Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:1

Εις το τέλος, εν ύμνοις συνέσεως, του Δαυίδ. ΝΔ΄. Υπόθεση. Ο Προφήτης, έχοντας δει δια του Πνεύματος όσα επρόκειτο να συμβούν κατά του Χριστού από τον λαό των Ιουδαίων και από τον ίδιο τον Ιούδα, γεμάτος λύπη και αμηχανία, την οποία στο παρόν ονόμασε αδολεσχία, παραμένει ταραγμένος και απορώντας για όσα τολμήθηκαν. Παρακαλεί τον Θεό να αφουγκραστεί την προσευχή του, και να του παράσχει τούτο· έπειτα, δεύτερον, να γνωρίσει τη δέηση που αναπέμπεται μέσω της προσευχής· και τρίτον, να αντικρίσει την κατάσταση εκείνου που αναπέμπει την προσευχή· και έτσι να τον καταξιώσει της προσοχής Του. Γι' αυτό και προσθέτει: Πρόσεξέ με και εισάκουσέ με.

Εις το τέλος, με ύμνους, ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ, όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: «Ιδού, δεν κρύβεται ο Δαβίδ κοντά μας;» ΝΓ΄. Θεέ μου, στο όνομά σου σώσε με, και με τη δύναμή σου κρίνε με. Όπως ακριβώς αποδεικνυόταν, από την επιγραφή που προτάσσεται στον καθένα, ότι οι ψαλμοί του πρώτου μέρους του βιβλίου των Ψαλμών ειπώθηκαν μετά το αμάρτημα που διεπράχθη με τη σύζυγο του Ουρία, έτσι και τώρα οι επιγραφές του κάθε ψαλμού φανερώνουν τον χρόνο κατά τον οποίο αυτοί ειπώθηκαν.

Και επέστρεψε ο Σαούλ, παύοντας να καταδιώκει τον Δαβίδ, και πορεύθηκε για να αντιμετωπίσει τους αλλοφύλους. Αυτά μεν είναι τα γεγονότα σύμφωνα με την ιστορία. Με αφορμή αυτά, ο Δαβίδ, έχοντας διασωθεί από τα χέρια του Σαούλ, παραδίδει εγγράφως τον προκείμενο ύμνο, επισημαίνοντας την περίοδο και δηλώνοντας το γεγονός μέσω της επιγραφής. Γι' αυτό και μας παροτρύνει στην κατανόηση των όσων αναφέρονται, λέγοντας: «Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαυΐδ». Κατά δε τον Ακύλα: «Στον νικοποιό, με ψαλμούς, έργο συνετού του Δαβίδ»· και κατά τον Σύμμαχο: «Επινίκιο με ψαλτήρια, περί συνέσεως του Δαβίδ». Επειδή, και όταν διέφευγε και περιπλανιόταν στην έρημο, αντί για φυλακτό έπαιρνε μαζί του το όργανο του ψαλτηρίου, χρησιμοποιώντας αυτό και τους ύμνους που αναπέμπονταν μέσω αυτού προς τον Θεό· χρησιμοποιώντας, μάλιστα, πνευματικές ωδές και ψαλμούς αντί για θυσία, ενώ αντί για εύοσμο θυμίαμα, τελούσε την πνευματική λειτουργία μέσω των προσευχών.

Εις το τέλος, εν ύμνοις, συνέσεως, του Δαβίδ, ΝΔ'. Ενωτίσου, Θεέ, την προσευχή μου, και μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Ως προς την ιστορία, θα φαινόταν ότι τα προκείμενα έχουν ειπωθεί από τον Δαβίδ κατά τα χρόνια που δραπέτευε, φεύγοντας μακριά από το πρόσωπο του Σαούλ και διαμένοντας στις ερήμους.

Όταν λοιπόν ο Δαβίδ πληροφορήθηκε τη συκοφαντία του Δωήκ, φεύγει και φτάνει στην έρημο της Ιουδαίας, οπότε και συντάσσει τον προκείμενο ψαλμό. Το μεν βιβλίο των Βασιλειών, μετά τον χρόνο του προκείμενου ψαλμού, εννοώ του εξηκοστού δεύτερου (ξβ΄), μνημονεύει ορισμένες πράξεις, το πώς δηλαδή οι Ζιφαίοι διαβάλλουν τον Δαβίδ στον Σαούλ. Το δε βιβλίο των Ψαλμών τα μνημονεύει αυτά στον πεντηκοστό τρίτο (νγ΄), ο οποίος φέρει την επιγραφή: «Εις το τέλος, εν ύμνοις, συνέσεως τω Δαυίδ, εν τω ελθείν τους Ζιφαίους και ειπείν τω Σαούλ· Ιδού Δαυίδ κέκρυπται παρ’ ημίν». Και ο πεντηκοστός πέμπτος (νε΄) έχει επιγραφεί: «Ότε εκράτησαν αυτόν οι αλλόφυλοι εν Γεθ». Αυτό όμως το βιβλίο των Βασιλειών το τοποθετεί στα μεταγενέστερα γεγονότα της ιστορίας. Βλέπεις πώς τα πρώτα έχουν ταχθεί ύστερα και τα ύστερα πρώτα; Διότι, εάν είχαν τοποθετηθεί σύμφωνα με τη χρονική ακολουθία, πρώτος θα είχε ταχθεί ο πεντηκοστός όγδοος (νη΄), μετά από αυτόν ο τριακοστός τρίτος (λγ΄), και τρίτος μετά από αυτούς ο πεντηκοστός έκτος (νστ΄), τέταρτος ο πεντηκοστός πρώτος (να΄), έπειτα ακολούθως πέμπτος ο εξηκοστός δεύτερος (ξβ΄), και έκτος ο πεντηκοστός τρίτος (νγ΄), και μετά από όλους αυτούς ο πεντηκοστός πέμπτος (νε΄).

Για να εφαρμοστούν, λοιπόν, με λογική ακολουθία τα προειρημένα νοήματα στα λόγια της ψαλμωδίας, διάβασε λέξη προς λέξη την ίδια την ψαλμωδία, αυτήν που είναι τοποθετημένη στη σειρά ως πεντηκοστή τρίτη, όταν, έχοντας πλέον υπερισχύσει των Ζιφαίων και έχοντας δει την πανωλεθρία της κακίας, και έχοντας πάλι με σύνεση στηριχθεί στην άνωθεν συμμαχία, προσφέρει επινίκιο ύμνο στον Θεό. Διότι αυτό ακριβώς περιέχει το κείμενο της επιγραφής: «Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις συνέσεως τῷ Δαβίδ». Όπως ακριβώς και στους σωματικούς αγώνες, οι αθλητές δεν περιορίζονται στους ίδιους αντιπάλους, τους οποίους ενδεχομένως νίκησαν κατά τη νεότητά τους στην παλαίστρα, αλλά, καθώς αυξάνεται η δύναμή τους, ετοιμάζονται για αναμετρήσεις με μεγαλύτερους και ισχυρότερους ανταγωνιστές, και αν νικήσουν και εκείνους, κατεβαίνουν στον στίβο εναντίον ακόμη ανώτερων, αγωνιζόμενοι πάντοτε αναλόγως της αύξησης της δύναμής τους απέναντι στους δυνατοτέρους των αντιπάλων· με τον ίδιο τρόπο και αυτός, ο οποίος έχει γυμναστεί μέσα από τόσους αγώνες με τις νίκες του κατά των εχθρών, καθιστά τις νίκες του πιο λαμπρές, καθώς συμπλέκεται με τους πιο διακεκριμένους και μεγαλύτερους από τους ανταγωνιστές του. Και γι' αυτόν τον λόγο επικαλείται την ακοή του Αγωνοθέτη λέγοντας «Ενώτισαι, ο Θεός, την προσευχήν μου», και τον παρακαλεί να προσέξει τον αγώνα του, λέγοντας «Πρόσχες μοι, και εισάκουσόν μου».

«Εις το τέλος, εν ύμνοις· συνέσεως τω Δαυίδ». Σχετικά με τους ύμνους που αναφέρονται στον Χριστό, προς σύνεση εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν. «Ενώτισαι»: Ο προφήτης βοά εκ προσώπου του ανθρώπου (του Αδάμ), [επειδή ο Χριστός επρόκειτο να αναλάβει τον άνθρωπο· δώσε, Κύριε, τα αυτιά σου σε εμένα, και μην με παραβλέψεις, που κείμαι νεκρός στην αμαρτία.] «Πρόσχες μοι»: Επίβλεψε στην πτώση μου, ώστε, καθώς βοώ, να με εισακούσεις ως Θεός. «Ελυπήθην»: Διότι ο άνθρωπος μεριμνούσε καθώς ο Κύριος καθυστερούσε, και βρισκόταν σε μεγάλη λύπη, μήπως τυχόν εγκαταλειφθεί οριστικά. «Από φωνής»: Διότι οι δαίμονες ονείδιζαν και ο διάβολος απειλούσε· επομένως ο άνθρωπος πιεζόταν από παντού. «Ότι εξέκλιναν»: Διότι, βρίσκοντας τον άνθρωπο να κλίνει στην ανομία, τον χτυπούσαν καταπατώντας τον. «Η καρδία»: [Από την πίεση των δεινών.] «Και δειλία θανάτου»: Για κάθε άνθρωπο ο θάνατος είναι φοβερός· και ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα, για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος, ένιωσε φόβο κατά τον καιρό του πάθους. «Φόβος και τρόμος»: Διότι έλεγε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», για να δείξει ότι ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «Και εκάλυψεν»: Δηλαδή ο τάφος, στον οποίο ετέθη ο κυριακός άνθρωπος για τρεις ημέρες. «Και είπα· τις δώσει»: Διότι ως καθαρή περιστερά ανήλθε από τον τάφο, όντας άφθαρτος και ακέραιος ο Χριστός. «Πετασθήσομαι»: Διότι, αφού αναστήθηκε, αναπαύθηκε στους πατρικούς κόλπους.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. «Εις το τέλος, εν ύμνοις συνέσεως τω Δαυίδ.» Τον ίδιο σκοπό ακολουθεί και ο επόμενος ψαλμός, διότι σκιαγραφεί τον άνθρωπο που δοκιμάζεται από πειρασμούς. Γι' αυτό υπόσχεται να υμνεί με σύνεση Εκείνον που δύναται να τον ελευθερώσει από τους πειρασμούς. Παρατίθεται δε σαφής και η προφητεία για τα Δεσποτικά πάθη. «Ενώτισαι, ο Θεός, την προσευχήν μου.» Αφού με αυτά τα λόγια προσευχήθηκε ο Χριστός, ας προσευχηθούμε και εμείς, και εμείς οι δούλοι ας μιμηθούμε τον Δεσπότη, και οι φτωχοί τον πλούσιο. Εκείνος θέλει να εισακουστεί η προσευχή μας και να μην παραβλεφθεί η δέηση που γίνεται υπέρ της σωτηρίας του γένους, καθώς τυγχάνει ο ίδιος απαρχή εκείνων για τα οποία μεσιτεύει. Συγχρόνως, θέλοντας να δείξει με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε, λέει: Δώσε ακρόαση, και μην παραβλέψεις. Διότι πολλές φορές, αφού ακούσει την προσευχή μας, την παραβλέπει και την απορρίπτει ως περιττή και ανάξια της ακοής Του. «Ελυπήθην εν τη αδολεσχία μου.» Αναλογίσου, λέει, ποιος είναι αυτός που προσεύχεται, ότι είναι ο Υιός του Πατρός, ο ομοούσιος Βασιλιάς, ο οποίος όμως έλαβε μορφή δούλου, για να σώσει το δικό μας πλάσμα.