Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:23

Και ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι, αν όχι το «Χαίρε, Ραββί», που ειπώθηκε με σκοπό την προδοσία; Εναπόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και Εκείνος θα σε διαθρέψει. Παρόμοιο είναι το: Να μη μεριμνάτε για το τι θα φάτε, ή τι θα πιείτε, ή τι θα ντυθείτε. Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος. Που σημαίνει: Θα διασώζει τους δικαίους πάντοτε από κάθε επίθεση των εχθρών.

Ερώτηση: Επειδή ο λογισμός μού προβάλλει στέρηση των αναγκαίων και ότι δεν μπορώ να τραφώ μαζί με τους υπηρέτες μου, και εξαιτίας αυτού κυριεύομαι από λύπη. Τι είναι αυτό; Απόκριση: Ανθρώπινη είναι αυτή η λύπη, διότι αν είχαμε την ελπίδα μας στον Θεό, Εκείνος θα προνοούσε για εμάς όπως θέλει. «Απόθεσε λοιπόν στον Κύριο τη μέριμνά σου», και Αυτός είναι ικανός να φροντίσει εσένα και τους δικούς σου χωρίς λύπη και θλίψη. Και πες Του: «Ας γίνει το θέλημά Σου», και δεν θα σε αφήσει να λυπηθείς ή να θλιβείς. Ο Κύριος θα σε ελεήσει και θα σε σκεπάσει με τη δεξιά Του. Αμήν.

Ανδρίζου, λοιπόν, και ίσχυε, και να προπορεύεσαι του λαού, τον οποίο εμπιστεύθηκε στη δεξιά σου ο Ύψιστος. Και αφού αναλάβεις τη διακυβέρνηση ως συνετός, εξυψώνοντας το φρόνημά σου πάνω από κάθε τρικυμία που εγείρεται από τα αιρετικά πνεύματα, να διαφυλάττεις την ολκάδα αβύθιστη στα αλμυρά και πικρά κύματα της κακοδοξίας, αναμένοντας τη γαλήνη την οποία θα φέρει ο Κύριος, όταν βρεθεί φωνή άξια να τον αφυπνίσει, ώστε να επιτιμήσει τα πνεύματα και τη θάλασσα. Αν, εξάλλου, επιθυμείς πλέον να επισκεφθείς εμάς, που εξαιτίας της μακροχρόνιας ασθένειας επειγόμαστε προς την αναγκαία έξοδο, μην περιμένεις ούτε ευνοϊκό καιρό ούτε το σύνθημα από εμάς, γνωρίζοντας ότι για τα πατρικά σπλάχνα κάθε στιγμή αποτελεί ευκαιρία για να εναγκαλιστούν το αγαπητό τέκνο, και ότι η ψυχική διάθεση είναι ανώτερη από κάθε λόγο. Και να μην οδύρεσαι για βάρος που υπερβαίνει τις δυνάμεις σου. Διότι, αν ήσουν εσύ εκείνος που θα έφερε αυτό το φορτίο, ούτε έτσι θα ήταν βαρύ, αλλά απολύτως υποφερτό. Εάν όμως ο Κύριος είναι αυτός που το συμβαστάζει, «Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και Εκείνος θα ενεργήσει». Μόνο εκείνο σε παρακαλώ να προσέχεις σε όλα: να μην παρασύρεσαι και εσύ από τις φαύλες συνήθειες, αλλά όσα έχουν κακώς προκαθιερωθεί, διά της σοφίας που σου έχει δοθεί από τον Θεό, να τα μεταβάλλεις προς το ωφέλιμο. Διότι ο Χριστός σε απέστειλε όχι για να ακολουθείς άλλους, αλλά για να καθοδηγείς εσύ αυτούς που σώζονται.

Ρωτήσαμε τον Γεώργιο, όπως διέταξε η θεοσέβειά σου, και είπε όσα και η δική σου ευλάβεια ανέφερε, για τα οποία είναι ανάγκη εμείς να διατηρήσουμε την ησυχία μας, αποθέτοντας στον Κύριο τη μέριμνα του οίκου. Διότι πιστεύω στον άγιο Θεό ότι θα μας δώσει τη σύνεση ώστε με άλλον τρόπο να απαλλαγούμε από τις ανάγκες και να μας εξασφαλίσει μια ζωή χωρίς λύπη. Εάν λοιπόν δεν κρίνεται σωστό αυτό, καταξίωσε εσύ ο ίδιος να μου αποστείλεις ένα υπόμνημα σχετικά με το για ποιο αξίωμα πρέπει να επιδείξουμε σπουδή, ώστε να αρχίσουμε να ζητούμε από καθέναν από τους ισχυρούς φίλους αυτή τη χάρη, είτε δωρεάν είτε με μέτριο τίμημα, όπως θα μας κατευοδώσει ο Κύριος. Έστειλα επιστολή στον αδελφό Ουαλέριο, όπως πρόσταξες. Τα πράγματα της Νύσσης είναι όμοια με αυτά που άφησε η θεοσέβειά σου και προκόπτουν προς το καλύτερο με τη συνέργεια των προσευχών σου. Όσο για εκείνους που αποσχίστηκαν τότε από εμάς, άλλοι μεν αναχώρησαν για το στρατόπεδο, άλλοι δε παραμένουν αναμένοντας τις ειδήσεις από εκεί.

Τότε και αυτοί που τώρα φαίνονται να είναι νεκροί, ταχύτερα από τους ζωντανούς θα παρασταθούν στον Δημιουργό των πάντων. Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, αφού του χορήγησε διπλάσιο τον υπόλοιπο πλούτο, έκρινε δίκαιο να αρκεστεί στον ίδιο αριθμό παιδιών. Βλέπεις πόσα αγαθά συγκέντρωσε για τον εαυτό του ο δίκαιος Ιώβ από την υπομονή του; Και εσύ λοιπόν, αν σε βρήκε κάποια δυσχέρεια από τη φωτιά που άναψε χθες εξαιτίας της επιβουλής των δαιμόνων, υπόμεινέ την καρτερικά, και καταπράυνε τη θλίψη της συμφοράς με ανώτερους λογισμούς· και σύμφωνα με το γεγραμμένο, «Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και Αυτός θα σε διαθρέψει». Σε Αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Για τον λόγο αυτόν προστάζει να είναι απολύτως ευσταλείς και ανάλαφροι, και επιθυμεί να απαλλάσσονται από κάθε κοσμική μέριμνα, ώστε να μην ενδιαφέρονται καθόλου ούτε καν για την αναγκαία και απαραίτητη τροφή. Διότι λέει ότι στολίδι για αυτούς, και σαν ένα είδος στεφάνου, θα είναι το να μην κατέχουν τίποτα, και βέβαια το να μην παίρνουν μαζί τους απολύτως τίποτα, ούτε ραβδί, ούτε σακίδιο, ούτε ψωμί, ούτε χρήματα, ούτε δύο χιτώνες, λέγοντας σχεδόν εκείνο το του Ψαλμού: «Ανάθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα σε θρέψει». Και πράγματι είναι αληθές αυτό που είπε ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά». Για να έχουν λοιπόν μια ζωή απλή και απερίσπαστη, αποβλέποντας μόνο στο ότι οφείλουν να μυσταγωγούν, πρόσταξε να μην ενδιαφέρονται καθόλου ούτε για ενδύματα ούτε για τροφή. Αλλά θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος: Και από πού θα προκύψει για αυτούς ο πόρος των απολύτως απαραίτητων; Το δείχνει αμέσως και αυτό, λέγοντας: <Και σε όποια οικία εισέλθετε, κ.τ.λ.> (A f. 133, B f. 88 b, D f. 34 b). Θα αρκέσει, λέει, η προσφορά από αυτούς που μυσταγωγούνται. Εκείνοι, λαμβάνοντας από εσάς τα πνευματικά αγαθά, θα φροντίσουν για τα σωματικά. Πρόσταξε μάλιστα να μένουν σε μία οικία και να μην αναχωρούν από αυτήν, ώστε ούτε να λυπούν αυτόν που τους φιλοξενεί, ούτε οι ίδιοι να δημιουργήσουν την εντύπωση της λαιμαργίας και της επιπολαιότητας.

ΙΔ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Πολύ σωστά ο αββάς Ποιμήν ερμήνευσε ότι το να μην μεριμνά κανείς για το αύριο έχει ειπωθεί για τον άνθρωπο που βρίσκεται σε πειρασμό. Και το «Επίρριψον επί Κύριον την μέριμνάν σου» στο ίδιο πράγμα αποβλέπει. Απομακρύνσου λοιπόν, τέκνο, από τους ανθρώπινους λογισμούς και κράτησε την ελπίδα στον Θεό, ο Οποίος πράττει πολλά περισσότερα από όσα σκεπτόμαστε, και η ελπίδα στον Θεό θα σε αναπαύσει.

ΙΕ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Είμαστε πλάσμα και έργο αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού, ο οποίος είπε: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Αν λοιπόν έτσι είναι και έτσι πιστεύουμε, ας εναποθέσουμε στον Κύριο τη μέριμνά μας· και αυτός θα μας διαθρέψει, ήτοι θα μας σώσει. Διότι αυτός μεριμνά για εμάς· αυτός θα παρηγορήσει και την καρδιά σου, τέκνο, με τις ευχές των αγίων. Αμήν.

Κύριε, μην επιτρέψεις τον μετεωρισμό των ματιών μου, και απόστρεψε από εμένα την κακή επιθυμία. Αγαπητέ, μην πιστεύεις στα απατηλά όνειρα, διότι τα όνειρα εξαπάτησαν πολλούς, και εξέπεσαν όσοι στήριξαν τις ελπίδες τους σε αυτά. Σε ποια πνευματικά μέτρα άραγε φτάσαμε, ώστε να βλέπουμε οπτασίες αγγέλων; Μεγάλη προκοπή και δόξα είναι η ταπεινοφροσύνη, και σε αυτήν δεν υπάρχει πτώση. Σημάδι ταπεινοφροσύνης είναι το να προσφέρεις με τα δυο σου χέρια σε κάθε ανάγκη του αδελφού, και ομοίως να δέχεσαι. Ο μοναχός που αναζητά κληρονομιά από τους κατά σάρκα γονείς του, θα πέσει σε πειρασμούς, ενώ εκείνος που εκζητεί τον Κύριο θα σωθεί. Μην πεις, αν γεράσω, από πού θα τρέφομαι; Για το αύριο δεν μας επιτράπηκε να μεριμνούμε, και εσύ ήδη μεριμνάς για τα γηρατειά; Ας ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα μας προστεθούν· διότι Εκείνος το έχει πει: γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη πριν του το ζητήσετε. Εάν όμως δεν ζητούμε πρώτα αυτά, είναι φανερό ότι δεν αγωνιζόμαστε γι' αυτά. Ρίξε λοιπόν τη μέριμνά σου στον Κύριο και Εκείνος θα σε θρέψει. Εάν ο Κύριος σου εμπιστευθεί κάτι στα χέρια σου, να το διαχειρίζεσαι με την επίγνωση ότι θα δώσεις λόγο σε Αυτόν. Εκείνος που ελεεί τους φτωχούς θα χορτάσει από αγαθά, ενώ ο ανελεήμων θα αποκλειστεί από τον επουράνιο νυμφώνα. Όποιος στηρίζεται σε άνθρωπο δεν θα δει τα αγαθά, ενώ εκείνος που ελπίζει στον Κύριο θα σωθεί.

Και πάλι στον 〈λζ〉 ψαλμό λέει: Οι φίλοι μου και οι πλησίον μου πλησίασαν και στάθηκαν απέναντί μου. 〈μδ〉 Ότι θα πει ο Ιούδας: Χαίρε ραββί — Ο Δαβίδ στον 〈νδ〉 ψαλμό λέει: Έγιναν πιο απαλά από το λάδι τα λόγια του, κι όμως αυτά είναι βέλη. Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα σε διαθρέψει.

«Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει· δεν θα αφήσει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος» και τα εξής. Έχει ήδη φανερωθεί ποιο τέλος θα έχουν, αφενός εκείνοι που με απάτη και υποκρισία κάνουν εξωτερικά απαλά τα λόγια τους, ενώ εσωτερικά τα εκσφενδονίζουν χειρότερα από βέλη, και αφετέρου ο ίδιος που έγινε προδότης του Σωτήρος. Εσύ όμως που τα ακούς αυτά, αφού συνετιστείς από το τέλος αυτών που προαναφέρθηκαν, και αφού παραδώσεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου σε Εκείνον που έχει προφητευτεί, να έχεις θάρρος. Απόθεσε τη φροντίδα σου σε Αυτόν, ως μαθητής της Καινής Διαθήκης, μέσω της οποίας ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Μη μεριμνάτε τι θα φάτε ούτε τι θα πιείτε» και «Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Τηρώντας λοιπόν αυτά, απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει, δίνοντάς σου τον επιούσιο άρτο, καθώς και τη λογική και επουράνια τροφή· χορηγώντας σου επαρκώς και τα αναγκαία για τον βίο. Διότι αυτό ακριβώς υποσχέθηκε λέγοντας: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του ζητήσετε κάτι».

Αυτός όμως θα σε διαθρέψει, όπως ακριβώς και κάθε δίκαιο· διότι κανέναν απολύτως από τους δικαίους δεν εγκατέλειψε ποτέ, ώστε να υποστεί κλυδωνισμό με αποτέλεσμα να σαλευθεί και να εκπέσει. Γι' αυτό λέγεται στη συνέχεια: «Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Δεν θα παραδώσει ποτέ τον δίκαιο ώστε να εγκλειστεί». Γι' αυτό λέγεται και σε άλλο σημείο: «Ήμουν νέος και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλειμμένο, ούτε το σπέρμα του να ζητάει ψωμί». Αφού είπε αυτά, στη συνέχεια προσθέτει σχετικά με εκείνους που επιβουλεύονται τον Σωτήρα το εξής: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους καταβιβάσεις σε φρέαρ διαφθοράς»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εσύ όμως, Θεέ, θα τους ρίξεις σε λάκκο διαφθοράς»· για τον οποίο λάκκο έχουν ειπωθεί πάρα πολλά στα προηγούμενα· όπως στο χωρίο: «Υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον λασπώδη πηλό»· και πάλι: «Μην αποσιωπήσεις από εμένα, για να μην γίνω όμοιος με εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο»· και ξανά: «Κύριε, ανέβασες την ψυχή μου από τον άδη, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Αλλά ο μεν δίκαιος διασώζεται ώστε να μην κατακρημνιστεί στον εν λόγω λάκκο· οι δε ασεβείς φέρονται προς τα κάτω σε αυτόν, κατακρημνιζόμενοι από τον Θεό, ως σε τόπο κατάλληλο για αυτούς.

Διάψαλμα: παύση του λόγου. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι δεν μπόρεσαν πλέον να μεταστραφούν οι Ιουδαίοι, ώστε να φοβηθούν τον Χριστό, επειδή είναι Θεός, αλλά παρέμειναν στην απιστία τους. «Εξέτεινε το χέρι του»: Ο Ιούδας κατά την παράδοση του Κυρίου και τη λήψη των αργυρίων· διότι αναγκαστικά άπλωσε το χέρι του και λαμβάνει το αργύριο, υποδεικνύοντας με το δάχτυλο. «Βεβήλωσαν»: Οι Ιουδαίοι, αφού κατέλυσαν τον νόμο και αθέτησαν (σκότωσαν) τους προφήτες. «Διαμερίστηκαν»: Εξαιτίας της δικής τους οργής και του θυμού χωρίστηκαν από το πρόσωπο του Θεού, το οποίο σημαίνει το «διαμερίστηκαν». «Και πλησίασε»: Οι καρδιές των Ιουδαίων στον άδη και στην απώλεια. «Μαλάκωσαν»: Όταν έλεγαν οι Ιουδαίοι προς τον Κύριο με δόλο: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός. «Επίρριψον»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος οφείλει πάντοτε να εναποθέτει τη μέριμνά του στον Θεό· διότι τα πάντα ο άνθρωπος τα έχει από τον Θεό: τη ζωή, την κίνηση, την ανατροφή. «Δεν θα επιτρέψει»: Δηλαδή στον Χριστό· διότι ούτε κλονίστηκε ποτέ, ούτε η σάρκα Του είδε διαφθορά. «Εσύ όμως, Θεέ»: Στο βάραθρο (βυθό) του λάκκου, τον οποίο έσκαψαν, όπως νόμιζαν, για τον Σωτήρα· διότι εκεί καταστράφηκαν εξαιτίας της απιστίας και της ασέβειάς τους. «Άνδρες αιμάτων»: Διότι οι φονιάδες και οι δόλιοι φεύγουν από τη ζωή στα μισά των ημερών τους· διότι δεν συμπληρώνουν αγαθές ημέρες. Υπαινίσσεται δε τον Ιούδα, ως κάποιον που δεν ολοκλήρωσε την αποστολή του. «Εγώ δε θα ελπίζω»: Ο κυριακός άνθρωπος, εφόσον κατέστη αιώνιος.

Ώστε η προφητεία να αναφέρεται στον Ιούδα· διότι αυτός απάλυνε τα λόγια του με προσποιήσεις, άλλοτε προσποιούμενος ότι ενδιαφέρεται για τους φτωχούς, για να κλέβει το κοινό ταμείο, και άλλοτε εμπαίζοντας τον Χριστό με φίλημα και ασπασμό. «Επίρριψον επί Κύριον την μέριμνάν σου». Πιστεύουμε βέβαια ότι αυτά έχουν λεχθεί και προς εμάς· διότι, εάν εναποθέσουμε στον Θεό τις δικές μας φροντίδες, θα τον βρούμε τροφοδότη και στήριγμα, ώστε να μην κλονιστούμε ποτέ. Μου φαίνεται δε ότι ο Προφήτης, κάνοντας μνεία του Ιούδα, αναγκαστικά υπονόησε και τον Πέτρο, για να καταδείξει τη διαφορά μεταξύ ακούσιου σφάλματος και εκούσιου παραπτώματος. Διότι, ενθαρρύνοντας τον Πέτρο εξαιτίας του σφάλματος της άρνησης και προτρέποντάς τον σε μετάνοια, τον παρακινεί να εναποθέσει στον Θεό τη μέριμνα για αυτά, αφού Εκείνος δύναται να στηρίξει τον μαθητή με τη συγχώρεση και να μην επιτρέψει να επέλθει αιώνιος κλονισμός στον δίκαιο· αλλά, ακόμη και αν δοκιμαστεί προσωρινά, αμέσως να τον επαναφέρει στη γαλήνη. «Εγώ δε, Κύριε, ελπιώ επί σε». Ο πιστός ας λέει αυτόν τον λόγο· διότι η ελπίδα στον Θεό χαρίζει απαλλαγή από τα κακά και την παρουσία όλων των αγαθών.

Γίνε έτοιμος και προετοιμασμένος για κάθε όνειδος, για κάθε ύβρι, χλευασμό και μομφή από όλους, και δέξου τα όλα αυτά με χαρά, ως πραγματικά άξιος αυτών. Και υπόμεινε κάθε πόνο και κάθε θλίψη και κίνδυνο από τους δαίμονες, των οποίων το θέλημα έπραξες, με ευχαριστία. Και να υπομένεις γενναία κάθε ανάγκη, τα όσα συμβαίνουν φυσιολογικά και τις πικρίες. Και υπόμεινε, έχοντας πεποίθηση στον Θεό, ακόμη και τη στέρηση των αναγκαίων για το σώμα, τα οποία μετά από λίγο θα μεταβληθούν σε κοπριά. Και όλα αυτά θέλησε να τα αποδεχθείς έχοντας ελπίδα στον Θεό, χωρίς να περιμένεις λύτρωση από αλλού ή παρηγοριά από κάποιον άλλον, αλλά απόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και σε όλους τους πειρασμούς σου να κατακρίνεις τον εαυτό σου ως τον αίτιο αυτών.

Εναπόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο και δεν θα τρομάξεις από φόβο που έρχεται εναντίον σου. Εκείνος που αφιέρωσε μια για πάντα τον εαυτό του στον Θεό, διάγει με ανάπαυση νοός. Χωρίς την ακτημοσύνη, η ψυχή δεν μπορεί να ελευθερωθεί από την ταραχή των λογισμών.

Θα αξιωθείς δε αυτά, εάν πρώτα βιάσεις τον εαυτό σου να εναποθέσει στον Θεό τη μέριμνά σου με πίστη, και ανταλλάξεις τη δική σου πρόνοια με τη δική Του πρόνοια. Και τότε, όταν δει τη θέλησή σου, ότι με κάθε καθαρότητα φρονήματος πίστεψες στον ίδιο τον Θεό περισσότερο από τον εαυτό σου και βίασες τον εαυτό σου να ελπίσει στον Θεό περισσότερο από την ψυχή σου, τότε εκείνη η δύναμη που σου είναι άγνωστη θα σκηνώσει επάνω σου, και θα αισθανθείς αισθητά και αναμφίβολα τη δύναμη που είναι μαζί σου· εκείνης της δύναμης, την οποία αισθανόμενοι πολλοί εισέρχονται στο πυρ και δεν φοβούνται, και πατώντας πάνω στο ύδωρ δεν διστάζουν στον λογισμό τους μήπως καταποντιστούν, διότι η πίστη ενισχύει τις αισθήσεις της ψυχής, και αισθάνεται σαν κάτι αόρατο να την πείθει να μην προσέχει στη θέα των φοβερών πραγμάτων, ούτε να βλέπει με την υπερβάλλουσα όραση των αισθήσεων.

Εάν πιστεύεις ότι ο Θεός προνοεί για εσένα, γιατί μεριμνάς και φροντίζεις για τα πρόσκαιρα και για τις ανάγκες της σάρκας σου; Εάν όμως δεν πιστεύεις ότι ο Θεός προνοεί για εσένα, και εξαιτίας αυτού φροντίζεις χωρίς αυτόν για τις ανάγκες σου, τότε είσαι ο πιο ταλαίπωρος από όλους τους ανθρώπους. Και για ποιον λόγο ζεις ή πρόκειται να ζήσεις; «Ανάθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα σε θρέψει», και «μην πτοηθείς από τον φόβο που έρχεται εναντίον σου».

Γι' αυτό να προσεύχεσαι ακούραστα και να ικετεύεις με θέρμη και να δέεσαι με πολλή προθυμία, έως ότου λάβεις. Και πάλι, να μην ατονήσεις. Θα αξιωθείς δε αυτά, εάν πρώτα βιάσεις τον εαυτό σου να εναποθέσει με πίστη τη μέριμνά σου στον Θεό και να ανταλλάξεις τη δική σου πρόνοια με τη δική Του πρόνοια.

Και όλα αυτά να θελήσεις να τα αποδεχθείς με την ελπίδα στον Θεό, χωρίς να περιμένεις λύτρωση από αλλού ή παρηγοριά από άλλον, αλλά απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και σε όλους τους πειρασμούς σου να κατακρίνεις τον εαυτό σου, ως τον πραγματικό αίτιο αυτών. Μην σκανδαλιστείς σε τίποτα, ούτε να μέμφεσαι κανέναν από όσους σε λυπούν. Διότι έφαγες από το καθορισμένο φυτό και απέκτησες διάφορα πάθη. Με χαρά να δεχθείς τις πίκρες, ώστε να σε κλονίσουν λίγο και ύστερα να γλυκαθείς.

Έχε εμπιστοσύνη στον Θεό, ο οποίος δίνει τροφή σε κάθε σάρκα. Εκείνος που σου έδωσε το σώμα και σου εμφύσησε την ψυχή, και σε δημιούργησε ως έλλογο ον, και ετοίμασε για σένα όλα τα αγαθά πριν από την πλάση σου, πώς είναι δυνατόν να σε παραβλέψει αφότου πλάστηκες; Αυτός που ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών, και βρέχει επί δικαίων και αδίκων; Έχοντας, λοιπόν, εμπιστοσύνη σε Αυτόν, να ζητάς μόνο την καθημερινή τροφή, και την φροντίδα για την αυριανή άφησέ την σε Εκείνον, όπως ακριβώς έλεγε και ο μακάριος Δαβίδ: «Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και Αυτός θα σε διαθρέψει». Αφού μας δίδαξε με αυτόν τον τρόπο την ύψιστη φιλοσοφία μέσα από τα προλεχθέντα, και γνωρίζοντας ότι είναι αδύνατον, όντας άνθρωποι που περιβάλλονται από θνητό σώμα, να μην σφάλλουμε, μας δίδαξε να λέμε: «Και συγχώρεσέ μας τα οφειλήματά μας, όπως κι εμείς συγχωρούμε τους οφειλέτες μας». Μέσα από αυτόν τον λόγο πραγματεύεται τρία αγαθά: σε όσους έχουν φτάσει στο αποκορύφωμα της αρετής, διδάσκει τη μετριοφροσύνη και τους προτρέπει να μην επαναπαύονται στα κατορθώματά τους, αλλά να έχουν φόβο, να τρέμουν και να θυμούνται τα προηγούμενα αμαρτήματά τους. Όπως ακριβώς πράττει και ο θεσπέσιος Παύλος, ο οποίος μετά από αναρίθμητα κατορθώματα λέγει: «Ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους ο πρώτος είμαι εγώ»· δεν είπε «ήμουν», αλλά «είμαι», καταδεικνύοντας ότι διατηρούσε αδιάκοπη τη μνήμη των όσων είχε διαπράξει.

Αν όμως επιθυμείς την ασφάλεια που είχες αποκτήσει μέσω εκείνου και την προστασία των πραγμάτων σου, καθώς και το να μην πέφτεις θύμα επιβουλής από κανέναν από αυτούς που επιτίθενται στις ξένες συμφορές, «ανάθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και αυτός θα σε στηρίξει». «Διότι κοιτάξτε», λέγει, «τις παλαιές γενεές και δείτε· ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Ή ποιος τον επικαλέστηκε και Εκείνος τον περιφρόνησε; Ή ποιος παρέμεινε σταθερός στις εντολές Του και τον εγκατέλειψε;» Διότι Εκείνος που απομάκρυνε την τόσο αφόρητη συμφορά και σε έκανε να βρίσκεσαι τώρα σε γαλήνη, Αυτός θα αποκρούσει και τα μελλοντικά δεινά· επειδή, το ότι δεν πρόκειται στο εξής να δεχθείς καμία άλλη πληγή βαρύτερη από αυτήν, και η ίδια θα το ομολογούσες σε εμάς. Εσύ, λοιπόν, που υπέμεινες τόσο γενναία τα παρόντα δεινά και μάλιστα ενώ ήσουν άπειρη, πολύ περισσότερο θα υπομείνεις εύκολα τα μελλοντικά, εάν ποτέ –ο μη γένοιτο– συμβεί κάτι το ανεπιθύμητο σε εμάς. Διότι να αναζητάς τον ουρανό και όλα όσα οδηγούν στην εκεί ζωή, και τίποτα από τα επίγεια δεν θα μπορέσει να σε βλάψει, ούτε καν ο ίδιος ο κοσμοκράτορας του σκότους, αρκεί μόνο να μην βλάψουμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας. Διότι, ακόμη και αν κάποιος μας αφαιρέσει την περιουσία, ακόμη και αν κατακόψει το σώμα μας, τίποτα από αυτά δεν μας αγγίζει, εφόσον η ψυχή μας παραμένει υγιής.

Αυτό ακριβώς μάς διακήρυξε και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου», λέγοντας, «και αυτός θα σε αναθρέψει», και στα ιερά Ευαγγέλια, διδάσκοντας τους δικούς του μαθητές, λέει: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «Ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και αναστατώνεσαι για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· διότι η Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί», δηλαδή το να κάθεται κοντά στα πόδια του και να ακούει τα λόγια του.

Όμως, λοιπόν, αργότερα, υποχωρώντας στον καταναγκασμό της αγάπης, η οποία είναι ισχυρότερη από όλα, αποδέχθηκα εκούσια το πρόσταγμα, προτιμώντας, χάρη στην υπακοή μου, να χλευαστώ μάλλον για αυθάδεια και αμάθεια από τους μεμψίμοιρους, παρά να θεωρηθεί από εσάς, εξαιτίας της αναβολής, ότι δεν επιθυμώ να συμμετάσχω πρόθυμα σε κάθε καλό. Έτσι, εναπόθεσα τη μέριμνα για το πώς θα εκφραστώ στον Θεό, τον μόνο θαυματουργό, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, κάνει ευφραδή τη γλώσσα όσων δυσκολεύονται να μιλήσουν, επινοεί διέξοδο στα αδιέξοδα, και εγείρει τον φτωχό από το χώμα, ενώ ανυψώνει τον πένητα από την κοπριά – εννοώ από το σαρκικό φρόνημα και τον δυσώδη βούρκο των παθών: ανυψώνει είτε τον «πτωχό τω πνεύματι», δηλαδή αυτόν που είναι φτωχός σε κακία και στερείται την έξη προς αυτήν, είτε, αντίθετα, και εκείνον που ακόμη υπόκειται στον νόμο της σάρκας και στα πάθη και εξαιτίας αυτού έχει φτωχύνει και στερείται τη χάρη της αρετής και της γνώσης. Αλλά επειδή από τον πανάγιο και όντως θεοφάντορα Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στην πραγματεία του περί της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας, έχουν ερμηνευθεί τα σύμβολα της ιερής τελετής της αγίας συνάξεως με τρόπο αντάξιο της μεγαλονοίας του, πρέπει να γίνει γνωστό ότι ο παρών λόγος δεν εξετάζει τα ίδια θέματα, ούτε πορεύεται μέσα από τις ίδιες οδούς με εκείνον.

Όμως τελικά, υποκύπτοντας στη βία της αγάπης, η οποία είναι ισχυρότερη από όλα, αποδέχθηκα εκουσίως την προσταγή, προτιμώντας μάλλον να χλευαστώ από τους μεμψίμοιρους για αυθάδεια και απαιδευσία εξαιτίας της υπακοής μου, παρά, λόγω της αναβολής μου, να θεωρηθεί από εσάς ότι δεν επιθυμώ να συμπροθυμοποιηθώ σε κάθε τι καλό, εναποθέτοντας τη μέριμνα για το πώς θα μιλήσω στον Θεό, τον μόνο θαυματουργό, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση, καθιστά εύγλωττη τη γλώσσα των μογιλάλων, επινοεί διέξοδο σε όσους βρίσκονται σε αδιέξοδο, εγείρει από τη γη τον πτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα —εννοώ από το σαρκικό φρόνημα και από τη δυσώδη ιλύ των παθών τον πτωχό τω πνεύματι ή εκείνον που πτωχεύει ως προς την κακία και στερείται την έξη προς αυτήν, ή, αντίθετα, και εκείνον που συνέχεται ακόμη από τον νόμο της σάρκας και από τα πάθη, και για τον λόγο αυτόν πτωχεύει και στερείται τη χάρη της αρετής και της γνώσης.

Εσύ, όμως, όποιος κι αν είσαι που έχεις εναποθέσει την ελπίδα σου στον Θεό, «άφησε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και αυτός θα σε θρέψει», διότι δεν θα επιφέρει «σάλο λιμού» και πειρασμών «στον δίκαιο». Τους εχθρούς, όμως, «θα τους καταβιβάσεις, Θεέ, στο φρέαρ της φθοράς. Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν πρόκειται να φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους», δηλαδή, εκείνος που επρόκειτο να ζήσει εξήντα χρόνια, δεν θα φτάσει ούτε στα τριάντα, εφόσον είναι αιμοχαρής και δόλιος. Ενώ για εκείνον που έχει ζήσει ενάρετα, λέει, «θα σου προστεθούν έτη ζωής». Όμως πολλές φορές και οι κακούργοι ζουν για πολλά χρόνια και απολαμβάνουν τα πρόσκαιρα αγαθά, επειδή πρόκειται να στερηθούν τα αιώνια. «Εγώ όμως, Κύριε, ήλπισα σε σένα».

Τέτοιους λοιπόν ήθελε να είμαστε ο Θεός, απαθείς, αμέριμνους και να έχουμε μόνο το έργο των αγγέλων, δηλαδή το να υμνούμε ακατάπαυστα και αδιάκοπα τον Δημιουργό και να εντρυφούμε στη θεωρία Του αποκλειστικά από τη μελέτη των κτισμάτων Του, όπως ακριβώς φθέγγεται προς εμάς και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Ρίξε στον Κύριο τη μέριμνά σου και Αυτός θα σε διαθρέψει», και πάλι μέσω των Ευαγγελίων Του: «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί».

Επειδή, λοιπόν, εσύ η ίδια έχεις λάβει τέτοια κλήση, να χαίρεσαι και να τρέμεις, το μεν πρώτο εξαιτίας της ελπίδας, το δε δεύτερο εξαιτίας της αγωνίας· να ηγείσαι και να κατευοδώνεσαι, ποιμαίνοντας και φέροντας τη φροντίδα της αδελφότητας. Σε τρομάζουν αυτά που διαδίδονται, όπως λες; Αλλά έχεις τον Θεό βοηθό, με τη συνέργεια των προσευχών της μητέρας, στον οποίο ας εναποθέσεις τη μέριμνά σου και Αυτός θα ελαφρύνει τις δυσκολίες σου. Λες ότι δεν έχεις κάποιον να σε προστατεύει αληθινά; Αλλά έχεις ως προστάτη τον ίδιο τον Κύριο που αγάπησες, και έπειτα τον άγγελο φύλακα της ζωής σου, ο οποίος σε λυτρώνει από κάθε κακό.

Όσο για το ότι ο ηγεμόνας επέστρεψε από την εκστρατεία, ίσως «ανεβαίνουν λογισμοί στις καρδιές σας» καθώς διερωτάστε τι και πώς θα αποβούν τα ζητήματα της Εκκλησίας, δηλαδή τα δικά μας; Αλλά είναι γραμμένο: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου, και αυτός θα ενεργήσει.» Και «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» Ο οποίος, όπως ακριβώς κατά τα προηγούμενα χρόνια ανέχθηκε με μακροθυμία τη ζωή μας, ελευθερώνοντάς μας από ποικίλους πειρασμούς και θλίψεις, έτσι είθε να μας προστατεύσει και στο εξής. Αρκεί μόνο εμείς να πολιτευόμαστε επάξια του ευαγγελίου, έχοντας το πολίτευμά μας στον ουρανό, ως ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη· διότι καμία μερίδα ούτε κλήρος δεν υπάρχει για εμάς εδώ. Ποιος άλλωστε από την αρχή του αιώνα, αφού εισήλθε στη ζωή, παρέμεινε μόνιμα, ώστε να κληρονομήσει και κάτι; Δεν εξήλθαν πάλι όλοι όσοι εισήλθαν, σαν από ξένη γη; Επομένως, εδώ έχουμε παροικία, ενώ η αληθινή κατοικία και ο κλήρος και η σχέση μας βρίσκονται στον μέλλοντα αιώνα, στον οποίο, όταν βρεθούμε, είθε να αξιωθούμε μαζί με όλους τους αγίους να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Περί της σπουδής του Θεοδώρου για την ωφέλεια των ψυχών. Ο αββάς Θεόδωρος ήταν εξαιρετικά προσεκτικός όσον αφορά τις ψυχές, παρηγορώντας τον καθένα ιδιαιτέρως και θεραπεύοντας ως ιατρός. Κανείς από τους αδελφούς δεν δίσταζε να του εξομολογηθεί κατ' ιδίαν τους λογισμούς του, το πώς ο καθένας πολεμάει τον εχθρό· και ο ίδιος, έχοντας πείρα της νίκης εν Κυρίω, ο οποίος λέει «Θαρσείτε», τους δίδασκε να αντιστέκονται σε κάθε έναν από τους αλλότριους λογισμούς, ώστε, αφού αγωνιστούν νομίμως, να στεφανωθούν, όπως είπε ο θείος Απόστολος. Εάν δε έβλεπε κάποιον να μη θέλει τη δική του σωτηρία, αλλά να την περιφρονεί, με πολλή μακροθυμία τον νουθετούσε υπενθυμίζοντάς του τα φοβερά κρίματα του Θεού: «Διότι είναι φοβερό», έλεγε, «το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Ακόμη και όταν τιμωρεί τους αμαρτωλούς, ο Θεός είναι ευεργέτης και αγαθός, διότι θέλει να σωθούν όλοι και να εισέλθουν στην αιώνια ανάπαυση». Έλεγε δε πάλι: «Εάν κάποιος που αμαρτάνει δεν παιδευτεί από τον Θεό, τότε εγώ, δείχνοντας υπέρμετρη μακροθυμία, καθίσταμαι αίτιος της απώλειάς του». Γι' αυτό δεν ησύχαζε, αλλά με μεγάλη σπουδή απέθετε τη μέριμνά του στον Κύριο, προσευχόμενος και λέγοντας: «Είναι μεγάλος αγώνας το να δώσει κανείς λόγο για τον εαυτό του· πόσο μάλλον για πολλούς; Γι' αυτό γνωρίζω ότι είμαστε σαν σκιά· διότι δεν φθάνουμε σε τέτοιο μέτρο».

Γι' αυτό τον λόγο δεν ησύχαζε, αλλά με μεγάλη σπουδή εναπέθετε τη μέριμνά του στον Κύριο προσευχόμενος και λέγοντας: «Κύριε, σκέπασε και βοήθησε την αδυναμία μας.» Έλεγε επίσης και τούτο προσευχόμενος: «Είναι μεγάλος αγώνας το να δώσει κανείς λόγο για τον εαυτό του· πόσο μάλλον για πολλές ψυχές;»