Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:21

Εξέτεινε το χέρι του για να ανταποδώσει. Αυτός μεν εξέτεινε το χέρι που παρέχει τα αγαθά, προκειμένου να γίνουν αυτοί μέτοχοι της ευλογίας· εκείνοι όμως όχι μόνο δεν την δέχθηκαν, αλλά και βεβήλωσαν τη διαθήκη, δηλαδή την ευαγγελική.

Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Αββακούμ: «Ενώπιόν μου έγινε κρίση, και ο κριτής λαμβάνει». Επομένως, είτε η λέξη αυτή, δηλαδή η χειρονομία, θα σημαίνει δωροληψία, την οποία βέβαια διέταξε να αφαιρέσουμε, δηλαδή να απομακρύνουμε, είτε με άλλον τρόπο δηλώνει την εκδίκηση και την ανταπόδοση κακού αντί κακού. Είπε, λοιπόν, ο Ψαλμωδός για κάποιους ότι «Άπλωσε το χέρι του για να ανταποδώσει». Και προσθέτει ότι «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του». Επομένως, η έκταση του χεριού θα μπορούσε να υποδηλώνει, όπως είπα, και την ανταπόδοση, την οποία θα έκανε κάποιος αμυνόμενος εναντίον εκείνων που τον λύπησαν, επιφέροντας τα έργα της οργής σε αυτούς που τον έβλαψαν. Αλλά θυμόμαστε και τον ίδιο τον Σωτήρα που λέει: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε σε αυτόν και την άλλη». Διότι θα αποτελούσε απόδειξη έσχατης πραότητας και απουσίας οργής το να ξέρει κανείς να υπομένει καρτερικά τις αδικίες, και να μην αρέσκεται στο να εκδικείται όσους τον λύπησαν, αλλά μάλλον να διάκειται προς αυτούς χωρίς μνησικακία.

Έτσι λοιπόν, αφού εισακούσει ο Θεός την κραυγή μου, θα τους ταπεινώσει. «Διότι δεν υπάρχει για αυτούς αντάλλαγμα, και δεν φοβήθηκαν τον Θεό», και τα εξής. Θα ταπεινώσει τους προαναφερθέντες ασεβείς ο Θεός που προϋπάρχει προ των αιώνων· και θα είναι ταπεινωμένοι και θα παραμείνουν για πάρα πολύ καιρό σε αυτήν την κατάσταση, επειδή δεν θα υπάρχει κανείς που να δίνει αντάλλαγμα για αυτούς. Διότι, αφού ο Υιός του Θεού έδωσε εφάπαξ τον εαυτό Του ως λύτρο και αντάλλαγμα για τους αμαρτωλούς, αυτούς μεν που πίστεψαν σε Αυτόν τους εξαγόρασε, και τους ελευθέρωσε από όλα τα προηγούμενα αμαρτήματα· τους άλλους δε, τους άφησε ταπεινωμένους, επειδή δεν αποδέχθηκαν το τίμημα που δόθηκε για αυτούς, ούτε πίστεψαν στο τίμιο αίμα του Λυτρωτή και Σωτήρα όλων των ανθρώπων. Γι' αυτό λέει ο λόγος (η Γραφή) για αυτούς: «Διότι δεν υπάρχει για αυτούς αντάλλαγμα». Και το γιατί δεν υπάρχει για αυτούς αντάλλαγμα, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «επειδή δεν φοβήθηκαν τον Θεό». Διότι Αυτός μεν, ως αγαθός, θέλοντας να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, άπλωσε το σωτήριο χέρι Του για να μεταδώσει και σε αυτούς τα δικά Του αγαθά· εκείνοι όμως δεν δέχθηκαν αυτά που τους προσφέρονταν από το δεξί χέρι του Θεού, αλλά βεβήλωσαν τη διαθήκη Του, αθετώντας τον καινό ευαγγελικό νόμο.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Άπλωσε το χέρι του σε αυτούς που βρίσκονταν σε ειρήνη μαζί του· παρέβησαν τη συνθήκη»· και σύμφωνα με τον Ακύλα: «Άπλωσε το χέρι του προς τους ειρηνικούς του». Διότι αυτός μεν έτεινε ειρηνικά το δεξί χέρι σε όσους προσήλθαν, για να αποδεχθούν την ειρήνη του· εκείνοι όμως παρέβησαν τη διαθήκη του, καθώς δεν καταδέχθηκαν την ειρήνη που τους προσφερόταν. Γι' αυτό, έχοντας ανταλλάξει την ειρήνη με τον πόλεμο, διαχωρίστηκαν εξαιτίας της οργής του προσώπου του. Επειδή, δηλαδή, δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, εύλογα, παραδομένοι στην οργή, διασκορπίστηκαν μακριά, και διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη διασπάρθηκαν. Αντί δε του χωρίου: «Και πλησίασε η καρδιά του. Έγιναν οι λόγοι του πιο απαλοί από το λάδι, και αυτοί είναι βέλη», πιο σαφώς τα ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Πιο λεία από το βούτυρο είναι τα στόματά τους· πολεμά όμως η καρδιά του καθενός τους. Πιο απαλοί από το λάδι είναι οι λόγοι του, αν και είναι κοφτεροί». Δες δε με ποιον τρόπο και εδώ ο λόγος παρουσιάζει δύο τάξεις: τη μία να αποτελείται από πολλούς συγκεντρωμένους μαζί, για τους οποίους μιλάει στον πληθυντικό: «Πιο λεία από το βούτυρο τα στόματά τους· πολεμά όμως η καρδιά του καθενός τους»· και την άλλη ως ενός μεμονωμένου, για τον οποίο ιδιαιτέρως επιλέγει: «Πιο απαλοί από το λάδι οι λόγοι του, αν και είναι κοφτεροί».

Λέγοντας δε αδιακρίτως «όλους», συμπεριλαμβάνει και τον Ισραήλ, καθώς και όσους από αυτούς έγιναν τέτοιοι στο παρελθόν. Διότι τι περισσότερο κέρδισε, λέει, ο Σαούλ, ο οποίος από τη μία καταγόταν από το γένος του Ισραήλ και από τη φυλή Βενιαμίν, και είχε καταστεί βασιλιάς ενός τόσο μεγάλου έθνους, από την άλλη όμως επιχειρούσε τόσα πολλά μάταια και άσκοπα εναντίον εκείνου που δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα; Εάν λοιπόν υπάρξουν ποτέ και άλλοι που σκέπτονται και πράττουν όμοια με τον Σαούλ, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο αναγκαίο να σωθούν επειδή θεωρείται ότι ανήκουν στη δική σου μερίδα. Όπως αντίθετα στα αλλόφυλα έθνη, αν βρίσκονταν κάποιοι που είχαν την κατάλληλη διάθεση για σωτηρία, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να τύχουν της δικής σου επισκοπής σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γι' αυτό λέω: «Πρόσεξε στο να επισκεφθείς όλα τα έθνη· αυτούς όμως που εργάζονται την ανομία, από όπου κι αν προέρχονται, μην τους σπλαχνιστείς». Μνημονεύει δε αυτούς που εργάζονται την ανομία και παραπάνω λέγοντας: «Λύτρωσέ με από αυτούς που εργάζονται την ανομία, και από άνδρες αιμάτων σώσε με». Έτσι δε αποκαλούσε τους άθεους που άπλωσαν τα χέρια τους κατά του Σωτήρος ημών. Τους ίδιους δε υπονοούσε και στον 54ο ψαλμό λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη. Ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώσει»· και πάλι: «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του, διασκορπίστηκαν από την οργή του προσώπου του»· και ξανά: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές ημέρες της ζωής τους· εγώ όμως σε σένα θα ελπίζω».

Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι δεν μπόρεσαν πλέον να μεταστραφούν οι Ιουδαίοι, ώστε να φοβηθούν τον Χριστό, επειδή είναι Θεός, αλλά παρέμειναν στην απιστία τους. «Εξέτεινε το χέρι του»: Ο Ιούδας κατά την παράδοση του Κυρίου και τη λήψη των αργυρίων· διότι αναγκαστικά άπλωσε το χέρι του και λαμβάνει το αργύριο, υποδεικνύοντας με το δάχτυλο. «Βεβήλωσαν»: Οι Ιουδαίοι, αφού κατέλυσαν τον νόμο και αθέτησαν (σκότωσαν) τους προφήτες. «Διαμερίστηκαν»: Εξαιτίας της δικής τους οργής και του θυμού χωρίστηκαν από το πρόσωπο του Θεού, το οποίο σημαίνει το «διαμερίστηκαν». «Και πλησίασε»: Οι καρδιές των Ιουδαίων στον άδη και στην απώλεια. «Μαλάκωσαν»: Όταν έλεγαν οι Ιουδαίοι προς τον Κύριο με δόλο: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός. «Επίρριψον»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος οφείλει πάντοτε να εναποθέτει τη μέριμνά του στον Θεό· διότι τα πάντα ο άνθρωπος τα έχει από τον Θεό: τη ζωή, την κίνηση, την ανατροφή. «Δεν θα επιτρέψει»: Δηλαδή στον Χριστό· διότι ούτε κλονίστηκε ποτέ, ούτε η σάρκα Του είδε διαφθορά. «Εσύ όμως, Θεέ»: Στο βάραθρο (βυθό) του λάκκου, τον οποίο έσκαψαν, όπως νόμιζαν, για τον Σωτήρα· διότι εκεί καταστράφηκαν εξαιτίας της απιστίας και της ασέβειάς τους. «Άνδρες αιμάτων»: Διότι οι φονιάδες και οι δόλιοι φεύγουν από τη ζωή στα μισά των ημερών τους· διότι δεν συμπληρώνουν αγαθές ημέρες. Υπαινίσσεται δε τον Ιούδα, ως κάποιον που δεν ολοκλήρωσε την αποστολή του. «Εγώ δε θα ελπίζω»: Ο κυριακός άνθρωπος, εφόσον κατέστη αιώνιος.

Γι' αυτό, λέει, και ο Πατέρας θα εισακούσει τη φωνή του, χαίροντας με τη διήγηση των μυστηρίων που ειπώθηκαν. «Θα λυτρώσει εν ειρήνη την ψυχή μου.» Είτε από τους στρατιώτες, οι οποίοι περικύκλωσαν τον τάφο του· είτε από τους ψευδομάρτυρες, οι οποίοι συκοφαντώντας τον, τον περιστοίχισαν κατά την ώρα της κρίσεως· είτε από τις δυνάμεις του άδη, οι οποίες βρέθηκαν γύρω του, αφενός εκπλησσόμενες, αφετέρου φρουρώντας τον, ώστε να μην αναγάγει όλη την αιχμαλωσία των νεκρών. «Εξέτεινε το χέρι του κατά την ανταπόδοση.» Αξίζει κανείς να θαυμάσει την ακρίβεια της προφητείας.