόησαν ότι ο Θεός είναι αυτός που ομιλεί μαζί τους.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ'. «Ο Θεός, στο όνομά σου.» Όχι εξαιτίας των πράξεών μου, λέει, διότι δεν έχω αξιόλογες, ούτε εξαιτίας της ευγένειας των προγόνων (διότι ο ένας δεν μπορεί να διασώσει τον άλλον), αλλά στο όνομά σου· διότι αυτή η σωτηρία παραμένει παντοτινή και απαραβίαστη. Διότι, εάν κάποιοι που έπεσαν σε ληστές ή βαρβάρους, επικαλούμενοι έπειτα το όνομα ισχυρών αρχόντων ως οικείοι τους, αποφεύγουν τους κινδύνους, πώς πολύ περισσότερο δεν θα σωθούμε στο όνομα του Θεού από κάθε επιβουλή των δαιμόνων; «Και με τη δύναμή σου κρίνε με.» Επιθυμεί την κρίση, όχι για να κατακριθούμε, αλλά για να ελευθερωθούμε από εκείνον που μας τυραννά· γι' αυτό προσευχήθηκε να κριθεί με τη δύναμη του Θεού· ώστε, αφού ο αντίδικος, είτε ο αισθητός είτε ο νοητός, κατατροπωθεί από τη δύναμη του Θεού, εμείς να απαλλαγούμε από εκείνους που μας καταπιέζουν. «Ο Θεός, εισάκουσε την προσευχή μου.» Διότι δεν έχουμε κανένα όπλο ισχυρότερο εναντίον των εχθρών από την προσευχή, αρκεί μόνο να προσευχόμαστε για πράγματα άξια του Θεού. Αυτό ακριβώς έχοντας επίγνωση ο Προφήτης, επιθυμεί να αφουγκραστεί ο Θεός τα λόγια του στόματός του, ώστε Εκείνος, διαπιστώνοντας ότι δεν ζητά τίποτα το ανθρώπινο, να αποδεχθεί τη θυσία της προσευχής. «Διότι ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου.» Ξένοι είναι όλοι όσοι δεν φρονούν τα του Θεού, ακόμη κι αν τυγχάνει να είναι συγγενείς, φίλοι ή αδελφοί.

Γι' αυτό, αν και είναι συγγενείς, συχνά δεν ντρέπονται να μας επιβουλεύονται, όπως οι ξένοι τους ξένους. Διότι εκείνοι που αποξένωσαν τον εαυτό τους από τον Θεό, πώς να μην γίνονται πολύ περισσότερο ξένοι και προς τον νόμο της φύσης; Ονομάζει δε «κραταιούς» εκείνους που είναι ισχυροί στην κακία, οι οποίοι κατέχουν τόσο ισχυρή και ανυποχώρητη πονηριά, ώστε να επιβουλεύονται και αυτήν ακόμη την ψυχή, απεργαζόμενοι για εμάς όχι μόνο τον αισθητό αλλά και τον νοητό θάνατο. «Θα εξομολογηθώ στο όνομά σου.» Διότι ο Θεός δεν αποδέχεται ακούσια θυσία, επειδή ποτέ δεν λογίζεται σε αυτόν που την προσφέρει, αλλά σε εκείνον που εξαναγκάζει την προσφορά. Γνωρίζοντάς το αυτό και ο απόστολος Παύλος έλεγε: Όχι με λύπη ή από ανάγκη, διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με ιλαρότητα. Εσύ, όμως, να κατανοήσεις το εκούσιο και ως προς την περίσταση. Διότι πολλές φορές, όταν περιπέσουμε σε θλίψη, γινόμαστε πιο ευλαβείς από ό,τι ήμασταν. Πρέπει, όμως, εμείς να παραμένουμε στην ίδια κατάσταση ακόμη και όταν παρέλθει η θλίψη.

Βʹ. Είδες πόση ζημιά περικλείει η ραθυμία; Είναι πικρός ύπνος, λάκκος των ψυχών, συνομιλητής, συγκάτοικος και δάσκαλος των πιο επιπόλαιων. Γι' αυτό και ο Παύλος, εξαιτίας της πολλής χαυνότητας και μαλθακότητας, τις ονομάζει γυναίκες, και όχι απλώς γυναίκες, αλλά γυναικάρια βεβαρημένα· διότι είναι συνήθεια σε τέτοιες γυναίκες να συγκεντρώνονται, να συνεδριάζουν και να φλυαρούν για όσα δεν πρέπει, τις οποίες δεν ποιμαίνει ο Θεός. Διότι δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους· πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Εκείνος όμως που αγαπά τον Κύριο με όλη του την καρδιά, και διατηρεί τη μνήμη Του αλάνθαστη, μόλις ακούσει τον κήρυκα να προσκαλεί σε εκείνη την φοβερή και ζωοποιό θεοσφαγία, σηκώνεται με προθυμία· και πρώτα μεν συλλογίζεται μήπως τυχόν έχει κάτι εναντίον κάποιου, ή αν κάποιος άλλος έχει κάτι εναντίον του· και αφού υπερβεί αυτό το εμπόδιο της σωτηρίας, ελευθερώνοντας και λύνοντας τον εαυτό του από έναν τέτοιο σκληρό δεσμό, τρέχει προς την ακρόαση των θείων λογίων· όπως το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι, τρέχοντας με πίστη και πόθο, καταφθάνει στον πνευματικό λιμένα του Θεού. Και αφού ανασυντάξει τον εαυτό του και συγκεντρώσει τον νου του, απορρίπτοντας εντελώς κάθε βιοτική μέριμνα, ετοιμάζει την ακοή του για την ακρόαση της αγγελικής μελωδίας· έπειτα, καθώς ο ιεροψάλτης Δαβίδ αναφωνεί: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού».

Ο Ιερεμίας, θρηνώντας και διερευνώντας την αιτία των παθών, λέει: «Ο Κύριος δεν είπε: ποιος μίλησε έτσι, και έγινε; Ο Κύριος δεν το διέταξε· από το στόμα του Υψίστου δεν θα εξέλθουν τα κακά, αλλά τα αγαθά». Και πάλι, υπάρχει η ερώτηση των λογικών δυνάμεων προς τον Κύριο στο Ευαγγέλιο: «Κύριε, λέει, δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό σου; Από πού λοιπόν προήλθε αυτό το ζιζάνιο;» Σε άλλο σημείο δε, ο ίδιος ο Σωτήρας λέει για τα ίδια πράγματα: «Κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί». Διότι το ότι κάθε φυτεία που προέρχεται από τον Θεό είναι καλή, το μαρτυρεί ο Παύλος (μέσα στον οποίο μιλάει ο Χριστός): «διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό». Να γνωρίζεις, λοιπόν, ότι τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα μας δεν είναι δικά μας, αλλά ξένα· διότι λέει: «από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου», και: «ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου, και ισχυροί ζήτησαν την ψυχή μου», και: «Δίκασε, Κύριε, αυτούς που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν». Τι είναι λοιπόν τα κρυφά ή ποιοι είναι αυτοί που αδικούν και πολεμούν ή ποιοι είναι οι ξένοι, αν όχι τα πνεύματα της πονηρίας που αντιστρατεύονται τις αρετές του Χριστού;

«Και το μεν να μη βλέπει κανείς τα κρυπτά δεν κατέκρινε κανέναν, το να μην αποβλέπει όμως προς τον Θεό καταδίκασε πάρα πολλούς, οι οποίοι σύμφωνα με την Γραφή δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους.» 55. Έλεγε δε ότι είναι ευκολότερο να παραδίδεται ένα τέτοιο χάρισμα στα παιδιά παρά στους προχωρημένους στην ηλικία, φέρνοντας ως παράδειγμα για τον λόγο αυτό τον Σαμουήλ: «Διότι η καθαρή γη», έλεγε, «είναι έτοιμη για τη φύτευση αμπελιού· ενώ η χέρσα χρειάζεται καθαρισμό και πολλούς κόπους για να καταστεί κατάλληλη για φύτευση»· όμως υπάρχει ανάγκη και η καθαρή γη να τυγχάνει επιμέλειας και φύλαξης, ώστε να μη γίνει ανεπαίσθητα χέρσα και χάσει τη φυτεία που έτυχε να δεχτεί. «Και κανείς», έλεγε, «ας μην τολμήσει να βλάψει ή να σκανδαλίσει μια ψυχή ούτε καν ως προς τον λογισμό, ώστε να μην εξορύξει την κόρη του οφθαλμού που βλέπει τον Θεό.» Δίδασκε δε ότι το να φυλάσσει κανείς τα νήπια φανερώνει τον καθαρισμό της συνείδησης με τον φόβο του Θεού και με την αλήθεια, μέχρι και του πιο μικρού διανοήματος· διότι αυτός που το πράττει αυτό, φυλάσσει αληθινά τα νήπια μαζί με τον Κύριο, αφού δηλαδή και σε αυτό συνεργεί ο Κύριος, όπως ακριβώς βεβαίως και σε κάθε αρετή.

Διότι λέγει: «Και δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους».

92. «Διότι πολλοί, λέει, θαυμάζουν αυτούς που μπορούν να θεραπεύουν τα σώματα· εγώ όμως δεν κρίνω αυτούς άξιους τόσο μεγάλου θαυμασμού, όσο εκείνους που μπορούν να αποσπούν τους εντελώς αδαείς και να στρέφουν τις ψυχές από την κακία στην αρετή. Διότι δεν κρίνεται κανείς, λέει, αγαπητοί, για ποιο λόγο δεν επιτέλεσε το ένα ή το άλλο θαύμα. Κρίνεται όμως εάν έχει ομοιότητα με εκείνους που κατακρίνονται στον ψαλμό από το Πνεύμα, που λέει: Δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους. Διότι πώς μπορεί να αγαπά τον πλησίον του εκείνος που δεν έχει πάντοτε προ οφθαλμών του τον Θεό, σύμφωνα με τον μακάριο Δαβίδ που λέει: Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, διότι είναι στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ;» 93. «Είναι δε αναγκαίο, έλεγε, και αρεστό στον Θεό, τα παιδιά, τα οποία είναι ακόμη απαλλαγμένα από την πονηρία, να τα ακούνε αυτά συχνότερα, και καθώς προχωρούν τα πράγματα να διδάσκονται να ακολουθούν αυτόν τον κανόνα, επιδιώκοντας με ζήλο το καλό προς τα άνω πριν από την κατάλληλη ηλικία, να επεκτείνονται προς τα εμπρός φτάνοντας στην τελειότητα, όπως ο μακάριος Σαμουήλ που υπηρετούσε στον ναό. Διότι η καθαρή γη είναι έτοιμη για φύτευση· ενώ η χέρσα, αφού καθαριστεί με πολλούς κόπους, τότε μόνο βλαστάνει. Πρέπει λοιπόν να διαφυλάττουμε το να μην προσκόπτουν οι νέοι, ώστε ο Κύριος που φυλάει τα νήπια να διαφυλάξει και τη δική μας ψυχή ως κόρη οφθαλμού· διότι με όποιο μέτρο μετράτε, λέει, θα μετρηθεί και σε εσάς. Ας μην τολμήσει λοιπόν κανείς, αγαπητοί, να βλάψει ψυχή ούτε καν με έναν αργό λόγο.»