Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:7

Για να μην πάθει λοιπόν αυτό ο Δαβίδ, περικυκλωμένος από πολλούς και πολεμούμενος για πολύ καιρό, προκαλώντας τον Δεσπότη σε έλεος και ευσπλαχνία, φώναζε δυνατά: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» Και για το ότι ο Δαβίδ με τρόπο όμοιο με του περιστεριού έσπευδε να αποφύγει τους εχθρούς και να σωθεί, άκουσέ τον στον πεντηκοστό τέταρτο ψαλμό να λέει για τον φόβο που προερχόταν από τους εχθρούς: «Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε επάνω μου, φόβος και τρόμος ήλθε επάνω μου και με κάλυψε σκοτάδι, και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού για να πετάξω και να αναπαυθώ;» Ποια είναι δε και η επιγραφή; «Εις το τέλος, ψαλμός τω Δαυίδ». Πολύ αντίθετη και ξένη είναι η επιγραφή προς την αρχή του ψαλμού. Διότι, αν ο ψαλμός είναι παρηγοριά αυτών που ευθυμούν, πώς ο Δαβίδ, έχοντας πει στην αρχή λόγια ανθρώπου που αθυμεί και ταλαιπωρείται, λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» και τα εξής, έδωσε την επιγραφή ψαλμός στον στεναγμό του; Αλλά προσέξτε: Διότι αν μεν έδινε την επιγραφή στην αρχή: «Ψαλμός τω Δαυίδ», θα ερχόταν σε αντίθεση με τον εαυτό του ονομάζοντας τον οδυρμό ψαλμό. Αν όμως είπε: «Εις το τέλος», διάβασε το τέλος του ψαλμού και θα βρεις τον Δαβίδ να ευθυμεί και να ψάλλει για όσα ευεργετήθηκε. Διότι τι λέει; «Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

Του ιδίου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, εις το Άσμα των Ασμάτων. Ποθητοί και εράσμιοι είναι οι λόγοι, που ανυψώνουν στους ουρανούς και πτερώνουν τους πιστούς. Διότι, αληθινά, οι θείες Γραφές πτερώνουν τους πιστούς με τον πόθο των επουρανίων. Έχοντας μάλιστα αυτόν τον πόθο, κάποιος από τους αγίους έλεγε: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού, για να πετάξω και να αναπαυθώ;

Στον φίλο Γρηγόριο «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς;» Ή πώς θα ανανεωθεί το γήρας μου, ώστε να μπορέσω να μεταβώ προς την αγάπη σας, να αναπαύσω τον πόθο που τρέφω για εσάς, να διηγηθώ τις λύπες της ψυχής μου και να βρω μέσω υμών κάποια παρηγοριά στις θλίψεις μου; Διότι, με την κοίμηση του μακαρίου επισκόπου Ευσεβίου, μας κατέλαβε όχι μικρός φόβος, μήπως τυχόν εκείνοι που καιροφυλακτούν εναντίον της Εκκλησίας της μητροπόλεώς μας και επιθυμούν να την γεμίσουν με αιρετικά ζιζάνια, δράττοντας τώρα την ευκαιρία, ξεριζώσουν με τις δικές τους πονηρές διδασκαλίες την ευσέβεια που με πολύ κόπο έχει σπαρθεί στις ψυχές των ανθρώπων και κατακερματίσουν την ενότητά της, πράγμα το οποίο έχουν πράξει και σε πολλές Εκκλησίες.

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς; Και θα πετάξω» προς εσάς και θα καταπραΰνω τον πόθο που έχω για τη συνάντηση με την αγάπη σας. Τώρα, όμως, δεν στερούμαι μόνο τα φτερά, αλλά και αυτό το ίδιο μου το σώμα, το οποίο από παλιά έχει καταπονηθεί από τη μακροχρόνια ασθένεια, ενώ τώρα έχει συντριβεί ολοκληρωτικά από τις συνεχείς θλίψεις.

Έπειτα, σαν να έχει εγκλωβιστεί ανάμεσα σε αυτούς που πράττουν αυτά, μην έχοντας καμία οδό διαφυγής, ούτε κάπου να στραφεί για να βρεθεί μακριά από τα κακά, προσεύχεται να υψωθεί μετέωρος και σαν πτηνό να διαφύγει μέσα από τον αέρα. Γι' αυτό προσθέτει: «Και είπα· ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να αναπαυτώ;» Διότι ζητούσε, σαν άκακη περιστερά, να αποκτήσει φτερά και να πετάξει μακριά, ώστε να αποφύγει τα κακά. Επομένως, για τον λόγο αυτόν έλεγε προηγουμένως το «Άκουσε, Θεέ, την προσευχή μου», ώστε να μπορέσει να λάβει φτερά περιστεράς και να πετάξει· διότι μόνο έτσι, και με κανέναν άλλον τρόπο, ήταν ικανός να απομακρυνθεί από την πόλη των ασεβών.

Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να βρω ανάπαυση; Θα απομακρυνόμουν πολύ και θα κατέλυα στην έρημο. Αμέσως θα εξασφάλιζα τη διαφυγή μου από τον σφοδρό άνεμο. Διότι, λέει, θα απομακρυνόμουν πολύ, αν αποκτούσα φτερά, αποφεύγοντας εκείνους που αποτολμούν τα προαναφερθέντα, και θα προτιμούσα τις ερήμους παρά τη συγκεκριμένη πόλη. Βρισκόμενος λοιπόν με αυτόν τον τρόπο στην έρημο, θα προσέμενα εκείνον που με διασώζει από την ολιγοψυχία που μου συνέβη και από την καταιγίδα που με κατέλαβε. Καταπόντισε, Κύριε, και δίχασε τις γλώσσες τους, και τα εξής. Την αιτία για την οποία ευχήθηκε να αποκτήσει φτερά, ώστε να πετάξει και να διαφύγει, επιλέγοντας να κατοικεί μάλλον στην έρημο παρά στην αναφερόμενη πόλη, τη διδάσκει μέσω των προκειμένων λέγοντας: Επειδή, μέσω της πρόγνωσης του προφητικού πνεύματος, είδα ότι πρόκειται να πραχθούν αυτά και αυτά στην πόλη, για τον λόγο αυτό έχω ήδη αποφασίσει να φύγω μακριά από το πλήθος των κακών. Διότι το πρώτο ασέβημα εκείνων που κατοικούν στην προαναφερθείσα πόλη, διακρίνω ότι είναι αυτό που προέρχεται από τη γλώσσα τους.

Ίσως δε να υπονοούν, εκείνοι που έκαναν λόγο για άλαλη ή βραδύγλωσση περιστερά, τον ίδιο τον Δαβίδ, όταν βρισκόταν ανάμεσα στους αλλοφύλους και δεν μπορούσε να προφέρει με τον συνήθη τρόπο τις εν Αγίω Πνεύματι προφητείες, ούτε να αναπέμπει με παρρησία τους ύμνους. Γι' αυτό τον ονόμαζαν βραδύγλωσση ή και άλαλη περιστερά. Και στον προηγούμενο ψαλμό, άλλωστε, είχε λεχθεί: «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς; Και θα πετάξω ή και θα εδραιωθώ».

〈ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΙΟ ΣΑΜΟΣΑΤΩΝ〉 〈Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού;〉 Ή πώς να ανανεωθεί το γήρας μου, ώστε να μπορέσω να μεταβώ προς την αγάπη σας, και τον πόθο που τρέφω για εσάς να αναπαύσω, και τις λύπες της ψυχής μου να σας διηγηθώ, και μέσω υμών να βρω κάποια παραμυθία για τις θλίψεις μου;

Βʹ. Το ίδιο έκανε και ο θείος Δαβίδ, ο οποίος, λίγο πιο πριν, δυσανασχετώντας με τα όσα του συνέβαιναν, λέει: «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να αναπαυθώ;». Επιζητεί φτερά περιστεράς, είτε επειδή είναι πιο ελαφριά και πιο γρήγορα —διότι τέτοιος είναι κάθε δίκαιος— είτε επειδή σκιαγραφούν το Πνεύμα, μέσω του οποίου και μόνο αποφεύγουμε τα δεινά, ώστε να βρεθεί όσο το δυνατόν πιο μακριά από τα παρόντα κακά. Έπειτα, παρουσιάζεται το φάρμακο στις θλίψεις, η ελπίδα: «Περίμενα», λέει, «τον Θεό που με σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα». Αυτό άλλωστε φαίνεται να κάνει και αλλού, προσθέτοντας ταχύτατα τη θεραπεία σε ό,τι προκαλεί λύπη, και παρέχοντάς μας ένα αγαθό μάθημα, με λόγια και με έργα, για τη μεγαλοψυχία απέναντι στα δεινά: «Αρνήθηκε», λέει, «η ψυχή μου να παρηγορηθεί». Βλέπεις λόγια ακηδίας και απόγνωσης; Άραγε δεν φοβήθηκες θεωρώντας τον Δαβίδ αθεράπευτο; Τι λες; Δεν δέχεσαι παρηγοριά; Αποβάλλεις κάθε ελπίδα παραμυθίας; Κανείς δεν θα σε θεραπεύσει; Ούτε κάποιος λόγος, ούτε φίλος, ούτε συγγενής, ούτε κάποιος που σε συμβουλεύει, ούτε κάποιος που συμπάσχει, ούτε αυτός που διηγείται τα δικά του παθήματα, ούτε αυτός που εξιστορεί τα παλαιά, ούτε αυτός που παραθέτει τα τωρινά, δηλαδή το πόσοι διασώθηκαν και από ακόμη πιο χαλεπά κακά;

«Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς;» λέει κάπου στην ψαλμωδία ο μέγας Δαβίδ. Το ίδιο θα μπορούσα να πω και εγώ, τολμώντας να εκφέρω την ίδια φωνή: Ποιος θα μου δώσει εκείνα τα φτερά, ώστε να μπορέσω νοερά να συναναπτερωθώ στο ύψος της μεγαλειότητας των λόγων; Ώστε να εγκαταλείψω όλη τη γη και, αφού διαπεράσω όλον τον αέρα που απλώνεται στο ενδιάμεσο, να φθάσω στο αιθέριο κάλλος, να ανέβω μέχρι τα άστρα και να ατενίσω όλη τη διάταξη που υπάρχει σε αυτά· και να μη σταθώ ούτε σε αυτά, αλλά να τα διαπεράσω και αυτά, και να βρεθώ εκτός όλων εκείνων που κινούνται και μετατοπίζονται, για να προσεγγίσω τη σταθερή φύση, την αμετακίνητη δύναμη, η οποία είναι εδραιωμένη στον εαυτό της, που καθοδηγεί και συγκρατεί όλα όσα υπάρχουν στο είναι, καθώς τα πάντα εξαρτώνται από το άρρητο θέλημα της θείας σοφίας. Έτσι ώστε, αφού βρεθώ νοερώς μακριά από όλα τα αλλοιούμενα και μεταβαλλόμενα, μέσα σε μια άτρεπτη και ακλινή κατάσταση της ψυχής, να οικειωθώ πρώτα μέσω του φρονήματος τον Άτρεπτο και Αναλλοίωτο, και έπειτα, κατ' αυτόν τον τρόπο, με την πιο οικεία προσηγορία να Τον επικαλεστώ και να πω: «Πάτερ;»

Νομίζω, λοιπόν, ότι με τα όσα ειπώθηκαν ο λόγος υποδεικνύει τα ίδια πράγματα, τα οποία, προσευχόμενος ο Δαβίδ στον δέκατο έκτο ψαλμό, λέει προς τον Κύριο: «Οι οφθαλμοί σου ας ιδούν ευθύτητες», προφανώς τις δικές μου. «Διότι δοκίμασες», λέει, «την καρδιά μου, την επισκέφθηκες μέσα στη νύχτα, με δοκίμασας στο πυρ και δεν βρέθηκε σε μένα αδικία». Είναι λοιπόν το ίδιο το να πει κανείς ότι «οι οφθαλμοί σου ας ιδούν ευθύτητες», με το να πει ότι «οι οφθαλμοί σου ας μη δουν το αντίθετο»· διότι εκείνος που είδε το ευθύ δεν είδε το σκολιό, και εκείνος που δεν είδε το σκολιό έχει οπωσδήποτε δει το ευθύ. Επομένως, μέσω της αφαίρεσης του αντιθέτου, υποδεικνύει το αγαθό στους θείους οφθαλμούς, από τους οποίους αναπτερώνεται και πάλι η ψυχή, η οποία είχε χάσει τα φτερά της εξαιτίας της παρακοής των πρωτοπλάστων. Αυτό, λοιπόν, κατανοήσαμε μέσα από τα όσα αναφέρθηκαν, ότι δηλαδή: οι οφθαλμοί σου, όταν επιβλέπουν σε μένα, αποστρέφονται από το αντίθετο· διότι δεν πρόκειται να δουν σε μένα τίποτε από όσα μου εναντιώνονται. Εξαιτίας αυτού μου δίδεται από τους οφθαλμούς σου η δυνατότητα να πτερωθώ και πάλι και να αναλάβω, μέσω των αρετών, τις πτέρυγες τρόπον τινά της περιστεράς, χάρη στις οποίες αποκτώ τη δύναμη της πτήσης, ώστε να πετάξω και να αναπαυθώ, σε εκείνη δηλαδή την κατάπαυση, στην οποία αναπαύθηκε ο Θεός από τα έργα του.

Διότι, ανεβαίνοντας με αυτόν τον τρόπο η ψυχή και εγκαταλείποντας καθετί που κατανοεί ως κατώτερο από εκείνο που αναζητά, θα μπορούσε να φθάσει στη σύλληψη «εκείνης της μεγαλοπρέπειας που είναι υψωμένη πάνω από τους ουρανούς». Αλλά πώς θα μπορούσε κάποιος να φθάσει στα υψηλά, όταν έχει την προσοχή του στραμμένη στα ταπεινά; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να πετάξει προς τον ουρανό, αν δεν αποκτήσει τις ουράνιες φτερούγες και δεν υψωθεί και μετεωριστεί μέσω της υψηλής πολιτείας; Ποιος είναι τόσο ξένος προς τα ευαγγελικά μυστήρια, ώστε να αγνοεί ότι ένα είναι το όχημα της ανθρώπινης ψυχής για την πορεία της προς τους ουρανούς: το να ομοιώσει τον εαυτό της με τη μορφή της περιστεράς που κατήλθε, της οποίας τις φτερούγες επόθησε να αποκτήσει και ο προφήτης Δαβίδ; Διότι έτσι συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει αινιγματικώς τη δύναμη του Πνεύματος, είτε επειδή το πτηνό αυτό στερείται χολής, είτε ακόμη επειδή είναι εχθρός της δυσωδίας, όπως αναφέρουν εκείνοι που έχουν παρατηρήσει αυτά τα πράγματα.

«Εις το τέλος, εν ύμνοις· συνέσεως τω Δαυίδ». Σχετικά με τους ύμνους που αναφέρονται στον Χριστό, προς σύνεση εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν. «Ενώτισαι»: Ο προφήτης βοά εκ προσώπου του ανθρώπου (του Αδάμ), [επειδή ο Χριστός επρόκειτο να αναλάβει τον άνθρωπο· δώσε, Κύριε, τα αυτιά σου σε εμένα, και μην με παραβλέψεις, που κείμαι νεκρός στην αμαρτία.] «Πρόσχες μοι»: Επίβλεψε στην πτώση μου, ώστε, καθώς βοώ, να με εισακούσεις ως Θεός. «Ελυπήθην»: Διότι ο άνθρωπος μεριμνούσε καθώς ο Κύριος καθυστερούσε, και βρισκόταν σε μεγάλη λύπη, μήπως τυχόν εγκαταλειφθεί οριστικά. «Από φωνής»: Διότι οι δαίμονες ονείδιζαν και ο διάβολος απειλούσε· επομένως ο άνθρωπος πιεζόταν από παντού. «Ότι εξέκλιναν»: Διότι, βρίσκοντας τον άνθρωπο να κλίνει στην ανομία, τον χτυπούσαν καταπατώντας τον. «Η καρδία»: [Από την πίεση των δεινών.] «Και δειλία θανάτου»: Για κάθε άνθρωπο ο θάνατος είναι φοβερός· και ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα, για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος, ένιωσε φόβο κατά τον καιρό του πάθους. «Φόβος και τρόμος»: Διότι έλεγε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», για να δείξει ότι ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «Και εκάλυψεν»: Δηλαδή ο τάφος, στον οποίο ετέθη ο κυριακός άνθρωπος για τρεις ημέρες. «Και είπα· τις δώσει»: Διότι ως καθαρή περιστερά ανήλθε από τον τάφο, όντας άφθαρτος και ακέραιος ο Χριστός. «Πετασθήσομαι»: Διότι, αφού αναστήθηκε, αναπαύθηκε στους πατρικούς κόλπους.

Διότι πώς να μην είναι αμαρτωλός αυτός που προδίδει τον δάσκαλο; Γι' αυτό και επειδή θλίβεται πάρα πολύ για αυτόν, ως μαθητή και ως προδότη, προσθέτει τα εξής. «Φόβος και τρόμος ήλθε επάνω μου». Αυτό είναι ίδιον εκείνων που βρίσκονται σε πειρασμούς και θλίψεις, το να κυριεύονται ενώ καταβάλλονται ψυχικά, όχι μόνο από φόβο και τρόμο, αλλά και από σκοτάδι. Αλλά ο Χριστός, ως αληθινός και γνήσιος ποιμένας, δείλιαζε και έτρεμε για το δικό του ποίμνιο· διότι, καθώς αδημονεί και λυπάται, δεν ήταν καθόλου παράλογο να φοβάται και να τρέμει, πάσχοντας όλα τα δικά μας χωρίς αμαρτία· επομένως και το δικό μας σκοτάδι τον κάλυψε. Μάλλον δε εννοεί εκείνο το σκοτάδι, το οποίο κάλυψε τον κόσμο κατά τον καιρό του σταυρού, και που έγινε από την έκτη έως την ένατη ώρα. «Και είπα: Ποιος θα μου δώσει πτέρυγες;» Πτέρυγες ονομάζει τους αποστόλους· διότι μέσω αυτών το μυστήριο του Χριστού πέταξε σε ολόκληρη την οικουμένη, και αναπαύθηκε σαν σε φωλιές στις Εκκλησίες· σε αυτούς επιθυμεί να δοθούν πτέρυγες όμοιες με της περιστεράς, δηλαδή πλήρεις από τη χορηγία του Πνεύματος. Το «ποιος» όμως δεν λέγεται εδώ από κάποιον που απορεί, αλλά μάλλον από κάποιον που επιθυμεί και επείγεται. «Περίμενα αυτόν που με σώζει από την ολιγοψυχία και την καταιγίδα». Ολιγοψυχία ονομάζει τη λοιδορία, και καταιγίδα την ακμή του πειρασμού, και τη βία, και τη σφοδρότητα· από καθεμία από τις οποίες πρέπει να περιμένουμε τη βοήθεια από τον Θεό.

Και ίσως για αυτήν κάποιος πνευματοφόρος έψαλε: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, και θα πετάξω μέσω της πρακτικής, και θα αναπαυθώ μέσω της θεωρίας και της ταπεινώσεως; Ας μην παραλείψουμε, αν συμφωνείτε, να καταστήσουμε φανερό με τον λόγο μας και αυτό το ίδιο το σχήμα αυτών των ανδρείων πολεμιστών, πώς δηλαδή κρατούν την ασπίδα της πίστεως προς τον Θεό και προς τον πνευματικό γυμναστή, με την οποία τρόπον τινά απωθούν κάθε λογισμό απιστίας ή μετακινήσεως, και πώς υψώνουν συνεχώς τη μάχαιρα του πνεύματος, θανατώνοντας κάθε προσωπικό τους θέλημα που τους προσεγγίζει, και πώς, έχοντας ενδυθεί σιδερένιους θώρακες πραότητας και υπομονής, αποκρούουν δι' αυτών από πάνω τους κάθε ύβρη, προσβολή και βέλος· έχουν δε και ως περικεφαλαία σωτηρίου τη σκέπη του προεστώτος μέσω της προσευχής του.

Ψαλμός νδ'. Στο τέλος· με ύμνους συνέσεως στον Ασάφ. Κατάλληλος για τον προηγούμενο, ταιριάζει και στον Δαβίδ και σε καθέναν που επιθυμεί να λέει: «Δώσε ακρόαση, Θεέ, στην προσευχή μου», δηλαδή, ευδόκησε να ανέβει αυτή στα αυτιά σου, «και μην παραβλέψεις τη δέησή μου», αλλά «πρόσεξέ με» με ευμένεια «και εισάκουσέ με», διότι «λυπήθην κατά την περισυλλογή μου», δηλαδή, κατά τη μελέτη μου, «και ταράχθηκα από» την άσημη «φωνή του εχθρού και από την καταπίεση του αμαρτωλού» που ραδιουργεί εναντίον μου. «Διότι έριξαν εναντίον μου ανομία και με οργή με μισούσαν», δηλαδή μου μνησικακούσαν. Εξαιτίας αυτών, αφού ταράχθηκε και η καρδιά μου, «δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου. Φόβος δε και τρόμος» αφού με περικύκλωσαν, «με κάλυψε σκοτάδι και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς και θα πετάξω» μακριά από το μέσο των δεινών «και θα αναπαυθώ» στην έρημο. «Και ιδού, απομακρύνθηκα φυγαδευόμενος και κατασκήνωσα στην έρημο» και, αφού απαλλάχθηκα από τα ανθρώπινα βάσανα, «περίμενα τον Θεό που με σώζει από την ολιγοψυχία» και από την «καταιγίδα» των πειρασμών. Διότι συνεργός της αρετής είναι η διαμονή στην έρημο, καθώς είναι απαλλαγμένη από τους ανθρώπους και από την τύρβη των βιοτικών μεριμνών. Εξαιτίας αυτού, τόσο ο Ηλίας όσο και ο Ιωάννης, και κατά μίμηση αυτών και άλλοι πάρα πολλοί, προτίμησαν την έρημο από την οικουμένη, στην οποία και ο δικός μου Χριστός αποσυρόταν πολλές φορές, αν και τα πλήθη τον ακολουθούσαν στενά χάρη στην πηγή των θαυμάτων. «

Είναι, λοιπόν, αδύνατον να χωριστεί η ψυχή από την αμαρτία, εάν ο Θεός δεν την παύσει και δεν διώξει αυτόν τον πονηρό άνεμο που ενοικεί στην ψυχή και στο σώμα. Και πάλι: όπως κάποιος βλέπει ένα πτηνό να πετά και επιθυμεί και ο ίδιος να πετάξει, μην έχοντας όμως φτερά, του είναι αδύνατο να πετάξει, έτσι και στον άνθρωπο υπάρχει μεν η θέληση να είναι καθαρός και άμωμος και άσπιλος και να μην έχει μέσα του την κακία, αλλά να βρίσκεται πάντοτε με τον Θεό· την ικανότητα όμως να το πράξει δεν την έχει. Επιθυμεί μεν να πετάξει στον θεϊκό αέρα και στην ελευθερία του Αγίου Πνεύματος, αλλά εάν δεν λάβει φτερά, δεν μπορεί. Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον Θεό να μας δώσει τις φτερούγες της περιστεράς του Αγίου Πνεύματος, για να πετάξουμε προς Αυτόν και να αναπαυθούμε, και για να διαχωρίσει και να παύσει από την ψυχή και το σώμα μας τον πονηρό άνεμο, την ίδια την αμαρτία που κατοικεί στα μέλη της ψυχής και του σώματός μας· διότι μόνο Αυτός μπορεί να το πράξει αυτό. «Ιδού», λέγει, «ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Αυτός μόνος έκανε αυτή την ελεημοσύνη στους ανθρώπους που πιστεύουν σε Αυτόν, ότι δηλαδή λυτρώνονται από την αμαρτία· και σε αυτούς που προσδοκούν πάντοτε και ελπίζουν και ζητούν αδιαλείπτως, προσφέρει αυτήν την ανεκδιήγητη σωτηρία.

Ποιος, λοιπόν, θα βαδίσει τώρα; Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου, όπως είναι γραμμένο; Ποιος θα υψωθεί σαν τον κέδρο στον Λίβανο; Ποιος θα λάβει φτερά σαν της περιστεράς, ασημωμένα από το Πνεύμα, και θα αναπαυθεί στο ύψος της τελειότητας; Ποιος θα κάνει να ανατείλει στις ημέρες του η δικαιοσύνη; Ποιος, κατανοώντας αυτά, θα ονομαστεί σοφός; Γι' αυτό, με κοινή θέληση, με κοινή προτροπή, εγώ από εσάς και εσείς από εμένα λάβετε, μεταδώστε, αντισταθείτε, για να μην υπολειφθούμε, για να μην ονομαστούμε γενεά διεστραμμένη και πικρόχολη, γενεά η οποία δεν κατηύθυνε σωστά την καρδιά της και το πνεύμα της δεν στάθηκε πιστό στον Θεό· αντίθετα, ας γίνουμε γενεά ευθέων, γενεά ευλογημένη. Ας δείξουμε και εμείς τα έπαθλα της αρετής μας· ας βαδίσουμε την άγια οδό των πατέρων μας. Στα δικά τους μονοπάτια ας πορευθούμε· τις αποστάσεις εκείνων ας καταμετρήσουμε· τους βίους τους ας ιχνηλατήσουμε· τα έργα τους ας μιμηθούμε με ζήλο· τους τρόπους τους ας εκμιμηθούμε, έστω και ελάχιστα και ταπεινά. Είναι αρκετό για τον μαθητή να φέρει τα μιμήματα του δασκάλου του· εκείνοι είναι ζωγράφοι της θεοειδούς εικόνας, επιστήμονες των αρετών, εμείς ας κάνουμε έστω μια σκιαγραφία· ξένοι προς τον κόσμο εκείνοι, ας ζήσουμε ως ξένοι και εμείς· πατρίδα εκείνων είναι ο ουρανός, και δική μας η άνω Ιερουσαλήμ· περιουσία τους οι εντολές του Κυρίου, αυτό ας επιλέξουμε και εμείς· δεν παραδόθηκαν εκείνοι στο σαρκικό φίλτρο, δεν τέρφθηκαν με τις ηδονές του παρόντος αιώνα, τις ίδιες καταστάσεις ας βιώσουμε και εμείς.

Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ της απαθείας. Και ας θεαστούμε με τους νοερούς οφθαλμούς μας τη χαρά που μας επιφυλάσσεται στις ουράνιες επαγγελίες. Αγαπημένα μου λοιπόν τέκνα, οπλιστείτε με προθυμία· λάβετε πτέρυγες πυρός σαν τα περιστέρια, όπως είναι γραμμένο. Πετάξτε και περάστε απέναντι, στα δεξιά μέρη της αρετής. Δεχτείτε χαρά και πνευματικό έρωτα από τον πόθο του Θεού. Γευτείτε τη γλυκύτατη αγάπη Του, και θεωρήστε τα πάντα δεύτερα σε σχέση με αυτήν. Καταπατήστε την κενή δόξα, την επιθυμία της σάρκας και τον άγριο θυμό· και ας μην μπορέσει να μας κρατήσει τίποτα απολύτως από όσα φαίνονται τερπνά. Αλλά ας γίνουμε ευέλικτοι, ελαφροί, οξυδερκείς και ταχυπετείς προς την πορεία μας, η οποία οδηγεί από τη γη προς τον ουρανό.

Γι' αυτό είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στην αιώνια ζωή· γι' αυτό: «ποιος θα ανέβει στον άγιο τόπο του;» αναφώνησε με απορία ο άγιος Δαβίδ, και πάλι σε εκείνα: «Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού; Και θα πετάξω και θα αναπαυθώ». Γι' αυτό σχεδόν κάθε μέρα και κάθε ώρα, και εμείς οι ταπεινοί, ασχολούμενοι με τη συζήτηση αυτών των πραγμάτων, μιλάμε και ακούμε, συσκεπτόμαστε και σκεφτόμαστε, αγρυπνούμε και μεριμνούμε· και ακόμη δεν βρίσκουμε εύκολα αυτό που ζητάμε· αλλά κοπιάζουμε αγωνιζόμενοι, και ελκόμενοι από παντού προς όσα συντείνουν στη σωτηρία.

Εάν λοιπόν σε εκείνους υπήρξαν αγώνες και πόνοι και ιδρώτες, όπως έχει ειπωθεί, πόσο περισσότερο οφείλουν αυτά να πλεονάζουν σε εμάς; Γι' αυτό «στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στην αιώνια ζωή». Γι' αυτό «ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του;» αναφώνησε απορημένα ο άγιος Δαβίδ. Και πάλι σε εκείνα τα χωρία: «ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να αναπαυθώ;». Γι' αυτό, σχεδόν κάθε ημέρα και ώρα και εμείς οι ταπεινοί, καταγινόμενοι με τη συζήτηση αυτού του θέματος, ομιλούμε και ακούμε, συσκεπτόμαστε και σκεφτόμαστε, αγρυπνούμε και μεριμνούμε, και ακόμη δεν βρίσκουμε εύκολα το ζητούμενο, αλλά κοπιάζουμε αδυνατώντας να συγκεντρωθούμε και περισπώμενοι από παντού σε σχέση με όσα συντελούν στη σωτηρία. Και από πού αλλού προέρχεται αυτό, παρά από τον διάβολο, που εμποδίζει τη σωτηρία και αναχαιτίζει την πορεία της ψυχής; Διότι εκείνος είναι που από τις απαρχές του κόσμου μέχρι σήμερα στρέφεται εναντίον του γένους μας και μας κωλύει από την πορεία προς τον ουρανό και από την ελπίδα που φυλάσσεται για εμάς εκεί, εξαιτίας της δικής του καταδίκης εδώ κάτω η οποία προήλθε από την έπαρσή του.