Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:2

Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου. Προσφέρει διάφορες ικεσίες, παρακαλώντας θερμά να γίνουν αυτές δεκτές. Διότι, λέει, μην με παραβλέψεις καθώς ικετεύω με οδυρμό, αλλά πρόσεξέ με με ευμένεια και χορήγησέ μου τη βοήθεια. Κυριεύθηκα από θλίψη κατά την περισυλλογή μου και ταράχθηκα.

Και τι να σου πω, ω Προγνώστα, που ερευνάς καρδιές και νεφρούς; Διότι μόνος εσύ γνωρίζεις ότι, σαν την άνυδρη γη, σε διψά η ψυχή μου και σε ποθεί η καρδιά μου. Εκείνον δε που σε αγαπά, η χάρη σου πάντοτε τον αναπληρώνει πλήρως. Όπως, λοιπόν, πάντοτε με εισάκουσες, έτσι και τώρα μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Διότι, ιδού, η διάνοιά μου είναι σαν αιχμάλωτη, ζητώντας εσένα, τον μόνο Σωτήρα της αλήθειας. Γι' αυτό λοιπόν, στείλε τη χάρη σου να έρθει γρήγορα σε βοήθειά μου, για να χορτάσει την πείνα μου και να ξεδιψάσει τη δίψα μου. Διότι εσένα ποθώ, τον Δεσπότη που ποτέ κανείς δεν χορταίνει. Διότι ποιος είναι δυνατόν να σε χορτάσει, όταν σε αγαπά αληθινά και διψά το φως της αλήθειας σου;

Εις το τέλος, εν ύμνοις, συνέσεως, του Δαβίδ, ΝΔ'. Ενωτίσου, Θεέ, την προσευχή μου, και μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Ως προς την ιστορία, θα φαινόταν ότι τα προκείμενα έχουν ειπωθεί από τον Δαβίδ κατά τα χρόνια που δραπέτευε, φεύγοντας μακριά από το πρόσωπο του Σαούλ και διαμένοντας στις ερήμους.

Γι' αυτό, λέει, δώσε προσοχή σε αυτά, στο πώς λυπήθηκα, πώς ταράχθηκα, πώς γέμισα από αδημονία· και αφού τα αποδεχθείς αυτά, εισάκουσέ με. Λέει δε αυτά ο προφήτης εν θείω Πνεύματι, βλέποντας σαν να είναι ήδη παρόντα εκείνα που πρόκειται να τολμηθούν από τους Ιουδαίους εναντίον του Υιού του Θεού· για τα οποία συγχυζόμενος και ταραττόμενος, και γεμίζοντας με λύπη και αμηχανία, την οποία ονόμασε αδημονία, διέμενε. Λυπούνταν λοιπόν και ταραττόταν, και βρισκόταν σε αδημονία και αμηχανία και απορία για τα όσα τολμούνταν, τα οποία λίγο αργότερα περιγράφει λέγοντας: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα εξής· πράγματα τα οποία, παρότι επρόκειτο να συμβούν στην πράξη αργότερα, επειδή τα προείδε μέσω του Αγίου Πνεύματος ο προφήτης, λυπούνταν και ταραττόταν και αδημονούσε, γεμίζοντας με αθυμία για εκείνους που τολμούν τέτοια πράγματα. Γι' αυτό και παρακαλεί τον Θεό να γίνει επόπτης της δικής του καταστάσεως, λέγοντας: «Ενωτίσου, Θεέ μου, την προσευχή μου, και μην παραβλέψεις τη δέησή μου· δώσε προσοχή σε εμένα και εισάκουσέ με». Όντας δε σε τέτοια κατάσταση, παρακαλούσε λέγοντας στη συνέχεια: «Καταπόντισε, Κύριε, και δίχασε τις γλώσσες τους»· με τα οποία ικέτευε να διασκορπιστεί η συμφωνία τους εναντίον του Σωτήρα, και να ταπεινωθεί η μεγαλαυχία τους και η έπαρση της αλαζονείας τους, ώστε να μην καταστραφούν και να μην αυξηθούν τα κακά τους.

Έπειτα, σαν να έχει εγκλωβιστεί ανάμεσα σε αυτούς που πράττουν αυτά, μην έχοντας καμία οδό διαφυγής, ούτε κάπου να στραφεί για να βρεθεί μακριά από τα κακά, προσεύχεται να υψωθεί μετέωρος και σαν πτηνό να διαφύγει μέσα από τον αέρα. Γι' αυτό προσθέτει: «Και είπα· ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να αναπαυτώ;» Διότι ζητούσε, σαν άκακη περιστερά, να αποκτήσει φτερά και να πετάξει μακριά, ώστε να αποφύγει τα κακά. Επομένως, για τον λόγο αυτόν έλεγε προηγουμένως το «Άκουσε, Θεέ, την προσευχή μου», ώστε να μπορέσει να λάβει φτερά περιστεράς και να πετάξει· διότι μόνο έτσι, και με κανέναν άλλον τρόπο, ήταν ικανός να απομακρυνθεί από την πόλη των ασεβών.

Σε αυτά προσθέτει: «Εμένα δε, εξαιτίας της ακακίας μου, με στήριξες». Και πρόσεξε με ποιον τρόπο, αναπέμποντας την προσευχή στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα του, πήρε θάρρος με τόση παρρησία, ώστε να μαρτυρεί για τον εαυτό του «ακακία», μολονότι παραπάνω είχε πει: «θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε εσένα». Αλλά για το «αμάρτησα σε εσένα», έχουμε ήδη εξετάσει προηγουμένως ποιο νόημα περιέχει, και ο Σύμμαχος το παρουσίασε με μεγαλύτερη σαφήνεια λέγοντας: «θεράπευσε την ψυχή μου, ακόμη και αν αμάρτησα σε εσένα», το οποίο βεβαίως θα μπορούσε να λεχθεί για τα δικά μας αμαρτήματα, τα οποία ο Σωτήρας και Κύριός μας ανέλαβε επάνω του. Το δε «εμένα, εξαιτίας της ακακίας μου, με στήριξες» φανερώνει την απόλυτη καθαρότητα της φύσεώς του, εξαιτίας της οποίας, διδάσκοντας το σταθερό και ακλόνητο της ζωής του και της σωτηρίας μετά την ανάστασή του, προσθέτει: «και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα», ή «και θα με παραστήσεις μπροστά σου για πάντα» σύμφωνα με τον Σύμμαχο. 〈Από τον Ψαλμό νδ΄〉. «Άκουσε, Θεέ, την προσευχή μου, και μην παραβλέψεις τη δέησή μου, πρόσεξέ με και εισάκουσέ με. Λυπήθηκα κατά την περισυλλογή μου, και ταράχθηκα από τη φωνή του εχθρού και από την καταπίεση του αμαρτωλού· διότι έστρεψαν πάνω μου ανομία και με οργή έτρεφαν μίσος εναντίον μου. Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου και φόβος θανάτου έπεσε πάνω μου. Φόβος και τρόμος ήλθαν πάνω μου και με κάλυψε σκοτάδι», και τα εξής.

Για να εφαρμοστούν, λοιπόν, με λογική ακολουθία τα προειρημένα νοήματα στα λόγια της ψαλμωδίας, διάβασε λέξη προς λέξη την ίδια την ψαλμωδία, αυτήν που είναι τοποθετημένη στη σειρά ως πεντηκοστή τρίτη, όταν, έχοντας πλέον υπερισχύσει των Ζιφαίων και έχοντας δει την πανωλεθρία της κακίας, και έχοντας πάλι με σύνεση στηριχθεί στην άνωθεν συμμαχία, προσφέρει επινίκιο ύμνο στον Θεό. Διότι αυτό ακριβώς περιέχει το κείμενο της επιγραφής: «Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις συνέσεως τῷ Δαβίδ». Όπως ακριβώς και στους σωματικούς αγώνες, οι αθλητές δεν περιορίζονται στους ίδιους αντιπάλους, τους οποίους ενδεχομένως νίκησαν κατά τη νεότητά τους στην παλαίστρα, αλλά, καθώς αυξάνεται η δύναμή τους, ετοιμάζονται για αναμετρήσεις με μεγαλύτερους και ισχυρότερους ανταγωνιστές, και αν νικήσουν και εκείνους, κατεβαίνουν στον στίβο εναντίον ακόμη ανώτερων, αγωνιζόμενοι πάντοτε αναλόγως της αύξησης της δύναμής τους απέναντι στους δυνατοτέρους των αντιπάλων· με τον ίδιο τρόπο και αυτός, ο οποίος έχει γυμναστεί μέσα από τόσους αγώνες με τις νίκες του κατά των εχθρών, καθιστά τις νίκες του πιο λαμπρές, καθώς συμπλέκεται με τους πιο διακεκριμένους και μεγαλύτερους από τους ανταγωνιστές του. Και γι' αυτόν τον λόγο επικαλείται την ακοή του Αγωνοθέτη λέγοντας «Ενώτισαι, ο Θεός, την προσευχήν μου», και τον παρακαλεί να προσέξει τον αγώνα του, λέγοντας «Πρόσχες μοι, και εισάκουσόν μου».

«Εις το τέλος, εν ύμνοις· συνέσεως τω Δαυίδ». Σχετικά με τους ύμνους που αναφέρονται στον Χριστό, προς σύνεση εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν. «Ενώτισαι»: Ο προφήτης βοά εκ προσώπου του ανθρώπου (του Αδάμ), [επειδή ο Χριστός επρόκειτο να αναλάβει τον άνθρωπο· δώσε, Κύριε, τα αυτιά σου σε εμένα, και μην με παραβλέψεις, που κείμαι νεκρός στην αμαρτία.] «Πρόσχες μοι»: Επίβλεψε στην πτώση μου, ώστε, καθώς βοώ, να με εισακούσεις ως Θεός. «Ελυπήθην»: Διότι ο άνθρωπος μεριμνούσε καθώς ο Κύριος καθυστερούσε, και βρισκόταν σε μεγάλη λύπη, μήπως τυχόν εγκαταλειφθεί οριστικά. «Από φωνής»: Διότι οι δαίμονες ονείδιζαν και ο διάβολος απειλούσε· επομένως ο άνθρωπος πιεζόταν από παντού. «Ότι εξέκλιναν»: Διότι, βρίσκοντας τον άνθρωπο να κλίνει στην ανομία, τον χτυπούσαν καταπατώντας τον. «Η καρδία»: [Από την πίεση των δεινών.] «Και δειλία θανάτου»: Για κάθε άνθρωπο ο θάνατος είναι φοβερός· και ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα, για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος, ένιωσε φόβο κατά τον καιρό του πάθους. «Φόβος και τρόμος»: Διότι έλεγε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», για να δείξει ότι ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «Και εκάλυψεν»: Δηλαδή ο τάφος, στον οποίο ετέθη ο κυριακός άνθρωπος για τρεις ημέρες. «Και είπα· τις δώσει»: Διότι ως καθαρή περιστερά ανήλθε από τον τάφο, όντας άφθαρτος και ακέραιος ο Χριστός. «Πετασθήσομαι»: Διότι, αφού αναστήθηκε, αναπαύθηκε στους πατρικούς κόλπους.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. «Εις το τέλος, εν ύμνοις συνέσεως τω Δαυίδ.» Τον ίδιο σκοπό ακολουθεί και ο επόμενος ψαλμός, διότι σκιαγραφεί τον άνθρωπο που δοκιμάζεται από πειρασμούς. Γι' αυτό υπόσχεται να υμνεί με σύνεση Εκείνον που δύναται να τον ελευθερώσει από τους πειρασμούς. Παρατίθεται δε σαφής και η προφητεία για τα Δεσποτικά πάθη. «Ενώτισαι, ο Θεός, την προσευχήν μου.» Αφού με αυτά τα λόγια προσευχήθηκε ο Χριστός, ας προσευχηθούμε και εμείς, και εμείς οι δούλοι ας μιμηθούμε τον Δεσπότη, και οι φτωχοί τον πλούσιο. Εκείνος θέλει να εισακουστεί η προσευχή μας και να μην παραβλεφθεί η δέηση που γίνεται υπέρ της σωτηρίας του γένους, καθώς τυγχάνει ο ίδιος απαρχή εκείνων για τα οποία μεσιτεύει. Συγχρόνως, θέλοντας να δείξει με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε, λέει: Δώσε ακρόαση, και μην παραβλέψεις. Διότι πολλές φορές, αφού ακούσει την προσευχή μας, την παραβλέπει και την απορρίπτει ως περιττή και ανάξια της ακοής Του. «Ελυπήθην εν τη αδολεσχία μου.» Αναλογίσου, λέει, ποιος είναι αυτός που προσεύχεται, ότι είναι ο Υιός του Πατρός, ο ομοούσιος Βασιλιάς, ο οποίος όμως έλαβε μορφή δούλου, για να σώσει το δικό μας πλάσμα.

Σαν να παρίσταμαι μπροστά στο φοβερό σου βήμα, σαν να αγγίζω τα άχραντα πόδια σου, έτσι σε παρακαλώ και δέομαι και ικετεύω με συντετριμμένη και ταπεινωμένη καρδιά: Γίνε ίλεως σε μένα τον αμαρτωλό, συγχώρησέ με τον αχρείο και ταπεινό, κοίταξε από το άγιο κατοικητήριό σου τη δική μου αθλιότητα, επίβλεψε από τα άγια ύψη σου την προσευχή του ταπεινού δούλου σου και μην παραβλέψεις τη δέησή μου. Δώσε μου άνεση για να ανακουφιστώ, πριν αναχωρήσω εκεί απ' όπου δεν πρόκειται πλέον να επιστρέψω. Ως άνθρωπος αμάρτησα, ως Θεός συγχώρησε· διότι εσύ γνωρίζεις, Δέσποτα, το ευόλισθο της ανθρώπινης φύσεως, και ότι η διάνοια του ανθρώπου ρέπει σταθερά προς τα πονηρά από τη νεότητά του.

Ψαλμός νδ'. Στο τέλος· με ύμνους συνέσεως στον Ασάφ. Κατάλληλος για τον προηγούμενο, ταιριάζει και στον Δαβίδ και σε καθέναν που επιθυμεί να λέει: «Δώσε ακρόαση, Θεέ, στην προσευχή μου», δηλαδή, ευδόκησε να ανέβει αυτή στα αυτιά σου, «και μην παραβλέψεις τη δέησή μου», αλλά «πρόσεξέ με» με ευμένεια «και εισάκουσέ με», διότι «λυπήθην κατά την περισυλλογή μου», δηλαδή, κατά τη μελέτη μου, «και ταράχθηκα από» την άσημη «φωνή του εχθρού και από την καταπίεση του αμαρτωλού» που ραδιουργεί εναντίον μου. «Διότι έριξαν εναντίον μου ανομία και με οργή με μισούσαν», δηλαδή μου μνησικακούσαν. Εξαιτίας αυτών, αφού ταράχθηκε και η καρδιά μου, «δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου. Φόβος δε και τρόμος» αφού με περικύκλωσαν, «με κάλυψε σκοτάδι και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς και θα πετάξω» μακριά από το μέσο των δεινών «και θα αναπαυθώ» στην έρημο. «Και ιδού, απομακρύνθηκα φυγαδευόμενος και κατασκήνωσα στην έρημο» και, αφού απαλλάχθηκα από τα ανθρώπινα βάσανα, «περίμενα τον Θεό που με σώζει από την ολιγοψυχία» και από την «καταιγίδα» των πειρασμών. Διότι συνεργός της αρετής είναι η διαμονή στην έρημο, καθώς είναι απαλλαγμένη από τους ανθρώπους και από την τύρβη των βιοτικών μεριμνών. Εξαιτίας αυτού, τόσο ο Ηλίας όσο και ο Ιωάννης, και κατά μίμηση αυτών και άλλοι πάρα πολλοί, προτίμησαν την έρημο από την οικουμένη, στην οποία και ο δικός μου Χριστός αποσυρόταν πολλές φορές, αν και τα πλήθη τον ακολουθούσαν στενά χάρη στην πηγή των θαυμάτων. «