Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:11

«Διότι έστρεψαν εναντίον μου ανομία, και με οργή έτρεφαν μίσος για μένα». Το να εφαρμοστούν βεβαίως αυτά στο πρόσωπο του Δαβίδ δεν είναι δύσκολο· όχι όμως και τα επόμενα, στα οποία προσθέτει: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη ημέρα και νύχτα· θα την περικυκλώσουν πάνω στα τείχη της, και ανομία και κόπος υπάρχει στο μέσον της. Και δεν έλειψε από τις πλατείες της ο τόκος και ο δόλος. Διότι, αν με ονείδιζε εχθρός, θα το υπέμενα», και τα εξής. Διότι ποια πόλη θέλει άραγε να υποδηλώσει, στην οποία παρατήρησε αυτά που ισχυρίζεται ότι είδε, κανείς δεν θα μπορούσε να το πει αντλώντας από την ιστορία. Και ποιος ήταν αυτός στον οποίο απευθυνόταν λέγοντας: «Εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, ηγεμόνα μου και γνωστέ μου, που μαζί απολαμβάναμε γλυκά εδέσματα;». Διότι, αν τα πάθαινα αυτά από εχθρό, λέει, ή αν κάποιος που ομολογούσε ότι με μισεί τα έκανε αυτά, δεν θα ήταν καθόλου παράξενο· τώρα όμως, που δεν είσαι ούτε κάποιος που με μισεί ούτε εχθρός, αλλά οικείος και φίλος, που καταστάθηκες από εμένα ισόψυχος και ηγεμόνας, έχοντας το αξίωμα της κοινής τράπεζας, έχοντας συμμετάσχει εξίσου στην ίδια ακριβώς είσοδο και προσευχή μαζί μου στον οίκο του Θεού, τόλμησες τέτοια πράγματα εναντίον μου;

Προφανώς, βέβαια, ο Σαούλ φαίνεται ότι υπήρξε πάντοτε εχθρός του Δαβίδ· γι' αυτό, εύλογα τον απέφευγε και κρυβόταν, προφυλασσόμενος από αυτόν ως φανερό εχθρό. Αλλά ούτε και τα όσα αναφέρονται για την εν λόγω πόλη θα μπορούσε κανείς να τα εφαρμόσει στην ιστορία του Δαβίδ. Διότι σε ποια πόλη είδε την ανομία και την αντιλογία που αναφέρει, όχι μόνο την ημέρα, αλλά και τη νύχτα, τον κόπο και τον πόνο, καθώς και την αδικία και τον τόκο να μην εκλείπουν από τις πλατείες της; Επειδή η μεν πόλη του Σαούλ λεγόταν ότι είναι η Ραμά, και η κατοικία του η Γαβεέ, καθώς η Ιερουσαλήμ δεν είχε τεθεί ακόμη υπό την κυριαρχία του Ισραήλ, αλλά ανήκε ακόμη σε αλλοφύλους.

Το να φαίνεται, όμως, ότι ο Δαβίδ καταράται και λέει: «Ας έλθει θάνατος επάνω τους, και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη», τι συμφωνία θα μπορούσε να έχει με το καύχημα της αρετής του που υμνείται, για την οποία έχει καταγραφεί να λέει: «Αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου ανταπέδιδαν κακά, είθε να πέσω νικημένος μπροστά στους εχθρούς μου»; Διότι το να εκτοξεύει τέτοιες κατάρες εναντίον των εχθρών του δεν θα ταίριαζε στον ανεξίκακο Δαβίδ, ο οποίος πάντοτε τιμούσε και σεβόταν τον Σαούλ, ώστε να μην τολμά καν να βάλει χέρι επάνω του, ακόμη και όταν κάποτε τον είχε υποχείριό του, όπως αποδεικνύεται από την ίδια την ιστορία. Και προχωρώντας προσθέτει: «Έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια του, όμως αυτά είναι σαΐτες». Ποιον, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να υποδείξει ότι έκανε αυτά στον Δαβίδ; Εξαιτίας όλων αυτών, θεωρώ ότι δεν υπάρχει περιθώριο να αναφέρονται τα προκείμενα στο πρόσωπο του Δαβίδ· αντίθετα, νομίζω ότι ειπώθηκαν με προφητική δύναμη, και αποδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί μόνο στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας, όταν, αφού συγκεντρώθηκαν οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους στην Ιερουσαλήμ, συγκρότησαν συνέδριο και συσκέφθηκαν πώς να τον εξοντώσουν· στο οποίο άλλοι μεν ψήφισαν την καταδίκη του σε θάνατο, ενώ άλλοι έφερναν αντιρρήσεις, όπως ο Νικόδημος που έλεγε: «Μήπως ο νόμος μας καταδικάζει τον άνθρωπο, αν δεν τον ακούσει πρώτα;» Αυτά, λοιπόν, προφητεύει το Άγιο Πνεύμα μέσα από τα προκείμενα, λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη ημέρα και νύχτα.»

Εφόσον λοιπόν ζητούσε εύλογα πράγματα, μέσω της δέησής του αξίωνε να μην παραβλεφθεί· αλλά και γέμιζε με λύπη και ταραχή και αδημονία, λέγοντας: «Εξαιτίας της φωνής του εχθρού και εξαιτίας της θλίψης από τον αμαρτωλό», δηλαδή από τον εχθρικό και αμαρτωλό λαό. Διότι προκαλούσαν θλίψη στο προφητικό πνεύμα όσοι τολμούσαν τέτοια πράγματα. Έπειτα προσθέτει στη συνέχεια: «Επειδή έστρεψαν εναντίον μου ανομία και με οργή έτρεφαν μίσος για μένα», οικειοποιούμενος τα όσα τολμήθηκαν εναντίον του Σωτήρα. Μπορούν όμως να λεχθούν και εκ προσώπου του Σωτήρα, μεταξύ των άλλων, και το: «Επειδή έστρεψαν εναντίον μου ανομία, και με οργή έτρεφαν μίσος για μένα»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Επειδή μου καταλόγισαν ασέβεια, και με οργή εναντιώθηκαν σε μένα». «Η καρδιά μου ταράχτηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου», και τα υπόλοιπα. Όλα αυτά ο προφήτης ομολογεί ότι τα έχει υποστεί, επειδή προείδε μέσω του προφητικού πνεύματος την πόλη, που αναφέρεται στη συνέχεια, να γεμίζει από ανομία και αντιλογία, και κόπο, και πόνο, και αδικία· και τον ισόψυχο και γνωστό του Σωτήρα μας να συμπεριφέρεται απέναντί του με διαθέσεις εχθρών και πολεμίων. Διότι ως προς αυτά φανερώνει στον Θεό τη συμπάθειά του και την εύλογη ταραχή που υπέμεινε, για την οποία έλεγε και παραπάνω: «Λυπήθηκα στην αδημονία μου και ταράχτηκα»· και τώρα πάλι: «Η καρδιά μου ταράχτηκε μέσα μου»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα, «Η καρδιά μου», λέει, «ένιωσε ωδίνες στα σπλάχνα μου»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Η καρδιά μου αναστατωνόταν μέσα μου».

Και το τι είδους κραυγές εξαπέλυσε εναντίον του ολόκληρος ο λαός των Ιουδαίων επί Ποντίου Πιλάτου, το εξιστορούν τα Ευαγγέλια. Αυτό ακριβώς παρουσίασε και στον 21ο ψαλμό εκείνος που είπε: «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, σύναξη πονηρευομένων με περιέσφιξε». Και όλα αυτά πράττονταν στην προαναφερθείσα πόλη· γι' αυτό έχει ειπωθεί στα προκείμενα: «Καταπόντισε, Κύριε, και διαίρεσε τις γλώσσες τους». Έπειτα προσθέτει: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη· ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώσει», και τα εξής· αντί των οποίων ο Σύμμαχος ερμήνευσε το χωρίο με αυτόν τον τρόπο: «Διότι αντίκρισα βίαιη αδικία και αδικασία (απουσία δικαίου) στην πόλη, να περικυκλώνουν τα τείχη της μέρα και νύχτα, οδύνη και ταλαιπωρία στο εσωτερικό της, κακοήθειες στο εσωτερικό της, και αχώριστη από τις πλατείες της τη ζημία και την επίθεση». Έργα ανομίας, λοιπόν, ήταν όσα τολμήθηκαν εναντίον του Σωτήρα, και αληθινά βίαιη αδικία. Διότι «αντί να με αγαπούν», λέει, «με συκοφαντούσαν· και μου ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά, και μίσος αντί για την αγάπη μου». Και υπήρχε ανάμεσά τους αντιλογία και απουσία δικαιοσύνης, καθώς πολλοί μάρτυρες παρουσιάζονταν εναντίον του, και δεν έλεγαν τίποτα αληθινό που να συμφωνεί. Και αυτά πράττονταν όχι μόνο την ημέρα, αλλά και τη νύχτα. Διότι έτσι, μέσα στη νύχτα τον απαρνείται ο Πέτρος, όταν ο Ιούδας προσήλθε με φανάρια και λαμπάδες. Αλλά και νύχτα ήταν όταν τον οδηγούσαν πότε στον Άννα και πότε στον Καϊάφα, ατιμάζοντάς τον με κάθε είδους ύβρεις.

Όταν δε έγινε πρωί, αφού τον έδεσαν, τον οδήγησαν και τον παρέδωσαν στον Πιλάτο, και εκτελούσαν τα όσα αφορούσαν το Πάθος. Όλα αυτά λοιπόν, επειδή τα προείδε εν Πνεύματι ο προφήτης, αναφωνούσε λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη να την περικυκλώνουν ημέρα και νύχτα», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Και αυτά μεν συνέβαιναν μέσα στην πόλη· γύρω δε από τα τείχη της υπήρχε ανομία και κόπος, ή, κατά τον Σύμμαχο, οδύνη και ταλαιπωρία. Αυτό δε υποδηλώνει τα όσα διαπράχθηκαν έξω από την πόλη, όταν, αφού τον έβγαλαν έξω, τον οδήγησαν στον τόπο που ονομάζεται Γολγοθάς.

Διότι, εάν με ονείδιζε εχθρός, θα το υπέφερα· και εάν εκείνος που με μισεί μιλούσε αλαζονικά εναντίον μου, θα κρυβόμουν από αυτόν. Εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, οδηγέ και γνωστέ μου, με τον οποίο μαζί μοιραστήκαμε πλούσια εδέσματα και στον οίκο του Θεού πορευτήκαμε με ομόνοια. Ο Προφήτης, αναλαμβάνοντας στο δικό του πρόσωπο όσα επρόκειτο να τολμηθούν εναντίον του Σωτήρος μας, ευλόγως έλεγε ότι έχει ταραχθεί και έχει γεμίσει από φόβο θανάτου. Διότι μάλιστα, λέγει, και ολόκληρη η πόλη είχε γεμίσει από ανομία και αντιλογία, όχι μόνο κατά την ημέρα, αλλά και κατά τη νύχτα· οι δε περιοχές έξω από την πόλη, γύρω από τα τείχη της, ήταν γεμάτες από ανομία, οδύνη και ταλαιπωρία· αλλά εξάλλου και οι ψυχές όλων αυτών υφίσταντο ζημία και ήταν πλήρεις επιβουλής. Το δε χειρότερο από όλα είναι ότι και ένας από τους ισόψυχούς μου, από τους πλέον γνώριμους και γνωστούς σε εμένα, συμπεριφέρθηκε εναντίον μου τόσο υβριστικά, ώστε τα έργα του να είναι αφόρητα και ανυπόφορα.

Λέγοντας δε αδιακρίτως «όλους», συμπεριλαμβάνει και τον Ισραήλ, καθώς και όσους από αυτούς έγιναν τέτοιοι στο παρελθόν. Διότι τι περισσότερο κέρδισε, λέει, ο Σαούλ, ο οποίος από τη μία καταγόταν από το γένος του Ισραήλ και από τη φυλή Βενιαμίν, και είχε καταστεί βασιλιάς ενός τόσο μεγάλου έθνους, από την άλλη όμως επιχειρούσε τόσα πολλά μάταια και άσκοπα εναντίον εκείνου που δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα; Εάν λοιπόν υπάρξουν ποτέ και άλλοι που σκέπτονται και πράττουν όμοια με τον Σαούλ, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο αναγκαίο να σωθούν επειδή θεωρείται ότι ανήκουν στη δική σου μερίδα. Όπως αντίθετα στα αλλόφυλα έθνη, αν βρίσκονταν κάποιοι που είχαν την κατάλληλη διάθεση για σωτηρία, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να τύχουν της δικής σου επισκοπής σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γι' αυτό λέω: «Πρόσεξε στο να επισκεφθείς όλα τα έθνη· αυτούς όμως που εργάζονται την ανομία, από όπου κι αν προέρχονται, μην τους σπλαχνιστείς». Μνημονεύει δε αυτούς που εργάζονται την ανομία και παραπάνω λέγοντας: «Λύτρωσέ με από αυτούς που εργάζονται την ανομία, και από άνδρες αιμάτων σώσε με». Έτσι δε αποκαλούσε τους άθεους που άπλωσαν τα χέρια τους κατά του Σωτήρος ημών. Τους ίδιους δε υπονοούσε και στον 54ο ψαλμό λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη. Ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώσει»· και πάλι: «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του, διασκορπίστηκαν από την οργή του προσώπου του»· και ξανά: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές ημέρες της ζωής τους· εγώ όμως σε σένα θα ελπίζω».

στα οποία προσθέτει: «Καταπόντισε, Κύριε, και δίχασε τις γλώσσες τους, διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη. Ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώνουν πάνω στα τείχη της, και ανομία και κόπος βρίσκονται στο μέσο της, καθώς και αδικία, και δεν έλειψαν από τις πλατείες της ο τόκος και ο δόλος. Διότι, αν εχθρός με ονείδιζε, θα το υπέφερα· και αν αυτός που με μισεί μιλούσε αλαζονικά εναντίον μου, θα κρυβόμουν από αυτόν. Εσύ όμως, άνθρωπε ομόψυχε, ηγεμόνα μου και γνωστέ μου, με τον οποίο μαζί γευτήκαμε γλυκά εδέσματα, και μέσα στον οίκο του Θεού πορευτήκαμε με ομόνοια». Το «διότι, αν εχθρός με ονείδιζε, θα το υπέφερα, και αν αυτός που με μισεί μιλούσε αλαζονικά εναντίον μου, θα κρυβόμουν από αυτόν. Εσύ όμως, άνθρωπε ομόψυχε, ηγεμόνα μου και γνωστέ μου, με τον οποίο μαζί γευτήκαμε γλυκά εδέσματα» είναι όμοιο με το «διότι και ο άνθρωπος της ειρήνης μου, στον οποίο ήλπισα, αυτός που έτρωγε τους άρτους μου, μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό», το οποίο αναφέρεται στον Ιούδα και βρίσκεται στην προηγούμενη από αυτήν προφητεία. Όπως, λοιπόν, σε εκείνο το χωρίο αποδεικνυόταν ότι υπήρξε κάποτε «άνθρωπος ειρήνης», όταν μαθήτευε κοντά στον Σωτήρα, έχοντας χρηματίσει και αυτός ένας από τη χορεία των αποστόλων, έτσι και στο προκείμενο χωρίο προσαγορεύεται «ομόψυχος» και «ηγεμόνας» και «γνωστός» του.

Διότι, λέγει, αφού διέμεινε στην έρημο, μακριά από τη γήινη ολιγοψυχία και από την καταιγίδα των πειρασμών, ανέμενε να δεχθεί εκεί τη σωτηρία του Θεού, εκεί όπου αφανίζεται η κακία. Διότι ο καταποντισμός σημαίνει τον αφανισμό· επειδή καθετί που βρίσκεται στον βυθό αφανίζεται. Βύθιση, λοιπόν, της αμαρτίας και απώλεια είναι η διάλυση της συστάσεως της κακίας. Για τον λόγο αυτόν λέγει ότι το κακό καταποντίζεται από τον Θεό με τη διαίρεση των γλωσσών εκείνων που συμφωνούν στο κακό. Και όσα περιέχει στη συνέχεια το νόημα αυτής της ψαλμωδίας, δηλαδή την περιγραφή της πόλεως που έχει συνοικιστεί από πονηρά επιτηδεύματα, όλα αποβλέπουν στο ίδιο πράγμα. Διότι αναφέρει και απαριθμεί τους κακούς κατοίκους αυτής της πόλεως, λέγοντας ότι η ανομία και η αντιλογία περιπολούν στο τείχος κατά τη διάρκεια της νύχτας, και πάλι ότι η ανομία, ο κόπος και η αδικία κινούνται στο μέσον της πόλεως. Αναδεικνύει επίσης και τον κακό όχλο που γεμίζει τις πλατείες της, ονομάζοντάς τον τοκογλυφία και δόλο. Και από όλα όσα προαναφέρθηκαν, λέγει ότι το πιο βαρύ είναι η υποκρισία, η οποία, υποδυόμενη το σχήμα της ομοψυχίας και της αγάπης, κρύβει τον δόλο κάτω από χρηστό προκάλυμμα. Εξαιτίας αυτού, ο δίκαιος Κριτής αποστέλλει έποικους αντάξιους τέτοιων ενοίκων. Θέλεις να μάθεις τα ονόματα των εποίκων; «Ας έλθει», λέγει, «θάνατος επάνω τους και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη».

Αυτός, λοιπόν, που υπερίσχυσε τόσων πολλών και τέτοιου είδους αντιπάλων με το φτερό που φανερώθηκε στον βίο του σαν περιστέρι, και που μετοίκησε από εκείνους οι οποίοι οργιάζουν μέσα στην κακία προς την έρημο από την πονηρή βλάστηση των ζιζανίων, όπου βρίσκεται η ανάπαυση, κατατροπώνοντας μια ολόκληρη πόλη εναντίων του μαζί με το πλήθος των κατοίκων της, της οποίας κάτοικοι είναι η ανομία και ο κόπος και η αντιλογία και ο τόκος και ο δόλος και ο θάνατος και η κάθοδος των ζωντανών στον Άδη και το χείριστο από όλα τα γένη όσων κατοικούν μόνιμα εκεί, δηλαδή η υποκρισία, η οποία με την επίδειξη δήθεν ομοψυχίας απεργάζεται την επιβουλή· τούτης γίνεται ανώτερος εκείνος που σε όλο τον χρόνο της ζωής του παρατείνει αδιάκοπα την εμπιστοσύνη του προς το Θείο. Διότι, λέγοντας «εσπέρα και πρωί και μεσημέρι», περιλαμβάνει ολόκληρο το μέτρο της ημέρας, κατά το οποίο λέγει εκείνα που ο Θεός καταδέχεται να εισακούσει· λυτρώνοντας ειρηνικά τη ζωή του από όσους τον προσεγγίζουν κατ' αυτόν τον τρόπο κατά μεγάλα στίφη, τους οποίους ονομάζει άνδρες αιμάτων και δολιότητας και τέλειους στην κακία. Έχοντας λοιπόν κατανικήσει τόσους και τέτοιους εχθρούς μέσω της ελπίδας του στον Θεό, πάλι, σαν να λησμόνησε τους κόπους που ήδη διέτρεξε, εγείρεται απέναντι στους ισχυρότερους και μεγαλύτερους από τους ανταγωνιστές του. Διότι, ιδού τι είδους κόπο προσθέτει στον εαυτό του με αυτούς τους αγώνες: «Υπέρ του λαού», λέγει, «εκείνου που έχει απομακρυνθεί από τα άγια».

Διότι, ενώ είναι πολίτης της και από αυτήν απέκτησε όσα έχει, δεν τα χρησιμοποιεί προς όφελός της. Σε όσους μεν δεν έχουν, δεν θέλει να δανείσει, ενώ σε όσους έχουν, αλλά έχουν λίγα, δίνει με τόκο, για να τους αφαιρέσει με την τέχνη του και αυτό το λίγο βιος που έχουν. Γι' αυτό ίσως και ο δόλος συνδέεται με τον τόκο από τον προφήτη, ο οποίος λέει: «Απομακρύνθηκα φεύγοντας και κατασκήνωσα στην έρημο, διότι είδα ανομία και διχόνοια στην πόλη, και δεν έλειψε από τις πλατείες της ο τόκος και ο δόλος».

«Διάψαλμα»: μεταβολή του λόγου. «Προσεδεχόμην»: Η Εκκλησία, περιμένοντας τον Χριστό, βρισκόταν σε μεγάλη εξάντληση (ή προθυμία), ξεραινόμενη από την καταπίεση των ειδώλων· διότι η καταιγίδα ξηραίνει, και ζητούσε να δροσιστεί με το βάπτισμα. «Καταπόντισον»: Διότι καταπόντισε τους δαίμονες στο βάπτισμα και απέκοψε τις γλώσσες τους, ώστε να μην επιτίθενται πλέον με λύσσα εναντίον του ανθρώπου και της Εκκλησίας. «Ότι είδον ανομίαν»: Στην πόλη, την οποία οικοδόμησε η αμαρτία. Διότι μέσα σε αυτήν πολιτεύονται και τα δύο: και η ανομία και η αντιλογία. Μιλάει δε για την αρχαία Ιερουσαλήμ, η οποία ήταν και η ίδια γεμάτη ανομία. «Ημέρας και νυκτός»: Διότι ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα παύει η ασέβεια, να οικοδομεί τείχη για την αμαρτία [και να τα ισχυροποιεί]. «Ανομία και πόνος»: Της αρχαίας Ιερουσαλήμ· διότι μέσα σε αυτήν διαπράχθηκε η παρανομία των Ιουδαίων. Ο κόπος, τον οποίο μάταια κατέβαλαν εναντίον του Χριστού, και η αδικία, με την οποία αδίκησαν τις ίδιες τους τις ψυχές. «Και ουκ εξέλιπεν»: Τόκο ονομάζει το αργύριο, το οποίο τοκογλύφησαν εξαγοράζοντας τον Κύριο· και δόλο αυτόν που ο Ιούδας έκρυβε ενώ συναναστρεφόταν με τον Διδάσκαλο. «Ότι ει εχθρός ωνείδισεν»: Διότι εάν αυτός που με παραδίδει ήταν εχθρός και όχι μαθητής, θα ήταν αναγκαίο να το υπομείνω. «Και ει ο μισών»: Διότι, λέει, εάν κάποιος που μισείται από εμένα ή που με μισεί με απειλούσε ή καταφερόταν εναντίον μου, θα ήταν αναγκαίο να το υπομείνω.

Όταν η κακία διαιρεθεί από μόνη της, έχουμε ασφάλεια εμείς που πολεμούμαστε από αυτήν· διότι πλέον οι επιβουλές που προέρχονται από αυτήν δεν γίνονται πιστευτές. Γι' αυτό λοιπόν, όταν ο Χριστός θαυματουργούσε, οι γλώσσες των Ιουδαίων διχάστηκαν· και οι μεν έλεγαν: «Δεν είναι από τον Θεό αυτός ο άνθρωπος, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· άλλοι έλεγαν: «Πώς μπορεί ένας αμαρτωλός άνθρωπος να κάνει τέτοια σημεία;» Και υπήρξε σχίσμα μεταξύ τους. «Επειδή είδα ανομία και αντιλογία.» Όταν ο Χριστός κρινόταν άνομα, υπήρξε αντιλογία αυτών που τον έκριναν, δηλαδή του Πιλάτου και των αρχιερέων των Ιουδαίων· του μεν λέγοντας: «Δεν βρίσκω καμία αιτία σε αυτόν τον άνθρωπο»· εκείνων δε: «Εμείς έχουμε νόμο, και γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με τον νόμο μας οφείλει να πεθάνει.» «Ημέρα και νύχτα θα την κυκλώσει πάνω στα τείχη της, ανομία και πόνος βρίσκεται στο μέσον της.» Ημέρα μεν, κατά τον καιρό του σταυρού· νύχτα δε, κατά τον καιρό της προδοσίας· πάνω στα τείχη, δηλαδή στους ιερείς· διότι αυτοί τυγχάνουν να είναι τα τείχη του λαού· ισχυρά μεν, όταν ζουν σύμφωνα με τον νόμο της ιεροσύνης· σαθρά και πεσμένα δε, όταν πράττουν πράγματα ξένα προς το σχήμα τους. Ανομία και κόπο στο μέσον της, καθώς και αδικία, ονομάζει τη δουλεία του γράμματος· ανομία, διότι δεν τηρούσαν τον νόμο πνευματικά· αδικία, διότι, αφού δέχθηκαν τόσες ευεργεσίες από τον Πατέρα, παρέδωσαν στον σταυρό τον ιατρό και τον τροφέα.