Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:22

Διαμερίστηκαν από την οργή του προσώπου του. Επειδή αναδείχθηκαν κακούργοι απέναντι στον ευεργέτη, για τον λόγο αυτόν τους διασκόρπισε σε κάθε άνεμο. Και πλησίασαν οι καρδιές τους. Πάλι απευθύνει τον λόγο σχετικά με τον Ιούδα: Στην καρδιά του, λέει, αποδέχθηκε να προδώσει τον Χριστό. Και πράγματι, απηύθυνε λόγια απαλά και λεία, τα οποία όμως ήταν γεμάτα κακία.

Διότι κάποιες φορές προσποιούνται ότι είναι χρηστοί και, υφαρπάζοντας την εντύπωση της επιείκειας, από μέσα τους είναι λύκοι άρπαγες, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και για κάθε τέτοιον άνθρωπο, νομίζω, ο Θεός των όλων λέει μέσω της φωνής του προφήτη Ιερεμία: «Με το στόμα του μιλάει ειρηνικά, αλλά μέσα του κρύβει την έχθρα». Και βεβαίως και μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη». Αλλά, ακόμη κι αν καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να μπορέσουν να κρυφτούν, ο κατοικών στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει καρδιές και νεφρούς.

Ας αναζητηθούν, λοιπόν, από εμάς οι μαρτυρίες περί του πάθους του Χριστού. Διότι έχουμε συγκεντρωθεί τώρα όχι για να κάνουμε θεωρητική ερμηνεία των Γραφών, αλλά μάλλον για να βεβαιωθούμε περί αυτών που έχουμε πιστέψει. Για την παρουσία του Ιησού, λοιπόν, έλαβες πρώτα τις μαρτυρίες. Και για το ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα (διότι είναι γραμμένο: «μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου»), και για τις διάφορες θεραπείες έλαβες μαρτυρία άλλη φορά. Ξεκινώ, λοιπόν, από εκεί που άρχισε το πάθος. Ο Ιούδας ήταν ο προδότης, ο οποίος ήλθε από απέναντι και στάθηκε, λέγοντας ειρηνικά λόγια αλλά απεργαζόμενος πολεμικά έργα. Λέει, λοιπόν, γι' αυτόν ο ψαλμωδός: «οι φίλοι μου και οι πλησίον μου με πλησίασαν από απέναντι και στάθηκαν». Και πάλι: «έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια τους, αλλά αυτά είναι βέλη».

Και πάλι στον 〈λζ〉 ψαλμό λέει: Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου. 〈μδ〉 Ότι θα πει ο Ιούδας: Χαίρε ραββί — Ο Δαβίδ στον 〈νδ〉 ψαλμό λέει: Έγιναν πιο απαλά από το λάδι τα λόγια του, κι όμως αυτά είναι βέλη. Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα σε διαθρέψει.

Το να φαίνεται, όμως, ότι ο Δαβίδ καταράται και λέει: «Ας έλθει θάνατος επάνω τους, και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη», τι συμφωνία θα μπορούσε να έχει με το καύχημα της αρετής του που υμνείται, για την οποία έχει καταγραφεί να λέει: «Αν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου ανταπέδιδαν κακά, είθε να πέσω νικημένος μπροστά στους εχθρούς μου»; Διότι το να εκτοξεύει τέτοιες κατάρες εναντίον των εχθρών του δεν θα ταίριαζε στον ανεξίκακο Δαβίδ, ο οποίος πάντοτε τιμούσε και σεβόταν τον Σαούλ, ώστε να μην τολμά καν να βάλει χέρι επάνω του, ακόμη και όταν κάποτε τον είχε υποχείριό του, όπως αποδεικνύεται από την ίδια την ιστορία. Και προχωρώντας προσθέτει: «Έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια του, όμως αυτά είναι σαΐτες». Ποιον, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να υποδείξει ότι έκανε αυτά στον Δαβίδ; Εξαιτίας όλων αυτών, θεωρώ ότι δεν υπάρχει περιθώριο να αναφέρονται τα προκείμενα στο πρόσωπο του Δαβίδ· αντίθετα, νομίζω ότι ειπώθηκαν με προφητική δύναμη, και αποδεικνύεται ότι έχουν εκπληρωθεί μόνο στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας, όταν, αφού συγκεντρώθηκαν οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους στην Ιερουσαλήμ, συγκρότησαν συνέδριο και συσκέφθηκαν πώς να τον εξοντώσουν· στο οποίο άλλοι μεν ψήφισαν την καταδίκη του σε θάνατο, ενώ άλλοι έφερναν αντιρρήσεις, όπως ο Νικόδημος που έλεγε: «Μήπως ο νόμος μας καταδικάζει τον άνθρωπο, αν δεν τον ακούσει πρώτα;» Αυτά, λοιπόν, προφητεύει το Άγιο Πνεύμα μέσα από τα προκείμενα, λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη ημέρα και νύχτα.»

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Άπλωσε το χέρι του σε αυτούς που βρίσκονταν σε ειρήνη μαζί του· παρέβησαν τη συνθήκη»· και σύμφωνα με τον Ακύλα: «Άπλωσε το χέρι του προς τους ειρηνικούς του». Διότι αυτός μεν έτεινε ειρηνικά το δεξί χέρι σε όσους προσήλθαν, για να αποδεχθούν την ειρήνη του· εκείνοι όμως παρέβησαν τη διαθήκη του, καθώς δεν καταδέχθηκαν την ειρήνη που τους προσφερόταν. Γι' αυτό, έχοντας ανταλλάξει την ειρήνη με τον πόλεμο, διαχωρίστηκαν εξαιτίας της οργής του προσώπου του. Επειδή, δηλαδή, δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, εύλογα, παραδομένοι στην οργή, διασκορπίστηκαν μακριά, και διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη διασπάρθηκαν. Αντί δε του χωρίου: «Και πλησίασε η καρδιά του. Έγιναν οι λόγοι του πιο απαλοί από το λάδι, και αυτοί είναι βέλη», πιο σαφώς τα ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Πιο λεία από το βούτυρο είναι τα στόματά τους· πολεμά όμως η καρδιά του καθενός τους. Πιο απαλοί από το λάδι είναι οι λόγοι του, αν και είναι κοφτεροί». Δες δε με ποιον τρόπο και εδώ ο λόγος παρουσιάζει δύο τάξεις: τη μία να αποτελείται από πολλούς συγκεντρωμένους μαζί, για τους οποίους μιλάει στον πληθυντικό: «Πιο λεία από το βούτυρο τα στόματά τους· πολεμά όμως η καρδιά του καθενός τους»· και την άλλη ως ενός μεμονωμένου, για τον οποίο ιδιαιτέρως επιλέγει: «Πιο απαλοί από το λάδι οι λόγοι του, αν και είναι κοφτεροί».

Και αυτά ήταν τα δύο τάγματα που υποδηλώνονταν στα προηγούμενα, αφενός εκείνων που κατοικούσαν την πόλη, για τους οποίους λεγόταν: «Ότι είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη»· και αφετέρου εκείνο σχετικά με τον προδότη, για τον οποίο έλεγε ο λόγος: «Ότι, αν με ονείδιζε εχθρός, θα το υπέμενα». Και εδώ λοιπόν, επειδή οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους πλησίαζαν τον Σωτήρα με υποκρισία και κολακεία, πότε αποκαλώντας τον διδάσκαλο χωρίς καθαρή καρδιά, και πότε λέγοντάς του: «Γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις τον λόγο του Θεού εν αληθεία· και δεν σε μέλει για κανέναν, διότι δεν κοιτάζεις πρόσωπο ανθρώπου»· δικαιολογημένα λέει γι' αυτούς εδώ ο λόγος: «Τα στόματά τους είναι πιο απαλά και από το βούτυρο· όμως η καρδιά του καθενός τους πολεμά».

Ειδικότερα δε πάλι σχετικά με τον προδότη, επειδή τον αποκαλεί Ραββί και διδάσκαλο, και του παρείχε δείγματα καλής διαθέσεως και φιλίας ενώ διέπραττε την προδοσία, εύλογα έχει ειπωθεί για αυτόν: «Τα λόγια του είναι πιο απαλά από το λάδι, αν και είναι κοφτερά»· ή, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «Έγιναν τα λόγια του πιο απαλά και από το λάδι, κι όμως αυτά είναι βολίδες».

Λέγοντας δε αδιακρίτως «όλους», συμπεριλαμβάνει και τον Ισραήλ, καθώς και όσους από αυτούς έγιναν τέτοιοι στο παρελθόν. Διότι τι περισσότερο κέρδισε, λέει, ο Σαούλ, ο οποίος από τη μία καταγόταν από το γένος του Ισραήλ και από τη φυλή Βενιαμίν, και είχε καταστεί βασιλιάς ενός τόσο μεγάλου έθνους, από την άλλη όμως επιχειρούσε τόσα πολλά μάταια και άσκοπα εναντίον εκείνου που δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα; Εάν λοιπόν υπάρξουν ποτέ και άλλοι που σκέπτονται και πράττουν όμοια με τον Σαούλ, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο αναγκαίο να σωθούν επειδή θεωρείται ότι ανήκουν στη δική σου μερίδα. Όπως αντίθετα στα αλλόφυλα έθνη, αν βρίσκονταν κάποιοι που είχαν την κατάλληλη διάθεση για σωτηρία, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να τύχουν της δικής σου επισκοπής σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γι' αυτό λέω: «Πρόσεξε στο να επισκεφθείς όλα τα έθνη· αυτούς όμως που εργάζονται την ανομία, από όπου κι αν προέρχονται, μην τους σπλαχνιστείς». Μνημονεύει δε αυτούς που εργάζονται την ανομία και παραπάνω λέγοντας: «Λύτρωσέ με από αυτούς που εργάζονται την ανομία, και από άνδρες αιμάτων σώσε με». Έτσι δε αποκαλούσε τους άθεους που άπλωσαν τα χέρια τους κατά του Σωτήρος ημών. Τους ίδιους δε υπονοούσε και στον 54ο ψαλμό λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη. Ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώσει»· και πάλι: «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του, διασκορπίστηκαν από την οργή του προσώπου του»· και ξανά: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές ημέρες της ζωής τους· εγώ όμως σε σένα θα ελπίζω».

Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι δεν μπόρεσαν πλέον να μεταστραφούν οι Ιουδαίοι, ώστε να φοβηθούν τον Χριστό, επειδή είναι Θεός, αλλά παρέμειναν στην απιστία τους. «Εξέτεινε το χέρι του»: Ο Ιούδας κατά την παράδοση του Κυρίου και τη λήψη των αργυρίων· διότι αναγκαστικά άπλωσε το χέρι του και λαμβάνει το αργύριο, υποδεικνύοντας με το δάχτυλο. «Βεβήλωσαν»: Οι Ιουδαίοι, αφού κατέλυσαν τον νόμο και αθέτησαν (σκότωσαν) τους προφήτες. «Διαμερίστηκαν»: Εξαιτίας της δικής τους οργής και του θυμού χωρίστηκαν από το πρόσωπο του Θεού, το οποίο σημαίνει το «διαμερίστηκαν». «Και πλησίασε»: Οι καρδιές των Ιουδαίων στον άδη και στην απώλεια. «Μαλάκωσαν»: Όταν έλεγαν οι Ιουδαίοι προς τον Κύριο με δόλο: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός. «Επίρριψον»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος οφείλει πάντοτε να εναποθέτει τη μέριμνά του στον Θεό· διότι τα πάντα ο άνθρωπος τα έχει από τον Θεό: τη ζωή, την κίνηση, την ανατροφή. «Δεν θα επιτρέψει»: Δηλαδή στον Χριστό· διότι ούτε κλονίστηκε ποτέ, ούτε η σάρκα Του είδε διαφθορά. «Εσύ όμως, Θεέ»: Στο βάραθρο (βυθό) του λάκκου, τον οποίο έσκαψαν, όπως νόμιζαν, για τον Σωτήρα· διότι εκεί καταστράφηκαν εξαιτίας της απιστίας και της ασέβειάς τους. «Άνδρες αιμάτων»: Διότι οι φονιάδες και οι δόλιοι φεύγουν από τη ζωή στα μισά των ημερών τους· διότι δεν συμπληρώνουν αγαθές ημέρες. Υπαινίσσεται δε τον Ιούδα, ως κάποιον που δεν ολοκλήρωσε την αποστολή του. «Εγώ δε θα ελπίζω»: Ο κυριακός άνθρωπος, εφόσον κατέστη αιώνιος.

Διότι με τα ίδια τα έργα αυτό διαπιστώνεται στην περίπτωση του Ιούδα, όταν, θέλοντας να επιστρέψει τα αργύρια της προδοσίας στους αρχιερείς, άπλωσε αναγκαστικά το χέρι του. «Έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια του.» Οι Ιουδαίοι, λέει, είχαν λόγια απαλά, που ξεπερνούσαν φαινομενικά κάθε καλοσύνη, με τα οποία έθεταν σε πειρασμό τη σοφία του Θεού, όπως ακριβώς οι ναύτες βολιδοσκοπούν με βολίδες τη θάλασσα· όμως δεν έφταναν στο βάθος. Διότι τι θα μπορέσει να κάνει μια βολίδα μέσα στην άβυσσο;

Άβυσσος είναι η σοφία του Θεού, για την οποία και ο Παύλος έλεγε: «Ω βάθος πλούτου, σοφίας και γνώσης Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του!». Και ο ίδιος αυτός Προφήτης λέει: «Η δικαιοσύνη σου είναι ως όρη Θεού, τα κρίματά σου μεγάλη άβυσσος». Αλλά μερικά από τα αντίγραφα αναφέρουν: «Απαλύνθηκαν τα λόγια του».

Επειδή, λοιπόν, απευθυνόταν στο υγιές σώμα της Εκκλησίας, δεν χρησιμοποίησε πλέον σκληρά φάρμακα, αλλά εκείνα που τρέφουν και αναζωογονούν την ψυχή. Διότι ο λόγος των ασεβών είναι γεμάτος κολακεία· οι ψευδοπροφήτες είναι κόλακες, ενώ οι προφήτες ιατροί. Εκείνοι κολάκευαν, ενώ τούτοι θεράπευαν. Και όπως ακριβώς στα σώματα από τη φύση του το λάδι ανεβαίνει ψηλότερα από το νερό, έτσι και η κακία υπερισχύει της αλήθειας. Και φαίνεται να βρίσκεται ψηλότερα εκείνος που κολακεύει παρά εκείνος που διαπαιδαγωγεί με αγαθή διάθεση. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Δαβίδ για τους ψευδοπροφήτες: «Τα λόγια τους μαλάκωσαν περισσότερο από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη»· ενώ ο λόγος των αγίων δεν είναι κολακευτικός, αλλά παιδαγωγικός. Γι' αυτό και ο μακάριος Δαβίδ θα πει ότι προτιμά να διαπαιδαγωγείται παρά να κολακεύεται από τους ασεβείς: «Θα με διαπαιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος και θα με ελέγξει, λάδι όμως αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου». Τέτοιος ήταν ο μακάριος Παύλος, ο οποίος δεν κολάκευε, αλλά διαπαιδαγωγούσε στην αλήθεια. Υπέρ αυτής πάσχει, υπέρ αυτής εξορίζεται, υπέρ αυτής στεφανώνεται.

«Οι εχθροί του Κυρίου, την ίδια στιγμή που δοξάστηκαν και υψώθηκαν.» «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται.» «Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε την υπόθεσή μου απέναντι σε έθνος.» «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα.» «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά και από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη.» «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα· πλανήθηκαν.» «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· τα χέρια, κ.τ.λ.» «Σκέπασέ με από τη συστροφή των πονηρών, από το πλήθος.» «Όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν.» «Θα ανταποδώσει σε αυτούς ο Κύριος σύμφωνα με την ανομία τους· και σύμφωνα με, κ.τ.λ.» «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη.» «Η επιθυμία του αμαρτωλού θα χαθεί.» «Ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν.» «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία, επειδή τα δικαιώματα, κ.τ.λ.» «Όλους τους αμαρτωλούς θα τους εξολοθρεύσει.» «Τα κακά θα καταδιώξουν αυτούς που αμαρτάνουν.» «Οι οδοί των ασεβών θα καταστραφούν.» «Οι οδοί των ασεβών είναι σκοτεινές, και δεν γνωρίζουν πού σκοντάφτουν.» «Κακό γέννημα, που τα δόντια του είναι μαχαίρια, και οι τραπεζίτες του κοπίδια, ώστε να καταβροχθίζει τους ταπεινούς της γης.» «Γρήγορη και περιχαρής γίνεται η καταστροφή των ασεβών.» «Όπου κι αν εισέλθει ο ασεβής, αφανίζεται.» «Τους καρπούς των ασεβών θα τους ανατρέψει ο Κύριος.» «Ο ασεβής κάνει άδικα έργα.» «Το στόμα των ασεβών το σκεπάζει πρόωρο πένθος.» «Η συντριβή των ασεβών είναι η φτώχεια.» «

«Άπλωσε το χέρι Του ο Θεός για να τους ανταποδώσει», διότι «βεβήλωσαν τη διαθήκη Του» και εξαιτίας αυτού «διασκορπίστηκαν από την οργή του προσώπου τους. Πλησίασαν οι καρδιές τους και μαλάκωσαν τα λόγια τους περισσότερο από το λάδι, τα οποία όμως ήταν βέλη», όντας γλυκοί στα λόγια αλλά βίαιοι στις πράξεις.

Τι κακό θα μπορούσε να αφήσει ημιτελές ένας άνδρας που μισεί τους Ρωμαίους και έχει συσσωρεύσει μέσα του τόση απέχθεια εναντίον των Ελλήνων, τέτοια που ούτε ο ίδιος ο αρχαίος όφις, ο επιβουλέας του ανθρώπινου γένους, δεν συνέλαβε ούτε γέννησε ποτέ, επειδή από τους πιο καταραμένους Λατίνους παρομοιάζεται κυριολεκτικά με παράδεισο η γη που εμείς λάχαμε να κατοικούμε και να καρπωνόμαστε, και, όντας παράφορα ερωτευμένοι με τα δικά μας αγαθά, τρέφουν πάντα κακές διαθέσεις για το δικό μας γένος και είναι παντοτινοί κατασκευαστές κακών. Ακόμη και αν προσποιούνται ότι αγαπούν, εκμεταλλευόμενοι τις περιστάσεις, μισούν ως οι χείριστοι εχθροί. Και αν ο λόγος τους είναι προσηνής και ρέει πιο απαλά και αθόρυβα από το λάδι, και πάλι αυτοί είναι σαν βέλη και κοφτερότεροι από δίκοπο μαχαίρι. Έτσι, ανάμεσα σε εμάς και σε αυτούς έχει παγιωθεί ένα τεράστιο χάσμα διαφοράς, και είμαστε ασύνδετοι ως προς τα φρονήματα και απέχουμε εκ διαμέτρου, έστω και αν συγχρωτιζόμαστε σωματικά και πολλές φορές μοιραζόμαστε την ίδια κατοικία.

Αυτά λοιπόν είναι τέτοια και έτσι έχουν τα πράγματα· για τη φρόνησή σου όμως δεν υπάρχει λόγος που να μπορεί να την περιγράψει. Διότι ποιος είναι πιο οξυδερκής στην κατανόηση των πραγμάτων; Και τι είναι πιο εύστοχο ή πιο επιτυχημένο από τις δικές σου συμβουλές, εσένα που όλοι έχουν κάνει κοινό τους σύμβουλο; Γνωρίζω λοιπόν και εγώ ο ίδιος, έχοντας ωφεληθεί πολλές φορές από τις δικές σου νουθεσίες· διότι «τα μάτια του σοφού βρίσκονται στην καρδιά του», και πιστεύουμε ότι ο νους βλέπει και ο νους ακούει, ώστε και μαντείο, κατά τον Σολομώντα, να υπάρχει στα χείλη σου. Και, κάτι που δεν είναι κατώτερο από αυτά, ποιος είναι πιο προσηνής ή πιο χαριτωμένος στις πνευματικές συναναστροφές, και όχι δύστροπος σαν κάποιος άλλος Τίμων ο μισάνθρωπος, ούτε να έχει βλέμμα τιτάνιο και οργίλο, σαν τον ίδιο τον Βορειά. Ούτε πάλι είναι τα λόγια σου πιο απαλά από το λάδι, ενώ ο ίδιος να είσαι πιο αιχμηρός και από τα βέλη στο να πληγώνεις· ούτε μεταπλάθεις τον εαυτό σου προς το σοβαροφανές και το υπεροπτικό, όπως εκείνοι που παλαιότερα κόμπαζαν στις κωμικές παραστάσεις, άλλοτε παρομοιάζοντας τον εαυτό τους με βροντερούς θεούς πάνω από τα σύννεφα, και άλλοτε ζαρώνοντας σαν τα λαγουδάκια και έχοντας βλέμμα πιθηκίσιο και ποταπό, προσαρμοζόμενοι στους καιρούς και τα πράγματα, αλλά μέσα σε όσα μεταβάλλονται εσύ καυχάσαι για το σταθερό σου ήθος και μπροστά στις επιθέσεις των περιστάσεων στέκεσαι ασάλευτος σαν ένας παραθαλάσσιος βράχος. Και ούτε ο τρόπος ζωής σου είναι μοναχικός όπως των λύκων, ούτε αγαπάς την απομόνωση και την αλαζονεία, ούτε διστάζεις να βοηθήσεις αυτόν που έχει ανάγκη και να σπλαχνιστείς αυτόν που δακρύζει.