Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 54:8

ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΣ ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΕΩΣ Πολλές φορές απόρησα τι άραγε νιώθετε για εμάς και από πού έχετε τόσο πολύ ελκυστεί από τη δική μας μικρότητα, την ασήμαντη και ταπεινή, που ίσως δεν έχει τίποτα το αξιαγάπητο, και μας παρακινείτε με τα λόγια σας, υπενθυμίζοντάς μας τη φιλία και την πατρίδα, προσπαθώντας, σαν να είμαστε κάποιοι φυγάδες, να μας επαναφέρετε πάλι κοντά σας με πατρική ευσπλαχνία. Εγώ, βεβαίως, ομολογώ ότι έχω γίνει φυγάς και δεν θα το αρνιόμουν, αλλά την αιτία θα τη μάθετε τώρα που το επιθυμείτε. Κυρίως επειδή, συγκλονισμένος τότε από το απροσδόκητο γεγονός, όπως εκείνοι που κατατρομάζουν ξαφνικά από τους αιφνίδιους θορύβους, δεν μπόρεσα να συγκρατήσω τους λογισμούς μου, αλλά απομακρύνθηκα ως φυγάς και διέμεινα αρκετό χρόνο μακριά σας. Έπειτα όμως εισήλθε μέσα μου και ένας πόθος για τα θεία δόγματα και για τη φιλοσοφία γύρω από αυτά. «Διότι, πώς θα μπορούσα», έλεγα εγώ, «να επικρατήσω της κακίας που συνοικεί μέσα μας; Και ποιος θα μπορούσε να γίνει για εμένα ένας Λάβαν, ο οποίος θα με απάλλασσε από τον Ησαύ και θα με παιδαγωγούσε προς την ανώτατη φιλοσοφία;». Αλλά επειδή, συν Θεώ, έχουμε επιτύχει τον σκοπό μας κατά το δυνατόν, έχοντας βρει ένα σκεύος εκλογής και ένα βαθύ φρέαρ, εννοώ το στόμα του Χριστού, τον Γρηγόριο, παραχωρήστε μας λίγο, σας παρακαλώ, σας το ζητούμε, λίγο ακόμη χρόνο· όχι επειδή αγαπούμε τη διαμονή στις πόλεις —διότι δεν μας διαφεύγει ότι ο πονηρός μέσω τέτοιων καταστάσεων μηχανεύεται την απάτη για τους ανθρώπους—, αλλά επειδή κρίνουμε ότι η συναναστροφή με τους αγίους είναι εξαιρετικά ωφέλιμη.

Προχωρώντας, λοιπόν, λέει στη συνέχεια: «Ιδού, απομακρύνθηκα φεύγοντας, και διανυκτέρευσα στην έρημο». Και επειδή μέχρι θανάτου τον επιβουλευόταν ο Σαούλ και οι συνεργοί του, θα έλεγε στο δικό του όνομα και το εξής: «Λυπήθηκα κατά την περισυλλογή μου, και ταράχθηκα από τη φωνή του εχθρού και από την καταπίεση του αμαρτωλού».

Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, για να πετάξω και να βρω ανάπαυση; Θα απομακρυνόμουν πολύ και θα κατέλυα στην έρημο. Αμέσως θα εξασφάλιζα τη διαφυγή μου από τον σφοδρό άνεμο. Διότι, λέει, θα απομακρυνόμουν πολύ, αν αποκτούσα φτερά, αποφεύγοντας εκείνους που αποτολμούν τα προαναφερθέντα, και θα προτιμούσα τις ερήμους παρά τη συγκεκριμένη πόλη. Βρισκόμενος λοιπόν με αυτόν τον τρόπο στην έρημο, θα προσέμενα εκείνον που με διασώζει από την ολιγοψυχία που μου συνέβη και από την καταιγίδα που με κατέλαβε. Καταπόντισε, Κύριε, και δίχασε τις γλώσσες τους, και τα εξής. Την αιτία για την οποία ευχήθηκε να αποκτήσει φτερά, ώστε να πετάξει και να διαφύγει, επιλέγοντας να κατοικεί μάλλον στην έρημο παρά στην αναφερόμενη πόλη, τη διδάσκει μέσω των προκειμένων λέγοντας: Επειδή, μέσω της πρόγνωσης του προφητικού πνεύματος, είδα ότι πρόκειται να πραχθούν αυτά και αυτά στην πόλη, για τον λόγο αυτό έχω ήδη αποφασίσει να φύγω μακριά από το πλήθος των κακών. Διότι το πρώτο ασέβημα εκείνων που κατοικούν στην προαναφερθείσα πόλη, διακρίνω ότι είναι αυτό που προέρχεται από τη γλώσσα τους.

«Θα απομακρυνόμουν πολύ κατά την αναχώρησή μου, θα διέμενα στην έρημο», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Επειδή, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα που ενεργούσε στον Προφήτη, το οποίο και μαρτυρείται ότι κατήλθε εν είδει περιστεράς στον Σωτήρα, όντας τρυφερό και άκακο, διωκόταν από τον Σαούλ όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν, και ενώ διωκόταν δεν αμυνόταν, αλλά έμοιαζε με άλαλη περιστερά που απομακρύνεται και απωθείται από τους διώκτες της· για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «υπέρ της περιστεράς». Αντί δε του «εις στηλογραφίαν», ο μεν Ακύλας μετέφρασε «του τέλειου ταπεινού», ο δε Σύμμαχος «του ταπεινόφρονος και άμωμου», δηλώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η αρετή του Προφήτη αξιώθηκε από τον Θεό ωσάν να επρόκειτο για στήλη και αιώνια μνήμη. Διότι το μεγαλύτερο κατόρθωμα του Δαβίδ ήταν η ταπεινότητα και η ταπεινοφροσύνη, μέσω της οποίας επιδείκνυε τέλεια αρετή, η οποία δεν επέφερε κανένα ψεγάδι. Γι' αυτό, αναπέμποντας στον Θεό τα προκείμενα λόγια, τα οποία περιέχουν δείγματα υπερβάλλουσας και τέλειας ταπεινοφροσύνης, έλεγε: «Ελέησόν με, ο Θεός, διότι με καταπάτησε άνθρωπος», υπονοώντας κατά λέξη τον Σαούλ, ο οποίος εξεγέρθηκε εναντίον του και επιδόθηκε στον πόλεμο εναντίον του όχι για μία ημέρα, αλλά για πολλές· γι' αυτό και προσθέτει: «Όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε».

Ως προς την αιτία, είτε της προηγούμενης στάσης και λιποψυχίας μου, εξαιτίας της οποίας απομακρύνθηκα ως φυγάς και έμεινα μακριά σας για χρονικό διάστημα ίσως όχι μικρό, τουλάχιστον για εκείνους που με ποθούν, είτε της τωρινής μου ημερότητας και μεταστροφής, εξαιτίας της οποίας προσέφερα και πάλι τον εαυτό μου σε εσάς, ας σκέφτεται και ας λέει ό,τι θέλει καθένας από όσους είτε μας μισούν είτε μας αγαπούν· ο μεν προσάπτοντας κατηγορίες, ο δε επιδοκιμάζοντας. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο ευχάριστο στους ανθρώπους όσο το να ασχολούνται με τις υποθέσεις των άλλων, και μάλιστα εάν τυχαίνει να παρασύρονται από κάποια εύνοια ή από μίσος, από τα οποία ως επί το πλείστον συνηθίζει να παραποιείται η αλήθεια.

Διότι, λέγει, αφού διέμεινε στην έρημο, μακριά από τη γήινη ολιγοψυχία και από την καταιγίδα των πειρασμών, ανέμενε να δεχθεί εκεί τη σωτηρία του Θεού, εκεί όπου αφανίζεται η κακία. Διότι ο καταποντισμός σημαίνει τον αφανισμό· επειδή καθετί που βρίσκεται στον βυθό αφανίζεται. Βύθιση, λοιπόν, της αμαρτίας και απώλεια είναι η διάλυση της συστάσεως της κακίας. Για τον λόγο αυτόν λέγει ότι το κακό καταποντίζεται από τον Θεό με τη διαίρεση των γλωσσών εκείνων που συμφωνούν στο κακό. Και όσα περιέχει στη συνέχεια το νόημα αυτής της ψαλμωδίας, δηλαδή την περιγραφή της πόλεως που έχει συνοικιστεί από πονηρά επιτηδεύματα, όλα αποβλέπουν στο ίδιο πράγμα. Διότι αναφέρει και απαριθμεί τους κακούς κατοίκους αυτής της πόλεως, λέγοντας ότι η ανομία και η αντιλογία περιπολούν στο τείχος κατά τη διάρκεια της νύχτας, και πάλι ότι η ανομία, ο κόπος και η αδικία κινούνται στο μέσον της πόλεως. Αναδεικνύει επίσης και τον κακό όχλο που γεμίζει τις πλατείες της, ονομάζοντάς τον τοκογλυφία και δόλο. Και από όλα όσα προαναφέρθηκαν, λέγει ότι το πιο βαρύ είναι η υποκρισία, η οποία, υποδυόμενη το σχήμα της ομοψυχίας και της αγάπης, κρύβει τον δόλο κάτω από χρηστό προκάλυμμα. Εξαιτίας αυτού, ο δίκαιος Κριτής αποστέλλει έποικους αντάξιους τέτοιων ενοίκων. Θέλεις να μάθεις τα ονόματα των εποίκων; «Ας έλθει», λέγει, «θάνατος επάνω τους και ας καταβούν ζωντανοί στον άδη».

Κατεχόμενος πάντοτε ο μακάριος από τέτοιες σκέψεις περί της Κρίσεως, απέφευγε μεν τον κόσμο και τα του κόσμου· απομακρυνόταν δε φεύγοντας, όπως λέει η Γραφή, και διέμενε στην έρημο, προσηλωμένος μόνο στον εαυτό του και στον Θεό, και από εκεί δεχόταν την επαύξηση των αρετών. Διότι γνώριζε πολύ καλά ότι η ερημική διαβίωση αφενός ελευθερώνει εκείνον που το επιθυμεί από τους κοσμικούς θορύβους, αφετέρου δε, μέσω της ησυχίας, τον καθιστά συνόμιλο των αγγέλων, και ανυψώνει τον νου, όσο είναι εφικτό, με τις περί Θεού θεωρίες.

Διότι, ενώ είναι πολίτης της και από αυτήν απέκτησε όσα έχει, δεν τα χρησιμοποιεί προς όφελός της. Σε όσους μεν δεν έχουν, δεν θέλει να δανείσει, ενώ σε όσους έχουν, αλλά έχουν λίγα, δίνει με τόκο, για να τους αφαιρέσει με την τέχνη του και αυτό το λίγο βιος που έχουν. Γι' αυτό ίσως και ο δόλος συνδέεται με τον τόκο από τον προφήτη, ο οποίος λέει: «Απομακρύνθηκα φεύγοντας και κατασκήνωσα στην έρημο, διότι είδα ανομία και διχόνοια στην πόλη, και δεν έλειψε από τις πλατείες της ο τόκος και ο δόλος».

Ιδού, απομακρύνθηκα. Διότι στις ερήμους διέμενε [πάντοτε] ο Κύριος, απομακρυνόμενος από τους ανθρώπους ως Θεός· διότι είναι μεγάλη η διαφορά μεταξύ Θεού και ανθρώπων· διότι αναπαυόταν στην Εκκλησία (επειδή αναπαύθηκε ο Κύριος στην Εκκλησία), η οποία προηγουμένως ήταν έρημη, για την οποία έχει γραφτεί: ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος.

Διότι λέγει: Όλος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού· και, Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο, διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου· και, ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του· ενώ εκείνος που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Αναζητώντας εγώ αυτό το αγαθό θέλημα του Θεού, εγκατέλειψα τα πάντα και προσκολλήθηκα σε εκείνους που έχουν τον ίδιο πόθο και αναζητούν τον ίδιο Θεό· μεταξύ των οποίων δεν υπάρχει έριδα ή φθόνος, λύπες και μέριμνες, αλλά όλοι διανύουν τον ίδιο δρόμο, για να κληρονομήσουν τις αιώνιες μονές, τις οποίες ετοίμασε ο Πατέρας των φώτων για εκείνους που τον αγαπούν. Αυτούς εγώ απέκτησα ως γονείς, αυτούς ως αδελφούς, αυτούς ως φίλους και γνωστούς· ενώ από τους άλλοτε φίλους και αδελφούς μου απομακρύνθηκα φεύγοντας, και κατέλυσα στην έρημο προσμένοντας τον Θεό, ο οποίος με σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα.

Ψαλμός νδ'. Στο τέλος· με ύμνους συνέσεως στον Ασάφ. Κατάλληλος για τον προηγούμενο, ταιριάζει και στον Δαβίδ και σε καθέναν που επιθυμεί να λέει: «Δώσε ακρόαση, Θεέ, στην προσευχή μου», δηλαδή, ευδόκησε να ανέβει αυτή στα αυτιά σου, «και μην παραβλέψεις τη δέησή μου», αλλά «πρόσεξέ με» με ευμένεια «και εισάκουσέ με», διότι «λυπήθην κατά την περισυλλογή μου», δηλαδή, κατά τη μελέτη μου, «και ταράχθηκα από» την άσημη «φωνή του εχθρού και από την καταπίεση του αμαρτωλού» που ραδιουργεί εναντίον μου. «Διότι έριξαν εναντίον μου ανομία και με οργή με μισούσαν», δηλαδή μου μνησικακούσαν. Εξαιτίας αυτών, αφού ταράχθηκε και η καρδιά μου, «δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου. Φόβος δε και τρόμος» αφού με περικύκλωσαν, «με κάλυψε σκοτάδι και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς και θα πετάξω» μακριά από το μέσο των δεινών «και θα αναπαυθώ» στην έρημο. «Και ιδού, απομακρύνθηκα φυγαδευόμενος και κατασκήνωσα στην έρημο» και, αφού απαλλάχθηκα από τα ανθρώπινα βάσανα, «περίμενα τον Θεό που με σώζει από την ολιγοψυχία» και από την «καταιγίδα» των πειρασμών. Διότι συνεργός της αρετής είναι η διαμονή στην έρημο, καθώς είναι απαλλαγμένη από τους ανθρώπους και από την τύρβη των βιοτικών μεριμνών. Εξαιτίας αυτού, τόσο ο Ηλίας όσο και ο Ιωάννης, και κατά μίμηση αυτών και άλλοι πάρα πολλοί, προτίμησαν την έρημο από την οικουμένη, στην οποία και ο δικός μου Χριστός αποσυρόταν πολλές φορές, αν και τα πλήθη τον ακολουθούσαν στενά χάρη στην πηγή των θαυμάτων. «

Και αφού γυμνάστηκε επαρκώς στους προεισαγωγικούς αγώνες της μοναχικής πολιτείας, διανύοντας ήδη το τρίτο έτος, ενδύεται την ιερή στολή των μοναχών, και αποδύεται πλέον σε τελειότερους αγώνες. Λίγος χρόνος μεσολάβησε· και με την ένταση του ζήλου και την ταχύτητα της προόδου του αφήνει πίσω του όλους τους συμμοναστές του, οι οποίοι είχαν προηγηθεί κατά πολύ χρόνο. Επειδή δε ορεγόταν αχόρταγα την περαιτέρω πρόοδο, και θερμαινόταν διαρκώς από τον καλό έρωτα της πνευματικής προκοπής, αναχωρεί από τη μονή αυτή, και ταυτόχρονα από την πόλη. Αφενός επειδή υποπτευόταν μήπως θεωρηθεί σπουδαίος από κάποιους, εξαιτίας της σύγκρισης, ας πούμε, με τους αστικούς μοναχούς, αφετέρου αποφεύγοντας τους θορύβους της πόλης, παρατείνοντας τη φυγή του από την κοσμική σύγχυση, και ζητώντας να καταλύσει στην έρημο μαζί με τον Ηλία και τον Ιωάννη, και εκεί να προσμείνει τον Θεό, όπως λέει ο θείος Δαβίδ, τον Θεό που σώζει τους δικούς Του θεράποντες από την ολιγοψυχία και την καταιγίδα, και τους εγκαθιστά κατά μόνας με την ελπίδα σε Αυτόν. Ξεκινώντας λοιπόν ήδη την πορεία του προς αναζήτηση του προκειμένου σκοπού, κρίνει ότι το εγχείρημα έχει ανάγκη από προσευχή. Και λαμβάνει ως βοηθό στην προσευχή του, αρχικά, τον περίδοξο μεταξύ των μαρτύρων και μέγα πολιούχο της Θεσσαλονίκης, Δημήτριο, αφού έφτασε στην πόλη, προσκύνησε την αγιοφόρο σορό και άντλησε από τη χάρη του μύρου που αναβλύζει από εκεί.

Και ρωτώντας διαρκώς, προσθέτοντας ερώτηση στην ερώτηση, και οδοιπορώντας όλο το υπόλοιπο της ημέρας (γιατί ήταν η τρίτη ώρα της ημέρας, όταν είδα τον σταυρό, όπως υπολογίζω), έφτασα λοιπόν, όταν ο ήλιος έγερνε προς τη δύση, στον ναό του Ιωάννη του Βαπτιστή, που βρίσκεται κοντά στον Ιορδάνη. Και αφού πρώτα προσκύνησα στον ναό, κατέβηκα αμέσως στον Ιορδάνη και έβρεξα το πρόσωπο και τα χέρια μου από εκείνο το άγιο νερό· κοινώνησα δε τα άχραντα και ζωοποιά μυστήρια στον ναό του Προδρόμου, και έφαγα το μισό από το ένα ψωμί, και αφού ήπια από τον Ιορδάνη, πλάγιασα τη νύχτα πάνω στη γη. Την επόμενη μέρα, αφού βρήκα εκεί ένα μικρό πλοιάριο, πέρασα στην απέναντι όχθη, και πάλι παρακάλεσα την Οδηγό μου να με οδηγήσει όπου της είναι ευάρεστο. Ήρθα λοιπόν σε αυτή την έρημο, και από τότε μέχρι σήμερα απομακρύνθηκα καταφεύγοντας εδώ, και σε αυτήν κατοικώ, περιμένοντας τον Θεό μου, ο οποίος διασώζει από την ολιγοψυχία και την καταιγίδα εκείνους που επιστρέφουν σε αυτόν.

Απομακρύνθηκα, Φιλάνθρωπε, κατασκήνωσα στην έρημο και κρύφτηκα από εσένα, τον γλυκύτατο Δεσπότη. Έχοντας βρεθεί υπό τη νύχτα της μέριμνας του βίου, υπέστην από εκεί πολλά δαγκώματα και τραύματα. Πολλές πληγές φέρω στην ψυχή μου τώρα που επέστρεψα, και κράζω μέσα στην οδύνη μου και τον πόνο της καρδιάς: ελέησον, οικτίρησον εμένα τον παραβάτη. Ω ιατρέ φιλόψυχε και μόνε φιλοικτίρμον, που θεραπεύεις δωρεάν τους ασθενείς και τους τραυματισμένους, ιάτρευσε τους μώλωπες και τα τραύματά μου. Στάλαξε το έλαιο της χάριτός σου, Θεέ μου, και άλειψε τις πληγές μου, εξάλειψε τα έλκη. Επούλωσε και σύσφιξε τα παραλυμένα μέλη μου και αφάνισε όλες τις ουλές, Σωτήρ, και θεράπευσέ με τέλεια και ολόκληρο όπως προηγουμένως, τότε που δεν είχα μολυσμό, τότε που δεν είχα μώλωπα ούτε πληγή φλεγμαίνουσα ούτε κηλίδα, ω Θεέ μου, αλλά γαλήνη και χαρά, ειρήνη και πραότητα, αγία ταπείνωση και μακροθυμία, τον φωτισμό της υπομονής και την καρτερία των καλλίστων έργων και δύναμη αήττητη σε όλα. Εξαιτίας αυτού υπήρχε πολλή παρηγοριά δακρύων καθημερινά, εξαιτίας αυτού η αγαλλίαση ανέβλυζε στην καρδιά μου σαν πηγή, έρρεε αενάως και ήταν ρεύμα μελισταγές και πόμα ευφροσύνης που γυρνούσε διαρκώς στο στόμα του νου μου. Από εκεί προερχόταν όλη η υγεία, από εκεί η καθαρότητα, από εκεί ο καθαρισμός των παθών και των μάταιων λογισμών, από εκεί η αστραπόμορφη απάθεια ήταν μαζί μου και με συντρόφευε πάντοτε (πνευματικά να τα νοείς εσύ που τα διαβάζεις, για να μην μολυνθείς άθλια), προξενώντας μου άφατη ηδονή συνένωσης και άπειρο πόθο γάμου για ένθεη ένωση. Από την οποία και εγώ, αφού μετέλαβα, έγινα απαθής, έχοντας πυρποληθεί από την ηδονή, έχοντας φλεγεί από τον πόθο της, και μετείχα του φωτός, ναι, και έγινα φως, ανώτερος από κάθε πάθος, απαλλαγμένος από κάθε κακία. Διότι το πάθος δεν αγγίζει το φως της απάθειας, όπως ούτε η σκιά ούτε το σκοτάδι της νύχτας αγγίζει τον ήλιο.

Ο Συμεών προς το τέκνο. Δεν σε θυμάμαι μόνο όταν γράφω, αγαπημένο μου τέκνο, διότι αυτό δεν είναι τίποτα το σπουδαίο, αλλά πάντοτε διατηρώ την αγαθή ανάμνησή σου, μαζί με του τέκνου μου αββά Αντωνίου που βρίσκεται μαζί σου, προσευχόμενος να προφυλάσσεστε και οι δύο ως δύο κόρες οφθαλμών, αθόλωτοι ως προς την πίστη και την αγάπη εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Επαινώ δε περισσότερο τη φρόνησή σου, τέκνο μου, διότι απομακρύνθηκες φεύγοντας από τον τόπο που σε γέννησε, ζώντας ως πάροικος στην ξενιτιά. Διότι, σε τι ωφέλησε τον αναπαυμένο Δανιήλ η παραμονή του; Γι' αυτό λυπάμαι που, πράγματι, αντικανονικά και σκανδαλωδώς παρέμεινε ο πρώτος αδελφός με όσους έχει μαζί του.