Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:16

Είναι σαν να λέει: Έχοντας αξιωθεί πολλές φορές την ίδια τράπεζα. Στον οίκο του Θεού πορευτήκαμε με ομόνοια. Αυτό το λέει επειδή πήγαιναν μαζί του πολλές φορές στο ιερό. Ας έλθει, λοιπόν, θάνατος πάνω τους, και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη. Επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν εσένα, τη ζωή, για τον λόγο αυτόν θα τους καταλάβει ο θάνατος. Και το χωρίο, «Ας καταβούν ζωντανοί στον άδη», αναφέρεται στο ότι, μολονότι γνώριζαν πως αυτός είναι ο κληρονόμος, είπαν: «Ελάτε να τον σκοτώσουμε»· διότι έθεσε την επίγνωση στη θέση της ζωής.

Το να φαίνεται, όμως, ότι ο Δαβίδ καταράται και λέει: «Ας έλθει θάνατος επάνω τους, και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη», τι συμφωνία θα μπορούσε να έχει με το καύχημα της αρετής του που υμνείται, για την οποία έχει καταγραφεί να λέει: «Αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου ανταπέδιδαν κακά, είθε να πέσω νικημένος μπροστά στους εχθρούς μου»; Διότι το να εκτοξεύει τέτοιες κατάρες εναντίον των εχθρών του δεν θα ταίριαζε στον ανεξίκακο Δαβίδ, ο οποίος πάντοτε τιμούσε και σεβόταν τον Σαούλ, ώστε να μην τολμά καν να βάλει χέρι επάνω του, ακόμη και όταν κάποτε τον είχε υποχείριό του, όπως αποδεικνύεται από την ίδια την ιστορία. Και προχωρώντας προσθέτει: «Έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια του, όμως αυτά είναι σαΐτες». Ποιον, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να υποδείξει ότι έκανε αυτά στον Δαβίδ; Εξαιτίας όλων αυτών, θεωρώ ότι δεν υπάρχει περιθώριο να αναφέρονται τα προκείμενα στο πρόσωπο του Δαβίδ· αντίθετα, νομίζω ότι ειπώθηκαν με προφητική δύναμη, και αποδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί μόνο στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας, όταν, αφού συγκεντρώθηκαν οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους στην Ιερουσαλήμ, συγκρότησαν συνέδριο και συσκέφθηκαν πώς να τον εξοντώσουν· στο οποίο άλλοι μεν ψήφισαν την καταδίκη του σε θάνατο, ενώ άλλοι έφερναν αντιρρήσεις, όπως ο Νικόδημος που έλεγε: «Μήπως ο νόμος μας καταδικάζει τον άνθρωπο, αν δεν τον ακούσει πρώτα;» Αυτά, λοιπόν, προφητεύει το Άγιο Πνεύμα μέσα από τα προκείμενα, λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη ημέρα και νύχτα.»

«Ας έλθει θάνατος επάνω τους και ας κατέβουν ζωντανοί στον άδη· διότι υπάρχει πονηρία στις κατοικίες τους, ανάμεσά τους». Ήδη πολλές φορές μάς έχει αποδειχθεί και από τα προηγούμενα, ότι τα προφητικά νοήματα συνηθίζεται στη θεία Γραφή να εκφέρονται με προστακτικό τρόπο· και εδώ λοιπόν, αντί του: «Θα έλθει θάνατος επάνω τους και θα κατέβουν ζωντανοί στον άδη», τα προκείμενα έχουν διατυπωθεί με προστακτική. Το Άγιο Πνεύμα, όμως, προφητεύει όσα πρόκειται να συμβούν σε αυτούς που αποτόλμησαν τα προαναφερθέντα. Ο Ακύλας, μάλιστα, το ερμήνευσε ορθότερα λέγοντας: «Θα επιφέρει θάνατο σε αυτούς».

Ποιος όμως θα επιφέρει τον θάνατο σε αυτούς, παρά τα ίδια τους τα έργα; Διότι αυτά έγιναν για εκείνους αιτία θανάτου, ή Εκείνος που τους έκρινε άξιους θανάτου εξαιτίας των ασεβών πράξεών τους. Ο θάνατος, εξάλλου, που έρχεται στους ασεβείς δεν θα μπορούσε να ονομαστεί ως ο κοινός θάνατος· διότι αυτός βρήκε και όλους ανεξαιρέτως τους δικαίους, οι οποίοι και μετά τον κοινό θάνατο ζουν κοντά στον Θεό· όπως ακριβώς δίδαξε ο Σωτήρας λέγοντας: «Ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ, δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων». Ο θάνατος των ψυχών έχει δηλωθεί και από τον Ιεζεκιήλ, όταν λέει: «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει». Επειδή, λοιπόν, τα εν λόγω πρόσωπα έχουν χωρίσει τους εαυτούς τους από τη ζωή, και η ζωή ήταν ο Σωτήρας μας· «Διότι ό,τι έγινε, σε Αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων»· εύλογα, αφού αποκόπηκαν από Αυτόν, παραδόθηκαν στον θάνατο της ψυχής· όχι με σκοπό να φθαρεί αυτή και να αφανιστεί, μεταβαίνοντας στην ανυπαρξία, αλλά έτσι ώστε, αν και ζει και κατέχει αθάνατη ουσία, να διάγει μέσα στον προαναφερθέντα θάνατο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ας καταβούν στον άδη ζωντανοί». Δεν εννοούσε τον αφανισμό των ψυχών λέγοντας: «Ας έλθει θάνατος επάνω τους», αλλά τον χωρισμό από την κατά Θεόν ζωή, και την κατοίκηση στον άδη. Μήπως, εξάλλου, και με άλλον τρόπο κατέβαιναν ζωντανοί στον άδη, αμαρτάνοντας εν γνώσει τους, και ενώ γνώριζαν για τον Σωτήρα ότι Αυτός είναι ο Χριστός του Θεού, προσποιούνταν ότι δεν είναι;

Γι' αυτό και προλέγει ότι, παρόμοια με τους οπαδούς του Δαθάν και του Αβειρών, θα καταποθούν και αυτοί και θα κατέβουν ζωντανοί στον Άδη. Ως προς δε το χωρίο, «Πονηρίες υπάρχουν στις κατοικίες τους ανάμεσά τους»· διότι οι συγκεντρώσεις και οι συναθροίσεις όσων στράφηκαν εναντίον του Σωτήρος υπήρξαν πονηρές, γι' αυτό και ο Ακύλας αναφέρει: «Ότι πονηρίες υπάρχουν στη συσπείρωσή τους». Επειδή, λοιπόν, δεν συγκεντρώνονταν για καλό σκοπό, αλλά σχημάτιζαν πονηρές συσπειρώσεις και συγκεντρώσεις, εύλογα προφήτευσε το ποιο τέλος πρόκειται να τους βρει.

Έπειτα, ακολούθως, οπωσδήποτε θα προσέθετε στα προηγούμενα και τα επόμενα ρητά: «ας έλθει πάνω τους θάνατος, και ας καταβούν ζωντανοί στον Άδη· διότι υπάρχει πονηρία στις καρδιές τους». Διότι η Γραφή λέει ότι όσοι βρίσκονται σε άγνοια της ασέβειας καταπίνονται νεκροί από τον Άδη· διότι ήταν νεκροί, αν και φαίνονταν να ζουν. Και πάλι, στη συνέχεια αυτών, κατηγορεί τον Ευσέβιο ότι, όταν διήρχετο από την Άγκυρα, ομίλησε τότε στην εκκλησία, πράγμα το οποίο λέει ότι πληροφορήθηκε εξ ακοής. Εξοργισμένος γι' αυτά, γράφει τα εξής: Ο μεν απόστολος γράφει τέτοια για την πίστη των Γαλατών· ο δε Ευσέβιος, μεταφέροντας την αποστολική έννοια, για την οποία ο απόστολος εξαιτίας της προαναφερθείσας αιτίας είπε τούτο, «τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού μέχρι να μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», κατέκρινε τους Γαλάτες 〈ως μη έχοντες ορθή αντίληψη περί του Θεού〉. Διότι δοκίμαζε πράγματι μια δριμεία και πικρή ωδίνα, επειδή γνώριζε ότι οι Γαλάτες δεν πίστευαν σχετικά με την θεοσέβεια όπως εκείνος, ούτε έκαναν λόγο για 〈δύο ουσίες και πράγματα και δυνάμεις και θεούς〉. Παρατήρησε δε σε αυτά πώς λοιδορεί πικρά εκείνον που δεν είπε τίποτα περισσότερο, όπως ο ίδιος γράφει, από το αποστολικό ρητό.

Διότι, λέγει, αφού διέμεινε στην έρημο, μακριά από τη γήινη ολιγοψυχία και από την καταιγίδα των πειρασμών, ανέμενε να δεχθεί εκεί τη σωτηρία του Θεού, εκεί όπου αφανίζεται η κακία. Διότι ο καταποντισμός σημαίνει τον αφανισμό· επειδή καθετί που βρίσκεται στον βυθό αφανίζεται. Βύθιση, λοιπόν, της αμαρτίας και απώλεια είναι η διάλυση της συστάσεως της κακίας. Για τον λόγο αυτόν λέγει ότι το κακό καταποντίζεται από τον Θεό με τη διαίρεση των γλωσσών εκείνων που συμφωνούν στο κακό. Και όσα περιέχει στη συνέχεια το νόημα αυτής της ψαλμωδίας, δηλαδή την περιγραφή της πόλεως που έχει συνοικιστεί από πονηρά επιτηδεύματα, όλα αποβλέπουν στο ίδιο πράγμα. Διότι αναφέρει και απαριθμεί τους κακούς κατοίκους αυτής της πόλεως, λέγοντας ότι η ανομία και η αντιλογία περιπολούν στο τείχος κατά τη διάρκεια της νύχτας, και πάλι ότι η ανομία, ο κόπος και η αδικία κινούνται στο μέσον της πόλεως. Αναδεικνύει επίσης και τον κακό όχλο που γεμίζει τις πλατείες της, ονομάζοντάς τον τοκογλυφία και δόλο. Και από όλα όσα προαναφέρθηκαν, λέγει ότι το πιο βαρύ είναι η υποκρισία, η οποία, υποδυόμενη το σχήμα της ομοψυχίας και της αγάπης, κρύβει τον δόλο κάτω από χρηστό προκάλυμμα. Εξαιτίας αυτού, ο δίκαιος Κριτής αποστέλλει έποικους αντάξιους τέτοιων ενοίκων. Θέλεις να μάθεις τα ονόματα των εποίκων; «Ας έλθει», λέγει, «θάνατος επάνω τους και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη».

Αυτός, λοιπόν, που υπερίσχυσε τόσων πολλών και τέτοιου είδους αντιπάλων με το φτερό που φανερώθηκε στον βίο του σαν περιστέρι, και που μετοίκησε από εκείνους οι οποίοι οργιάζουν μέσα στην κακία προς την έρημο από την πονηρή βλάστηση των ζιζανίων, όπου βρίσκεται η ανάπαυση, κατατροπώνοντας μια ολόκληρη πόλη εναντίων του μαζί με το πλήθος των κατοίκων της, της οποίας κάτοικοι είναι η ανομία και ο κόπος και η αντιλογία και ο τόκος και ο δόλος και ο θάνατος και η κάθοδος των ζωντανών στον Άδη και το χείριστο από όλα τα γένη όσων κατοικούν μόνιμα εκεί, δηλαδή η υποκρισία, η οποία με την επίδειξη δήθεν ομοψυχίας απεργάζεται την επιβουλή· τούτης γίνεται ανώτερος εκείνος που σε όλο τον χρόνο της ζωής του παρατείνει αδιάκοπα την εμπιστοσύνη του προς το Θείο. Διότι, λέγοντας «εσπέρα και πρωί και μεσημέρι», περιλαμβάνει ολόκληρο το μέτρο της ημέρας, κατά το οποίο λέγει εκείνα που ο Θεός καταδέχεται να εισακούσει· λυτρώνοντας ειρηνικά τη ζωή του από όσους τον προσεγγίζουν κατ' αυτόν τον τρόπο κατά μεγάλα στίφη, τους οποίους ονομάζει άνδρες αιμάτων και δολιότητας και τέλειους στην κακία. Έχοντας λοιπόν κατανικήσει τόσους και τέτοιους εχθρούς μέσω της ελπίδας του στον Θεό, πάλι, σαν να λησμόνησε τους κόπους που ήδη διέτρεξε, εγείρεται απέναντι στους ισχυρότερους και μεγαλύτερους από τους ανταγωνιστές του. Διότι, ιδού τι είδους κόπο προσθέτει στον εαυτό του με αυτούς τους αγώνες: «Υπέρ του λαού», λέγει, «εκείνου που έχει απομακρυνθεί από τα άγια».

«Εσύ όμως, άνθρωπε»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον Ιούδα· διότι ήταν ομόψυχος ως μαθητής, και ηγεμόνας, επειδή ο ίδιος διαχειριζόταν τα πάντα· και γνωστός, επειδή γνώριζε όλα τα σημεία που έκανε ο Κύριος, και ο Κύριος δεν του έκρυβε τίποτα, ως απόστολο και ως μαθητή. «Ο οποίος μαζί»: Διότι και στο φαγητό και στο ποτό αυτός διακονούσε, εφόσον βαστούσε το γλωσσόκομο και όσα ρίχνονταν σε αυτό. «Στον οίκο»: Δεν ήμουν, λέει, καθημερινά στον ναό, και γιατί δεν με συλλάβατε; «Ας έλθει θάνατος»: Ο λόγος απείλησε τους Ιουδαίους· διότι αυτοί το ζήτησαν λέγοντας: Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας. «Επειδή πονηρίες»: [Διότι, ενώ ζούσαν ακόμη, ήταν γεμάτοι από πονηρία.] «Εγώ προς τον Θεό»: Ο Χριστός ως άνθρωπος προσεύχεται εξαιτίας της ενανθρωπήσεως, ώστε να μην θεωρηθεί φαντασία. «Το εσπέρας και το πρωί»: Το εσπέρας έγινε το πάθος, το πρωί η ανάσταση, και το μεσημέρι πάνω στον σταυρό παρέδωσε το πνεύμα· διότι από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι έως την ενάτη ώρα. «Θα αναγγείλω»: Αυτά τα λέει ο προφήτης: θα διηγηθώ σε όλους τα σχετικά με τον Χριστό και τα ανήγγειλα προαναφωνώντας· και εισακούστηκα, επειδή όλα εκπληρώθηκαν στον καιρό τους. «Θα λυτρώσει»: Για τους εχθρούς, τους νοητούς, τους αισθητούς και τους οικείους, ο προφήτης βοά εκ προσώπου του Χριστού· διότι ο Ιούδας ήταν κοντά.

Εσύ, που μαζί μου απόλαυσες γλυκά τα φαγητά. Διότι μόνο αυτός μαζί με τον Ιησού βουτούσε στο πιάτο. Στον οίκο του Θεού πορευτήκαμε με ομόνοια. Οίκο του Θεού ονομάζει τη Σιών· διότι εκεί με ομόνοια ο Χριστός τέλεσε το δείπνο του Πάσχα μαζί με τους μαθητές. Ο Ιούδας όμως δεν διαφύλαξε το μυστήριο του δείπνου· διότι βγαίνοντας από εκεί διέπραξε την προδοσία. Ώστε αυτά τα έλεγε το Πνεύμα του Θεού για τον προδότη ελέγχοντάς τον, ακόμη και πολλές γενεές πριν. «Ας έλθει, λοιπόν, ο θάνατος επάνω τους.» Αυτό εκπληρώθηκε αφενός στον Ιούδα· διότι την προδοσία διαδέχθηκε η αγχόνη. Εκπληρώθηκε αφετέρου και στους υπόλοιπους Ιουδαίους· διότι, ενώ είχαν τον Χριστό που είναι η αληθινή ζωή, ασέβησαν απέναντί του και βρέθηκαν κάτω από τη φοβερή κατάρα του θανάτου. Παροικία ονομάζεται ο ανθρώπινος βίος. Διότι δεν μπορούμε να κατοικούμε εδώ για πολύ καιρό, αλλά ως πάροικοι, όταν ο οικοδεσπότης το προστάξει, αμέσως απομακρυνόμαστε.

«Διότι τα πόδια της αφροσύνης, κ.τ.λ.» [ό.π.] Επειδή οι άφρονες, συμπορευόμενοι με την πλάνη και συμπράττοντας μαζί της, παγιδεύονται από αυτήν και οδηγούνται μετά θάνατον στον άδη. Εκείνην που προηγουμένως ονόμασε πόρνη, τώρα την αποκάλεσε αφροσύνη. Λέει, λοιπόν, ότι αυτή κατεβάζει ζωντανούς στον άδη τους δικαίους που προσκολλούνται σε αυτήν· ενώ τους αδίκους, νεκρούς. Όσοι προσκολλούνται σε αυτήν, λέει, μετά θάνατον οδηγούνται στον άδη. Ονομάζεται δε άδης από το γεγονός ότι όσοι κατεβαίνουν εκεί αντικρίζουν με οδύνη και δυσαρέσκεια («ἰδεῖν ἀηδῶς») όλα τα εκεί κολαστήρια. Για αυτούς που κατεβαίνουν και μετά θάνατον στον άδη προσεύχεται ο Δαβίδ, λέγοντας: «Ας κατεβούν ζωντανοί στον άδη, διότι υπάρχει πονηρία στις κατοικίες τους».

Για τους Ζιφαίους και τους μαζί με αυτόν προδότες μου: «ας έλθει θάνατος πάνω τους και ας κατεβούν ζωντανοί στον άδη, διότι υπάρχει πονηρία στις κατοικίες τους, ανάμεσά τους. Εγώ όμως έκραξα προς τον Θεό και ο Κύριος με εισάκουσε». Διότι ο Θεός και ο Κύριος είναι ένας. «Το εσπέρας και το πρωί και το μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω, και θα εισακούσει τη φωνή μου» και «θα λυτρώσει εν ειρήνη την ψυχή μου, από τους» πολλούς που δόλια «με πλησιάζουν». «Είθε να με εισακούσει ο Θεός και να τους ταπεινώσει, Αυτός που υπάρχει προ των αιώνων. Διότι δεν υπάρχει γι' αυτούς αντάλλαγμα, επειδή δεν φοβήθηκαν τον Θεό.

Όσοι δε επιθυμούν να πληροφορηθούν για ένα τέτοιο μίασμα, ας διδαχθούν από εκείνον που λέει ότι «οι άνθρωποι οι» κατοικούντες «στα Σόδομα ήσαν πονηροί και σφόδρα αμαρτωλοί ενώπιον του Θεού», γι' αυτό και «ας κατέβουν ζωντανοί στον άδη» και οι πόλεις τους, που κάποτε ήταν σαν τον παράδεισο της Εδέμ, τώρα είναι σαν θάλασσα με πύρινες φλέβες που αναβλύζει νάφθα και πίσσα, και η γη εκείνη βγάζει άφθονο θειάφι, περισσότερο από κάθε άλλη γη, χωρίς να διαφέρει σε τίποτα απολύτως η γη εκείνη από την τέφρα και τη στάχτη, και από εκεί ας αντιληφθούν όσοι θέλουν το βάρος και το ατόπημα αυτής της μυσαρής αμαρτίας.

Για αυτόν που ζει πολλά χρόνια μέσα στη φαυλότητα του βίου, δύο πράγματα πρέπει να υποθέσουμε ταυτόχρονα: ή ότι διατηρείται στη ζωή για να επιστρέψει στον Θεό και να μετανοήσει, ή για να απολαύσει τα αγαθά του στην πρόσκαιρη ζωή, όπως εκείνος ο πλούσιος, και μαζί με εκείνον να υποστεί την κόλαση. Και πάλι, εάν είχε προσέλθει στον ιατρό, στο ιατρείο και στο πανδοχείο που προαναφέρθηκε, ο πονηρός και αμαρτωλός λαός των Σοδόμων και των Γομόρρων, ο Θεός δεν θα έβρεχε επάνω τους φωτιά και θειάφι, ούτε θα έκανε στάχτη όλη τη γη και τις πόλεις τους, ούτε θα τους παρέδιδε ζωντανούς, πανοικί, στον βυθό και την κόλαση, καθώς είναι γραμμένο: «Ας κατέβουν ζωντανοί στον άδη».